॥ श्रीराम ॥ । नाना वस्त्रें नाना भूषणें । येणें शरीर श्रृंघारणें । विवेकें विचारें राजकरणें । अंतर श्रृंघारिजे ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | nānā vastreṃ nānā bhūṣaṇeṃ | yeṇeṃ śarīra śrṛṃghāraṇeṃ | vivekeṃ vicāreṃ rājakaraṇeṃ | aṃtara śrṛṃghārije || 1 ||
दशक 18 · समास 6 · उत्तमपुरुषनिरूपण
uttamapuruṣanirūpaṇa
The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.
22 versesMarathi with transliteration
॥ श्रीराम ॥ । नाना वस्त्रें नाना भूषणें । येणें शरीर श्रृंघारणें । विवेकें विचारें राजकरणें । अंतर श्रृंघारिजे ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | nānā vastreṃ nānā bhūṣaṇeṃ | yeṇeṃ śarīra śrṛṃghāraṇeṃ | vivekeṃ vicāreṃ rājakaraṇeṃ | aṃtara śrṛṃghārije || 1 ||
शरीर सुंदर सतेज । वस्त्रें भूषणें केले सज्ज । अंतरीं नस्तां च्यातुर्यबीज । कदापि शोभा न पवे ॥ २ ॥
śarīra suṃdara sateja | vastreṃ bhūṣaṇeṃ kele sajja | aṃtarīṃ nastāṃ cyāturyabīja | kadāpi śobhā na pave || 2 ||
तुंड हेंकाड कठोर वचनी । अखंड तोले साभिमानी । न्याय नीति अंतःकर्णीं । घेणार नाहीं ॥ ३ ॥
tuṃḍa heṃkāḍa kaṭhora vacanī | akhaṃḍa tole sābhimānī | nyāya nīti aṃtaḥkarṇīṃ | gheṇāra nāhīṃ || 3 ||
तर्ह्हे सीघ्रकोपी सदा । कदापि न धरी मर्यादा । राजकारण संवादा । मिळोंचि नेणें ॥ ४ ॥
tarhhe sīghrakopī sadā | kadāpi na dharī maryādā | rājakāraṇa saṃvādā | mil̤oṃci neṇeṃ || 4 ||
ऐसें लौंद बेइमानी । कदापि सत्य नाहीं वचनीं । पापी अपस्मार जनीं । राक्षेस जाणावें ॥ ५ ॥
aiseṃ lauṃda beimānī | kadāpi satya nāhīṃ vacanīṃ | pāpī apasmāra janīṃ | rākṣesa jāṇāveṃ || 5 ||
समयासारिखा समयो येना । नेम सहसा चलेना । नेम धरितां राजकारणा । अंतर पडे ॥ ६ ॥
samayāsārikhā samayo yenā | nema sahasā calenā | nema dharitāṃ rājakāraṇā | aṃtara paḍe || 6 ||
अति सर्वत्र वर्जावें । प्रसंग पाहोन चालावें । हटनिग्रहीं न पडावें । विवेकीं पुरुषें ॥ ७ ॥
ati sarvatra varjāveṃ | prasaṃga pāhona cālāveṃ | haṭanigrahīṃ na paḍāveṃ | vivekīṃ puruṣeṃ || 7 ||
बहुतचि करितां हट । तेथें येऊन पडेल तट । कोणीयेकाचा सेवट । जाला पाहिजे ॥ ८ ॥
bahutaci karitāṃ haṭa | tetheṃ yeūna paḍela taṭa | koṇīyekācā sevaṭa | jālā pāhije || 8 ||
बरें ईश्वर आहे साभिमानी । विशेष तुळजाभोवानी । परंतु विचार पाहोनी । कार्ये करणें ॥ ९ ॥
bareṃ īśvara āhe sābhimānī | viśeṣa tul̤ajābhovānī | paraṃtu vicāra pāhonī | kārye karaṇeṃ || 9 ||
अखंडचि सावधाना । बहुत काये करावी सूचना । परंतु कांहीं येक अनुमाना । आणिलें पाहिजे ॥ १० ॥
akhaṃḍaci sāvadhānā | bahuta kāye karāvī sūcanā | paraṃtu kāṃhīṃ yeka anumānā | āṇileṃ pāhije || 10 ||
समर्थापासीं बहुत जन । राहिला पाहिजे साभिमान । निश्चळ करूनियां मन । लोक असती ॥ ११ ॥
