हरिवंशपर्व · अध्यायः ९
Navamo'dhyāyaḥ
॥
A chapter of the Harivamsha.
66 verses·Sanskrit with transliteration
नवमोऽध्यायः ।
वैशम्पायन उवाच ।
विवस्वान् कश्यपाज्जज्ञे दाक्षायण्यामरिंदम ।
तस्य भार्याभवत् संज्ञा त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः ॥ १ ॥
navamo'dhyāyaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
vivasvān kaśyapājjajñe dākṣāyaṇyāmariṃdama |
tasya bhāryābhavat saṃjñā tvāṣṭrī devī vivasvataḥ || 1 ||
सुरेणुरिति विख्याता त्रिषु लोकेषु भाविनी ।
सा वै भार्या भगवती मार्तण्डस्य महात्मनः ॥ २ ॥
sureṇuriti vikhyātā triṣu lokeṣu bhāvinī |
sā vai bhāryā bhagavatī mārtaṇḍasya mahātmanaḥ || 2 ||
भर्तृरूपेण नातुष्यद् रूपयौवनशालिनी ।
संज्ञा नाम सुतपसा दीप्तेनेह समन्विता ॥ ३ ॥
bhartṛrūpeṇa nātuṣyad rūpayauvanaśālinī |
saṃjñā nāma sutapasā dīpteneha samanvitā || 3 ||
आदित्यस्य हि तद्रूपं मण्डलस्य सुतेजसा ।
गात्रेषु परिदग्धं वै नातिकान्तमिवाभवत् ॥ ४ ॥
ādityasya hi tadrūpaṃ maṇḍalasya sutejasā |
gātreṣu paridagdhaṃ vai nātikāntamivābhavat || 4 ||
न खल्वयं मृतोऽण्डस्य इति स्नेहादभाषत ।
अज्ञानात् कश्यपस्तस्मान्मार्तण्ड इति चोच्यते ॥ ५ ॥
na khalvayaṃ mṛto'ṇḍasya iti snehādabhāṣata |
ajñānāt kaśyapastasmānmārtaṇḍa iti cocyate || 5 ||
तेजस्त्वभ्यधिकं तात नित्यमेव विवस्वतः ।
येनातितापयामास त्रीँल्लोकान्कश्यपात्मजः ॥ ६ ॥
tejastvabhyadhikaṃ tāta nityameva vivasvataḥ |
yenātitāpayāmāsa trī~llokānkaśyapātmajaḥ || 6 ||
त्रीण्यपत्यानि कौरव्य संज्ञायां तपतां वरः ।
आदित्यो जनयामास कन्यां द्वौ च प्रजापती ॥ ७ ॥
trīṇyapatyāni kauravya saṃjñāyāṃ tapatāṃ varaḥ |
ādityo janayāmāsa kanyāṃ dvau ca prajāpatī || 7 ||
मनुर्वैवस्वतः पूर्वं श्राद्धदेवः प्रजापतिः ।
यमश्च यमुना चैव यमजौ सम्बभूवतुः ॥ ८ ॥
manurvaivasvataḥ pūrvaṃ śrāddhadevaḥ prajāpatiḥ |
yamaśca yamunā caiva yamajau sambabhūvatuḥ || 8 ||
सा विवर्णं तु तद्रूपं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः ।
असहन्ती च स्वां छायां सवर्णा निर्ममे ततः ॥ ९ ॥
sā vivarṇaṃ tu tadrūpaṃ dṛṣṭvā saṃjñā vivasvataḥ |
asahantī ca svāṃ chāyāṃ savarṇā nirmame tataḥ || 9 ||
मायामयी तु सा संज्ञा तस्याश्छाया समुत्थिता ।
प्राञ्जलिः प्रणता भूत्वा छाया संज्ञां नरेश्वर ॥ १० ॥
māyāmayī tu sā saṃjñā tasyāśchāyā samutthitā |
prāñjaliḥ praṇatā bhūtvā chāyā saṃjñāṃ nareśvara || 10 ||
उवाच किं मया कार्यं कथयस्व शुचिस्मिते ।
स्थितास्मि तव निर्देशे शाधि मां वरवर्णिनि ॥ ११ ॥
uvāca kiṃ mayā kāryaṃ kathayasva śucismite |
sthitāsmi tava nirdeśe śādhi māṃ varavarṇini || 11 ||
