Skip to content

हरिवंशपर्व · अध्यायः १०

Daśamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

38 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

दशमोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । मनोर्वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै नव तत्समाः । इक्ष्वाकुश्चैव नाभागो धृष्णुः शर्यातिरेव च ॥ १ ॥

daśamo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | manorvaivasvatasyāsan putrā vai nava tatsamāḥ | ikṣvākuścaiva nābhāgo dhṛṣṇuḥ śaryātireva ca || 1 ||

Report an error

नरिष्यंश्च तथा प्रांशुर्नाभागारिष्टसप्तमाः । करूषश्च पृषध्रश्च नवैते भरतर्षभ ॥ २ ॥

nariṣyaṃśca tathā prāṃśurnābhāgāriṣṭasaptamāḥ | karūṣaśca pṛṣadhraśca navaite bharatarṣabha || 2 ||

Report an error

अकरोत् पुत्रकामस्तु मनुरिष्टिं प्रजापतिः । मित्रावरुणयोस्तात पूर्वमेव विशाम्पते ॥ ३ ॥

akarot putrakāmastu manuriṣṭiṃ prajāpatiḥ | mitrāvaruṇayostāta pūrvameva viśāmpate || 3 ||

Report an error

अनुत्पन्नेषु नवसु पुत्रेष्वेतेषु भारत । तस्यां तु वर्तमानायामिष्ट्यां भरतसत्तम ॥ ४ ॥

anutpanneṣu navasu putreṣveteṣu bhārata | tasyāṃ tu vartamānāyāmiṣṭyāṃ bharatasattama || 4 ||

Report an error

मित्रावरुणयोरंशे मुनिराहुतिमाजुहोत् । आहुत्यां हूयमानायां देवगन्धर्वमानुषाः ॥ ५ ॥

mitrāvaruṇayoraṃśe munirāhutimājuhot | āhutyāṃ hūyamānāyāṃ devagandharvamānuṣāḥ || 5 ||

Report an error

तुष्टिं तु परमां जग्मुर्मुनयश्च तपोधनाः । अहोऽस्य तपसो वीर्यमहोऽस्य श्रुतमद्भुतम् ॥ ६ ॥

tuṣṭiṃ tu paramāṃ jagmurmunayaśca tapodhanāḥ | aho'sya tapaso vīryamaho'sya śrutamadbhutam || 6 ||

Report an error

तत्र दिव्याम्बरधरा दिव्याभरणभूषिता । दिव्यसंहनना चैव इला जज्ञे इति श्रुतिः ॥ ७ ॥

tatra divyāmbaradharā divyābharaṇabhūṣitā | divyasaṃhananā caiva ilā jajñe iti śrutiḥ || 7 ||

Report an error

तामिलेत्येव होवाच मनुर्दण्डधरस्तदा । अनुगच्छस्व मां भद्रे तमिला प्रत्युवाच ह । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् ॥ ८ ॥

tāmiletyeva hovāca manurdaṇḍadharastadā | anugacchasva māṃ bhadre tamilā pratyuvāca ha | dharmayuktamidaṃ vākyaṃ putrakāmaṃ prajāpatim || 8 ||

Report an error

इलोवाच । मित्रावरुणयोरंशे जातास्मि वदतां वर । तयोः सकाशं यास्यामि न मां धर्मो हतोऽवधीत् ॥ ९ ॥

ilovāca | mitrāvaruṇayoraṃśe jātāsmi vadatāṃ vara | tayoḥ sakāśaṃ yāsyāmi na māṃ dharmo hato'vadhīt || 9 ||

Report an error

सैवमुक्त्वा मनुं देवं मित्रावरुणयोरिला । गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १० ॥

saivamuktvā manuṃ devaṃ mitrāvaruṇayorilā | gatvāntikaṃ varārohā prāñjalirvākyamabravīt || 10 ||

Report an error

अंशेऽस्मि युवयोर्जाता देवौ किं करवाणि वाम् । मनुना चाहमुक्ता वै अनुगच्छस्व मामिति ॥ ११ ॥

aṃśe'smi yuvayorjātā devau kiṃ karavāṇi vām | manunā cāhamuktā vai anugacchasva māmiti || 11 ||

Report an error

तां तथावादिनीं साध्वीमिलां धर्मपरायणाम् । मित्रश्च वरुणश्चोभावूचतुर्यन्निबोध तत् ॥ १२ ॥

tāṃ tathāvādinīṃ sādhvīmilāṃ dharmaparāyaṇām | mitraśca varuṇaścobhāvūcaturyannibodha tat || 12 ||

