Skip to content

भविष्यपर्व · अध्यायः ९६

Ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

38 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

षण्णवतितमोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । ततः क्रुद्धो महाराज सात्यकिर्वृष्णिपुङ्गवः । उवाच वचनं राजन् वासुदेवं स्मरन्निव ॥ १ ॥

ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | tataḥ kruddho mahārāja sātyakirvṛṣṇipuṅgavaḥ | uvāca vacanaṃ rājan vāsudevaṃ smaranniva || 1 ||

Report an error

अवोचदीदृशं वाक्यं वासुदेवं नृपाधमः । को नाम जगतां नाथमित्थं ब्रूयाज्जिजीविषुः ॥ २ ॥

avocadīdṛśaṃ vākyaṃ vāsudevaṃ nṛpādhamaḥ | ko nāma jagatāṃ nāthamitthaṃ brūyājjijīviṣuḥ || 2 ||

Report an error

मृत्युस्त्वां सर्वथा याति वदन्तं तादृशं वचः । जिह्वा ते शतधा दीर्याद् वदतस्तादृशं वचः ॥ ३ ॥

mṛtyustvāṃ sarvathā yāti vadantaṃ tādṛśaṃ vacaḥ | jihvā te śatadhā dīryād vadatastādṛśaṃ vacaḥ || 3 ||

Report an error

एष ते पातयिष्यामि शिरः कायाच्च पौण्ड्रक । यन्नाम वासुदेवेति तव सम्प्रति वर्तते ॥ ४ ॥

eṣa te pātayiṣyāmi śiraḥ kāyācca pauṇḍraka | yannāma vāsudeveti tava samprati vartate || 4 ||

Report an error

यावत् पतति कायात्ते शिरस्तावत्प्रवर्तते । स एव श्वो न भगवान् वासुदेवो भविष्यसि ॥ ५ ॥

yāvat patati kāyātte śirastāvatpravartate | sa eva śvo na bhagavān vāsudevo bhaviṣyasi || 5 ||

Report an error

एक एव जगन्नाथः कर्ता सर्वस्य सर्वगः । दुरात्मन् सर्वथा देवो भविष्यति न संशयः ॥ ६ ॥

eka eva jagannāthaḥ kartā sarvasya sarvagaḥ | durātman sarvathā devo bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 6 ||

Report an error

एष तेऽहं शिरः कायात् पातयिष्यामि राजक । यदसौ भगवान् विष्णुर्नागमिष्यति साम्प्रतम् ॥ ७ ॥

eṣa te'haṃ śiraḥ kāyāt pātayiṣyāmi rājaka | yadasau bhagavān viṣṇurnāgamiṣyati sāmpratam || 7 ||

Report an error

अस्त्रवीर्यं बलं चैव सर्वं दर्शय साम्प्रतम् । नातः परतरं राजन् वीर्यं च तव वर्तते ॥ ८ ॥

astravīryaṃ balaṃ caiva sarvaṃ darśaya sāmpratam | nātaḥ parataraṃ rājan vīryaṃ ca tava vartate || 8 ||

Report an error

सर्वं दर्शय यत्नेन स्थितोऽस्मि व्यवसायवान् । शरी चापी गदी खड्गी सर्वथाहमुपस्थितः ॥ ९ ॥

sarvaṃ darśaya yatnena sthito'smi vyavasāyavān | śarī cāpī gadī khaḍgī sarvathāhamupasthitaḥ || 9 ||

Report an error

नैतन्नगरमायासीः सत्यमेतद् ब्रवीम्यहम् । सर्वथा कृतकृत्योऽस्मि दृष्ट्वा त्वां वासुदेवकम् ॥ १० ॥

naitannagaramāyāsīḥ satyametad bravīmyaham | sarvathā kṛtakṛtyo'smi dṛṣṭvā tvāṃ vāsudevakam || 10 ||

Report an error

तवाङ्गं तिलशः कृत्वा श्वभ्यो दास्यामि राजक । इत्युक्त्वा बाणमादाय वासुदेवं महाबलः ॥ ११ ॥

tavāṅgaṃ tilaśaḥ kṛtvā śvabhyo dāsyāmi rājaka | ityuktvā bāṇamādāya vāsudevaṃ mahābalaḥ || 11 ||

Report an error

आकर्णपूर्णमाकृष्य विव्याध निशितं शरम् । स तेन विद्धो यदुना वासुदेवः प्रतापवान् ॥ १२ ॥

ākarṇapūrṇamākṛṣya vivyādha niśitaṃ śaram | sa tena viddho yadunā vāsudevaḥ pratāpavān || 12 ||

Report an error

वमञ्छोणितमत्युष्णमङ्गान्नेत्रान्नृपोत्तम । ततश्चुक्रोध नृपतिर्वासुदेवः प्रतापवान् ॥ १३ ॥

vamañchoṇitamatyuṣṇamaṅgānnetrānnṛpottama | tataścukrodha nṛpatirvāsudevaḥ pratāpavān || 13 ||

