Skip to content

भविष्यपर्व · अध्यायः ७६

Ṣaṭsaptatitamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

36 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

षट्सप्ततितमोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । ततः संचिन्तयामास गरुडं पक्षिपुङ्गवम् । आगच्छ त्वरितं तार्क्ष्य इति विष्णुर्जगत्पतिः ॥ १ ॥

ṣaṭsaptatitamo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | tataḥ saṃcintayāmāsa garuḍaṃ pakṣipuṅgavam | āgaccha tvaritaṃ tārkṣya iti viṣṇurjagatpatiḥ || 1 ||

Report an error

ततः स भगवांस्तार्क्ष्यो वेदराशिरिति स्मृतः । बलवान् विक्रमी योगी शास्त्रनेता कुरूद्वह ॥ २ ॥

tataḥ sa bhagavāṃstārkṣyo vedarāśiriti smṛtaḥ | balavān vikramī yogī śāstranetā kurūdvaha || 2 ||

Report an error

यज्ञमूर्तिः पुराणात्मा साममूर्द्धा च पावनः । ऋग्वेदपक्षवान् पक्षी पिङ्गलो जटिलाकृतिः ॥ ३ ॥

yajñamūrtiḥ purāṇātmā sāmamūrddhā ca pāvanaḥ | ṛgvedapakṣavān pakṣī piṅgalo jaṭilākṛtiḥ || 3 ||

Report an error

ताम्रतुण्डः सोमहरः शक्रजेता महाशिराः । पन्नगारिः पद्मनेत्रः साक्षाद् विष्णुरिवापरः ॥ ४ ॥

tāmratuṇḍaḥ somaharaḥ śakrajetā mahāśirāḥ | pannagāriḥ padmanetraḥ sākṣād viṣṇurivāparaḥ || 4 ||

Report an error

वाहनं देवदेवस्य दानवीगर्भकृन्तनः । राक्षसासुरसंघानां जेता पक्षबलेन यः ॥ ५ ॥

vāhanaṃ devadevasya dānavīgarbhakṛntanaḥ | rākṣasāsurasaṃghānāṃ jetā pakṣabalena yaḥ || 5 ||

Report an error

प्रादुरासीन्महावीर्यः केशवस्याग्रतस्तदा । जानुभ्यामपतद् भूमौ नमो विष्णो जगत्पते ॥ ६ ॥

prādurāsīnmahāvīryaḥ keśavasyāgratastadā | jānubhyāmapatad bhūmau namo viṣṇo jagatpate || 6 ||

Report an error

नमस्ते देवदेवेश हरे स्वामिन्निति ब्रुवन् । पस्पर्श पाणिना कृष्णः स्वागतं तार्क्ष्यपुङ्गवम् ॥ ७ ॥

namaste devadeveśa hare svāminniti bruvan | pasparśa pāṇinā kṛṣṇaḥ svāgataṃ tārkṣyapuṅgavam || 7 ||

Report an error

इत्युवाच तदा तार्क्ष्यं यास्ये कैलासपर्वतम् । शूलिनं द्रष्टुमिच्छामि शङ्करं शाश्वतं शिवम् ॥ ८ ॥

ityuvāca tadā tārkṣyaṃ yāsye kailāsaparvatam | śūlinaṃ draṣṭumicchāmi śaṅkaraṃ śāśvataṃ śivam || 8 ||

Report an error

बाढमित्यब्रवीत् तार्क्ष्य आरुह्यैनं जनार्दनः । तिष्ठध्वमिति होवाच यादवान् पार्श्ववर्तिनः ॥ ९ ॥

bāḍhamityabravīt tārkṣya āruhyainaṃ janārdanaḥ | tiṣṭhadhvamiti hovāca yādavān pārśvavartinaḥ || 9 ||

Report an error

ततो ययौ जगन्नाथो दिशं प्रागुत्तरां हरिः । रवेण महता तार्क्ष्यस्त्रैलोक्यं समकम्पयत् ॥ १० ॥

tato yayau jagannātho diśaṃ prāguttarāṃ hariḥ | raveṇa mahatā tārkṣyastrailokyaṃ samakampayat || 10 ||

Report an error

सागरं क्षोभयामास पद्भ्यां पक्षी व्रजंस्तदा । पक्षेण पर्वतान् सर्वान् वहन् देवं जनार्दनम् ॥ ११ ॥

sāgaraṃ kṣobhayāmāsa padbhyāṃ pakṣī vrajaṃstadā | pakṣeṇa parvatān sarvān vahan devaṃ janārdanam || 11 ||

