॥ श्रीराम ॥ । जनाचा लालची स्वभाव । आरंभीं म्हणती देव । म्हनिजे मला कांहीं देव । ऐसी वासना ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | janācā lālacī svabhāva | āraṃbhīṃ mhaṇatī deva | mhanije malā kāṃhīṃ deva | aisī vāsanā || 1 ||
दशक 18 · समास 7 · जनस्वभावनिरूपण
janasvabhāvanirūpaṇa
The original ovis of Ramdas’s Dasbodh.
20 versesMarathi with transliteration
॥ श्रीराम ॥ । जनाचा लालची स्वभाव । आरंभीं म्हणती देव । म्हनिजे मला कांहीं देव । ऐसी वासना ॥ १ ॥
|| śrīrāma || | janācā lālacī svabhāva | āraṃbhīṃ mhaṇatī deva | mhanije malā kāṃhīṃ deva | aisī vāsanā || 1 ||
कांहींच भक्ती केली नस्तां । आणी इछिती प्रसन्नता । जैसें कांहींच सेवा न करिता। स्वामीस मागती ॥ २ ॥
kāṃhīṃca bhaktī kelī nastāṃ | āṇī ichitī prasannatā | jaiseṃ kāṃhīṃca sevā na karitā| svāmīsa māgatī || 2 ||
कष्टेंविण फळ नाहीं । कष्टेंविण राज्य नाहीं । केल्याविण होत नाहीं । साध्य जनीं ॥ ३ ॥
kaṣṭeṃviṇa phal̤a nāhīṃ | kaṣṭeṃviṇa rājya nāhīṃ | kelyāviṇa hota nāhīṃ | sādhya janīṃ || 3 ||
आळसें काम नसतें । हें तों प्रत्ययास येतें । कष्टाकडे चुकावितें । हीन जन ॥ ४ ॥
āl̤aseṃ kāma nasateṃ | heṃ toṃ pratyayāsa yeteṃ | kaṣṭākaḍe cukāviteṃ | hīna jana || 4 ||
आधीं कष्टाचें दुःख सोसिति । ते पुढें सुखाचें फळ भोगिती । आधीं आळसें सुखावती । त्यासी पुढें दुःख ॥ ५ ॥
ādhīṃ kaṣṭāceṃ duḥkha sositi | te puḍheṃ sukhāceṃ phal̤a bhogitī | ādhīṃ āl̤aseṃ sukhāvatī | tyāsī puḍheṃ duḥkha || 5 ||
येहलोक अथवा परलोक । दोहिंकडे सारिखाच विवेक । दीर्घ सूचनेचें कौतुक । कळलें पाहिजे ॥ ६ ॥
yehaloka athavā paraloka | dohiṃkaḍe sārikhāca viveka | dīrgha sūcaneceṃ kautuka | kal̤aleṃ pāhije || 6 ||
मेळविती तितुकें भक्षिती । ते कठीण काळीं मरोन जाती । दीर्घ सूचनेनें वर्तती । तेचि भले ॥ ७ ॥
mel̤avitī titukeṃ bhakṣitī | te kaṭhīṇa kāl̤īṃ marona jātī | dīrgha sūcaneneṃ vartatī | teci bhale || 7 ||
येहलोकींचा संचितार्थ । परलोकींचा परमार्थ । संचितेंविण वेर्थ । जीत मेलें ॥ ८ ॥
yehalokīṃcā saṃcitārtha | paralokīṃcā paramārtha | saṃciteṃviṇa vertha | jīta meleṃ || 8 ||
येकदां मेल्यानें सुटेना । पुन्हा जन्मोजन्मीं यातना । आपणास मारी वांचविना । तो आत्महत्यारा ॥ ९ ॥
yekadāṃ melyāneṃ suṭenā | punhā janmojanmīṃ yātanā | āpaṇāsa mārī vāṃcavinā | to ātmahatyārā || 9 ||
प्रतिजन्मीं आत्मघात । कोणें करावें गणीत । याकारणें जन्ममृत्य । केवी चुके ॥ १० ॥
