॥ श्रीराम ॥ । चंचळ नदी गुप्त गंगा । स्मरणें पावन करीं जगा । प्रचित रोकडी पाहा गा । अन्यथा नव्हे ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | caṃcal̤a nadī gupta gaṃgā | smaraṇeṃ pāvana karīṃ jagā | pracita rokaḍī pāhā gā | anyathā navhe || 1 ||
दशक 11 · समास 7 · चंचळ नदीनिरूपणनाम
caṃcal̤a nadīnirūpaṇanāma
The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.
22 versesMarathi with transliteration
॥ श्रीराम ॥ । चंचळ नदी गुप्त गंगा । स्मरणें पावन करीं जगा । प्रचित रोकडी पाहा गा । अन्यथा नव्हे ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | caṃcal̤a nadī gupta gaṃgā | smaraṇeṃ pāvana karīṃ jagā | pracita rokaḍī pāhā gā | anyathā navhe || 1 ||
केवळ अचंचळीं निर्माण जाली । अधोमुखें बळें चालिली । अखंड वाहे परी देखिली । नाहींच कोणीं ॥ २ ॥
keval̤a acaṃcal̤īṃ nirmāṇa jālī | adhomukheṃ bal̤eṃ cālilī | akhaṃḍa vāhe parī dekhilī | nāhīṃca koṇīṃ || 2 ||
वळणें वांकाणें भोवरे । उकळ्या तरंग झरे । लादा लाटा कातरे । ठाईं ठाईं ॥ ३ ॥
val̤aṇeṃ vāṃkāṇeṃ bhovare | ukal̤yā taraṃga jhare | lādā lāṭā kātare | ṭhāīṃ ṭhāīṃ || 3 ||
शुष्क जळाचे चळाळ । धारा धबाबे खळाळ । चिपळ्या चळक्या भळाळ । चपळ पाणी ॥ ४ ॥
śuṣka jal̤āce cal̤āl̤a | dhārā dhabābe khal̤āl̤a | cipal̤yā cal̤akyā bhal̤āl̤a | capal̤a pāṇī || 4 ||
फेण फुगे हेलावे । सैरावैरा उदक धावे । थेंब फुई मोजावे । अणुरेणु किती ॥ ५ ॥
pheṇa phuge helāve | sairāvairā udaka dhāve | theṃba phuī mojāve | aṇureṇu kitī || 5 ||
वोसाणे वाहती उदंड । झोतावे दर्कुटे दगड । खडकें बेटें आड । वळसा उठे ॥ ६ ॥
vosāṇe vāhatī udaṃḍa | jhotāve darkuṭe dagaḍa | khaḍakeṃ beṭeṃ āḍa | val̤asā uṭhe || 6 ||
मृद भूमी तुटोन गेल्या । कठीण तैश्याचि राहिल्या । ठाईं ठाईं उदंड पाहिल्या । सृष्टीमधें ॥ ७ ॥
mṛda bhūmī tuṭona gelyā | kaṭhīṇa taiśyāci rāhilyā | ṭhāīṃ ṭhāīṃ udaṃḍa pāhilyā | sṛṣṭīmadheṃ || 7 ||
येक ते वाहतचि गेले । येक वळशामधें पडिले । येक सांकडींत आडकले । अधोमुख ॥ ८ ॥
yeka te vāhataci gele | yeka val̤aśāmadheṃ paḍile | yeka sāṃkaḍīṃta āḍakale | adhomukha || 8 ||
येक आपटआपटोंच गेली । येक चिरडचिर्दोंच मेलीं । कितीयेक ते फुगलीं । पाणी भरलें ॥ ९ ॥
yeka āpaṭaāpaṭoṃca gelī | yeka ciraḍacirdoṃca melīṃ | kitīyeka te phugalīṃ | pāṇī bharaleṃ || 9 ||
येक बळाचे निवडले । ते पोहतचि उगमास गेले । उगमदर्शनें पवित्र जाले । तीर्थरूप ॥ १० ॥
yeka bal̤āce nivaḍale | te pohataci ugamāsa gele | ugamadarśaneṃ pavitra jāle | tīrtharūpa || 10 ||
तेथें ब्रह्मादिकांचीं भुवनें । ब्रह्मांडदेवतांचीं स्थानें । उफराटी गंगा पाहातां मिळणें । सकळांस तेथें ॥ ११ ॥