संज्ञोवाच ।
अहं यास्यामि भद्रं ते स्वमेव भवनं पितुः ।
त्वयेह भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विकारया ॥ १२ ॥
saṃjñovāca |
ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svameva bhavanaṃ pituḥ |
tvayeha bhavane mahyaṃ vastavyaṃ nirvikārayā || 12 ||
इमौ च बालकौ मह्यं कन्या चेयं सुमध्यमा ।
सम्भाव्यास्ते न चाख्येयमिदं भगवते क्वचित् ॥ १३ ॥
imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ceyaṃ sumadhyamā |
sambhāvyāste na cākhyeyamidaṃ bhagavate kvacit || 13 ||
छायोवाच ।
आ कचग्रहणाद् देवि आ शापान्नैव कर्हिचित् ।
आख्यास्यामि मतं तुभ्यं गच्छ देवि यथासुखम् ॥ १४ ॥
chāyovāca |
ā kacagrahaṇād devi ā śāpānnaiva karhicit |
ākhyāsyāmi mataṃ tubhyaṃ gaccha devi yathāsukham || 14 ||
वैशम्पायन उवाच ।
समादिश्य सवर्णां तां तथेत्युक्ता च सा तया ।
त्वष्टुः समीपमगमद् व्रीडितेव तपस्विनी ॥ १५ ॥
vaiśampāyana uvāca |
samādiśya savarṇāṃ tāṃ tathetyuktā ca sā tayā |
tvaṣṭuḥ samīpamagamad vrīḍiteva tapasvinī || 15 ||
पितुः समीपगा सा तु पित्रा निर्भर्त्सिता तदा ।
भर्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः ॥ १६ ॥
pituḥ samīpagā sā tu pitrā nirbhartsitā tadā |
bhartuḥ samīpaṃ gaccheti niyuktā ca punaḥ punaḥ || 16 ||
अगच्छद्वडवा भूत्वा ऽऽच्छाद्य रूपमनिन्दिता ।
कुरूनथोत्तरान् गत्वा तृणान्येव चचार ह ॥ १७ ॥
agacchadvaḍavā bhūtvā ''cchādya rūpamaninditā |
kurūnathottarān gatvā tṛṇānyeva cacāra ha || 17 ||
द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयमिति चिन्तयन् ।
आदित्यो जनयामास पुत्रमात्मसमं तदा ॥ १८ ॥
dvitīyāyāṃ tu saṃjñāyāṃ saṃjñeyamiti cintayan |
ādityo janayāmāsa putramātmasamaṃ tadā || 18 ||
पूर्वजस्य मनोस्तात सदृशोऽयमिति प्रभुः ।
सवर्णत्वान्मनोर्भूयः सावर्ण इति चोक्तवान् ॥ १९ ॥
pūrvajasya manostāta sadṛśo'yamiti prabhuḥ |
savarṇatvānmanorbhūyaḥ sāvarṇa iti coktavān || 19 ||
मनुरेवाभवन्नाम्ना सावर्ण इति चोच्यते ।
द्वितीयो यः सुतस्तस्याः स विज्ञेयः शनैश्चरः ॥ २० ॥
manurevābhavannāmnā sāvarṇa iti cocyate |
dvitīyo yaḥ sutastasyāḥ sa vijñeyaḥ śanaiścaraḥ || 20 ||
संज्ञा तु पार्थिवी तात स्वस्य पुत्रस्य वै तदा ।
चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजेषु वै ॥ २१ ॥
saṃjñā tu pārthivī tāta svasya putrasya vai tadā |
cakārābhyadhikaṃ snehaṃ na tathā pūrvajeṣu vai || 21 ||
मनुस्तस्याक्षमत्तत्तु यमस्तस्या न चक्षमे ।
तां स रोषाच्च बाल्याच्च भाविनोऽर्थस्य वै बलात् ।
पदा संतर्जयामास संज्ञां वैवस्वतो यमः ॥ २२ ॥
manustasyākṣamattattu yamastasyā na cakṣame |
