Skip to content

भविष्यपर्व · अध्यायः ७५

Pañcasaptatitamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

30 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः । श्रीभगवानुवाच । सात्यके शृणु मद्वाक्यं यत्तो भव युधां वर । त्वं तु खड्गी गदी भूत्वा चापपाणिस्तनुत्रवान् ॥ १ ॥

pañcasaptatitamo'dhyāyaḥ | śrībhagavānuvāca | sātyake śṛṇu madvākyaṃ yatto bhava yudhāṃ vara | tvaṃ tu khaḍgī gadī bhūtvā cāpapāṇistanutravān || 1 ||

Report an error

तिष्ठ यत्नेन रक्षस्व पुरीं बहुनृपाश्रयाम् । न च निद्रा त्वया कार्या रात्रौ यदुवृष प्रभो ॥ २ ॥

tiṣṭha yatnena rakṣasva purīṃ bahunṛpāśrayām | na ca nidrā tvayā kāryā rātrau yaduvṛṣa prabho || 2 ||

Report an error

न च व्याख्या त्वया कार्या शास्त्राणां शास्त्रतत्पर । न च वादस्त्वया कार्यो वादिभिः सह वृष्णिप ॥ ३ ॥

na ca vyākhyā tvayā kāryā śāstrāṇāṃ śāstratatpara | na ca vādastvayā kāryo vādibhiḥ saha vṛṣṇipa || 3 ||

Report an error

त्वं हि योद्धा बली ज्ञाता धनुर्वेदाख्यवेदवित् । तथा कुरु यथा वीर नोपहास्या भवेदियम् ॥ ४ ॥

tvaṃ hi yoddhā balī jñātā dhanurvedākhyavedavit | tathā kuru yathā vīra nopahāsyā bhavediyam || 4 ||

Report an error

सात्यकिरुवाच । करिष्यामि वचस्तुभ्यं यथाशक्ति जनार्दन । आज्ञा तव जगन्नाथ धार्या यत्नेन मे सदा ॥ ५ ॥

sātyakiruvāca | kariṣyāmi vacastubhyaṃ yathāśakti janārdana | ājñā tava jagannātha dhāryā yatnena me sadā || 5 ||

Report an error

भृत्यवत् प्रचरिष्यामि कामपालस्य माधव । यावदागमनं तुभ्यं तावत्स्थास्यामि यत्नतः ॥ ६ ॥

bhṛtyavat pracariṣyāmi kāmapālasya mādhava | yāvadāgamanaṃ tubhyaṃ tāvatsthāsyāmi yatnataḥ || 6 ||

Report an error

प्रसादस्तव गोविन्द यदि स्यान्मयि माधव । किं नाम मे च दुःसाध्यं शत्रूणां निग्रहे रणे ॥ ७ ॥

prasādastava govinda yadi syānmayi mādhava | kiṃ nāma me ca duḥsādhyaṃ śatrūṇāṃ nigrahe raṇe || 7 ||

Report an error

यदि शक्रं यमं वापि कुबेरमपि पाशिनम् । सर्वानेतान्विजेष्यामि किमु पौण्ड्रं नृपोत्तमम् ॥ ८ ॥

yadi śakraṃ yamaṃ vāpi kuberamapi pāśinam | sarvānetānvijeṣyāmi kimu pauṇḍraṃ nṛpottamam || 8 ||

Report an error

गच्छ कार्य कुरुष्वेदं यत्तोऽहं सततं हरे । उद्धवं पुनराहेदं कृष्णः पद्मनिभेक्षणः ॥ ९ ॥

gaccha kārya kuruṣvedaṃ yatto'haṃ satataṃ hare | uddhavaṃ punarāhedaṃ kṛṣṇaḥ padmanibhekṣaṇaḥ || 9 ||

Report an error

शृणूद्धव त्वं वाक्यं मे कुर्यास्त्वेतत्प्रयत्नवान् । रक्ष्या नयेन राजेन्द्र पुरी द्वारवती त्वया ॥ १० ॥

