अध्यायः २४
Yadyatphalaṃ narabhave'kṣamamaṅganānāṃ tattadvavetpatiṣu vacā …
॥
A chapter of the Brihat Jataka.
16 verses·Sanskrit with transliteration
यद्यत्फलं नरभवेऽक्षममङ्गनानां तत्तद्ववेत्पतिषु वचा सकलं विधेयम् ।
तासां तु भर्तृमरणं निधने वपुस्तु लग्नेन्दुगं सुभगतास्तमये पतिश्च ॥ १ ॥
yadyatphalaṃ narabhave'kṣamamaṅganānāṃ tattadvavetpatiṣu vacā sakalaṃ vidheyam |
tāsāṃ tu bhartṛmaraṇaṃ nidhane vapustu lagnendugaṃ subhagatāstamaye patiśca || 1 ||
युग्मेषु लग्नशशिनो: प्रकृतिस्थिता स्त्री सच्छीलभूषणयुता शुभदृष्टयोश्च ।
ओज:स्थयोश्च मनुजाकृतिशीलयुक्ता पापा च पापयुतदीक्षितयोर्गुणोना ॥ २ ॥
yugmeṣu lagnaśaśino: prakṛtisthitā strī sacchīlabhūṣaṇayutā śubhadṛṣṭayośca |
oja:sthayośca manujākṛtiśīlayuktā pāpā ca pāpayutadīkṣitayorguṇonā || 2 ||
कन्यैव दुष्टा व्रजतीह दास्यं साध्वी समाया कुचरित्रयुक्ता ।
भूम्यात्मजर्क्षे क्रमशोंऽशकेषु वक्रार्किजीवेन्दुजभार्गवानाम् ॥ ३ ॥
kanyaiva duṣṭā vrajatīha dāsyaṃ sādhvī samāyā kucaritrayuktā |
bhūmyātmajarkṣe kramaśoṃ'śakeṣu vakrārkijīvendujabhārgavānām || 3 ||
दुष्टा पुनर्भृ: सगुणा कलाज्ञा ख्याता गुणैश्चासुरपूजितर्क्षे ।
स्यात्कापटी क्लीबसमा सती च बौधे गुणाढ्या प्रविकीर्णकामा ॥ ४ ॥
duṣṭā punarbhṛ: saguṇā kalājñā khyātā guṇaiścāsurapūjitarkṣe |
syātkāpaṭī klībasamā satī ca baudhe guṇāḍhyā pravikīrṇakāmā || 4 ||
स्वच्छन्दा पतिघातिनी बहुगुणा शिल्पिन्यसाध्वीन्दुभे ।
न्नाचारा कुलटार्कंभे नृपवधू पुञ्चेष्टतागम्यगा ।
जैवे नैकगुणांल्परत्यतिगुणा विज्ञानयुक्ता सती ।
दासी नीचरतार्किभे पतिरता दुष्टाऽप्रजा स्वांशकै: ॥ ५ ॥
svacchandā patighātinī bahuguṇā śilpinyasādhvīndubhe |
nnācārā kulaṭārkaṃbhe nṛpavadhū puñceṣṭatāgamyagā |
jaive naikaguṇāṃlparatyatiguṇā vijñānayuktā satī |
dāsī nīcaratārkibhe patiratā duṣṭā'prajā svāṃśakai: || 5 ||
शशिलग्नसमायुक्तै: फलं त्रिंशांशकैरिदम् ।
बलाबलविकल्पेन तयोरुक्तं विचिन्तयेत् ॥ ६ ॥
śaśilagnasamāyuktai: phalaṃ triṃśāṃśakairidam |
balābalavikalpena tayoruktaṃ vicintayet || 6 ||
दृक्संस्थावसितसितौ परस्परांशे शौक्रे वा यदि घटराशिसम्भवोंऽश: ।
स्त्रीभि: स्त्रीमदनविषानलप्रदीप्तं सशान्तिं नयति नराकृतिस्थिताभि: ॥ ७ ॥
dṛksaṃsthāvasitasitau parasparāṃśe śaukre vā yadi ghaṭarāśisambhavoṃ'śa: |
strībhi: strīmadanaviṣānalapradīptaṃ saśāntiṃ nayati narākṛtisthitābhi: || 7 ||
शून्ये कानपुरुषोऽबलेऽस्तभवने सौम्यग्रहावीक्षिते ।
क्लीबोऽस्ते बुधमन्दयाश्चरगृहे नित्यं प्रवासान्वित: ।
उत्सृष्टा रविणा कुजेन विधवा वाल्येऽस्तराशिस्थिते ।
कन्यैवाशुभवीक्षितेऽर्कतनये द्यूने जरां गच्छति ॥ ८ ॥
śūnye kānapuruṣo'bale'stabhavane saumyagrahāvīkṣite |
klībo'ste budhamandayāścaragṛhe nityaṃ pravāsānvita: |
utsṛṣṭā raviṇā kujena vidhavā vālye'starāśisthite |
kanyaivāśubhavīkṣite'rkatanaye dyūne jarāṃ gacchati || 8 ||
आग्नेयैर्विधवास्तराशिसहितैश्रै: पुनर्भूभवेत् ।