tāṃ sa roṣācca bālyācca bhāvino'rthasya vai balāt |
padā saṃtarjayāmāsa saṃjñāṃ vaivasvato yamaḥ || 22 ||
तं शशाप ततः क्रोधात् सावर्णजननी नृप ।
चरणः पततामेष तवेति भृशदुःखिता ॥ २३ ॥
taṃ śaśāpa tataḥ krodhāt sāvarṇajananī nṛpa |
caraṇaḥ patatāmeṣa taveti bhṛśaduḥkhitā || 23 ||
यमस्तु तत् पितुः सर्वं प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत् ।
भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यप्रतोदितः ॥ २४ ॥
yamastu tat pituḥ sarvaṃ prāñjaliḥ pratyavedayat |
bhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥ saṃjñāvākyapratoditaḥ || 24 ||
शापोऽयं विनिवर्तेत प्रोवाच पितरं तदा ।
मात्रा स्नेहेन सर्वेषु वर्तितव्यं सुतेषु वै ॥ २५ ॥
śāpo'yaṃ vinivarteta provāca pitaraṃ tadā |
mātrā snehena sarveṣu vartitavyaṃ suteṣu vai || 25 ||
सेयमस्मानपाहाय यवीयांसं बुभूषति ।
तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः ॥ २६ ॥
seyamasmānapāhāya yavīyāṃsaṃ bubhūṣati |
tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ || 26 ||
बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति ।
यस्मात्ते पूजनीयाहं लङ्घितास्मि त्वया सुत ॥ २७ ॥
bālyādvā yadi vā mohāttadbhavānkṣantumarhati |
yasmātte pūjanīyāhaṃ laṅghitāsmi tvayā suta || 27 ||
तस्मात् तवैष चरणः पतिष्यति न संशयः ।
अपत्यं दुरपत्यं स्यान्नाम्बा कुजननी भवेत् ॥ २८ ॥
tasmāt tavaiṣa caraṇaḥ patiṣyati na saṃśayaḥ |
apatyaṃ durapatyaṃ syānnāmbā kujananī bhavet || 28 ||
शप्तोऽहमस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर ।
तव प्रसादाच्चरणो न पतेन्मम गोपते ॥ २९ ॥
śapto'hamasmi lokeśa jananyā tapatāṃ vara |
tava prasādāccaraṇo na patenmama gopate || 29 ||
विवस्वानुवाच ।
असंशयं पुत्र महद् भविष्यत्यत्र कारणम् ।
येन त्वामाविशत् क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम् ॥ ३० ॥
vivasvānuvāca |
asaṃśayaṃ putra mahad bhaviṣyatyatra kāraṇam |
yena tvāmāviśat krodho dharmajñaṃ satyavādinam || 30 ||
कृमयो मांसमादाय यास्यन्ति धरणीतलम् ॥ ३१ ॥
kṛmayo māṃsamādāya yāsyanti dharaṇītalam || 31 ||
तव पादान्महाप्राज्ञ ततस्त्वं प्राप्स्यसे सुखम् ।
कृतमेवं वचस्तथ्यं मातुस्तव भविष्यति ॥ ३२ ॥
tava pādānmahāprājña tatastvaṃ prāpsyase sukham |
kṛtamevaṃ vacastathyaṃ mātustava bhaviṣyati || 32 ||
शापस्य परिहारेण त्वं च त्रातो भविष्यसि ।
आदित्योऽथाब्रवीत् संज्ञां किमर्थं तनयेषु वै ॥ ३३ ॥
śāpasya parihāreṇa tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi |
ādityo'thābravīt saṃjñāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai || 33 ||
