॥ श्रीराम ॥ । पृथ्वीस होईल अंत । भूतांस मांडेल कल्पांत । ऐसा समाचार साध्यंत । शास्त्रीं निरोपिला ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | pṛthvīsa hoīla aṃta | bhūtāṃsa māṃḍela kalpāṃta | aisā samācāra sādhyaṃta | śāstrīṃ niropilā || 1 ||
दशक 13 · समास 4 · प्रलयनिरूपण
pralayanirūpaṇa
The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.
24 versesMarathi with transliteration
॥ श्रीराम ॥ । पृथ्वीस होईल अंत । भूतांस मांडेल कल्पांत । ऐसा समाचार साध्यंत । शास्त्रीं निरोपिला ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | pṛthvīsa hoīla aṃta | bhūtāṃsa māṃḍela kalpāṃta | aisā samācāra sādhyaṃta | śāstrīṃ niropilā || 1 ||
शत वरुषें अनावृष्टि । तेणें जळेल हे सृष्टि । पर्वत माती ऐसी पृष्ठी । भूमीची तरके ॥ २ ॥
śata varuṣeṃ anāvṛṣṭi | teṇeṃ jal̤ela he sṛṣṭi | parvata mātī aisī pṛṣṭhī | bhūmīcī tarake || 2 ||
बारा कळीं सूर्यमंडळा । किर्णापासून निघती ज्वाळा । शत वरुषें भूगोळा । दहन होये ॥ ३ ॥
bārā kal̤īṃ sūryamaṃḍal̤ā | kirṇāpāsūna nighatī jvāl̤ā | śata varuṣeṃ bhūgol̤ā | dahana hoye || 3 ||
सिंधुरवर्ण वसुंधरा । ज्वाळा लागती फणिवरा । तो आहाळोन सरारां । विष वमी ॥ ४ ॥
siṃdhuravarṇa vasuṃdharā | jvāl̤ā lāgatī phaṇivarā | to āhāl̤ona sarārāṃ | viṣa vamī || 4 ||
त्या विषाच्या ज्वाळा निघती । तेणें पाताळें जळती । माहापावकें भस्म होती। पाताळ लोक ॥ ५ ॥
tyā viṣācyā jvāl̤ā nighatī | teṇeṃ pātāl̤eṃ jal̤atī | māhāpāvakeṃ bhasma hotī| pātāl̤a loka || 5 ||
तेथें माहाभूतें खवळती । प्रळयेवात सुटती । प्रळयेपावक वाढती। चहूंकडे ॥ ६ ॥
tetheṃ māhābhūteṃ khaval̤atī | pral̤ayevāta suṭatī | pral̤ayepāvaka vāḍhatī| cahūṃkaḍe || 6 ||
तेथें अक्रा रुद्र खवळले । बारा सूर्य कडकडिले । पावकमात्र येकवटले । प्रळयेकाळीं ॥ ७ ॥
tetheṃ akrā rudra khaval̤ale | bārā sūrya kaḍakaḍile | pāvakamātra yekavaṭale | pral̤ayekāl̤īṃ || 7 ||
वायो विजांचे तडाखे । तेणें पृथ्वी अवघी तरखे । कठिणत्व अवघेंचि फांके । चहुंकडे ॥ ८ ॥
vāyo vijāṃce taḍākhe | teṇeṃ pṛthvī avaghī tarakhe | kaṭhiṇatva avagheṃci phāṃke | cahuṃkaḍe || 8 ||
तेथें मेरूची कोण गणना । कोण सांभाळिल कोणा । चंद्र सूर्य तारांगणा । मूस जाली ॥ ९ ॥
tetheṃ merūcī koṇa gaṇanā | koṇa sāṃbhāl̤ila koṇā | caṃdra sūrya tārāṃgaṇā | mūsa jālī || 9 ||
पृथ्वीनें विरी सांडिली । अवघी धगधगायेमान जाली । ब्रह्मांडभटी जळोन गेली । येकसरां ॥ १० ॥
pṛthvīneṃ virī sāṃḍilī | avaghī dhagadhagāyemāna jālī | brahmāṃḍabhaṭī jal̤ona gelī | yekasarāṃ || 10 ||
जळोनि विरी सांडिली । विशेष माहावृष्टी जाली ॥ । तेणें पृथ्वी विराली। जळामधें ॥ ११ ॥
jal̤oni virī sāṃḍilī | viśeṣa māhāvṛṣṭī jālī || | teṇeṃ pṛthvī virālī| jal̤āmadheṃ || 11 ||
भाजला चुना जळीं विरे । तैसा पृथ्वीस धीर न धरे । विरी सांडुनिया त्वरें । जळीं मिळाली ॥ १२ ॥