Report an error

अनेन तव धर्मेण प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ स्वो वरवर्णिनि ॥ १३ ॥

anena tava dharmeṇa praśrayeṇa damena ca | satyena caiva suśroṇi prītau svo varavarṇini || 13 ||

Report an error

आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं कन्येति यास्यसि । मनोर्वंशधरः पुत्रस्त्वमेव च भविष्यसि ॥ १४ ॥

āvayostvaṃ mahābhāge khyātiṃ kanyeti yāsyasi | manorvaṃśadharaḥ putrastvameva ca bhaviṣyasi || 14 ||

Report an error

सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु शोभने । जगत्प्रियो धर्मशीलो मनोर्वंशविवर्धनः ॥ १५ ॥

sudyumna iti vikhyātastriṣu lokeṣu śobhane | jagatpriyo dharmaśīlo manorvaṃśavivardhanaḥ || 15 ||

Report an error

निवृत्ता सा तु तच्छुत्वा गच्छन्ती पितुरन्तिकम् । बुधेनान्तरमासाद्य मैथुनायोपमन्त्रिता ॥ १६ ॥

nivṛttā sā tu tacchutvā gacchantī piturantikam | budhenāntaramāsādya maithunāyopamantritā || 16 ||

Report an error

सोमपुत्राद् बुधाद् राजंस्तस्यां जज्ञे पुरूरवाः । जनयित्वा सुतं सा तमिला सुद्युम्नतां गता ॥ १७ ॥

somaputrād budhād rājaṃstasyāṃ jajñe purūravāḥ | janayitvā sutaṃ sā tamilā sudyumnatāṃ gatā || 17 ||

Report an error

सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । उत्कलश्च गयश्चैव विनताश्वश्च भारत ॥ १८ ॥

sudyumnasya tu dāyādāstrayaḥ paramadhārmikāḥ | utkalaśca gayaścaiva vinatāśvaśca bhārata || 18 ||

Report an error

उत्कलस्योत्कला राजन् विनताश्वस्य पश्चिमा । दिक् पूर्वा भरतश्रेष्ठ गयस्य तु गया पुरी ॥ १९ ॥

utkalasyotkalā rājan vinatāśvasya paścimā | dik pūrvā bharataśreṣṭha gayasya tu gayā purī || 19 ||

Report an error

प्रविष्टे तुं मनौ तात दिवाकरमरिंदम । दशधा तद्दधत्क्षत्रमकरोत् पृथिवीमिमाम् ॥ २० ॥

praviṣṭe tuṃ manau tāta divākaramariṃdama | daśadhā taddadhatkṣatramakarot pṛthivīmimām || 20 ||

Report an error

यूपाङ्किता वसुमती यस्येयं सवनाकरा । इक्ष्वाकुर्ज्येष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् ॥ २१ ॥

yūpāṅkitā vasumatī yasyeyaṃ savanākarā | ikṣvākurjyeṣṭhadāyādo madhyadeśamavāptavān || 21 ||

Report an error

कन्याभावाच्च सुद्युम्नो नैनं गुणमवाप्तवान् । वसिष्ठवचनाच्चासीत् प्रतिष्ठाने महात्मनः ॥ २२ ॥

kanyābhāvācca sudyumno nainaṃ guṇamavāptavān | vasiṣṭhavacanāccāsīt pratiṣṭhāne mahātmanaḥ || 22 ||

Report an error

प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य कुरूद्वह । तत्पुरूरवसे प्रादाद् राज्यं प्राप्य महायशाः ॥ २३ ॥

pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya kurūdvaha | tatpurūravase prādād rājyaṃ prāpya mahāyaśāḥ || 23 ||

Report an error

सुद्युम्नः कारयामास प्रतिष्ठाने नृपक्रियाम् । उत्कलस्य त्रयः पुत्रास्त्रिषु लोकेषु विश्रुताः । धृष्टकश्चाम्बरीषश्च दण्डश्चेति सुतास्त्रयः ॥ २४ ॥

sudyumnaḥ kārayāmāsa pratiṣṭhāne nṛpakriyām | utkalasya trayaḥ putrāstriṣu lokeṣu viśrutāḥ | dhṛṣṭakaścāmbarīṣaśca daṇḍaśceti sutāstrayaḥ || 24 ||

Report an error

यश्चकार महात्मा वै दण्डकारण्यमुत्तमम् । वनं तल्लोकविख्यातं तापसानामनुत्तमम् ॥ २५ ॥

yaścakāra mahātmā vai daṇḍakāraṇyamuttamam | vanaṃ tallokavikhyātaṃ tāpasānāmanuttamam || 25 ||