तुल्येष्वभ्यधिकः स्नेहः क्रियतेऽति पुनः पुनः ।
सा तत्परिहसन्ती तु नाचचक्षे विवस्वते ॥ ३४ ॥
tulyeṣvabhyadhikaḥ snehaḥ kriyate'ti punaḥ punaḥ |
sā tatparihasantī tu nācacakṣe vivasvate || 34 ||
आत्मानं सुसमाधाय योगात् तथ्यमपश्यत ।
तां शप्तुकामो भगवान् नाशाय कुरुनन्दन ॥ ३५ ॥
ātmānaṃ susamādhāya yogāt tathyamapaśyata |
tāṃ śaptukāmo bhagavān nāśāya kurunandana || 35 ||
मूर्धजेषु च जग्राह समयेऽतिगतेऽपि च ।
सा तत् सर्वं यथावृत्तमाचचक्षे विवस्वते ॥ ३६ ॥
mūrdhajeṣu ca jagrāha samaye'tigate'pi ca |
sā tat sarvaṃ yathāvṛttamācacakṣe vivasvate || 36 ||
विवस्वानथ तच्छ्रुत्वा क्रुद्धस्त्वष्टारमभ्यगात् ।
त्वष्टा तु तं यथा न्यायमर्चयित्वा विभावसुम् ।
निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयामास वै तदा ॥ ३७ ॥
vivasvānatha tacchrutvā kruddhastvaṣṭāramabhyagāt |
tvaṣṭā tu taṃ yathā nyāyamarcayitvā vibhāvasum |
nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayāmāsa vai tadā || 37 ||
त्वष्टोवाच ।
तवातितेजसाविष्टमिदं रूपं न शोभते ।
असहन्ती च तत् संज्ञा वने चरति शाद्वले ॥ ३८ ॥
tvaṣṭovāca |
tavātitejasāviṣṭamidaṃ rūpaṃ na śobhate |
asahantī ca tat saṃjñā vane carati śādvale || 38 ||
द्रष्टा हि तां भवानद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम् ।
नित्यं तपस्यभिरतां वडवारूपधारिणीम् ॥ ३९ ॥
draṣṭā hi tāṃ bhavānadya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm |
nityaṃ tapasyabhiratāṃ vaḍavārūpadhāriṇīm || 39 ||
पर्णाहारां कृशां दीनां जटिलां ब्रह्मचारिणीम् ।
हस्तिहस्तपरिक्लिष्टां व्याकुलां पद्मिनीमिव ।
श्लाघ्यां योगबलोपेतां योगमास्थाय गोपते ॥ ४० ॥
parṇāhārāṃ kṛśāṃ dīnāṃ jaṭilāṃ brahmacāriṇīm |
hastihastaparikliṣṭāṃ vyākulāṃ padminīmiva |
ślāghyāṃ yogabalopetāṃ yogamāsthāya gopate || 40 ||
अनुकूलं तु देवेश यदि स्यान्मम तन्मतम् ।
रूपं निर्वर्तयाम्यद्य तव कान्तमरिंदम ॥ ४१ ॥
anukūlaṃ tu deveśa yadi syānmama tanmatam |
rūpaṃ nirvartayāmyadya tava kāntamariṃdama || 41 ||
रूपं विवस्वतश्चासीत् तिर्यगूर्ध्वसमं तु वै ।
तेनासौ सम्भृतो देवरूपेण तु विभावसुः ॥ ४२ ॥
rūpaṃ vivasvataścāsīt tiryagūrdhvasamaṃ tu vai |
tenāsau sambhṛto devarūpeṇa tu vibhāvasuḥ || 42 ||
तस्मात् त्वष्टुः स वै वाक्यं वहु मेने प्रजापतिः ।
समनुज्ञातवांश्चैव त्वष्टारं रूपसिद्धये ॥ ४३ ॥
tasmāt tvaṣṭuḥ sa vai vākyaṃ vahu mene prajāpatiḥ |
samanujñātavāṃścaiva tvaṣṭāraṃ rūpasiddhaye || 43 ||
ततोऽभ्युपगमात्त्वष्टा मार्तण्डस्य विवस्वतः ।
भ्रमिमारोप्य तत् तेजः शातयामास भारत ॥ ४४ ॥
