भविष्यपर्व · अध्यायः ७६
Ṣaṭsaptatitamo'dhyāyaḥ
॥
A chapter of the Harivamsha.
36 verses·Sanskrit with transliteration
षट्सप्ततितमोऽध्यायः ।
वैशम्पायन उवाच ।
ततः संचिन्तयामास गरुडं पक्षिपुङ्गवम् ।
आगच्छ त्वरितं तार्क्ष्य इति विष्णुर्जगत्पतिः ॥ १ ॥
ṣaṭsaptatitamo'dhyāyaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
tataḥ saṃcintayāmāsa garuḍaṃ pakṣipuṅgavam |
āgaccha tvaritaṃ tārkṣya iti viṣṇurjagatpatiḥ || 1 ||
ततः स भगवांस्तार्क्ष्यो वेदराशिरिति स्मृतः ।
बलवान् विक्रमी योगी शास्त्रनेता कुरूद्वह ॥ २ ॥
tataḥ sa bhagavāṃstārkṣyo vedarāśiriti smṛtaḥ |
balavān vikramī yogī śāstranetā kurūdvaha || 2 ||
यज्ञमूर्तिः पुराणात्मा साममूर्द्धा च पावनः ।
ऋग्वेदपक्षवान् पक्षी पिङ्गलो जटिलाकृतिः ॥ ३ ॥
yajñamūrtiḥ purāṇātmā sāmamūrddhā ca pāvanaḥ |
ṛgvedapakṣavān pakṣī piṅgalo jaṭilākṛtiḥ || 3 ||
ताम्रतुण्डः सोमहरः शक्रजेता महाशिराः ।
पन्नगारिः पद्मनेत्रः साक्षाद् विष्णुरिवापरः ॥ ४ ॥
tāmratuṇḍaḥ somaharaḥ śakrajetā mahāśirāḥ |
pannagāriḥ padmanetraḥ sākṣād viṣṇurivāparaḥ || 4 ||
वाहनं देवदेवस्य दानवीगर्भकृन्तनः ।
राक्षसासुरसंघानां जेता पक्षबलेन यः ॥ ५ ॥
vāhanaṃ devadevasya dānavīgarbhakṛntanaḥ |
rākṣasāsurasaṃghānāṃ jetā pakṣabalena yaḥ || 5 ||
प्रादुरासीन्महावीर्यः केशवस्याग्रतस्तदा ।
जानुभ्यामपतद् भूमौ नमो विष्णो जगत्पते ॥ ६ ॥
prādurāsīnmahāvīryaḥ keśavasyāgratastadā |
jānubhyāmapatad bhūmau namo viṣṇo jagatpate || 6 ||
नमस्ते देवदेवेश हरे स्वामिन्निति ब्रुवन् ।
पस्पर्श पाणिना कृष्णः स्वागतं तार्क्ष्यपुङ्गवम् ॥ ७ ॥
namaste devadeveśa hare svāminniti bruvan |
pasparśa pāṇinā kṛṣṇaḥ svāgataṃ tārkṣyapuṅgavam || 7 ||
इत्युवाच तदा तार्क्ष्यं यास्ये कैलासपर्वतम् ।
शूलिनं द्रष्टुमिच्छामि शङ्करं शाश्वतं शिवम् ॥ ८ ॥
ityuvāca tadā tārkṣyaṃ yāsye kailāsaparvatam |
śūlinaṃ draṣṭumicchāmi śaṅkaraṃ śāśvataṃ śivam || 8 ||
बाढमित्यब्रवीत् तार्क्ष्य आरुह्यैनं जनार्दनः ।
तिष्ठध्वमिति होवाच यादवान् पार्श्ववर्तिनः ॥ ९ ॥
bāḍhamityabravīt tārkṣya āruhyainaṃ janārdanaḥ |
tiṣṭhadhvamiti hovāca yādavān pārśvavartinaḥ || 9 ||
ततो ययौ जगन्नाथो दिशं प्रागुत्तरां हरिः ।
रवेण महता तार्क्ष्यस्त्रैलोक्यं समकम्पयत् ॥ १० ॥
tato yayau jagannātho diśaṃ prāguttarāṃ hariḥ |
raveṇa mahatā tārkṣyastrailokyaṃ samakampayat || 10 ||
सागरं क्षोभयामास पद्भ्यां पक्षी व्रजंस्तदा ।
पक्षेण पर्वतान् सर्वान् वहन् देवं जनार्दनम् ॥ ११ ॥
sāgaraṃ kṣobhayāmāsa padbhyāṃ pakṣī vrajaṃstadā |
pakṣeṇa parvatān sarvān vahan devaṃ janārdanam || 11 ||
ततो देवाः सगन्धर्वा आकाशेऽधिष्ठितास्तदा ।
तुष्टुवुः पुण्डरीकाक्षं वाग्भिरिष्टाभिरीश्वरम् ॥ १२ ॥