क्रूरे हीनबलेऽस्तगे स्वपतिना सौम्येक्षिते प्रो?ञ्झिता ।
अन्योन्यांशगयो: सितावनिजयोरन्यप्रसंक्ताङ्गना ।
द्यूने वा यदि शीतरश्मिसहितौ भर्तुस्तदानुज्ञया ॥ ९ ॥
āgneyairvidhavāstarāśisahitaiśrai: punarbhūbhavet |
krūre hīnabale'stage svapatinā saumyekṣite pro?ñjhitā |
anyonyāṃśagayo: sitāvanijayoranyaprasaṃktāṅganā |
dyūne vā yadi śītaraśmisahitau bhartustadānujñayā || 9 ||
सौरारर्क्षे लग्नगे सेन्दुशुक्रे मात्रा सार्द्ध बन्धकी पापदृष्टे ।
कौजेऽस्तांशे सौरिणा व्याधियोनिश्चारुश्रोणी वल्लभा सद्ग्रहांशे ॥ १० ॥
saurārarkṣe lagnage senduśukre mātrā sārddha bandhakī pāpadṛṣṭe |
kauje'stāṃśe sauriṇā vyādhiyoniścāruśroṇī vallabhā sadgrahāṃśe || 10 ||
बृद्धो मूर्ख: सूर्यजर्क्षेशके वा स्त्रीलोल: स्यात्क्रोधनश्चावनेये ।
शौक्रे कान्तोऽतीवसोभाग्ययुक्तो विद्वान्भर्ता नैपुणज्ञश्च बौधे ॥ ११ ॥
bṛddho mūrkha: sūryajarkṣeśake vā strīlola: syātkrodhanaścāvaneye |
śaukre kānto'tīvasobhāgyayukto vidvānbhartā naipuṇajñaśca baudhe || 11 ||
मदननवशगतो मृदुश्च चान्द्रे त्रिदशगुरौ गुणवान् जितेन्द्रियश्च ।
अतिमृदुरतिकर्मकृच्च सौर्ये भवति गृहेऽस्तमयस्थितेंऽशके वा ॥ १२ ॥
madananavaśagato mṛduśca cāndre tridaśagurau guṇavān jitendriyaśca |
atimṛduratikarmakṛcca saurye bhavati gṛhe'stamayasthiteṃ'śake vā || 12 ||
ईर्ष्यान्विता सुखपरा शशिशुक्रलग्ने ज्ञेन्द्वो: कलासुनिपुणा सुखिता गुणाढ्या ।
शुक्रज्ञयोस्तु रुचिरा सुभगा कलाज्ञा त्रिष्वप्यनेकवसुसौख्यगुणा शुभेषु ॥ १३ ॥
īrṣyānvitā sukhaparā śaśiśukralagne jñendvo: kalāsunipuṇā sukhitā guṇāḍhyā |
śukrajñayostu rucirā subhagā kalājñā triṣvapyanekavasusaukhyaguṇā śubheṣu || 13 ||
क्रूरेऽष्टष्मे विधवता निधनेश्वरोंऽशे यस्य स्थितो वय?सि तस्य समे प्रदिष्टा ।
सत्स्वर्थगेषु मरणं स्वयमेव तस्या: कन्यालिगोहरिषु चाल्पसुतत्वमिन्दौ ॥ १४ ॥
krūre'ṣṭaṣme vidhavatā nidhaneśvaroṃ'śe yasya sthito vaya?si tasya same pradiṣṭā |
satsvarthageṣu maraṇaṃ svayameva tasyā: kanyāligohariṣu cālpasutatvamindau || 14 ||
सौरे मध्यबले बलेन रहितै: शीतांशुशुक्रेन्द्रजै: ।
शेषैर्वीर्यसमन्वितै: पुरुषिणी यद्योजराश्युद्गम: ।
जीवारास्फुजिदैन्दवेषु बलिषु प्राग्लग्नराशौ समे ।
विख्याता भुवि नैकशास्त्रनपुणा स्त्री ब्रह्मवादिन्यपि ॥ १५ ॥
saure madhyabale balena rahitai: śītāṃśuśukrendrajai: |
śeṣairvīryasamanvitai: puruṣiṇī yadyojarāśyudgama: |
jīvārāsphujidaindaveṣu baliṣu prāglagnarāśau same |
vikhyātā bhuvi naikaśāstranapuṇā strī brahmavādinyapi || 15 ||
पापेऽस्ते नवमगतग्रहस्य तुल्यां प्रव्रज्यां युवतिरुपैत्यसंशयेन ।
जद्वाहे वरणविधौ प्रदानकाले चिन्तायामपि सकलं विधेयमेतत् ॥ १६ ॥
pāpe'ste navamagatagrahasya tulyāṃ pravrajyāṃ yuvatirupaityasaṃśayena |
jadvāhe varaṇavidhau pradānakāle cintāyāmapi sakalaṃ vidheyametat || 16 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).