samarthāpāsīṃ bahuta jana | rāhilā pāhije sābhimāna | niścal̤a karūniyāṃ mana | loka asatī || 11 ||
म्लेच दुर्जन उदंड । बहुतां दिसाचें माजलें बंड । याकार्णें अखंड । सावधान असावें ॥ १२ ॥
mleca durjana udaṃḍa | bahutāṃ disāceṃ mājaleṃ baṃḍa | yākārṇeṃ akhaṃḍa | sāvadhāna asāveṃ || 12 ||
सकळकर्ता तो ईश्वरु । तेणें केला अंगिकारुं । तया पुरुषाचा विचारु । विरुअळा जाणे ॥ १३ ॥
sakal̤akartā to īśvaru | teṇeṃ kelā aṃgikāruṃ | tayā puruṣācā vicāru | virual̤ā jāṇe || 13 ||
न्याय नीति विवेक विचार । नाना प्रसंगप्रकार । परीक्षिणें परांतर । देणें ईश्वराचें ॥ १४ ॥
nyāya nīti viveka vicāra | nānā prasaṃgaprakāra | parīkṣiṇeṃ parāṃtara | deṇeṃ īśvarāceṃ || 14 ||
माहायेत्न सावधपणें । समईं धारिष्ट धरणें । अद्भूतचि कार्य करणें । देणें ईश्वराचें ॥ १५ ॥
māhāyetna sāvadhapaṇeṃ | samaīṃ dhāriṣṭa dharaṇeṃ | adbhūtaci kārya karaṇeṃ | deṇeṃ īśvarāceṃ || 15 ||
येश कीर्ति प्रताप महिमा । उत्तम गुणासी नाहीं सीमा । नाहीं दुसती उपमा । देणें ईश्वराचें ॥ १६ ॥
yeśa kīrti pratāpa mahimā | uttama guṇāsī nāhīṃ sīmā | nāhīṃ dusatī upamā | deṇeṃ īśvarāceṃ || 16 ||
देव ब्रह्मण आचार विचार । कितेक जनासी आधार । सदा घडे परोपकार । देणें ईश्वराचें ॥ १७ ॥
deva brahmaṇa ācāra vicāra | kiteka janāsī ādhāra | sadā ghaḍe paropakāra | deṇeṃ īśvarāceṃ || 17 ||
येहलोक परलोक पाहाणें । अखंड सावधपणें राहाणें । बहुत जनाचें साहाणें । देणें ईश्वराचें ॥ १८ ॥
yehaloka paraloka pāhāṇeṃ | akhaṃḍa sāvadhapaṇeṃ rāhāṇeṃ | bahuta janāceṃ sāhāṇeṃ | deṇeṃ īśvarāceṃ || 18 ||
देवाचा कैपक्ष घेणे । ब्रह्माणाची चिंता वाहाणें । बहु जनासी पाळणें । देणें ईश्वराचें ॥ १९ ॥
devācā kaipakṣa gheṇe | brahmāṇācī ciṃtā vāhāṇeṃ | bahu janāsī pāl̤aṇeṃ | deṇeṃ īśvarāceṃ || 19 ||
धर्मस्थापनेचे नर । ते ईश्वराचे अवतार । जाले आहेत पुढें होणार । देणें ईश्वराचें ॥ २० ॥
dharmasthāpanece nara | te īśvarāce avatāra | jāle āheta puḍheṃ hoṇāra | deṇeṃ īśvarāceṃ || 20 ||
उत्तम गुणाचा ग्राहिक । तर्क तीक्षण विवेक । धर्मवासना पुण्यश्लोक । देणें ईश्वराचें ॥ २१ ॥
uttama guṇācā grāhika | tarka tīkṣaṇa viveka | dharmavāsanā puṇyaśloka | deṇeṃ īśvarāceṃ || 21 ||
सकळ गुणांमधें सार । तजविजा विवेक विचार । जेणें पाविजे पैलपार । अरत्रपरत्रींचा । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । उत्तमपुरुषनिरूपणनाम समास सहावा ॥ २२ ॥
sakal̤a guṇāṃmadheṃ sāra | tajavijā viveka vicāra | jeṇeṃ pāvije pailapāra | aratraparatrīṃcā | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | uttamapuruṣanirūpaṇanāma samāsa sahāvā || 22 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).