tato'bhyupagamāttvaṣṭā mārtaṇḍasya vivasvataḥ |
bhramimāropya tat tejaḥ śātayāmāsa bhārata || 44 ||
ततो निर्भासितं रूपं तेजसा संहृतेन वै ।
कान्तात् कान्ततरं द्रष्टुमधिकं शुशुभे तदा ॥ ४५ ॥
tato nirbhāsitaṃ rūpaṃ tejasā saṃhṛtena vai |
kāntāt kāntataraṃ draṣṭumadhikaṃ śuśubhe tadā || 45 ||
मुखे निर्वर्तितं रूपं तस्य देवस्य गोपतेः ।
ततः प्रभृति देवस्य मुखमासीत् तु लोहितम् ।
मुखरागं तु यत्पूर्वं मार्तण्डस्य मुखच्युतम् ॥ ४६ ॥
mukhe nirvartitaṃ rūpaṃ tasya devasya gopateḥ |
tataḥ prabhṛti devasya mukhamāsīt tu lohitam |
mukharāgaṃ tu yatpūrvaṃ mārtaṇḍasya mukhacyutam || 46 ||
आदित्या द्वादशैवेह सम्भूता मुखसम्भवाः ।
धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा ॥ ४७ ॥
ādityā dvādaśaiveha sambhūtā mukhasambhavāḥ |
dhātāryamā ca mitraśca varuṇoṃ'śo bhagastathā || 47 ||
इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमस्तथा ।
ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः ॥ ४८ ॥
indro vivasvānpūṣā ca parjanyo daśamastathā |
tatastvaṣṭā tato viṣṇurajaghanyo jaghanyajaḥ || 48 ||
हर्षं लेभे ततो देवो दृष्ट्वाऽऽदित्यान् स्वदेहजान् ।
गन्धैः पुष्पैरलंकारैर्भास्वता मुकुटेन च ॥ ४९ ॥
harṣaṃ lebhe tato devo dṛṣṭvā''dityān svadehajān |
gandhaiḥ puṣpairalaṃkārairbhāsvatā mukuṭena ca || 49 ||
एवं सम्पूजयामास त्वष्टा वाक्यमुवाच ह ।
गच्छ देव निजां भार्यां कुरूंश्चरति सोत्तरान् ॥ ५० ॥
evaṃ sampūjayāmāsa tvaṣṭā vākyamuvāca ha |
gaccha deva nijāṃ bhāryāṃ kurūṃścarati sottarān || 50 ||
वडवारूपमास्थाय वने चरति शाद्वले ।
स तथा रूपमास्थाय स्वभार्यारूपलीलया ॥ ५१ ॥
vaḍavārūpamāsthāya vane carati śādvale |
sa tathā rūpamāsthāya svabhāryārūpalīlayā || 51 ||
ददर्श योगमास्थाय स्वां भार्यां वडवां ततः ।
अधृष्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च ॥ ५२ ॥
dadarśa yogamāsthāya svāṃ bhāryāṃ vaḍavāṃ tataḥ |
adhṛṣyāṃ sarvabhūtānāṃ tejasā niyamena ca || 52 ||
वडवावपुषा राजंश्चरन्तीमकुतोभयाम् ।
सोऽश्वरूपेण भगवांस्तां मुखे समभावयत् ॥ ५३ ॥
vaḍavāvapuṣā rājaṃścarantīmakutobhayām |
so'śvarūpeṇa bhagavāṃstāṃ mukhe samabhāvayat || 53 ||
मैथुनाय विचेष्टन्ती परपुंसोपशङ्कया ।
सा तन्निरवमच्छुक्रं नासिकायां विवस्वतः ॥ ५४ ॥
maithunāya viceṣṭantī parapuṃsopaśaṅkayā |
sā tanniravamacchukraṃ nāsikāyāṃ vivasvataḥ || 54 ||
देवौ तस्यामजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ ।
नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वावश्विनाविति ॥ ५५ ॥
devau tasyāmajāyetāmaśvinau bhiṣajāṃ varau |
