॥ श्रीराम ॥ । थांबाथांबा ऐका ऐका । आधींच ग्रंथ सोडूं नका । सांगितलें तें ऐका । सावधपणें ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | thāṃbāthāṃbā aikā aikā | ādhīṃca graṃtha soḍūṃ nakā | sāṃgitaleṃ teṃ aikā | sāvadhapaṇeṃ || 1 ||
दशक 17 · समास 3 · श्रवणनिरूपण
śravaṇanirūpaṇa
The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.
30 versesMarathi with transliteration
॥ श्रीराम ॥ । थांबाथांबा ऐका ऐका । आधींच ग्रंथ सोडूं नका । सांगितलें तें ऐका । सावधपणें ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | thāṃbāthāṃbā aikā aikā | ādhīṃca graṃtha soḍūṃ nakā | sāṃgitaleṃ teṃ aikā | sāvadhapaṇeṃ || 1 ||
श्रवणामध्यें सार श्रवण । तें हें अध्यात्मनिरूपण । सुचित करून अंतःकर्ण । ग्रन्थामधें विवरावें ॥ २ ॥
śravaṇāmadhyeṃ sāra śravaṇa | teṃ heṃ adhyātmanirūpaṇa | sucita karūna aṃtaḥkarṇa | granthāmadheṃ vivarāveṃ || 2 ||
श्रवणमननाचा विचार । निजध्यासें साक्षात्कार । रोकडा मोक्षाचा उधार । बोलोंचि नये ॥ ३ ॥
śravaṇamananācā vicāra | nijadhyāseṃ sākṣātkāra | rokaḍā mokṣācā udhāra | boloṃci naye || 3 ||
नाना रत्नें परीक्षितां । अथवा वजनें करितां । उत्तम सोनें पुटीं घालतां । सावधान असावें ॥ ४ ॥
nānā ratneṃ parīkṣitāṃ | athavā vajaneṃ karitāṃ | uttama soneṃ puṭīṃ ghālatāṃ | sāvadhāna asāveṃ || 4 ||
नाना नाणीं मोजून घेणें । नाना परीक्षा करणें । विवेकी मनुष्यासी बोलणें। सावधपणें ॥ ५ ॥
nānā nāṇīṃ mojūna gheṇeṃ | nānā parīkṣā karaṇeṃ | vivekī manuṣyāsī bolaṇeṃ| sāvadhapaṇeṃ || 5 ||
जैसें लाखोलीचें धान्य। निवडून वेंचितां होते मान्य । सगट मानितां अमान्य । देव क्षोभे ॥ ६ ॥
jaiseṃ lākholīceṃ dhānya| nivaḍūna veṃcitāṃ hote mānya | sagaṭa mānitāṃ amānya | deva kṣobhe || 6 ||
येकांतीं नाजुक कारबार । तेथें असावें अति तत्पर । त्याच्या कोटिगुणें विचार । अध्यात्मग्रन्थीं ॥ ७ ॥
yekāṃtīṃ nājuka kārabāra | tetheṃ asāveṃ ati tatpara | tyācyā koṭiguṇeṃ vicāra | adhyātmagranthīṃ || 7 ||
काहिण्या कथा गोष्टी पवाड । नाना अवतारचरित्रें वाड । त्या समस्तांमध्यें जाड । अध्यात्मविद्या ॥ ८ ॥
kāhiṇyā kathā goṣṭī pavāḍa | nānā avatāracaritreṃ vāḍa | tyā samastāṃmadhyeṃ jāḍa | adhyātmavidyā || 8 ||
गत गोष्टीस ऐकिलें । तेणें काये हातास आलें । म्हणती पुण्य प्राप्त जालें । परी तें दिसेना कीं ॥ ९ ॥
