विष्णुपर्व · अध्यायः ३
Tṛtīyo'dhyāyaḥ
॥
A chapter of the Harivamsha.
37 verses·Sanskrit with transliteration
तृतीयोऽध्यायः ।
वैशम्पायन उवाच ।
आर्यास्तवं प्रवक्ष्यामि यथोक्तमृषिभिः पुरा ।
नारायणीं नमस्यामि देवीं त्रिभुवनेश्वरीम् ॥ १ ॥
tṛtīyo'dhyāyaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
āryāstavaṃ pravakṣyāmi yathoktamṛṣibhiḥ purā |
nārāyaṇīṃ namasyāmi devīṃ tribhuvaneśvarīm || 1 ||
त्वं हि सिद्धिर्धृतिः कीर्तिः श्रीर्विद्या संनतिर्मतिः ।
संध्या रात्रिः प्रभा निद्रा कालरात्रिस्तथैव च ॥ २ ॥
tvaṃ hi siddhirdhṛtiḥ kīrtiḥ śrīrvidyā saṃnatirmatiḥ |
saṃdhyā rātriḥ prabhā nidrā kālarātristathaiva ca || 2 ||
आर्या कात्यायनी देवी कौशिकी ब्रह्मचारिणी ।
जननी सिद्धसेनस्य उग्रचारी महाबला ॥ ३ ॥
āryā kātyāyanī devī kauśikī brahmacāriṇī |
jananī siddhasenasya ugracārī mahābalā || 3 ||
जया च विजया चैव पुष्टिस्तुष्टिः क्षमा दया ।
ज्येष्ठा यमस्य भगिनी नीलकौशेयवासिनी ॥ ४ ॥
jayā ca vijayā caiva puṣṭistuṣṭiḥ kṣamā dayā |
jyeṣṭhā yamasya bhaginī nīlakauśeyavāsinī || 4 ||
बहुरूपा विरूपा च अनेकविधिचारिणी ।
विरूपाक्षी विशालाक्षी भक्तानां परिरक्षिणी ॥ ५ ॥
bahurūpā virūpā ca anekavidhicāriṇī |
virūpākṣī viśālākṣī bhaktānāṃ parirakṣiṇī || 5 ||
पर्वताग्रेषु घोरेषु नदीषु च गुहासु च ।
वासस्ते च महादेवि वनेषूपवनेषु च ॥ ६ ॥
parvatāgreṣu ghoreṣu nadīṣu ca guhāsu ca |
vāsaste ca mahādevi vaneṣūpavaneṣu ca || 6 ||
शबरैर्बर्बरैश्चैव पुलिन्दैश्च सुपूजिता ।
मयूरपिच्छध्वजिनी लोकान् क्रमसि सर्वशः ॥ ७ ॥
śabarairbarbaraiścaiva pulindaiśca supūjitā |
mayūrapicchadhvajinī lokān kramasi sarvaśaḥ || 7 ||
कुकुटैश्छागलैर्मेषैः सिंहैर्व्याघ्रैः समाकुला ।
घण्टानिनादबहुला विन्ध्यवासिन्यभिश्रुता ॥ ८ ॥
kukuṭaiśchāgalairmeṣaiḥ siṃhairvyāghraiḥ samākulā |
ghaṇṭāninādabahulā vindhyavāsinyabhiśrutā || 8 ||
त्रिशूलपट्टिशधरा सूर्यचन्द्रपताकिनी ।
नवमी कृष्णपक्षस्य शुक्लस्यैकादशी तथा ॥ ९ ॥
triśūlapaṭṭiśadharā sūryacandrapatākinī |
navamī kṛṣṇapakṣasya śuklasyaikādaśī tathā || 9 ||
भगिनी बलदेवस्य रजनी कलहप्रिया ।
आवासः सर्वभूतानां निष्ठा च परमा गतिः ॥ १० ॥
bhaginī baladevasya rajanī kalahapriyā |
āvāsaḥ sarvabhūtānāṃ niṣṭhā ca paramā gatiḥ || 10 ||
