॥ श्रीराम ॥ । शुद्ध नेटकें ल्याहावें । लेहोन शुद्ध शोधावें । शोधून शुद्ध वाचावें । चुकों नये ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | śuddha neṭakeṃ lyāhāveṃ | lehona śuddha śodhāveṃ | śodhūna śuddha vācāveṃ | cukoṃ naye || 1 ||
दशक 11 · समास 6 · महंत लक्षण
mahaṃta lakṣaṇa
The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.
19 versesMarathi with transliteration
॥ श्रीराम ॥ । शुद्ध नेटकें ल्याहावें । लेहोन शुद्ध शोधावें । शोधून शुद्ध वाचावें । चुकों नये ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | śuddha neṭakeṃ lyāhāveṃ | lehona śuddha śodhāveṃ | śodhūna śuddha vācāveṃ | cukoṃ naye || 1 ||
विश्कळित मात्रुका नेमस्त कराव्या । धाट्या जाणोन सदृढ धराव्या । रंग राखोन भराव्या । नाना कथा ॥ २ ॥
viśkal̤ita mātrukā nemasta karāvyā | dhāṭyā jāṇona sadṛḍha dharāvyā | raṃga rākhona bharāvyā | nānā kathā || 2 ||
जाणायाचें सांगतां न ये । सांगायाचें नेमस्त न ये । समजल्याविण कांहींच न ये । कोणीयेक ॥ ३ ॥
jāṇāyāceṃ sāṃgatāṃ na ye | sāṃgāyāceṃ nemasta na ye | samajalyāviṇa kāṃhīṃca na ye | koṇīyeka || 3 ||
हरिकथा निरूपण । नेमस्तपणें राजकारण । वर्तायाचें लक्षण । तेंहि असावें ॥ ४ ॥
harikathā nirūpaṇa | nemastapaṇeṃ rājakāraṇa | vartāyāceṃ lakṣaṇa | teṃhi asāveṃ || 4 ||
पुसों जाणे सांगों जाणे । अर्थांतर करूं जाणे । सकळिकांचें राखों जाणे । समाधान ॥ ५ ॥
pusoṃ jāṇe sāṃgoṃ jāṇe | arthāṃtara karūṃ jāṇe | sakal̤ikāṃceṃ rākhoṃ jāṇe | samādhāna || 5 ||
दीर्घ सूचना आधीं कळे । सावधपणें तर्क प्रबळे । जाणजाणोनि निवळे । येथायोग्य ॥ ६ ॥
dīrgha sūcanā ādhīṃ kal̤e | sāvadhapaṇeṃ tarka prabal̤e | jāṇajāṇoni nival̤e | yethāyogya || 6 ||
ऐसा जाणे जो समस्त । तोचि महंत बुद्धिमंत । यावेगळें अंतवंत । सकळ कांहीं ॥ ७ ॥
aisā jāṇe jo samasta | toci mahaṃta buddhimaṃta | yāvegal̤eṃ aṃtavaṃta | sakal̤a kāṃhīṃ || 7 ||
ताळवेळ तानमानें । प्रबंद कविता जाड वचनें । मज्यालसी नाना चिन्हें । सुचती तया ॥ ८ ॥
tāl̤avel̤a tānamāneṃ | prabaṃda kavitā jāḍa vacaneṃ | majyālasī nānā cinheṃ | sucatī tayā || 8 ||
जो येकांतास तत्पर । आधीं करी पाठांतर । अथवा शोधी अर्थांतर । ग्रंथगर्भींचें ॥ ९ ॥
jo yekāṃtāsa tatpara | ādhīṃ karī pāṭhāṃtara | athavā śodhī arthāṃtara | graṃthagarbhīṃceṃ || 9 ||
आधींच सिकोन जो सिकवी । तोचि पावे श्रेष्ठ पदवी । गुंतल्या लोकांस उगवी । विवेकबळें ॥ १० ॥
ādhīṃca sikona jo sikavī | toci pāve śreṣṭha padavī | guṃtalyā lokāṃsa ugavī | vivekabal̤eṃ || 10 ||
अक्षर सुंदर वाचणें सुंदर । बोलणें सुंदर चालणें सुंदर । भक्ति ज्ञान वैराग्य सुंदर । करून दावी ॥ ११ ॥
akṣara suṃdara vācaṇeṃ suṃdara | bolaṇeṃ suṃdara cālaṇeṃ suṃdara | bhakti jñāna vairāgya suṃdara | karūna dāvī || 11 ||
जयास येत्नचि आवडे । नाना प्रसंगीं पवाडे । धीटपणें प्रगटे दडे । ऐसा नव्हे ॥ १२ ॥
jayāsa yetnaci āvaḍe | nānā prasaṃgīṃ pavāḍe | dhīṭapaṇeṃ pragaṭe daḍe | aisā navhe || 12 ||
सांकडीमधें वर्तों जाणे । उपाधीमधें मिळों जाणे । अलिप्तपणें राखों जाणे । आपणासी ॥ १३ ॥
sāṃkaḍīmadheṃ vartoṃ jāṇe | upādhīmadheṃ mil̤oṃ jāṇe | aliptapaṇeṃ rākhoṃ jāṇe | āpaṇāsī || 13 ||
आहे तरी सर्वां ठाईं । पाहों जातां कोठेंचि नाहीं । जैसा अंतरात्मा ठाईंचा ठाईं । गुप्त जाला ॥ १४ ॥
āhe tarī sarvāṃ ṭhāīṃ | pāhoṃ jātāṃ koṭheṃci nāhīṃ | jaisā aṃtarātmā ṭhāīṃcā ṭhāīṃ | gupta jālā || 14 ||
त्यावेगळें कांहींच नसे । पाहों जातां तो न दिसे । न दिसोन वर्तवीतसे । प्राणीमात्रांसी ॥ १५ ॥
tyāvegal̤eṃ kāṃhīṃca nase | pāhoṃ jātāṃ to na dise | na disona vartavītase | prāṇīmātrāṃsī || 15 ||
तैसाच हाहि नानापरी । बहुत जनास शाहाणे करी । नाना विद्या त्या विवरी । स्थूळ सूक्ष्मा ॥ १६ ॥
taisāca hāhi nānāparī | bahuta janāsa śāhāṇe karī | nānā vidyā tyā vivarī | sthūl̤a sūkṣmā || 16 ||
आपणाकरितां शाहाणे होती । ते सहजचि सोये धरिती । जाणतेपणाची महंती । ऐसी असे ॥ १७ ॥
āpaṇākaritāṃ śāhāṇe hotī | te sahajaci soye dharitī | jāṇatepaṇācī mahaṃtī | aisī ase || 17 ||
राखों जाणें नीतिन्याय । न करी न करवी अन्याये । कठीण प्रसंगीं उपाये । करूं जाणे ॥ १८ ॥
rākhoṃ jāṇeṃ nītinyāya | na karī na karavī anyāye | kaṭhīṇa prasaṃgīṃ upāye | karūṃ jāṇe || 18 ||
ऐसा पुरुष धारणेचा । तोचि आधार बहुतांचा । दास म्हणे रघुनाथाचा । गुण घ्यावा । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । महंतलक्षणनिरूपणनाम समास सहावा ॥ १९ ॥
aisā puruṣa dhāraṇecā | toci ādhāra bahutāṃcā | dāsa mhaṇe raghunāthācā | guṇa ghyāvā | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | mahaṃtalakṣaṇanirūpaṇanāma samāsa sahāvā || 19 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).