Read / Brihat Jataka / Chapter 25 of 28 अध्यायः २५
Mṛtyurmṛtyugṛhe kṣaṇena balibhistaddhātukopodbhava- ॥
A chapter of the Brihat Jataka.
15 verses · Sanskrit with transliteration
मृत्युर्मृत्युगृहे क्षणेन बलिभिस्तद्धातुकोपोद्भव- ।
स्तत्संय्युक्तभगात्रजो बहुभवो वीर्यान्वितैर्भूरिभि: ।
अग्न्यम्ब्वायुधजो ज्वरामयकृतस्तृट् क्षुत्कृतश्चाष्टमे ।
सूर्याद्यैर्निधने चरादिषु परस्वाध्वप्रदेशेष्विति ॥ १ ॥
mṛtyurmṛtyugṛhe kṣaṇena balibhistaddhātukopodbhava- |
statsaṃyyuktabhagātrajo bahubhavo vīryānvitairbhūribhi: |
agnyambvāyudhajo jvarāmayakṛtastṛṭ kṣutkṛtaścāṣṭame |
sūryādyairnidhane carādiṣu parasvādhvapradeśeṣviti || 1 ||
शैलाग्राभिहतस्य सूर्यकुजयोर्मृत्यु:रवबन्धुस्थयो: कूपे ।
मन्दशशाङ्कभूमितनयैर्बन्ध्वस्तकर्मस्थितै: ।
कन्यायां स्वजनाद्धिमोष्णकरयो: पापग्रहैर्दृष्टयो: ।
स्यातां य़ुभयोदयेऽर्कशशिनौ तोये तदा मज्जित: ॥ २ ॥
śailāgrābhihatasya sūryakujayormṛtyu:ravabandhusthayo: kūpe |
mandaśaśāṅkabhūmitanayairbandhvastakarmasthitai: |
kanyāyāṃ svajanāddhimoṣṇakarayo: pāpagrahairdṛṣṭayo: |
syātāṃ ya़ubhayodaye'rkaśaśinau toye tadā majjita: || 2 ||
मन्दे कर्कटगे जलोदरकृतो मृत्युर्मृगाङ्के मृगे ।
शस्त्राग्निप्रभव: शशिन्युभयोर्मध्ये कुजर्क्षे स्थिते ।
कन्यायां रुधिरोत्थशोषजनितस्तद्वत्स्थिते शीतगौ ।
सौरर्क्षे यदि तद्वदेव हिमगौ रज्ज्वग्निपातै: कृत: ॥ ३ ॥
mande karkaṭage jalodarakṛto mṛtyurmṛgāṅke mṛge |
śastrāgniprabhava: śaśinyubhayormadhye kujarkṣe sthite |
kanyāyāṃ rudhirotthaśoṣajanitastadvatsthite śītagau |
saurarkṣe yadi tadvadeva himagau rajjvagnipātai: kṛta: || 3 ||
बन्धाद्धीनवमस्थयोरशुभयो: सौम्यग्रहादृष्टयो- ।
र्द्रेष्कणैश्च सपाशसर्पनिगडैश्छिद्रस्थितैर्बन्धत: ।
कन्यायामशुभान्वितेऽस्तमयगे चन्द्रे सिते मेषगे ।
सूर्ये लग्नगते च विद्धि मरणं स्त्रीहेतुकं मन्दिरे ॥ ४ ॥
bandhāddhīnavamasthayoraśubhayo: saumyagrahādṛṣṭayo- |
rdreṣkaṇaiśca sapāśasarpanigaḍaiśchidrasthitairbandhata: |
kanyāyāmaśubhānvite'stamayage candre site meṣage |
sūrye lagnagate ca viddhi maraṇaṃ strīhetukaṃ mandire || 4 ||
शूलेद्भिन्नतनु: सुखेऽवनिसुते सूर्येऽपि वा खे यमे ।
सप्रक्षीणहिमांशुभिश्च युगपत् पापैस्त्रिकोणाद्यगै: ।
बन्धुस्थे च रवौ वियत्यवनिजे क्षीणेन्दुसंवीक्षिते ।
काष्ठेनाभिहत: प्रयाति मरणं सूर्यात्मजेनेक्षिते ॥ ५ ॥
śūledbhinnatanu: sukhe'vanisute sūrye'pi vā khe yame |
saprakṣīṇahimāṃśubhiśca yugapat pāpaistrikoṇādyagai: |
bandhusthe ca ravau viyatyavanije kṣīṇendusaṃvīkṣite |
kāṣṭhenābhihata: prayāti maraṇaṃ sūryātmajenekṣite || 5 ||
रन्ध्रास्पदाङ्गहिबुकैर्लग्गुडाताङ्ग: प्रक्षीणचन्द्ररुधिरार्जिदिनेशयुक्तै: ।
तैरेव कर्मनवमोदयपुत्रसंस्थैर्धूमाग्निबन्धनशरीरनिकुट्टनान्त: ॥ ६ ॥
randhrāspadāṅgahibukairlagguḍātāṅga: prakṣīṇacandrarudhirārjidineśayuktai: |
taireva karmanavamodayaputrasaṃsthairdhūmāgnibandhanaśarīranikuṭṭanānta: || 6 ||
बन्ध्वस्तकर्मसहितै: कुजसूर्यमन्दैर्निर्याणमायुधशिखिक्षितिपालकोपै: ।
सौरेन्दुभूमितनयै: स्वसुखास्पदस्थैर्ज्ञेय: क्षतकृमिकृतश्च शरीरघात: ॥ ७ ॥
