Skip to content

दशक 11 · समास 8 · अंतरात्माविवरण

Book 11, section 8

aṃtarātmāvivaraṇa

The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.

25 versesMarathi with transliteration

A lamp beside a manuscript of Ramdas’s Dasbodh.

॥ श्रीराम ॥ । आतां वंदूं सकळकर्ता । समस्त देवांचा जो भर्ता । त्याचे भजनीं प्रवर्ता । कोणीतरी ॥ १ ॥

|| śrīrāma || | ātāṃ vaṃdūṃ sakal̤akartā | samasta devāṃcā jo bhartā | tyāce bhajanīṃ pravartā | koṇītarī || 1 ||

Report an error

तेणेंविण कार्य न चले । पडिलें पर्ण तेंहि न हाले । अवघें त्रैलोक्येचि चाले । जयाचेनी ॥ २ ॥

teṇeṃviṇa kārya na cale | paḍileṃ parṇa teṃhi na hāle | avagheṃ trailokyeci cāle | jayācenī || 2 ||

Report an error

तो अंतरात्मा सकळांचा । देवदानवमानवांचा । चत्वारखाणीचत्वारवाणीचा । प्रवर्तकु ॥ ३ ॥

to aṃtarātmā sakal̤āṃcā | devadānavamānavāṃcā | catvārakhāṇīcatvāravāṇīcā | pravartaku || 3 ||

Report an error

तो येकलाचि सकळां घटीं । करी भिन्नभिन्ना राहाटी । सकळ सृष्टीची गोष्टी । किती म्हणोन सांगावी ॥ ४ ॥

to yekalāci sakal̤āṃ ghaṭīṃ | karī bhinnabhinnā rāhāṭī | sakal̤a sṛṣṭīcī goṣṭī | kitī mhaṇona sāṃgāvī || 4 ||

Report an error

ऐसा जो गुप्तेश्वर । त्यास म्हणावें ईश्वर । सकळ ऐश्वर्य थोर थोर । जयाचेनि भोगिती ॥ ५ ॥

aisā jo gupteśvara | tyāsa mhaṇāveṃ īśvara | sakal̤a aiśvarya thora thora | jayāceni bhogitī || 5 ||

Report an error

ऐसा जेणें वोळखिला । तो विश्वंभरचि जाला । समाधी सहजस्थितीला । कोण पुसे ॥ ६ ॥

aisā jeṇeṃ vol̤akhilā | to viśvaṃbharaci jālā | samādhī sahajasthitīlā | koṇa puse || 6 ||

Report an error

अवघें त्रैलोक्य विवरावें । तेव्हां वर्म पडेल ठावें । आवचटें घबाड सिणावें । नलगेचि कांहीं ॥ ७ ॥

avagheṃ trailokya vivarāveṃ | tevhāṃ varma paḍela ṭhāveṃ | āvacaṭeṃ ghabāḍa siṇāveṃ | nalageci kāṃhīṃ || 7 ||

Report an error

पाहातां ऐसा कोण आहे । जो अंतरात्मा विवरोन पाहे । अल्प स्वल्प कळोन राहे । समाधानें ॥ ८ ॥

pāhātāṃ aisā koṇa āhe | jo aṃtarātmā vivarona pāhe | alpa svalpa kal̤ona rāhe | samādhāneṃ || 8 ||

Report an error

आरे हें पाहिलेंच पाहावें । विवरलेंचि मागुतें विवरावें । वाचिलेंचि वाचावें । पुन्हापुन्हा ॥ ९ ॥

āre heṃ pāhileṃca pāhāveṃ | vivaraleṃci māguteṃ vivarāveṃ | vācileṃci vācāveṃ | punhāpunhā || 9 ||

Report an error

अंतरात्मा केवढा कैसा । पाहाणाराची कोण दशा । देखिल्या ऐकिल्या ऐसा । विवेक सांगे ॥ १० ॥

aṃtarātmā kevaḍhā kaisā | pāhāṇārācī koṇa daśā | dekhilyā aikilyā aisā | viveka sāṃge || 10 ||

Report an error

उदंड ऐकिलें देखिलें । अंतरात्म्यास नवचे पुरविलें । प्राणी देहधारी बाउलें । काय जाणे ॥ ११ ॥

udaṃḍa aikileṃ dekhileṃ | aṃtarātmyāsa navace puravileṃ | prāṇī dehadhārī bāuleṃ | kāya jāṇe || 11 ||

Report an error

पूर्णास अपूर्ण पुरेना । कां जें अखंड विवरेना । विवरतां विवरतां उरेना । देवावेगळा ॥ १२ ॥

pūrṇāsa apūrṇa purenā | kāṃ jeṃ akhaṃḍa vivarenā | vivaratāṃ vivaratāṃ urenā | devāvegal̤ā || 12 ||

