॥ श्रीराम ॥ । आतां वंदूं सकळकर्ता । समस्त देवांचा जो भर्ता । त्याचे भजनीं प्रवर्ता । कोणीतरी ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | ātāṃ vaṃdūṃ sakal̤akartā | samasta devāṃcā jo bhartā | tyāce bhajanīṃ pravartā | koṇītarī || 1 ||
दशक 11 · समास 8 · अंतरात्माविवरण
aṃtarātmāvivaraṇa
The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.
25 versesMarathi with transliteration
॥ श्रीराम ॥ । आतां वंदूं सकळकर्ता । समस्त देवांचा जो भर्ता । त्याचे भजनीं प्रवर्ता । कोणीतरी ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | ātāṃ vaṃdūṃ sakal̤akartā | samasta devāṃcā jo bhartā | tyāce bhajanīṃ pravartā | koṇītarī || 1 ||
तेणेंविण कार्य न चले । पडिलें पर्ण तेंहि न हाले । अवघें त्रैलोक्येचि चाले । जयाचेनी ॥ २ ॥
teṇeṃviṇa kārya na cale | paḍileṃ parṇa teṃhi na hāle | avagheṃ trailokyeci cāle | jayācenī || 2 ||
तो अंतरात्मा सकळांचा । देवदानवमानवांचा । चत्वारखाणीचत्वारवाणीचा । प्रवर्तकु ॥ ३ ॥
to aṃtarātmā sakal̤āṃcā | devadānavamānavāṃcā | catvārakhāṇīcatvāravāṇīcā | pravartaku || 3 ||
तो येकलाचि सकळां घटीं । करी भिन्नभिन्ना राहाटी । सकळ सृष्टीची गोष्टी । किती म्हणोन सांगावी ॥ ४ ॥
to yekalāci sakal̤āṃ ghaṭīṃ | karī bhinnabhinnā rāhāṭī | sakal̤a sṛṣṭīcī goṣṭī | kitī mhaṇona sāṃgāvī || 4 ||
ऐसा जो गुप्तेश्वर । त्यास म्हणावें ईश्वर । सकळ ऐश्वर्य थोर थोर । जयाचेनि भोगिती ॥ ५ ॥
aisā jo gupteśvara | tyāsa mhaṇāveṃ īśvara | sakal̤a aiśvarya thora thora | jayāceni bhogitī || 5 ||
ऐसा जेणें वोळखिला । तो विश्वंभरचि जाला । समाधी सहजस्थितीला । कोण पुसे ॥ ६ ॥
aisā jeṇeṃ vol̤akhilā | to viśvaṃbharaci jālā | samādhī sahajasthitīlā | koṇa puse || 6 ||
अवघें त्रैलोक्य विवरावें । तेव्हां वर्म पडेल ठावें । आवचटें घबाड सिणावें । नलगेचि कांहीं ॥ ७ ॥
avagheṃ trailokya vivarāveṃ | tevhāṃ varma paḍela ṭhāveṃ | āvacaṭeṃ ghabāḍa siṇāveṃ | nalageci kāṃhīṃ || 7 ||
पाहातां ऐसा कोण आहे । जो अंतरात्मा विवरोन पाहे । अल्प स्वल्प कळोन राहे । समाधानें ॥ ८ ॥
pāhātāṃ aisā koṇa āhe | jo aṃtarātmā vivarona pāhe | alpa svalpa kal̤ona rāhe | samādhāneṃ || 8 ||
आरे हें पाहिलेंच पाहावें । विवरलेंचि मागुतें विवरावें । वाचिलेंचि वाचावें । पुन्हापुन्हा ॥ ९ ॥
āre heṃ pāhileṃca pāhāveṃ | vivaraleṃci māguteṃ vivarāveṃ | vācileṃci vācāveṃ | punhāpunhā || 9 ||
अंतरात्मा केवढा कैसा । पाहाणाराची कोण दशा । देखिल्या ऐकिल्या ऐसा । विवेक सांगे ॥ १० ॥
aṃtarātmā kevaḍhā kaisā | pāhāṇārācī koṇa daśā | dekhilyā aikilyā aisā | viveka sāṃge || 10 ||
उदंड ऐकिलें देखिलें । अंतरात्म्यास नवचे पुरविलें । प्राणी देहधारी बाउलें । काय जाणे ॥ ११ ॥
udaṃḍa aikileṃ dekhileṃ | aṃtarātmyāsa navace puravileṃ | prāṇī dehadhārī bāuleṃ | kāya jāṇe || 11 ||
पूर्णास अपूर्ण पुरेना । कां जें अखंड विवरेना । विवरतां विवरतां उरेना । देवावेगळा ॥ १२ ॥
pūrṇāsa apūrṇa purenā | kāṃ jeṃ akhaṃḍa vivarenā | vivaratāṃ vivaratāṃ urenā | devāvegal̤ā || 12 ||