tetheṃ brahmādikāṃcīṃ bhuvaneṃ | brahmāṃḍadevatāṃcīṃ sthāneṃ | upharāṭī gaṃgā pāhātāṃ mil̤aṇeṃ | sakal̤āṃsa tetheṃ || 11 ||
त्या जळाऐसें नाही निर्मळ । त्या जळाऐसें नाहीं चंचळ । आपोनारायण केवळ । बोलिजे त्यासी ॥ १२ ॥
tyā jal̤āaiseṃ nāhī nirmal̤a | tyā jal̤āaiseṃ nāhīṃ caṃcal̤a | āponārāyaṇa keval̤a | bolije tyāsī || 12 ||
माहानदी परी अंतराळीं । प्रत्यक्ष वाहे सर्वकाळीं । स्वर्गमृत्युपाताळी । पसरली पाहा ॥ १३ ॥
māhānadī parī aṃtarāl̤īṃ | pratyakṣa vāhe sarvakāl̤īṃ | svargamṛtyupātāl̤ī | pasaralī pāhā || 13 ||
अधोर्ध अष्टहि दिशा । तिचें उदक करी वळसा । जाणते जाणती जगदीशा । सारिखीच ते ॥ १४ ॥
adhordha aṣṭahi diśā | ticeṃ udaka karī val̤asā | jāṇate jāṇatī jagadīśā | sārikhīca te || 14 ||
अनंत पात्रीं उदक भरलें । कोठें पाझपाझरोंच गेलें । कितीयेक तें वेचलें । संसारासी ॥ १५ ॥
anaṃta pātrīṃ udaka bharaleṃ | koṭheṃ pājhapājharoṃca geleṃ | kitīyeka teṃ vecaleṃ | saṃsārāsī || 15 ||
येक्यासंगे तें कडवट । येक्यासंगें तें गुळचट । येक्यासंगे ते तिखट । तुरट क्षार ॥ १६ ॥
yekyāsaṃge teṃ kaḍavaṭa | yekyāsaṃgeṃ teṃ gul̤acaṭa | yekyāsaṃge te tikhaṭa | turaṭa kṣāra || 16 ||
ज्या ज्या पदार्थास मिळे । तेथें तद्रूपचि मिसळे । सखोले भूमीस तुंबळे । सखोलपणें ॥ १७ ॥
jyā jyā padārthāsa mil̤e | tetheṃ tadrūpaci misal̤e | sakhole bhūmīsa tuṃbal̤e | sakholapaṇeṃ || 17 ||
विषामधें विषचि होतें । अमृतामधें मिळोन जाते । सुगंधीं सुगंध तें । दुर्गंधीं दुर्गंध ॥ १८ ॥
viṣāmadheṃ viṣaci hoteṃ | amṛtāmadheṃ mil̤ona jāte | sugaṃdhīṃ sugaṃdha teṃ | durgaṃdhīṃ durgaṃdha || 18 ||
गुणीं अवगुणीं मिळे । ज्याचें त्यापरी निवळे । त्या उदकाचा महिमा न कळे । उदकेंविण ॥ १९ ॥
guṇīṃ avaguṇīṃ mil̤e | jyāceṃ tyāparī nival̤e | tyā udakācā mahimā na kal̤e | udakeṃviṇa || 19 ||
उदक वाहे अपरंपार । न कळे नदी कीं सरोवर । जळवास करून नर । राहिले कितीयेक ॥ २० ॥
udaka vāhe aparaṃpāra | na kal̤e nadī kīṃ sarovara | jal̤avāsa karūna nara | rāhile kitīyeka || 20 ||
उगमापैलिकडे गेले । तेथें परतोन पाहिलें । तंव तें पाणीच आटलें । कांहीं नाहीं ॥ २१ ॥
ugamāpailikaḍe gele | tetheṃ paratona pāhileṃ | taṃva teṃ pāṇīca āṭaleṃ | kāṃhīṃ nāhīṃ || 21 ||
वृत्तिसुन्य योगेश्वर । याचा पाहावा विचार । दास म्हणे वारंवार । किती सांगों । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । चंचळ नदीनिरूपणनाम समास सातवा ॥ २२ ॥
vṛttisunya yogeśvara | yācā pāhāvā vicāra | dāsa mhaṇe vāraṃvāra | kitī sāṃgoṃ | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | caṃcal̤a nadīnirūpaṇanāma samāsa sātavā || 22 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).