bhājalā cunā jal̤īṃ vire | taisā pṛthvīsa dhīra na dhare | virī sāṃḍuniyā tvareṃ | jal̤īṃ mil̤ālī || 12 ||
शेष कूर्म वार्हाव गेला । पृथ्वीचा आधार तुटला । सत्व सांडून जळाला । मिळोन गेली ॥ १३ ॥
śeṣa kūrma vārhāva gelā | pṛthvīcā ādhāra tuṭalā | satva sāṃḍūna jal̤ālā | mil̤ona gelī || 13 ||
तेथें प्रळयेमेघ उचलले । कठिण घोषें गर्जिनले । अखंड विजा कडकडिले । ध्वनि घोष ॥ १४ ॥
tetheṃ pral̤ayemegha ucalale | kaṭhiṇa ghoṣeṃ garjinale | akhaṃḍa vijā kaḍakaḍile | dhvani ghoṣa || 14 ||
पर्वतप्राये पडती गारा । पर्वत उडती ऐसा वारा । निबिड तया अंधकारा। उपमाचि नाहीं ॥ १५ ॥
parvataprāye paḍatī gārā | parvata uḍatī aisā vārā | nibiḍa tayā aṃdhakārā| upamāci nāhīṃ || 15 ||
सिंधु नद्या एकवटल्या । नेणो नभींहून रिचवल्या । संधिच नाहीं धारा मिळाल्या । अखंड पाणी ॥ १६ ॥
siṃdhu nadyā ekavaṭalyā | neṇo nabhīṃhūna ricavalyā | saṃdhica nāhīṃ dhārā mil̤ālyā | akhaṃḍa pāṇī || 16 ||
तेथें मछ मूर्म सर्प पडती । पर्वतासारिखे दिसती । गर्जना होतां मिसळती । जळांत जळें ॥ १७ ॥
tetheṃ macha mūrma sarpa paḍatī | parvatāsārikhe disatī | garjanā hotāṃ misal̤atī | jal̤āṃta jal̤eṃ || 17 ||
सप्त सिंधु आवर्णीं गेले । आवर्णवेडे मोकळे जाले । जळरूप जालियां खवळले । प्रळयेपावक ॥ १८ ॥
sapta siṃdhu āvarṇīṃ gele | āvarṇaveḍe mokal̤e jāle | jal̤arūpa jāliyāṃ khaval̤ale | pral̤ayepāvaka || 18 ||
ब्रह्मांडाऐसा तप्त लोहो । शोषी जळाचा समूहो । तैसे जळास जालें पाहो । अपूर्व मोठें ॥ १९ ॥
brahmāṃḍāaisā tapta loho | śoṣī jal̤ācā samūho | taise jal̤āsa jāleṃ pāho | apūrva moṭheṃ || 19 ||
तेणें आटोन गेलें पाणी । असंभाव्य माजला वन्ही । तया वन्हीस केली झडपणी । प्रळयवातें ॥ २० ॥
teṇeṃ āṭona geleṃ pāṇī | asaṃbhāvya mājalā vanhī | tayā vanhīsa kelī jhaḍapaṇī | pral̤ayavāteṃ || 20 ||
दीपास पालव घातला । तैसा प्रळयेपावक विझाला । पुढें वायो प्रबळला । असंभाव्य ॥ २१ ॥
dīpāsa pālava ghātalā | taisā pral̤ayepāvaka vijhālā | puḍheṃ vāyo prabal̤alā | asaṃbhāvya || 21 ||
उदंड पोकळी थोडा वारा । तेणें वितळोन गेला सारा । पंचभूतांचा पसारा । आटोपला ॥ २२ ॥
udaṃḍa pokal̤ī thoḍā vārā | teṇeṃ vital̤ona gelā sārā | paṃcabhūtāṃcā pasārā | āṭopalā || 22 ||
महद्भूात मूळमाया। विस्मरणें वितुळे काया । पदार्थमात्र राहावया । ठाव नाहीं ॥ २३ ॥
mahadbhūāta mūl̤amāyā| vismaraṇeṃ vitul̤e kāyā | padārthamātra rāhāvayā | ṭhāva nāhīṃ || 23 ||
दृश्य हलकालोळें नेलें । जड चंचळ वितुळलें । याउपरी शाश्वत उरलें । परब्रह्म तें । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । प्रळयेनाम समास चौथा ॥ २४ ॥
dṛśya halakālol̤eṃ neleṃ | jaḍa caṃcal̤a vitul̤aleṃ | yāuparī śāśvata uraleṃ | parabrahma teṃ | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | pral̤ayenāma samāsa cauthā || 24 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).