Skip to content

अध्यायः २५

Mṛtyurmṛtyugṛhe kṣaṇena balibhistaddhātukopodbhava-

A chapter of the Brihat Jataka.

15 versesSanskrit with transliteration

The twelve houses of a horoscope drawn in the square South Indian style.

मृत्युर्मृत्युगृहे क्षणेन बलिभिस्तद्धातुकोपोद्भव- । स्तत्संय्युक्तभगात्रजो बहुभवो वीर्यान्वितैर्भूरिभि: । अग्न्यम्ब्वायुधजो ज्वरामयकृतस्तृट् क्षुत्कृतश्चाष्टमे । सूर्याद्यैर्निधने चरादिषु परस्वाध्वप्रदेशेष्विति ॥ १ ॥

mṛtyurmṛtyugṛhe kṣaṇena balibhistaddhātukopodbhava- | statsaṃyyuktabhagātrajo bahubhavo vīryānvitairbhūribhi: | agnyambvāyudhajo jvarāmayakṛtastṛṭ kṣutkṛtaścāṣṭame | sūryādyairnidhane carādiṣu parasvādhvapradeśeṣviti || 1 ||

Report an error

शैलाग्राभिहतस्य सूर्यकुजयोर्मृत्यु:रवबन्धुस्थयो: कूपे । मन्दशशाङ्कभूमितनयैर्बन्ध्वस्तकर्मस्थितै: । कन्यायां स्वजनाद्धिमोष्णकरयो: पापग्रहैर्दृष्टयो: । स्यातां य़ुभयोदयेऽर्कशशिनौ तोये तदा मज्जित: ॥ २ ॥

śailāgrābhihatasya sūryakujayormṛtyu:ravabandhusthayo: kūpe | mandaśaśāṅkabhūmitanayairbandhvastakarmasthitai: | kanyāyāṃ svajanāddhimoṣṇakarayo: pāpagrahairdṛṣṭayo: | syātāṃ ya़ubhayodaye'rkaśaśinau toye tadā majjita: || 2 ||

Report an error

मन्दे कर्कटगे जलोदरकृतो मृत्युर्मृगाङ्के मृगे । शस्त्राग्निप्रभव: शशिन्युभयोर्मध्ये कुजर्क्षे स्थिते । कन्यायां रुधिरोत्थशोषजनितस्तद्वत्स्थिते शीतगौ । सौरर्क्षे यदि तद्वदेव हिमगौ रज्ज्वग्निपातै: कृत: ॥ ३ ॥

mande karkaṭage jalodarakṛto mṛtyurmṛgāṅke mṛge | śastrāgniprabhava: śaśinyubhayormadhye kujarkṣe sthite | kanyāyāṃ rudhirotthaśoṣajanitastadvatsthite śītagau | saurarkṣe yadi tadvadeva himagau rajjvagnipātai: kṛta: || 3 ||

Report an error

बन्धाद्धीनवमस्थयोरशुभयो: सौम्यग्रहादृष्टयो- । र्द्रेष्कणैश्च सपाशसर्पनिगडैश्छिद्रस्थितैर्बन्धत: । कन्यायामशुभान्वितेऽस्तमयगे चन्द्रे सिते मेषगे । सूर्ये लग्नगते च विद्धि मरणं स्त्रीहेतुकं मन्दिरे ॥ ४ ॥

bandhāddhīnavamasthayoraśubhayo: saumyagrahādṛṣṭayo- | rdreṣkaṇaiśca sapāśasarpanigaḍaiśchidrasthitairbandhata: | kanyāyāmaśubhānvite'stamayage candre site meṣage | sūrye lagnagate ca viddhi maraṇaṃ strīhetukaṃ mandire || 4 ||

Report an error

शूलेद्भिन्नतनु: सुखेऽवनिसुते सूर्येऽपि वा खे यमे । सप्रक्षीणहिमांशुभिश्च युगपत् पापैस्त्रिकोणाद्यगै: । बन्धुस्थे च रवौ वियत्यवनिजे क्षीणेन्दुसंवीक्षिते । काष्ठेनाभिहत: प्रयाति मरणं सूर्यात्मजेनेक्षिते ॥ ५ ॥

śūledbhinnatanu: sukhe'vanisute sūrye'pi vā khe yame | saprakṣīṇahimāṃśubhiśca yugapat pāpaistrikoṇādyagai: | bandhusthe ca ravau viyatyavanije kṣīṇendusaṃvīkṣite | kāṣṭhenābhihata: prayāti maraṇaṃ sūryātmajenekṣite || 5 ||

Report an error

रन्ध्रास्पदाङ्गहिबुकैर्लग्गुडाताङ्ग: प्रक्षीणचन्द्ररुधिरार्जिदिनेशयुक्तै: । तैरेव कर्मनवमोदयपुत्रसंस्थैर्धूमाग्निबन्धनशरीरनिकुट्टनान्त: ॥ ६ ॥

randhrāspadāṅgahibukairlagguḍātāṅga: prakṣīṇacandrarudhirārjidineśayuktai: | taireva karmanavamodayaputrasaṃsthairdhūmāgnibandhanaśarīranikuṭṭanānta: || 6 ||