Report an error

विभक्तपणें नसावें । तरीच भक्त म्हणवावें । नाहींतरी वेर्थचि सिणावें । खटाटोपें ॥ १३ ॥

vibhaktapaṇeṃ nasāveṃ | tarīca bhakta mhaṇavāveṃ | nāhīṃtarī verthaci siṇāveṃ | khaṭāṭopeṃ || 13 ||

Report an error

उगाच घर पाहोन गेला । घरधनी नाहीं वोळखिला । राज्यामधूनचि आला । परी राजा नेणे ॥ १४ ॥

ugāca ghara pāhona gelā | gharadhanī nāhīṃ vol̤akhilā | rājyāmadhūnaci ālā | parī rājā neṇe || 14 ||

Report an error

देहसंगें विषये भोगिले । देहसंगें प्राणी मिरवलें । देहधर्त्यास चुकलें । नवल मोठें ॥ १५ ॥

dehasaṃgeṃ viṣaye bhogile | dehasaṃgeṃ prāṇī miravaleṃ | dehadhartyāsa cukaleṃ | navala moṭheṃ || 15 ||

Report an error

ऐसे लोक अविवेकी । आणि म्हणती आम्ही विवेकी । बरें ज्याची जैसी टाकी । तैसें करावें ॥ १६ ॥

aise loka avivekī | āṇi mhaṇatī āmhī vivekī | bareṃ jyācī jaisī ṭākī | taiseṃ karāveṃ || 16 ||

Report an error

मूर्ख अंतर राखों नेणे । म्हणौन असावें शाहाणे । ते शाहाणेहि दैन्यवाणे । होऊन गेले ॥ १७ ॥

mūrkha aṃtara rākhoṃ neṇe | mhaṇauna asāveṃ śāhāṇe | te śāhāṇehi dainyavāṇe | hoūna gele || 17 ||

Report an error

अंतरीं ठेवणें चुकलें । दारोदारीं धुंडूं लागलें । तैसें अज्ञानास जालें । देव न कळे ॥ १८ ॥

aṃtarīṃ ṭhevaṇeṃ cukaleṃ | dārodārīṃ dhuṃḍūṃ lāgaleṃ | taiseṃ ajñānāsa jāleṃ | deva na kal̤e || 18 ||

Report an error

या देवाचें ध्यान करी । ऐसा कोण सृष्टीवरी । वृत्ती येकदेंसी तर्तरी । पवाडेल कोठें ॥ १९ ॥

yā devāceṃ dhyāna karī | aisā koṇa sṛṣṭīvarī | vṛttī yekadeṃsī tartarī | pavāḍela koṭheṃ || 19 ||

Report an error

ब्रह्मांडीं दाटले प्राणी । बहुरूपें बहुवाणी । भूगर्भीं आणि पाषाणीं । कितीयेक ॥ २० ॥

brahmāṃḍīṃ dāṭale prāṇī | bahurūpeṃ bahuvāṇī | bhūgarbhīṃ āṇi pāṣāṇīṃ | kitīyeka || 20 ||

Report an error

इतुके ठाईं पुरवला । अनेकीं येकचि वर्तला । गुप्त आणि प्रगटला । कितीयेक ॥ २१ ॥

ituke ṭhāīṃ puravalā | anekīṃ yekaci vartalā | gupta āṇi pragaṭalā | kitīyeka || 21 ||

Report an error

चंचळें न होईजे निश्चळ । प्रचित जाणावी केवळ । चंचळ तें नव्हे निश्चळ । परब्रह्म तें ॥ २२ ॥

caṃcal̤eṃ na hoīje niścal̤a | pracita jāṇāvī keval̤a | caṃcal̤a teṃ navhe niścal̤a | parabrahma teṃ || 22 ||

Report an error

तत्वें तत्व जेव्हां उडे । तेव्हां देहबुद्धि झडे । निर्मळ निश्चळ चहुंकडे । निरंजन ॥ २३ ॥

tatveṃ tatva jevhāṃ uḍe | tevhāṃ dehabuddhi jhaḍe | nirmal̤a niścal̤a cahuṃkaḍe | niraṃjana || 23 ||

Report an error

आपण कोण कोठें कैंचा । ऐसा मार्ग विवेकचा । प्राणी जो स्वयें काचा । त्यास हें कळेना ॥ २४ ॥

āpaṇa koṇa koṭheṃ kaiṃcā | aisā mārga vivekacā | prāṇī jo svayeṃ kācā | tyāsa heṃ kal̤enā || 24 ||

Report an error

भल्यानें विवेक धरावा । दुस्तर संसार तरावा । अवघा वंशचि उधरावा । हरिभक्ती करूनी । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । अंतरात्माविवरणनिरूपणनाम समास आठवा ॥ २५ ॥

bhalyāneṃ viveka dharāvā | dustara saṃsāra tarāvā | avaghā vaṃśaci udharāvā | haribhaktī karūnī | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | aṃtarātmāvivaraṇanirūpaṇanāma samāsa āṭhavā || 25 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).