Report an error

नवभिर्दशभिश्चैव शरैः संनतपर्वभिः । विव्याध सात्यकिं राजा नदंश्च बहुधा किल ॥ १४ ॥

navabhirdaśabhiścaiva śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ | vivyādha sātyakiṃ rājā nadaṃśca bahudhā kila || 14 ||

Report an error

ततो नाराचमादाय निशितं यमसंनिभम् । धनुराकृष्य भगवान् वासुदेवो नृपोत्तम ॥ १५ ॥

tato nārācamādāya niśitaṃ yamasaṃnibham | dhanurākṛṣya bhagavān vāsudevo nṛpottama || 15 ||

Report an error

विव्याध सात्यकिं भूयो निशि प्रह्रादयन् स्वकान् । नाराचेन समाविद्धः सात्यकिः सत्यसङ्गरः ॥ १६ ॥

vivyādha sātyakiṃ bhūyo niśi prahrādayan svakān | nārācena samāviddhaḥ sātyakiḥ satyasaṅgaraḥ || 16 ||

Report an error

ललाटे सुदृढं वीरो वृष्णीनामग्रणीस्तदा । निषसाद रथोपस्थे निश्चेष्ट इव सत्तमः ॥ १७ ॥

lalāṭe sudṛḍhaṃ vīro vṛṣṇīnāmagraṇīstadā | niṣasāda rathopasthe niśceṣṭa iva sattamaḥ || 17 ||

Report an error

ततः स पौण्ड्रको राजा विद्ध्वा दशभिराशुगैः । सारथिं पञ्चविंशत्या हयांश्च चतुरो नृप ॥ १८ ॥

tataḥ sa pauṇḍrako rājā viddhvā daśabhirāśugaiḥ | sārathiṃ pañcaviṃśatyā hayāṃśca caturo nṛpa || 18 ||

Report an error

ते हया रुधिराक्ताङ्गाः सारथिश्च समन्ततः । विह्वलाः समपद्यन्त वासुदेवस्य पश्यतः ॥ १९ ॥

te hayā rudhirāktāṅgāḥ sārathiśca samantataḥ | vihvalāḥ samapadyanta vāsudevasya paśyataḥ || 19 ||

Report an error

वासुदेवो रथे चापि सिंहनादं समाददे । तेन नादेन तत्राभूद् विबुद्धः सात्यकिर्नृप ॥ २० ॥

vāsudevo rathe cāpi siṃhanādaṃ samādade | tena nādena tatrābhūd vibuddhaḥ sātyakirnṛpa || 20 ||

Report an error

विद्धान् हयांस्तथा दृष्ट्वा सारथिं च तथागतम् । शैनेयोऽथ महावीर्यो रुषितो नृपसत्तम ॥ २१ ॥

viddhān hayāṃstathā dṛṣṭvā sārathiṃ ca tathāgatam | śaineyo'tha mahāvīryo ruṣito nṛpasattama || 21 ||

Report an error

अलं द्रक्ष्यामि ते वीर्यमित्युक्त्वा बाणमाददे । विव्याध तेन बाणेन वक्षस्येनं महाबलः ॥ २२ ॥

alaṃ drakṣyāmi te vīryamityuktvā bāṇamādade | vivyādha tena bāṇena vakṣasyenaṃ mahābalaḥ || 22 ||

Report an error

ततश्चचाल तेनाजौ वासुदेवः शरेण ह । सुस्राव रुधिरं घोरमत्युष्णं वक्षसो नृप ॥ २३ ॥

tataścacāla tenājau vāsudevaḥ śareṇa ha | susrāva rudhiraṃ ghoramatyuṣṇaṃ vakṣaso nṛpa || 23 ||

Report an error

रथोपस्थे पपाताशु निःश्वसन्नुरगो यथा । कृत्यं चापि न जानाति केवलं निषसाद ह ॥ २४ ॥

rathopasthe papātāśu niḥśvasannurago yathā | kṛtyaṃ cāpi na jānāti kevalaṃ niṣasāda ha || 24 ||

Report an error

। सात्यकिस्तु रथं विद्ध्वा दशभिः सायकैस्तथा । ध्वजं चिच्छेद भल्लेन वासुदेवस्य वृष्णिपः ॥ २५ ॥

| sātyakistu rathaṃ viddhvā daśabhiḥ sāyakaistathā | dhvajaṃ ciccheda bhallena vāsudevasya vṛṣṇipaḥ || 25 ||

Report an error

हयांश्च चतुरो हत्वा बाणैः सारथिमेव च । युयुधानोऽथ राजेन्द्र पौण्ड्रकस्य च पश्यतः ॥ २६ ॥

hayāṃśca caturo hatvā bāṇaiḥ sārathimeva ca | yuyudhāno'tha rājendra pauṇḍrakasya ca paśyataḥ || 26 ||