Report an error

बन्ध्वस्तकर्मसहितै: कुजसूर्यमन्दैर्निर्याणमायुधशिखिक्षितिपालकोपै: । सौरेन्दुभूमितनयै: स्वसुखास्पदस्थैर्ज्ञेय: क्षतकृमिकृतश्च शरीरघात: ॥ ७ ॥

bandhvastakarmasahitai: kujasūryamandairniryāṇamāyudhaśikhikṣitipālakopai: | saurendubhūmitanayai: svasukhāspadasthairjñeya: kṣatakṛmikṛtaśca śarīraghāta: || 7 ||

Report an error

खस्थेऽकेऽवनिजे रसातलगते यानप्रपाताद्वधो । यन्त्रोत्पीडनज: कुजेऽस्तमयगे सौरेन्द्विनाभ्युद्गमे । विण्मध्ये रुधिरार्किशीतकिरणैर्जूकाजसौरर्क्षगैर्यातैर्वा । गलितेन्दुसूर्यरुधिरैर्व्योमास्तबन्धावाह्वयान् ॥ ८ ॥

khasthe'ke'vanije rasātalagate yānaprapātādvadho | yantrotpīḍanaja: kuje'stamayage saurendvinābhyudgame | viṇmadhye rudhirārkiśītakiraṇairjūkājasaurarkṣagairyātairvā | galitendusūryarudhirairvyomāstabandhāvāhvayān || 8 ||

Report an error

वीर्यान्वितवक्रवीक्षिते क्षीणेन्दौ निधनस्थितेऽर्कजे । गुह्योद्भवरोगपीडया मृत्यु: स्यात्कृमिशस्त्रदाहज: ॥ ९ ॥

vīryānvitavakravīkṣite kṣīṇendau nidhanasthite'rkaje | guhyodbhavarogapīḍayā mṛtyu: syātkṛmiśastradāhaja: || 9 ||

Report an error

अस्ते रवौ सरुधिरे निधनेऽर्कपुत्रे क्षीणे रसातलगते हिमगौ खगान्त: । लग्नात्मजाष्टमतपस्स्विनभौममन्दचन्द्रेस्तु शेलशिखराशनिकुङ्यपातै: ॥ १० ॥

aste ravau sarudhire nidhane'rkaputre kṣīṇe rasātalagate himagau khagānta: | lagnātmajāṣṭamatapassvinabhaumamandacandrestu śelaśikharāśanikuṅyapātai: || 10 ||

Report an error

द्वाविंश: कथितस्तु कारणं द्रेष्काणो निधनस्य सूरिभि: । तस्याधिपतिर्भवोऽपि वा निर्याणं स्वगुणै: प्रयच्छति ॥ ११ ॥

dvāviṃśa: kathitastu kāraṇaṃ dreṣkāṇo nidhanasya sūribhi: | tasyādhipatirbhavo'pi vā niryāṇaṃ svaguṇai: prayacchati || 11 ||

Report an error

होरानवांशकप्रयुक्तसमानभूमौ योगेक्षणादिभिरत: परिकल्प्यमेतत् । मोहस्तु मुत्युसमयेऽनुदितांशतुल्य: स्वेशेक्षिते द्विगुणितस्त्रिगुण: शुभैश्च ॥ १२ ॥

horānavāṃśakaprayuktasamānabhūmau yogekṣaṇādibhirata: parikalpyametat | mohastu mutyusamaye'nuditāṃśatulya: sveśekṣite dviguṇitastriguṇa: śubhaiśca || 12 ||

Report an error

दहनजलविमिश्रैर्भस्मसंक्लेदशोषै: निधनभवनसंस्थैर्व्यालवगैविडम्ब: । इति शवपरिणामश्चिन्तनीयो यथोक्त: पृथुविरचितशास्त्राद्गत्यनूकाकदिचिन्त्यम् ॥ १३ ॥

dahanajalavimiśrairbhasmasaṃkledaśoṣai: nidhanabhavanasaṃsthairvyālavagaiviḍamba: | iti śavapariṇāmaścintanīyo yathokta: pṛthuviracitaśāstrādgatyanūkākadicintyam || 13 ||

Report an error

गुरुरुडुपतिशुक्रौ सूर्यभौमौ यमज्ञौ विबुधपितृ?तिरश्चो नारकीयांश्च कुर्यु: । दिनकरशशिवीर्याधिष्ठतात् त्र्यंशनाथात् प्रवरसमनिकृष्टास्तुङ्गह्रासादनूके ॥ १४ ॥

gururuḍupatiśukrau sūryabhaumau yamajñau vibudhapitṛ?tiraśco nārakīyāṃśca kuryu: | dinakaraśaśivīryādhiṣṭhatāt tryaṃśanāthāt pravarasamanikṛṣṭāstuṅgahrāsādanūke || 14 ||

Report an error

गतिरपि रिपुरन्ध्रत्र्यंशंपोऽस्तस्थितो वा गुरुरथ रिपुकेन्द्रच्छिद्रग: स्वोच्चसंस्थ: । उदयति भवनेऽन्त्ये सौम्यभागे च मोक्षो भवति यदि बलेन प्रोज्झितास्तत्र शेषा: ॥ १५ ॥

gatirapi ripurandhratryaṃśaṃpo'stasthito vā gururatha ripukendracchidraga: svoccasaṃstha: | udayati bhavane'ntye saumyabhāge ca mokṣo bhavati yadi balena projjhitāstatra śeṣā: || 15 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).