tato devāḥ sagandharvā ākāśe'dhiṣṭhitāstadā |
tuṣṭuvuḥ puṇḍarīkākṣaṃ vāgbhiriṣṭābhirīśvaram || 12 ||
जय देव जगन्नाथ जय विष्णो जगत्पते ।
जयाजेय नमो देव भूतभावनभावन ॥ १३ ॥
jaya deva jagannātha jaya viṣṇo jagatpate |
jayājeya namo deva bhūtabhāvanabhāvana || 13 ||
नमः परमसिंहाय दैत्यदानवनाशन ।
जयाजेय हरे देव योगिध्येय परागत ॥ १४ ॥
namaḥ paramasiṃhāya daityadānavanāśana |
jayājeya hare deva yogidhyeya parāgata || 14 ||
नारायण नमो देव कृष्ण कृष्ण हरे हरे ।
आदिकर्तः पुराणात्मन् ब्रह्मयोने सनातन ॥ १५ ॥
nārāyaṇa namo deva kṛṣṇa kṛṣṇa hare hare |
ādikartaḥ purāṇātman brahmayone sanātana || 15 ||
नमस्ते सकलेशाय निर्गुणाय गुणात्मने ।
भक्तिप्रियाय भक्ताय नमो दानवनाशन ॥ १६ ॥
namaste sakaleśāya nirguṇāya guṇātmane |
bhaktipriyāya bhaktāya namo dānavanāśana || 16 ||
अचिन्त्यमूर्तये तुभ्यं नमस्ते सकलेश्वर ।
इत्यादिभिस्तदा देवं वाग्भिरीशानमव्ययम् ॥ १७ ॥
acintyamūrtaye tubhyaṃ namaste sakaleśvara |
ityādibhistadā devaṃ vāgbhirīśānamavyayam || 17 ||
तुष्टुवुर्देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः ।
शृण्वन्नेवं जगन्नाथः स्तुतिवाक्यानि तानि च ॥ १८ ॥
tuṣṭuvurdevagandharvā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ |
śṛṇvannevaṃ jagannāthaḥ stutivākyāni tāni ca || 18 ||
ययौ सार्धं सुरगणैर्मुनिभिर्वेदपारगैः ।
यत्र पूर्वं स्वयं विष्णुस्तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ १९ ॥
yayau sārdhaṃ suragaṇairmunibhirvedapāragaiḥ |
yatra pūrvaṃ svayaṃ viṣṇustapastepe sudāruṇam || 19 ||
लोकवृद्धिकरः श्रीमाँल्लोकानां हितकाम्यया ।
वर्षायुतं तपस्तप्तं विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ २० ॥
lokavṛddhikaraḥ śrīmā~llokānāṃ hitakāmyayā |
varṣāyutaṃ tapastaptaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā || 20 ||
यत्र विष्णुर्जगन्नाथस्तपस्तप्त्वा सुदारुणम् ।
द्विधाकरोत् स्वमात्मानं नरनारायणाख्यया ॥ २१ ॥
yatra viṣṇurjagannāthastapastaptvā sudāruṇam |
dvidhākarot svamātmānaṃ naranārāyaṇākhyayā || 21 ||
गङ्गा यत्र सरिच्छ्रेष्ठा मध्ये धावति पावनी ।
यत्र शक्रः स्वयं हत्वा वृत्रं वेदार्थतत्त्वगम् ॥ २२ ॥
gaṅgā yatra saricchreṣṭhā madhye dhāvati pāvanī |
yatra śakraḥ svayaṃ hatvā vṛtraṃ vedārthatattvagam || 22 ||
ब्रह्महत्याविनाशार्थं तपो वर्षायुतं चरत् ।
यत्र सिद्धाश्च सिद्धाः स्युर्ध्यात्वा देवं जनार्दनम् ॥ २३ ॥
brahmahatyāvināśārthaṃ tapo varṣāyutaṃ carat |
yatra siddhāśca siddhāḥ syurdhyātvā devaṃ janārdanam || 23 ||
यत्र हत्वा रणे रामो रावणं लोकरावणम् ।
एतच्छासनमिच्छंश्च तपो घोरमतप्यत ॥ २४ ॥
yatra hatvā raṇe rāmo rāvaṇaṃ lokarāvaṇam |