bandhvastakarmasahitai: kujasūryamandairniryāṇamāyudhaśikhikṣitipālakopai: |
saurendubhūmitanayai: svasukhāspadasthairjñeya: kṣatakṛmikṛtaśca śarīraghāta: || 7 ||
खस्थेऽकेऽवनिजे रसातलगते यानप्रपाताद्वधो ।
यन्त्रोत्पीडनज: कुजेऽस्तमयगे सौरेन्द्विनाभ्युद्गमे ।
विण्मध्ये रुधिरार्किशीतकिरणैर्जूकाजसौरर्क्षगैर्यातैर्वा ।
गलितेन्दुसूर्यरुधिरैर्व्योमास्तबन्धावाह्वयान् ॥ ८ ॥
khasthe'ke'vanije rasātalagate yānaprapātādvadho |
yantrotpīḍanaja: kuje'stamayage saurendvinābhyudgame |
viṇmadhye rudhirārkiśītakiraṇairjūkājasaurarkṣagairyātairvā |
galitendusūryarudhirairvyomāstabandhāvāhvayān || 8 ||
वीर्यान्वितवक्रवीक्षिते क्षीणेन्दौ निधनस्थितेऽर्कजे ।
गुह्योद्भवरोगपीडया मृत्यु: स्यात्कृमिशस्त्रदाहज: ॥ ९ ॥
vīryānvitavakravīkṣite kṣīṇendau nidhanasthite'rkaje |
guhyodbhavarogapīḍayā mṛtyu: syātkṛmiśastradāhaja: || 9 ||
अस्ते रवौ सरुधिरे निधनेऽर्कपुत्रे क्षीणे रसातलगते हिमगौ खगान्त: ।
लग्नात्मजाष्टमतपस्स्विनभौममन्दचन्द्रेस्तु शेलशिखराशनिकुङ्यपातै: ॥ १० ॥
aste ravau sarudhire nidhane'rkaputre kṣīṇe rasātalagate himagau khagānta: |
lagnātmajāṣṭamatapassvinabhaumamandacandrestu śelaśikharāśanikuṅyapātai: || 10 ||
द्वाविंश: कथितस्तु कारणं द्रेष्काणो निधनस्य सूरिभि: ।
तस्याधिपतिर्भवोऽपि वा निर्याणं स्वगुणै: प्रयच्छति ॥ ११ ॥
dvāviṃśa: kathitastu kāraṇaṃ dreṣkāṇo nidhanasya sūribhi: |
tasyādhipatirbhavo'pi vā niryāṇaṃ svaguṇai: prayacchati || 11 ||
होरानवांशकप्रयुक्तसमानभूमौ योगेक्षणादिभिरत: परिकल्प्यमेतत् ।
मोहस्तु मुत्युसमयेऽनुदितांशतुल्य: स्वेशेक्षिते द्विगुणितस्त्रिगुण: शुभैश्च ॥ १२ ॥
horānavāṃśakaprayuktasamānabhūmau yogekṣaṇādibhirata: parikalpyametat |
mohastu mutyusamaye'nuditāṃśatulya: sveśekṣite dviguṇitastriguṇa: śubhaiśca || 12 ||
दहनजलविमिश्रैर्भस्मसंक्लेदशोषै: निधनभवनसंस्थैर्व्यालवगैविडम्ब: ।
इति शवपरिणामश्चिन्तनीयो यथोक्त: पृथुविरचितशास्त्राद्गत्यनूकाकदिचिन्त्यम् ॥ १३ ॥
dahanajalavimiśrairbhasmasaṃkledaśoṣai: nidhanabhavanasaṃsthairvyālavagaiviḍamba: |
iti śavapariṇāmaścintanīyo yathokta: pṛthuviracitaśāstrādgatyanūkākadicintyam || 13 ||
गुरुरुडुपतिशुक्रौ सूर्यभौमौ यमज्ञौ विबुधपितृ?तिरश्चो नारकीयांश्च कुर्यु: ।
दिनकरशशिवीर्याधिष्ठतात् त्र्यंशनाथात् प्रवरसमनिकृष्टास्तुङ्गह्रासादनूके ॥ १४ ॥
gururuḍupatiśukrau sūryabhaumau yamajñau vibudhapitṛ?tiraśco nārakīyāṃśca kuryu: |
dinakaraśaśivīryādhiṣṭhatāt tryaṃśanāthāt pravarasamanikṛṣṭāstuṅgahrāsādanūke || 14 ||
गतिरपि रिपुरन्ध्रत्र्यंशंपोऽस्तस्थितो वा गुरुरथ रिपुकेन्द्रच्छिद्रग: स्वोच्चसंस्थ: ।
उदयति भवनेऽन्त्ये सौम्यभागे च मोक्षो भवति यदि बलेन प्रोज्झितास्तत्र शेषा: ॥ १५ ॥
gatirapi ripurandhratryaṃśaṃpo'stasthito vā gururatha ripukendracchidraga: svoccasaṃstha: |
udayati bhavane'ntye saumyabhāge ca mokṣo bhavati yadi balena projjhitāstatra śeṣā: || 15 ||
← Chapter 24 Yadyatphalaṃ narabhave'kṣamamaṅganānāṃ tattadvavetpatiṣu vacā … Chapter 26 → Ādhānajanmāparibodhakāle sampṛcchato janma vadedvilagnāt Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).