Report an error

तत्र प्रविष्टमात्रस्तु नरः पापात् प्रमुच्यते । सुद्युम्नश्च दिवं यात ऐलमुत्पाद्य भारत ॥ २६ ॥

tatra praviṣṭamātrastu naraḥ pāpāt pramucyate | sudyumnaśca divaṃ yāta ailamutpādya bhārata || 26 ||

Report an error

मानवेयो महाराज स्त्रीपुंसोर्लक्षणैर्युतः । धृतवान् य इलेत्येव सुद्युम्नश्चातिविश्रुतः ॥ २७ ॥

mānaveyo mahārāja strīpuṃsorlakṣaṇairyutaḥ | dhṛtavān ya iletyeva sudyumnaścātiviśrutaḥ || 27 ||

Report an error

नरिष्यतः शकाः पुत्रा नाभागस्य तु भारत । अम्बरीषोऽभवत् पुत्रः पार्थिवर्षभसत्तमः ॥ २८ ॥

nariṣyataḥ śakāḥ putrā nābhāgasya tu bhārata | ambarīṣo'bhavat putraḥ pārthivarṣabhasattamaḥ || 28 ||

Report an error

धृष्णोस्तु धार्ष्टकं क्षत्रं रणधृष्टं बभूव ह । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः ॥ २९ ॥

dhṛṣṇostu dhārṣṭakaṃ kṣatraṃ raṇadhṛṣṭaṃ babhūva ha | karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ || 29 ||

Report an error

सहस्रं क्षत्रियगणो विक्रान्तः सम्बभूव ह । नाभागारिष्टपुत्राश्च क्षत्रिया वैश्यतां गताः ॥ ३० ॥

sahasraṃ kṣatriyagaṇo vikrāntaḥ sambabhūva ha | nābhāgāriṣṭaputrāśca kṣatriyā vaiśyatāṃ gatāḥ || 30 ||

Report an error

प्रांशोरेकोऽभवत् पुत्रः शर्यातिरिति विश्रुतः । नरिष्यतस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः । शर्यातेर्मिथुनं चासीदानर्तो नाम विश्रुतः ॥ ३१ ॥

prāṃśoreko'bhavat putraḥ śaryātiriti viśrutaḥ | nariṣyatasya dāyādo rājā daṇḍadharo damaḥ | śaryātermithunaṃ cāsīdānarto nāma viśrutaḥ || 31 ||

Report an error

पुत्रः कन्या सुकन्याख्या या पत्नी च्यवनस्य ह । आनर्तस्य तु दायादो रेवो नाम महाद्युतिः ॥ ३२ ॥

putraḥ kanyā sukanyākhyā yā patnī cyavanasya ha | ānartasya tu dāyādo revo nāma mahādyutiḥ || 32 ||

Report an error

आनर्तविषयश्चासीत् पुरी चास्य कुशस्थली । रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः ॥ ३३ ॥

ānartaviṣayaścāsīt purī cāsya kuśasthalī | revasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ || 33 ||

Report an error

ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद् राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् । स कन्यासहितः श्रुत्वा गान्धर्वं ब्रह्मणोऽन्तिके ॥ ३४ ॥

jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīd rājyaṃ prāpya kuśasthalīm | sa kanyāsahitaḥ śrutvā gāndharvaṃ brahmaṇo'ntike || 34 ||

Report an error

मुहूर्तभूतं देवस्य गतं बहुयुगं प्रभो । आजगाम युवैवाथ स्वां पुरीं यादवैर्वृताम् ॥ ३५ ॥

muhūrtabhūtaṃ devasya gataṃ bahuyugaṃ prabho | ājagāma yuvaivātha svāṃ purīṃ yādavairvṛtām || 35 ||

Report an error

कृतां द्वारवतीं नाम्ना बहुद्वारां मनोरमाम् । भोजवृष्ण्यन्धकैर्गुप्तां वासुदेवपुरोगमैः ॥ ३६ ॥

kṛtāṃ dvāravatīṃ nāmnā bahudvārāṃ manoramām | bhojavṛṣṇyandhakairguptāṃ vāsudevapurogamaiḥ || 36 ||

Report an error

ततः स रैवतो ज्ञात्वा यथातत्त्वमरिंदम । कन्यां तां बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम् ॥ ३७ ॥

tataḥ sa raivato jñātvā yathātattvamariṃdama | kanyāṃ tāṃ baladevāya suvratāṃ nāma revatīm || 37 ||

Report an error

दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस्तपसि संस्थितः । रेमे रामोऽपि धर्मात्मा रेवत्या सहितः सुखी ॥ ३८ ॥

dattvā jagāma śikharaṃ merostapasi saṃsthitaḥ | reme rāmo'pi dharmātmā revatyā sahitaḥ sukhī || 38 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).