gata goṣṭīsa aikileṃ | teṇeṃ kāye hātāsa āleṃ | mhaṇatī puṇya prāpta jāleṃ | parī teṃ disenā kīṃ || 9 ||
तैसें नव्हे अध्यात्मसार । हा प्रचितीचा विचार । कळतां अनुमानाचा संव्हार । होत जातो ॥ १० ॥
taiseṃ navhe adhyātmasāra | hā pracitīcā vicāra | kal̤atāṃ anumānācā saṃvhāra | hota jāto || 10 ||
मोठे मोठे येऊन गेले । आत्म्याकरितांच वर्तले । त्या आत्म्याचा महिमा बोले । ऐसा कवणु ॥ ११ ॥
moṭhe moṭhe yeūna gele | ātmyākaritāṃca vartale | tyā ātmyācā mahimā bole | aisā kavaṇu || 11 ||
युगानयुगें येकटा येक । चालवितो तिनी लोक । त्या आत्म्याचा विवेक । पाहिलाच पाहावा ॥ १२ ॥
yugānayugeṃ yekaṭā yeka | cālavito tinī loka | tyā ātmyācā viveka | pāhilāca pāhāvā || 12 ||
प्राणी आले येऊन गेले । ते जैसे जैसे वर्तले । ते वर्तणुकेचें कथन केलें । इछेसारिखें ॥ १३ ॥
prāṇī āle yeūna gele | te jaise jaise vartale | te vartaṇukeceṃ kathana keleṃ | ichesārikheṃ || 13 ||
जेथें आत्मा नाहीं दाट । तेथें अवघें सरसपाट । अत्म्याविण बापुडें काष्ठ । काये जाणे ॥ १४ ॥
jetheṃ ātmā nāhīṃ dāṭa | tetheṃ avagheṃ sarasapāṭa | atmyāviṇa bāpuḍeṃ kāṣṭha | kāye jāṇe || 14 ||
ऐसें वरिष्ठ आत्मज्ञान । दुसरें नाहीं यासमान । सृष्टीमधें विवेकी सज्जन । तेचि हें जाणती ॥ १५ ॥
aiseṃ variṣṭha ātmajñāna | dusareṃ nāhīṃ yāsamāna | sṛṣṭīmadheṃ vivekī sajjana | teci heṃ jāṇatī || 15 ||
पृथ्वी आणी आप तेज । याचा पृथिवीमध्यें समज । अंतरात्मा तत्वबीज । तें वेगळेंचि राहिलें ॥ १६ ॥
pṛthvī āṇī āpa teja | yācā pṛthivīmadhyeṃ samaja | aṃtarātmā tatvabīja | teṃ vegal̤eṃci rāhileṃ || 16 ||
वायोपासून पैलिकडे । जो कोणी विवेकें पवाडे । जवळीच आत्मा सांपडे । त्या पुरुषासी ॥ १७ ॥
vāyopāsūna pailikaḍe | jo koṇī vivekeṃ pavāḍe | javal̤īca ātmā sāṃpaḍe | tyā puruṣāsī || 17 ||
वायो आकाश गुणमाया । प्रकृतिपुरुष मूळमाया । सूक्ष्मरूपें प्रचित येया । कठीण आहे ॥ १८ ॥
vāyo ākāśa guṇamāyā | prakṛtipuruṣa mūl̤amāyā | sūkṣmarūpeṃ pracita yeyā | kaṭhīṇa āhe || 18 ||
मायादेवीच्या धांदली । सूक्ष्मी।म् कोण मन घाली । समजला त्यची तुटली । संदेहवृत्ती ॥ १९ ॥
māyādevīcyā dhāṃdalī | sūkṣmī|m koṇa mana ghālī | samajalā tyacī tuṭalī | saṃdehavṛttī || 19 ||
मूळमाया चौथा देह । जाला पाहिजे विदेह । देहातीत होऊन राहे । धन्य तो साधु ॥ २० ॥
mūl̤amāyā cauthā deha | jālā pāhije videha | dehātīta hoūna rāhe | dhanya to sādhu || 20 ||
