Skip to content

दशक 13 · समास 3 · उभारणीनिरूपण

Book 13, section 3

ubhāraṇīnirūpaṇa

The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.

22 versesMarathi with transliteration

A lamp beside a manuscript of Ramdas’s Dasbodh.

॥ श्रीराम ॥ । ब्रह्म घन आणि पोकळ । आकाशाहून विशाळ । निर्मळ आणि निश्चळ । निर्विकारी ॥ १ ॥

|| śrīrāma || | brahma ghana āṇi pokal̤a | ākāśāhūna viśāl̤a | nirmal̤a āṇi niścal̤a | nirvikārī || 1 ||

Report an error

ऐसेंचि असतां कित्येक काळ । तेथें आरंभला भूगोळ । तया भूगोळांचे मूळ । सावध ऐका ॥ २ ॥

aiseṃci asatāṃ kityeka kāl̤a | tetheṃ āraṃbhalā bhūgol̤a | tayā bhūgol̤āṃce mūl̤a | sāvadha aikā || 2 ||

Report an error

परब्रह्म असतां निश्चळ । तेथें संकल्प उठिला चंचळ । तयास बोलिजे केवळ । आदिनारायेण ॥ ३ ॥

parabrahma asatāṃ niścal̤a | tetheṃ saṃkalpa uṭhilā caṃcal̤a | tayāsa bolije keval̤a | ādinārāyeṇa || 3 ||

Report an error

मूळमाया जगदेश्वर । त्यासीच म्हणिजे शड्गुणैश्वर । अष्टधा प्रकृतीचा विचार । तेथें पाहा ॥ ४ ॥

mūl̤amāyā jagadeśvara | tyāsīca mhaṇije śaḍguṇaiśvara | aṣṭadhā prakṛtīcā vicāra | tetheṃ pāhā || 4 ||

Report an error

ऐलिकडे गुणक्षोभिणी । तेथें जन्म घेतला त्रिगुणीं । मूळ वोंकाराची मांडणी । तेथून जाणावी ॥ ५ ॥

ailikaḍe guṇakṣobhiṇī | tetheṃ janma ghetalā triguṇīṃ | mūl̤a voṃkārācī māṃḍaṇī | tethūna jāṇāvī || 5 ||

Report an error

अकर उकार मकार । तिनी मिळोन वोंकार । पुढें पंचभूतांचा विस्तार । विस्तारला ॥ ६ ॥

akara ukāra makāra | tinī mil̤ona voṃkāra | puḍheṃ paṃcabhūtāṃcā vistāra | vistāralā || 6 ||

Report an error

आकाश म्हणिजेतें अंतरात्म्यासी । तयापासून जन्म वायोसी । वायोपासून तेजासी । जन्म जाला ॥ ७ ॥

ākāśa mhaṇijeteṃ aṃtarātmyāsī | tayāpāsūna janma vāyosī | vāyopāsūna tejāsī | janma jālā || 7 ||

Report an error

वायोचा कातरा घसवटे । तेणें उष्णें वन्हि पेटे । सूर्यबिंब तें प्रगटे । तये ठाईं ॥ ८ ॥

vāyocā kātarā ghasavaṭe | teṇeṃ uṣṇeṃ vanhi peṭe | sūryabiṃba teṃ pragaṭe | taye ṭhāīṃ || 8 ||

Report an error

वारा वाजतो सीतळ । तेथें निर्माण जालें जळ । तें जळ आळोन भूगोळ । निर्माण जाला ॥ ९ ॥

vārā vājato sītal̤a | tetheṃ nirmāṇa jāleṃ jal̤a | teṃ jal̤a āl̤ona bhūgol̤a | nirmāṇa jālā || 9 ||

Report an error

त्याअ भूगोळाचे पोटीं । अनंत बीजांचिया कोटी । पृथ्वी पाण्या होता भेटी । अंकुर निघती ॥ १० ॥

tyāa bhūgol̤āce poṭīṃ | anaṃta bījāṃciyā koṭī | pṛthvī pāṇyā hotā bheṭī | aṃkura nighatī || 10 ||

Report an error

पृथ्वी वल्ली नाना रंग । पत्रें पुष्पांचे तरंग । नाना स्वाद ते मग । फळें जाली ॥ ११ ॥

pṛthvī vallī nānā raṃga | patreṃ puṣpāṃce taraṃga | nānā svāda te maga | phal̤eṃ jālī || 11 ||