Report an error

ततो देवाः सगन्धर्वा आकाशेऽधिष्ठितास्तदा । तुष्टुवुः पुण्डरीकाक्षं वाग्भिरिष्टाभिरीश्वरम् ॥ १२ ॥

tato devāḥ sagandharvā ākāśe'dhiṣṭhitāstadā | tuṣṭuvuḥ puṇḍarīkākṣaṃ vāgbhiriṣṭābhirīśvaram || 12 ||

Report an error

जय देव जगन्नाथ जय विष्णो जगत्पते । जयाजेय नमो देव भूतभावनभावन ॥ १३ ॥

jaya deva jagannātha jaya viṣṇo jagatpate | jayājeya namo deva bhūtabhāvanabhāvana || 13 ||

Report an error

नमः परमसिंहाय दैत्यदानवनाशन । जयाजेय हरे देव योगिध्येय परागत ॥ १४ ॥

namaḥ paramasiṃhāya daityadānavanāśana | jayājeya hare deva yogidhyeya parāgata || 14 ||

Report an error

नारायण नमो देव कृष्ण कृष्ण हरे हरे । आदिकर्तः पुराणात्मन् ब्रह्मयोने सनातन ॥ १५ ॥

nārāyaṇa namo deva kṛṣṇa kṛṣṇa hare hare | ādikartaḥ purāṇātman brahmayone sanātana || 15 ||

Report an error

नमस्ते सकलेशाय निर्गुणाय गुणात्मने । भक्तिप्रियाय भक्ताय नमो दानवनाशन ॥ १६ ॥

namaste sakaleśāya nirguṇāya guṇātmane | bhaktipriyāya bhaktāya namo dānavanāśana || 16 ||

Report an error

अचिन्त्यमूर्तये तुभ्यं नमस्ते सकलेश्वर । इत्यादिभिस्तदा देवं वाग्भिरीशानमव्ययम् ॥ १७ ॥

acintyamūrtaye tubhyaṃ namaste sakaleśvara | ityādibhistadā devaṃ vāgbhirīśānamavyayam || 17 ||

Report an error

तुष्टुवुर्देवगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । शृण्वन्नेवं जगन्नाथः स्तुतिवाक्यानि तानि च ॥ १८ ॥

tuṣṭuvurdevagandharvā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ | śṛṇvannevaṃ jagannāthaḥ stutivākyāni tāni ca || 18 ||

Report an error

ययौ सार्धं सुरगणैर्मुनिभिर्वेदपारगैः । यत्र पूर्वं स्वयं विष्णुस्तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ १९ ॥

yayau sārdhaṃ suragaṇairmunibhirvedapāragaiḥ | yatra pūrvaṃ svayaṃ viṣṇustapastepe sudāruṇam || 19 ||

Report an error

लोकवृद्धिकरः श्रीमाँल्लोकानां हितकाम्यया । वर्षायुतं तपस्तप्तं विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ २० ॥

lokavṛddhikaraḥ śrīmā~llokānāṃ hitakāmyayā | varṣāyutaṃ tapastaptaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā || 20 ||

Report an error

यत्र विष्णुर्जगन्नाथस्तपस्तप्त्वा सुदारुणम् । द्विधाकरोत् स्वमात्मानं नरनारायणाख्यया ॥ २१ ॥

yatra viṣṇurjagannāthastapastaptvā sudāruṇam | dvidhākarot svamātmānaṃ naranārāyaṇākhyayā || 21 ||

Report an error

गङ्गा यत्र सरिच्छ्रेष्ठा मध्ये धावति पावनी । यत्र शक्रः स्वयं हत्वा वृत्रं वेदार्थतत्त्वगम् ॥ २२ ॥

gaṅgā yatra saricchreṣṭhā madhye dhāvati pāvanī | yatra śakraḥ svayaṃ hatvā vṛtraṃ vedārthatattvagam || 22 ||

Report an error

ब्रह्महत्याविनाशार्थं तपो वर्षायुतं चरत् । यत्र सिद्धाश्च सिद्धाः स्युर्ध्यात्वा देवं जनार्दनम् ॥ २३ ॥

brahmahatyāvināśārthaṃ tapo varṣāyutaṃ carat | yatra siddhāśca siddhāḥ syurdhyātvā devaṃ janārdanam || 23 ||

Report an error

यत्र हत्वा रणे रामो रावणं लोकरावणम् । एतच्छासनमिच्छंश्च तपो घोरमतप्यत ॥ २४ ॥

yatra hatvā raṇe rāmo rāvaṇaṃ lokarāvaṇam | etacchāsanamicchaṃśca tapo ghoramatapyata || 24 ||