nāsatyaścaiva dasraśca smṛtau dvāvaśvināviti || 55 ||
मार्तण्डस्यात्मजावेतावष्टमस्य प्रजापतेः ।
संज्ञायां जनयामास वडवायां स भारत ।
तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयामास भास्करः ॥ ५६ ॥
mārtaṇḍasyātmajāvetāvaṣṭamasya prajāpateḥ |
saṃjñāyāṃ janayāmāsa vaḍavāyāṃ sa bhārata |
tāṃ tu rūpeṇa kāntena darśayāmāsa bhāskaraḥ || 56 ||
सा च दृष्ट्वैव भर्तारं तुतोष जनमेजय ।
यमस्तु कर्मणा तेन भृशं पीडितमानसः ॥ ५७ ॥
sā ca dṛṣṭvaiva bhartāraṃ tutoṣa janamejaya |
yamastu karmaṇā tena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ || 57 ||
धर्मेण रञ्जयामास धर्मराज इव प्रजाः ।
स लेभे कर्मणा तेन परमेण महाद्युतिः ॥ ५८ ॥
dharmeṇa rañjayāmāsa dharmarāja iva prajāḥ |
sa lebhe karmaṇā tena parameṇa mahādyutiḥ || 58 ||
पितॄणामाधिपत्यं च लोकपालत्वमेव च ।
मनुः प्रजापतिस्त्वासीत् सावर्णः स तपोधनः ॥ ५९ ॥
pitṝṇāmādhipatyaṃ ca lokapālatvameva ca |
manuḥ prajāpatistvāsīt sāvarṇaḥ sa tapodhanaḥ || 59 ||
भाव्यः सोऽनागते काले मनुः सावर्णिकेऽन्तरे ।
मेरुपृष्ठे तपो घोरमद्यापि चरति प्रभुः ॥ ६० ॥
bhāvyaḥ so'nāgate kāle manuḥ sāvarṇike'ntare |
merupṛṣṭhe tapo ghoramadyāpi carati prabhuḥ || 60 ||
भ्राता शनैश्चरश्चास्य ग्रहत्वमुपलब्धवान् ।
नासत्यौ यौ समाख्यातौ स्वर्वैद्यौ तौ बभूवतुः ॥ ६१ ॥
bhrātā śanaiścaraścāsya grahatvamupalabdhavān |
nāsatyau yau samākhyātau svarvaidyau tau babhūvatuḥ || 61 ||
सेवतोऽपि तथा राजन्नश्वानां शान्तिदोऽभवत् ।
त्वष्टा तु तेजसा तेन विष्णोश्चक्रमकल्पयत् ॥ ६२ ॥
sevato'pi tathā rājannaśvānāṃ śāntido'bhavat |
tvaṣṭā tu tejasā tena viṣṇoścakramakalpayat || 62 ||
तदप्रतिहतं युद्धे दानवान्तचिकीर्षया ।
यवीयसी तयोर्या तु यमी कन्या यशस्विनी ॥ ६३ ॥
tadapratihataṃ yuddhe dānavāntacikīrṣayā |
yavīyasī tayoryā tu yamī kanyā yaśasvinī || 63 ||
अभवत् सा सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकभाविनी ।
मनुरित्युच्यते लोके सावर्ण इति चोच्यते ॥ ६४ ॥
abhavat sā saricchreṣṭhā yamunā lokabhāvinī |
manurityucyate loke sāvarṇa iti cocyate || 64 ||
द्वितीयो यः सुतस्तस्य मनोर्भ्राता शनैश्चरः ।
ग्रहत्वं स च लेभे वै सर्वलोकाभिपूजितम् ॥ ६५ ॥
dvitīyo yaḥ sutastasya manorbhrātā śanaiścaraḥ |
grahatvaṃ sa ca lebhe vai sarvalokābhipūjitam || 65 ||
य इदं जन्म देवानां शृणुयाद् वापि धारयेत् ।
आपद्भ्यः स विमुच्येत प्राप्नुयाच्च महद्यशः ॥ ६६ ॥
ya idaṃ janma devānāṃ śṛṇuyād vāpi dhārayet |
āpadbhyaḥ sa vimucyeta prāpnuyācca mahadyaśaḥ || 66 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).