śṛṇūddhava tvaṃ vākyaṃ me kuryāstvetatprayatnavān | rakṣyā nayena rājendra purī dvāravatī tvayā || 10 ||

Report an error

यत्तो भव सदा तात कुरु साहय्यमत्र नः । लज्जा मम समुत्पन्ना वदतस्तव साम्प्रतम् ॥ ११ ॥

yatto bhava sadā tāta kuru sāhayyamatra naḥ | lajjā mama samutpannā vadatastava sāmpratam || 11 ||

Report an error

त्वं हि नेता समस्तस्य विद्यापारस्य सर्वतः । को नु शक्ष्यति मेधावी वक्तुं विद्यावतः पुरः ॥ १२ ॥

tvaṃ hi netā samastasya vidyāpārasya sarvataḥ | ko nu śakṣyati medhāvī vaktuṃ vidyāvataḥ puraḥ || 12 ||

Report an error

यत् कार्यं तद्भवान् वेत्ति ह्यकार्यं वापि सर्वतः । अतोऽहं विरमे तात वक्तुं सम्प्रति वृष्णिप ॥ १३ ॥

yat kāryaṃ tadbhavān vetti hyakāryaṃ vāpi sarvataḥ | ato'haṃ virame tāta vaktuṃ samprati vṛṣṇipa || 13 ||

Report an error

उद्धव उवाच । किमिदं तव गोविन्द वर्तते मां प्रति प्रभो । अहो प्रसन्नता मह्यं किंतु प्रीतिरियं तव ॥ १४ ॥

uddhava uvāca | kimidaṃ tava govinda vartate māṃ prati prabho | aho prasannatā mahyaṃ kiṃtu prītiriyaṃ tava || 14 ||

Report an error

जानाम्यहं जगन्नाथ प्रसादस्यैष विस्तरः । यस्य प्रसन्नो भवति तस्य किं नास्ति केशव ॥ १५ ॥

jānāmyahaṃ jagannātha prasādasyaiṣa vistaraḥ | yasya prasanno bhavati tasya kiṃ nāsti keśava || 15 ||

Report an error

त्वं हि सर्वस्य जगतः कर्ता हर्ता प्रधानतः । प्रभवः सर्वकार्याणां वक्ता श्रोता प्रमाणवित् ॥ १६ ॥

tvaṃ hi sarvasya jagataḥ kartā hartā pradhānataḥ | prabhavaḥ sarvakāryāṇāṃ vaktā śrotā pramāṇavit || 16 ||

Report an error

ध्याता ध्यानमयो ध्येय इति ब्रह्मविदो विदुः । जेता देवरिपूणां च गोप्ता नाकसदां भवान् ॥ १७ ॥

dhyātā dhyānamayo dhyeya iti brahmavido viduḥ | jetā devaripūṇāṃ ca goptā nākasadāṃ bhavān || 17 ||

Report an error

त्वन्नाथा वयमेवेति जीवामो निहतद्विषः । इयं नीतिरहं मन्ये नेता नीतेर्यतो भवान् ॥ १८ ॥

tvannāthā vayameveti jīvāmo nihatadviṣaḥ | iyaṃ nītirahaṃ manye netā nīteryato bhavān || 18 ||

Report an error

को नु नाम नयो वेद त्वां विना साम्प्रतं वद । नीतिस्त्वं सर्वकार्याणामिति मे निश्चिता मतिः ॥ १९ ॥

ko nu nāma nayo veda tvāṃ vinā sāmprataṃ vada | nītistvaṃ sarvakāryāṇāmiti me niścitā matiḥ || 19 ||

Report an error

दुर्गाढो नयमार्गोऽयमित्याहुस्तद्विदो जनाः । चतुर्धा प्रोच्यते नीतिः सामदाने जनार्दन ॥ २० ॥

durgāḍho nayamārgo'yamityāhustadvido janāḥ | caturdhā procyate nītiḥ sāmadāne janārdana || 20 ||