Report an error

देवाश्च मुनयश्चैव सिद्धिं यान्ति शुचिव्रताः । यत्र नित्यं जगन्नाथः साक्षाद् वसति केशवः ॥ २५ ॥

devāśca munayaścaiva siddhiṃ yānti śucivratāḥ | yatra nityaṃ jagannāthaḥ sākṣād vasati keśavaḥ || 25 ||

Report an error

यत्र यज्ञाः प्रवर्तन्ते नित्यं मुनिगणैः सह । यस्याः स्मरणमात्रेण नरः स्वर्गं गमिष्यति ॥ २६ ॥

yatra yajñāḥ pravartante nityaṃ munigaṇaiḥ saha | yasyāḥ smaraṇamātreṇa naraḥ svargaṃ gamiṣyati || 26 ||

Report an error

स्वर्गसोपानमिच्छन्ति यां पुण्यां मुनिसत्तमाः । शत्रवो मित्रतां यान्ति यत्र नित्यं नृपोत्तम ॥ २७ ॥

svargasopānamicchanti yāṃ puṇyāṃ munisattamāḥ | śatravo mitratāṃ yānti yatra nityaṃ nṛpottama || 27 ||

Report an error

यामाहुः पुण्यशीलानां स्थानमुत्तमधर्मिणाम् । यत्र विष्णुं समाराध्य देवाः स्वर्गं समाययुः ॥ २८ ॥

yāmāhuḥ puṇyaśīlānāṃ sthānamuttamadharmiṇām | yatra viṣṇuṃ samārādhya devāḥ svargaṃ samāyayuḥ || 28 ||

Report an error

सिद्धक्षेत्रमिदं प्राहुर्ऋषयो वीतमत्सराः । विशालां बदरीं विष्णुस्तां द्रष्टुं सकलेश्वरः ॥ २९ ॥

siddhakṣetramidaṃ prāhurṛṣayo vītamatsarāḥ | viśālāṃ badarīṃ viṣṇustāṃ draṣṭuṃ sakaleśvaraḥ || 29 ||

Report an error

सायाह्ने चामरगणैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । प्रविवेश महापुण्यमृषिजुष्टं तपोवनम् ॥ ३० ॥

sāyāhne cāmaragaṇairmunibhistattvadarśibhiḥ | praviveśa mahāpuṇyamṛṣijuṣṭaṃ tapovanam || 30 ||

Report an error

अग्निहोत्राकुले काले पक्षिव्याहारसंकुले । नीडस्थेषु विहङ्गेषु दुह्यमानासु गोषु च ॥ ३१ ॥

agnihotrākule kāle pakṣivyāhārasaṃkule | nīḍastheṣu vihaṅgeṣu duhyamānāsu goṣu ca || 31 ||

Report an error

ऋषिष्वप्यथ तिष्ठत्सु मुनिवीरेषु सर्वतः । समाधिस्थेषु सिद्धेषु चिन्तयत्सु जनार्दनम् ॥ ३२ ॥

ṛṣiṣvapyatha tiṣṭhatsu munivīreṣu sarvataḥ | samādhistheṣu siddheṣu cintayatsu janārdanam || 32 ||

Report an error

अधिश्रितेषु हविषु ज्वाल्यमानेषु चाग्निषु । हूयमानेषु तत्रैव पावकेषु समन्ततः ॥ ३३ ॥

adhiśriteṣu haviṣu jvālyamāneṣu cāgniṣu | hūyamāneṣu tatraiva pāvakeṣu samantataḥ || 33 ||

Report an error

अतिथौ पूज्यमाने च संध्याविष्टे जगन्मणौ । स तस्यामथ वेलायां देवैः सह जनार्दनः ॥ ३४ ॥

atithau pūjyamāne ca saṃdhyāviṣṭe jaganmaṇau | sa tasyāmatha velāyāṃ devaiḥ saha janārdanaḥ || 34 ||

Report an error

विवेश बदरीं विष्णुर्मुनिजुष्टां तपोमयीम् । आश्रमस्याथ मध्यं तु प्रविश्य हरिरीश्वरः ॥ ३५ ॥

viveśa badarīṃ viṣṇurmunijuṣṭāṃ tapomayīm | āśramasyātha madhyaṃ tu praviśya harirīśvaraḥ || 35 ||

Report an error

. । गरुडादवरुह्याथ दीपिकादीपिते तदा । प्रदेशे पुण्डरीकाक्षः स्थितस्तावत् सहामरैः ॥ ३६ ॥

. | garuḍādavaruhyātha dīpikādīpite tadā | pradeśe puṇḍarīkākṣaḥ sthitastāvat sahāmaraiḥ || 36 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).