नन्दगोपसुता चैव देवानां विजयावहा ।
चीरवासाः सुवासाश्च रौद्री संध्याचरी निशा ॥ ११ ॥
nandagopasutā caiva devānāṃ vijayāvahā |
cīravāsāḥ suvāsāśca raudrī saṃdhyācarī niśā || 11 ||
प्रकीर्णकेशी मृत्युश्च सुरामांसबलिप्रिया ।
लक्ष्मीरलक्ष्मीरूपेण दानवानां वधाय च ॥ १२ ॥
prakīrṇakeśī mṛtyuśca surāmāṃsabalipriyā |
lakṣmīralakṣmīrūpeṇa dānavānāṃ vadhāya ca || 12 ||
सावित्री चापि देवानां माता भूतगणस्य च ।
कन्यानां ब्रह्मचर्यं त्वं सौभाग्यं प्रमदासु च ॥ १३ ॥
sāvitrī cāpi devānāṃ mātā bhūtagaṇasya ca |
kanyānāṃ brahmacaryaṃ tvaṃ saubhāgyaṃ pramadāsu ca || 13 ||
अन्तर्वेदी च यज्ञानामृत्विजां चैव दक्षिणा ।
कर्षकाणां च सीतेति भूतानां धरणीति च ॥ १४ ॥
antarvedī ca yajñānāmṛtvijāṃ caiva dakṣiṇā |
karṣakāṇāṃ ca sīteti bhūtānāṃ dharaṇīti ca || 14 ||
सिद्धिः सांयात्रिकाणां तु वेला त्वं सागरस्य च।। ।
यक्षाणां प्रथमा यक्षी नागानां सुरसेति च ॥ १५ ॥
siddhiḥ sāṃyātrikāṇāṃ tu velā tvaṃ sāgarasya ca|| |
yakṣāṇāṃ prathamā yakṣī nāgānāṃ suraseti ca || 15 ||
ब्रह्मवादिन्यथो दीक्षा शोभा च परमा तथा ।
ज्योतिषां त्वं प्रभा देवि नक्षत्राणां च रोहिणी ॥ १६ ॥
brahmavādinyatho dīkṣā śobhā ca paramā tathā |
jyotiṣāṃ tvaṃ prabhā devi nakṣatrāṇāṃ ca rohiṇī || 16 ||
राजद्वारेषु तीर्थेषु नदीनां सङ्गमेषु च ।
पूर्णा च पूर्णिमा चन्द्रे कृत्तिवासा इति स्मृता ॥ १७ ॥
rājadvāreṣu tīrtheṣu nadīnāṃ saṅgameṣu ca |
pūrṇā ca pūrṇimā candre kṛttivāsā iti smṛtā || 17 ||
सरस्वती च वाल्मीके स्मृतिर्द्वैपायने तथा ।
ऋषीणां धर्मबुद्धिस्तु देवानां मानसी तथा ॥ १८ ॥
sarasvatī ca vālmīke smṛtirdvaipāyane tathā |
ṛṣīṇāṃ dharmabuddhistu devānāṃ mānasī tathā || 18 ||
सुरा देवी तु भूतेषु स्तूयसे त्वं स्वकर्मभिः ।
इन्द्रस्य चारुदृष्टिस्त्वं सहस्रनयनेति च ॥ १९ ॥
surā devī tu bhūteṣu stūyase tvaṃ svakarmabhiḥ |
indrasya cārudṛṣṭistvaṃ sahasranayaneti ca || 19 ||
तापसानां च देवी त्वमरणी चाग्निहोत्रिणाम् ।
क्षुधा च सर्वभूतानां तृप्तिस्त्वं दैवतेषु च ॥ २० ॥
tāpasānāṃ ca devī tvamaraṇī cāgnihotriṇām |
kṣudhā ca sarvabhūtānāṃ tṛptistvaṃ daivateṣu ca || 20 ||
स्वाहा तृप्तिर्धृतिर्मेधा वसूनां त्वं वसूमती ।
आशा त्वं मानुषाणां च पुष्टिश्च कृतकर्मणाम् ॥ २१ ॥