Report an error

सारथेश्च शिरः कायादहरत् स रथात् तदा । रथग्रन्थिं च चिच्छेद हयाश्च व्यसवोऽभवन् ॥ २७ ॥

sāratheśca śiraḥ kāyādaharat sa rathāt tadā | rathagranthiṃ ca ciccheda hayāśca vyasavo'bhavan || 27 ||

Report an error

चक्रं च तिलशः कृत्वा बाणैर्दशभिरञ्जसा । जहास विपुलं राजन् वासुदेवं महाबलः ॥ २८ ॥

cakraṃ ca tilaśaḥ kṛtvā bāṇairdaśabhirañjasā | jahāsa vipulaṃ rājan vāsudevaṃ mahābalaḥ || 28 ||

Report an error

ततः परं महत्प्रायं सात्यकिर्वृष्णिनन्दनः । शब्दं कृत्वा बली साक्षात् सर्वक्षत्रस्य पश्यतः ॥ २९ ॥

tataḥ paraṃ mahatprāyaṃ sātyakirvṛṣṇinandanaḥ | śabdaṃ kṛtvā balī sākṣāt sarvakṣatrasya paśyataḥ || 29 ||

Report an error

शरैः सप्ततिसंख्याकैरर्दयामास सत्वरम् । ते शराः शलभाकारा निपेतुः सर्वशस्तदा ॥ ३० ॥

śaraiḥ saptatisaṃkhyākairardayāmāsa satvaram | te śarāḥ śalabhākārā nipetuḥ sarvaśastadā || 30 ||

Report an error

शिरस्तः पार्श्वतश्चैव पृष्ठतः पुरतस्तथा । केवलं धैर्यनिचयस्तृषार्तः शरवान् यथा ॥ ३१ ॥

śirastaḥ pārśvataścaiva pṛṣṭhataḥ puratastathā | kevalaṃ dhairyanicayastṛṣārtaḥ śaravān yathā || 31 ||

Report an error

यथा मनस्वी रिक्तश्च तथा तिष्ठति पौण्ड्रकः । ततश्चुक्रोध बलवान् वासुदेवः प्रतापवान् ॥ ३२ ॥

yathā manasvī riktaśca tathā tiṣṭhati pauṇḍrakaḥ | tataścukrodha balavān vāsudevaḥ pratāpavān || 32 ||

Report an error

अर्धचन्द्रं समादाय विव्याध युधि सात्यकिम् । विद्ध्वा सप्तभिरायान्तं क्रोधेन प्रस्फुरन्निव ॥ ३३ ॥

ardhacandraṃ samādāya vivyādha yudhi sātyakim | viddhvā saptabhirāyāntaṃ krodhena prasphuranniva || 33 ||

Report an error

विद्धोऽथ सात्यकिस्तेन शरैः पञ्चभिराशुगैः । चापं चिच्छेद पौण्ड्रस्य सिंहनादं व्यनीनदत् ॥ ३४ ॥

viddho'tha sātyakistena śaraiḥ pañcabhirāśugaiḥ | cāpaṃ ciccheda pauṇḍrasya siṃhanādaṃ vyanīnadat || 34 ||

Report an error

वासुदेवो गदां गृह्य भ्रामयित्वा पदात्पदम् । त्वरितं पातयामास सात्यकेर्वक्षसि प्रभो ॥ ३५ ॥

vāsudevo gadāṃ gṛhya bhrāmayitvā padātpadam | tvaritaṃ pātayāmāsa sātyakervakṣasi prabho || 35 ||

Report an error

सव्येन तां समाकृष्य करेण यदुनन्दनः । शरं प्रगृह्य विव्याध सात्यकिर्युधि पौण्ड्रकम् ॥ ३६ ॥

savyena tāṃ samākṛṣya kareṇa yadunandanaḥ | śaraṃ pragṛhya vivyādha sātyakiryudhi pauṇḍrakam || 36 ||

Report an error

तमन्तरे गृहीत्वाशु वासुदेवः प्रतापवान् । शक्तिभिर्दशभिश्चैव सात्यकिं निजघान ह ॥ ३७ ॥

tamantare gṛhītvāśu vāsudevaḥ pratāpavān | śaktibhirdaśabhiścaiva sātyakiṃ nijaghāna ha || 37 ||

Report an error

ताभिर्विद्धो रणे वीरः सात्यकिः सत्यसंगरः । अपास्य धनुरन्यत् तद् धनुरादाय सत्वरम् । आजघान तदा वीरो वृष्णीनामग्रणीर्नृप ॥ ३८ ॥

tābhirviddho raṇe vīraḥ sātyakiḥ satyasaṃgaraḥ | apāsya dhanuranyat tad dhanurādāya satvaram | ājaghāna tadā vīro vṛṣṇīnāmagraṇīrnṛpa || 38 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).