विचारें ऊर्ध चढती । तयासी च ऊर्धगती । येरां सकळां अधोगती । पदार्थज्ञानें ॥ २१ ॥
vicāreṃ ūrdha caḍhatī | tayāsī ca ūrdhagatī | yerāṃ sakal̤āṃ adhogatī | padārthajñāneṃ || 21 ||
पदार्थ चांगले दिसती । परी ते सवेंचि नासती । अतो भ्रष्ट ततो भ्रष्ट होती । लोक तेणें ॥ २२ ॥
padārtha cāṃgale disatī | parī te saveṃci nāsatī | ato bhraṣṭa tato bhraṣṭa hotī | loka teṇeṃ || 22 ||
याकारळें पदार्थज्ञान । नाना जिनसीचा अनुमान । सर्व सांडून निरंजन । धुंडीत जावें ॥ २३ ॥
yākāral̤eṃ padārthajñāna | nānā jinasīcā anumāna | sarva sāṃḍūna niraṃjana | dhuṃḍīta jāveṃ || 23 ||
अष्टांग योग पिंडदज्ञान । त्याहून थोर तत्वज्ञान । त्याहून थोर आत्मज्ञान । तें पाहिलें पाहिजे ॥ २४ ॥
aṣṭāṃga yoga piṃḍadajñāna | tyāhūna thora tatvajñāna | tyāhūna thora ātmajñāna | teṃ pāhileṃ pāhije || 24 ||
मूळमायेचे सेवटीं । हरिसंकल्प मुळीं उठी । उपासनायोगें इठी । तेथें घातली पाहिजे ॥ २५ ॥
mūl̤amāyece sevaṭīṃ | harisaṃkalpa mul̤īṃ uṭhī | upāsanāyogeṃ iṭhī | tetheṃ ghātalī pāhije || 25 ||
मन त्यापलिकडे जाण । निखळ ब्रह्म निर्गुण । निर्मळ निश्चळ त्याची खूण । गगनासारिखी ॥ २६ ॥
mana tyāpalikaḍe jāṇa | nikhal̤a brahma nirguṇa | nirmal̤a niścal̤a tyācī khūṇa | gaganāsārikhī || 26 ||
येथून तेथवरी दाटलें । प्राणीमात्रास भेटलें । पदार्थमात्रीं लिगटलें । व्यापून आहे ॥ २७ ॥
yethūna tethavarī dāṭaleṃ | prāṇīmātrāsa bheṭaleṃ | padārthamātrīṃ ligaṭaleṃ | vyāpūna āhe || 27 ||
त्याऐसें नाहीं थोर । सूक्ष्माहून सूक्ष्म विचार । पिंडब्रह्माचा संव्हार । होतां कळे ॥ २८ ॥
tyāaiseṃ nāhīṃ thora | sūkṣmāhūna sūkṣma vicāra | piṃḍabrahmācā saṃvhāra | hotāṃ kal̤e || 28 ||
अथवा पिंड ब्रह्मांड असतां । विवेकप्रळये पाहों जातां । शाश्वत कोण हें तत्वता । उमजों लागे ॥ २९ ॥
athavā piṃḍa brahmāṃḍa asatāṃ | vivekapral̤aye pāhoṃ jātāṃ | śāśvata koṇa heṃ tatvatā | umajoṃ lāge || 29 ||
करून अवघा तत्वझाडा । सारासाराचा निवाडा । सावधपणें ग्रन्थ सोडा । सुखिनावें । इति श्रीदासभोधे गुरुशिष्यसंवादे । श्रवणनिरूपणनाम समास तिसरा ॥ ३० ॥
karūna avaghā tatvajhāḍā | sārāsārācā nivāḍā | sāvadhapaṇeṃ grantha soḍā | sukhināveṃ | iti śrīdāsabhodhe guruśiṣyasaṃvāde | śravaṇanirūpaṇanāma samāsa tisarā || 30 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).