Report an error

पत्रें पुष्पें फळें मुळें । नाना वर्ण नाना रसाळें । नाना धान्यें अन्नें केवळें । तेथून जालीं ॥ १२ ॥

patreṃ puṣpeṃ phal̤eṃ mul̤eṃ | nānā varṇa nānā rasāl̤eṃ | nānā dhānyeṃ anneṃ keval̤eṃ | tethūna jālīṃ || 12 ||

Report an error

अन्नापासून जालें रेत । रेतापासून प्राणी निपजत । ऐसी हे रोकडी प्रचित । उत्पत्तीची ॥ १३ ॥

annāpāsūna jāleṃ reta | retāpāsūna prāṇī nipajata | aisī he rokaḍī pracita | utpattīcī || 13 ||

Report an error

अंडज जारज श्वेतज उद्वीज । पृथ्वी पाणी सकळांचे बीज । ऐसें हें नवल चोज । सृष्टिरचनेचें ॥ १४ ॥

aṃḍaja jāraja śvetaja udvīja | pṛthvī pāṇī sakal̤āṃce bīja | aiseṃ heṃ navala coja | sṛṣṭiracaneceṃ || 14 ||

Report an error

च्यारि खाणी च्यारि वाणी । चौयासि लक्ष जीवयोनी । निर्माण झाले लोक तिनी । पिंडब्रह्मांड ॥ १५ ॥

cyāri khāṇī cyāri vāṇī | cauyāsi lakṣa jīvayonī | nirmāṇa jhāle loka tinī | piṃḍabrahmāṃḍa || 15 ||

Report an error

मुळीं अष्टधा प्रकृती । अवघे पाण्यापासून जन्मती । पाणी नस्तां मरती । सकळ प्राणी ॥ १६ ॥

mul̤īṃ aṣṭadhā prakṛtī | avaghe pāṇyāpāsūna janmatī | pāṇī nastāṃ maratī | sakal̤a prāṇī || 16 ||

Report an error

नव्हे अनुमानाचें बोलणें । याचा बरा प्रत्ययें घेणें । वेदशास्त्रें पुराणें । प्रत्ययें घ्यावीं ॥ १७ ॥

navhe anumānāceṃ bolaṇeṃ | yācā barā pratyayeṃ gheṇeṃ | vedaśāstreṃ purāṇeṃ | pratyayeṃ ghyāvīṃ || 17 ||

Report an error

जें आपल्या प्रत्यया येना । तें अनुमानिक घ्यावेना । प्रत्ययाविण सकळ जना । वेवसाये नाहीं ॥ १८ ॥

jeṃ āpalyā pratyayā yenā | teṃ anumānika ghyāvenā | pratyayāviṇa sakal̤a janā | vevasāye nāhīṃ || 18 ||

Report an error

वेवसाये प्रवृत्ती निवृत्ती । दोहिंकडे पाहिजे प्रचिती । प्रचितीविण अनुमानें असती। ते विवेकहीन ॥ १९ ॥

vevasāye pravṛttī nivṛttī | dohiṃkaḍe pāhije pracitī | pracitīviṇa anumāneṃ asatī| te vivekahīna || 19 ||

Report an error

ऐसा सृष्टिरचनेचा विचार । संकळित बोलिला प्रकार । आतां विस्ताराचा संहार । तोहि ऐका ॥ २० ॥

aisā sṛṣṭiracanecā vicāra | saṃkal̤ita bolilā prakāra | ātāṃ vistārācā saṃhāra | tohi aikā || 20 ||

Report an error

मुळापासून सेवटवरी । अवघा आत्मारामचि करी । करी आणि विवरी । येथायोग्य ॥ २१ ॥

mul̤āpāsūna sevaṭavarī | avaghā ātmārāmaci karī | karī āṇi vivarī | yethāyogya || 21 ||

Report an error

पुढेंसंव्हार निरोपिला । श्रोतीं पाहिजे ऐकिला । इतुक्याउपरी जाला । समास पूर्ण । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । उभारणिनिरूपणनाम समास तिसरा ॥ २२ ॥

puḍheṃsaṃvhāra niropilā | śrotīṃ pāhije aikilā | itukyāuparī jālā | samāsa pūrṇa | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | ubhāraṇinirūpaṇanāma samāsa tisarā || 22 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).