Report an error

दण्डो भेदो मनुष्याणां निग्राहावग्रहे सदा । दण्ड्येषु दण्डमिच्छन्ति समान्यं तु नये हरे ॥ २१ ॥

daṇḍo bhedo manuṣyāṇāṃ nigrāhāvagrahe sadā | daṇḍyeṣu daṇḍamicchanti samānyaṃ tu naye hare || 21 ||

Report an error

बलवत्स्वथ दानं तु त्रयाणामप्यगोचरे । प्रयोक्तव्यो महाभेद इति नीतिमतां मतम् ॥ २२ ॥

balavatsvatha dānaṃ tu trayāṇāmapyagocare | prayoktavyo mahābheda iti nītimatāṃ matam || 22 ||

Report an error

तेषु तेष्वथ सर्वेषु प्रमाणं त्वां विदुर्बुधाः । किमत्र बहुनोक्तेन सर्वं त्वयि समर्पितम् ॥ २३ ॥

teṣu teṣvatha sarveṣu pramāṇaṃ tvāṃ vidurbudhāḥ | kimatra bahunoktena sarvaṃ tvayi samarpitam || 23 ||

Report an error

वैशम्पायन उवाच । इत्युक्त्वा विररामैव उद्धवो नीतिमत्तरः । ततः स भगवान् विष्णुरेवमेव नृपोत्तम ॥ २४ ॥

vaiśampāyana uvāca | ityuktvā virarāmaiva uddhavo nītimattaraḥ | tataḥ sa bhagavān viṣṇurevameva nṛpottama || 24 ||

Report an error

कामपालं महाबाहुमुवाच यदुसंसदि । उग्रसेनं नृपं राजंस्तथा हार्दिक्यमेव च ॥ २५ ॥

kāmapālaṃ mahābāhumuvāca yadusaṃsadi | ugrasenaṃ nṛpaṃ rājaṃstathā hārdikyameva ca || 25 ||

Report an error

कामपालं पुनर्विष्णुरिदं प्रोवाच तत्त्ववित् । न प्रमादस्त्वया कार्यः सर्वदा यत्नवान् भव ॥ २६ ॥

kāmapālaṃ punarviṣṇuridaṃ provāca tattvavit | na pramādastvayā kāryaḥ sarvadā yatnavān bhava || 26 ||

Report an error

स्थिते त्वयि महाबाहो का पीडा जगतो भवेत् । गदी भव सदा त्वार्य न क्रीडा सर्वदा भवेत् ॥ २७ ॥

sthite tvayi mahābāho kā pīḍā jagato bhavet | gadī bhava sadā tvārya na krīḍā sarvadā bhavet || 27 ||

Report an error

रक्ष त्वं सर्वदा यत्नात् पुरीं द्वारवतीं प्रभो । नोपहास्या यथा स्याम तथा कुरु गदी भव ॥ २८ ॥

rakṣa tvaṃ sarvadā yatnāt purīṃ dvāravatīṃ prabho | nopahāsyā yathā syāma tathā kuru gadī bhava || 28 ||

Report an error

उत्साहः सर्वदा कार्यो निरुत्साहो न यत्नतः । बाढमित्यब्रवीद् रामः कृष्णं वृष्णिकुलोद्भवम् ॥ २९ ॥

utsāhaḥ sarvadā kāryo nirutsāho na yatnataḥ | bāḍhamityabravīd rāmaḥ kṛṣṇaṃ vṛṣṇikulodbhavam || 29 ||

Report an error

वृष्णयः सर्व एवैते स्वं स्वं सद्म समाययुः । गन्तुमैच्छज्जगन्नाथः कैलासं पर्वतोत्तमम् ॥ ३० ॥

vṛṣṇayaḥ sarva evaite svaṃ svaṃ sadma samāyayuḥ | gantumaicchajjagannāthaḥ kailāsaṃ parvatottamam || 30 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).