etacchāsanamicchaṃśca tapo ghoramatapyata || 24 ||
देवाश्च मुनयश्चैव सिद्धिं यान्ति शुचिव्रताः ।
यत्र नित्यं जगन्नाथः साक्षाद् वसति केशवः ॥ २५ ॥
devāśca munayaścaiva siddhiṃ yānti śucivratāḥ |
yatra nityaṃ jagannāthaḥ sākṣād vasati keśavaḥ || 25 ||
यत्र यज्ञाः प्रवर्तन्ते नित्यं मुनिगणैः सह ।
यस्याः स्मरणमात्रेण नरः स्वर्गं गमिष्यति ॥ २६ ॥
yatra yajñāḥ pravartante nityaṃ munigaṇaiḥ saha |
yasyāḥ smaraṇamātreṇa naraḥ svargaṃ gamiṣyati || 26 ||
स्वर्गसोपानमिच्छन्ति यां पुण्यां मुनिसत्तमाः ।
शत्रवो मित्रतां यान्ति यत्र नित्यं नृपोत्तम ॥ २७ ॥
svargasopānamicchanti yāṃ puṇyāṃ munisattamāḥ |
śatravo mitratāṃ yānti yatra nityaṃ nṛpottama || 27 ||
यामाहुः पुण्यशीलानां स्थानमुत्तमधर्मिणाम् ।
यत्र विष्णुं समाराध्य देवाः स्वर्गं समाययुः ॥ २८ ॥
yāmāhuḥ puṇyaśīlānāṃ sthānamuttamadharmiṇām |
yatra viṣṇuṃ samārādhya devāḥ svargaṃ samāyayuḥ || 28 ||
सिद्धक्षेत्रमिदं प्राहुर्ऋषयो वीतमत्सराः ।
विशालां बदरीं विष्णुस्तां द्रष्टुं सकलेश्वरः ॥ २९ ॥
siddhakṣetramidaṃ prāhurṛṣayo vītamatsarāḥ |
viśālāṃ badarīṃ viṣṇustāṃ draṣṭuṃ sakaleśvaraḥ || 29 ||
सायाह्ने चामरगणैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
प्रविवेश महापुण्यमृषिजुष्टं तपोवनम् ॥ ३० ॥
sāyāhne cāmaragaṇairmunibhistattvadarśibhiḥ |
praviveśa mahāpuṇyamṛṣijuṣṭaṃ tapovanam || 30 ||
अग्निहोत्राकुले काले पक्षिव्याहारसंकुले ।
नीडस्थेषु विहङ्गेषु दुह्यमानासु गोषु च ॥ ३१ ॥
agnihotrākule kāle pakṣivyāhārasaṃkule |
nīḍastheṣu vihaṅgeṣu duhyamānāsu goṣu ca || 31 ||
ऋषिष्वप्यथ तिष्ठत्सु मुनिवीरेषु सर्वतः ।
समाधिस्थेषु सिद्धेषु चिन्तयत्सु जनार्दनम् ॥ ३२ ॥
ṛṣiṣvapyatha tiṣṭhatsu munivīreṣu sarvataḥ |
samādhistheṣu siddheṣu cintayatsu janārdanam || 32 ||
अधिश्रितेषु हविषु ज्वाल्यमानेषु चाग्निषु ।
हूयमानेषु तत्रैव पावकेषु समन्ततः ॥ ३३ ॥
adhiśriteṣu haviṣu jvālyamāneṣu cāgniṣu |
hūyamāneṣu tatraiva pāvakeṣu samantataḥ || 33 ||
अतिथौ पूज्यमाने च संध्याविष्टे जगन्मणौ ।
स तस्यामथ वेलायां देवैः सह जनार्दनः ॥ ३४ ॥
atithau pūjyamāne ca saṃdhyāviṣṭe jaganmaṇau |
sa tasyāmatha velāyāṃ devaiḥ saha janārdanaḥ || 34 ||
विवेश बदरीं विष्णुर्मुनिजुष्टां तपोमयीम् ।
आश्रमस्याथ मध्यं तु प्रविश्य हरिरीश्वरः ॥ ३५ ॥
viveśa badarīṃ viṣṇurmunijuṣṭāṃ tapomayīm |
āśramasyātha madhyaṃ tu praviśya harirīśvaraḥ || 35 ||
. ।
गरुडादवरुह्याथ दीपिकादीपिते तदा ।
प्रदेशे पुण्डरीकाक्षः स्थितस्तावत् सहामरैः ॥ ३६ ॥
. |
garuḍādavaruhyātha dīpikādīpite tadā |
pradeśe puṇḍarīkākṣaḥ sthitastāvat sahāmaraiḥ || 36 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).