pratijanmīṃ ātmaghāta | koṇeṃ karāveṃ gaṇīta | yākāraṇeṃ janmamṛtya | kevī cuke || 10 ||
देव सकळ कांहीं करितो । ऐसें प्राणीमात्र बोलतो । त्याचे भेटीचा लाभ तो । अकस्मात जाला ॥ ११ ॥
deva sakal̤a kāṃhīṃ karito | aiseṃ prāṇīmātra bolato | tyāce bheṭīcā lābha to | akasmāta jālā || 11 ||
विवेकाच लाभ घडे । जेणें परमात्मा ठाईं पडे । विवेक पाहातां सांपडे । विवेकीं जनीं ॥ १२ ॥
vivekāca lābha ghaḍe | jeṇeṃ paramātmā ṭhāīṃ paḍe | viveka pāhātāṃ sāṃpaḍe | vivekīṃ janīṃ || 12 ||
देव पाहातां आहे येक । परंतु करितो अनेक । त्या अनेकास येक । म्हणों नये कीं ॥ १३ ॥
deva pāhātāṃ āhe yeka | paraṃtu karito aneka | tyā anekāsa yeka | mhaṇoṃ naye kīṃ || 13 ||
देवाचें कर्तुत्व आणि देव । कळला पाहिजे अभिप्राव । कळल्याविण कितेक जीव । उगेच बोलती ॥ १४ ॥
devāceṃ kartutva āṇi deva | kal̤alā pāhije abhiprāva | kal̤alyāviṇa kiteka jīva | ugeca bolatī || 14 ||
उगेच बोलती मूर्खपणें । शाहाणपण वाढायाकारणें । त्रुप्तिलागीं उपाव करणें । ऐसें जालें ॥ १५ ॥
ugeca bolatī mūrkhapaṇeṃ | śāhāṇapaṇa vāḍhāyākāraṇeṃ | truptilāgīṃ upāva karaṇeṃ | aiseṃ jāleṃ || 15 ||
जेहीं उदंड कष्ट केले । ते भाग्य भोगून ठेले । येर ते बोलतचि राहिले । करंटे जन ॥ १६ ॥
jehīṃ udaṃḍa kaṣṭa kele | te bhāgya bhogūna ṭhele | yera te bolataci rāhile | karaṃṭe jana || 16 ||
करंट्याचें करंट लक्षण । समजोन जाती विचक्षण । भरल्याचें उत्तम लक्षण । करंट्यास कळेना ॥ १७ ॥
karaṃṭyāceṃ karaṃṭa lakṣaṇa | samajona jātī vicakṣaṇa | bharalyāceṃ uttama lakṣaṇa | karaṃṭyāsa kal̤enā || 17 ||
त्याची पैसावली कुबुद्धी । तेथें कैंची असेल शुद्धी । कुबुद्धी तेचि सुबुद्धी । ऐसी वाटे ॥ १८ ॥
tyācī paisāvalī kubuddhī | tetheṃ kaiṃcī asela śuddhī | kubuddhī teci subuddhī | aisī vāṭe || 18 ||
मनुष्य शुद्धीस सांडावें । त्याचें काये खरें मानावें । जेथें विचाराच्या नावें । सुन्याकार ॥ १९ ॥
manuṣya śuddhīsa sāṃḍāveṃ | tyāceṃ kāye khareṃ mānāveṃ | jetheṃ vicārācyā nāveṃ | sunyākāra || 19 ||
विचारें येहलोक परलोक । विचारें होतसे सार्थक । विचारें नित्यानित्य विवेक । पाहिला पाहिजे । इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे । जनस्वभावनिरूपणनाम समास सातवा ॥ २० ॥
vicāreṃ yehaloka paraloka | vicāreṃ hotase sārthaka | vicāreṃ nityānitya viveka | pāhilā pāhije | iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde | janasvabhāvanirūpaṇanāma samāsa sātavā || 20 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).