विभक्तपणें नसावें । तरीच भक्त म्हणवावें । नाहींतरी वेर्थचि सिणावें । खटाटोपें ॥ १३ ॥
vibhaktapaṇeṃ nasāveṃ | tarīca bhakta mhaṇavāveṃ | nāhīṃtarī verthaci siṇāveṃ | khaṭāṭopeṃ || 13 ||
उगाच घर पाहोन गेला । घरधनी नाहीं वोळखिला । राज्यामधूनचि आला । परी राजा नेणे ॥ १४ ॥
ugāca ghara pāhona gelā | gharadhanī nāhīṃ vol̤akhilā | rājyāmadhūnaci ālā | parī rājā neṇe || 14 ||
देहसंगें विषये भोगिले । देहसंगें प्राणी मिरवलें । देहधर्त्यास चुकलें । नवल मोठें ॥ १५ ॥
dehasaṃgeṃ viṣaye bhogile | dehasaṃgeṃ prāṇī miravaleṃ | dehadhartyāsa cukaleṃ | navala moṭheṃ || 15 ||
ऐसे लोक अविवेकी । आणि म्हणती आम्ही विवेकी । बरें ज्याची जैसी टाकी । तैसें करावें ॥ १६ ॥
aise loka avivekī | āṇi mhaṇatī āmhī vivekī | bareṃ jyācī jaisī ṭākī | taiseṃ karāveṃ || 16 ||
मूर्ख अंतर राखों नेणे । म्हणौन असावें शाहाणे । ते शाहाणेहि दैन्यवाणे । होऊन गेले ॥ १७ ॥
mūrkha aṃtara rākhoṃ neṇe | mhaṇauna asāveṃ śāhāṇe | te śāhāṇehi dainyavāṇe | hoūna gele || 17 ||
अंतरीं ठेवणें चुकलें । दारोदारीं धुंडूं लागलें । तैसें अज्ञानास जालें । देव न कळे ॥ १८ ॥
aṃtarīṃ ṭhevaṇeṃ cukaleṃ | dārodārīṃ dhuṃḍūṃ lāgaleṃ | taiseṃ ajñānāsa jāleṃ | deva na kal̤e || 18 ||
या देवाचें ध्यान करी । ऐसा कोण सृष्टीवरी । वृत्ती येकदेंसी तर्तरी । पवाडेल कोठें ॥ १९ ॥
yā devāceṃ dhyāna karī | aisā koṇa sṛṣṭīvarī | vṛttī yekadeṃsī tartarī | pavāḍela koṭheṃ || 19 ||
ब्रह्मांडीं दाटले प्राणी । बहुरूपें बहुवाणी । भूगर्भीं आणि पाषाणीं । कितीयेक ॥ २० ॥
brahmāṃḍīṃ dāṭale prāṇī | bahurūpeṃ bahuvāṇī | bhūgarbhīṃ āṇi pāṣāṇīṃ | kitīyeka || 20 ||
इतुके ठाईं पुरवला । अनेकीं येकचि वर्तला । गुप्त आणि प्रगटला । कितीयेक ॥ २१ ॥
ituke ṭhāīṃ puravalā | anekīṃ yekaci vartalā | gupta āṇi pragaṭalā | kitīyeka || 21 ||
चंचळें न होईजे निश्चळ । प्रचित जाणावी केवळ । चंचळ तें नव्हे निश्चळ । परब्रह्म तें ॥ २२ ॥
caṃcal̤eṃ na hoīje niścal̤a | pracita jāṇāvī keval̤a | caṃcal̤a teṃ navhe niścal̤a | parabrahma teṃ || 22 ||
तत्वें तत्व जेव्हां उडे । तेव्हां देहबुद्धि झडे । निर्मळ निश्चळ चहुंकडे । निरंजन ॥ २३ ॥
tatveṃ tatva jevhāṃ uḍe | tevhāṃ dehabuddhi jhaḍe | nirmal̤a niścal̤a cahuṃkaḍe | niraṃjana || 23 ||
आपण कोण कोठें कैंचा । ऐसा मार्ग विवेकचा । प्राणी जो स्वयें काचा । त्यास हें कळेना ॥ २४ ॥
āpaṇa koṇa koṭheṃ kaiṃcā | aisā mārga vivekacā | prāṇī jo svayeṃ kācā | tyāsa heṃ kal̤enā || 24 ||
भल्यानें विवेक धरावा । दुस्तर संसार तरावा । अवघा वंशचि उधरावा । हरिभक्ती करूनी । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । अंतरात्माविवरणनिरूपणनाम समास आठवा ॥ २५ ॥
bhalyāneṃ viveka dharāvā | dustara saṃsāra tarāvā | avaghā vaṃśaci udharāvā | haribhaktī karūnī | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | aṃtarātmāvivaraṇanirūpaṇanāma samāsa āṭhavā || 25 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).