svāhā tṛptirdhṛtirmedhā vasūnāṃ tvaṃ vasūmatī |
āśā tvaṃ mānuṣāṇāṃ ca puṣṭiśca kṛtakarmaṇām || 21 ||
दिशश्च विदिशश्चैव तथा ह्यग्निशिखा प्रभा ।
शकुनी पूतना त्वं च रेवती च सुदारुणा ॥ २२ ॥
diśaśca vidiśaścaiva tathā hyagniśikhā prabhā |
śakunī pūtanā tvaṃ ca revatī ca sudāruṇā || 22 ||
निद्रापि सर्वभूतानां मोहिनी क्षत्रिया तथा ।
विद्यानां ब्रह्मविद्या त्वमोङ्कारोऽथ वषट् तथा ॥ २३ ॥
nidrāpi sarvabhūtānāṃ mohinī kṣatriyā tathā |
vidyānāṃ brahmavidyā tvamoṅkāro'tha vaṣaṭ tathā || 23 ||
नारीणां पार्वतीं च त्वां पौराणीमृषयो विदुः ।
अरुन्धती च साध्वीनां प्रजापतिवचो यथा ॥ २४ ॥
nārīṇāṃ pārvatīṃ ca tvāṃ paurāṇīmṛṣayo viduḥ |
arundhatī ca sādhvīnāṃ prajāpativaco yathā || 24 ||
पर्यायनामभिर्दिव्यैरिन्द्राणी चेति विश्रुता ।
त्वया व्याप्तमिदं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥ २५ ॥
paryāyanāmabhirdivyairindrāṇī ceti viśrutā |
tvayā vyāptamidaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam || 25 ||
संग्रामेषु च सर्वेषु अग्निप्रज्वलितेषु च ।
नदीतीरेषु चौरेषु कान्तारेषु भयेषु च ॥ २६ ॥
saṃgrāmeṣu ca sarveṣu agniprajvaliteṣu ca |
nadītīreṣu caureṣu kāntāreṣu bhayeṣu ca || 26 ||
प्रवासे राजबन्धे च शत्रूणां च प्रमर्दने ।
प्रणात्ययेषु सर्वेषु त्वं हि रक्षा न संशयः ॥ २७ ॥
pravāse rājabandhe ca śatrūṇāṃ ca pramardane |
praṇātyayeṣu sarveṣu tvaṃ hi rakṣā na saṃśayaḥ || 27 ||
त्वयि मे हदयं देवि त्वयि चित्तं मनस्त्वयि ।
रक्ष मां सर्वपापेभ्यः प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ २८ ॥
tvayi me hadayaṃ devi tvayi cittaṃ manastvayi |
rakṣa māṃ sarvapāpebhyaḥ prasādaṃ kartumarhasi || 28 ||
इमं यः सुस्तवं दिव्यमिति व्यासप्रकल्पितम् ।
यः पठेत् प्रातरुत्थाय शुचिः प्रयतमानसः ॥ २९ ॥
imaṃ yaḥ sustavaṃ divyamiti vyāsaprakalpitam |
yaḥ paṭhet prātarutthāya śuciḥ prayatamānasaḥ || 29 ||
त्रिभिर्मासैः काङ्क्षितं च फलं वै सम्प्रयच्छसि ।
षड्भिर्मासैर्वरिष्ठं तु वरमेकं प्रयच्छसि ॥ ३० ॥
tribhirmāsaiḥ kāṅkṣitaṃ ca phalaṃ vai samprayacchasi |
ṣaḍbhirmāsairvariṣṭhaṃ tu varamekaṃ prayacchasi || 30 ||
अर्चिता तु त्रिभिर्मासैर्दिव्यं चक्षुः प्रयच्छसि ।
संवत्सरेण सिद्धिं तु यथाकामं प्रयच्छसि ॥ ३१ ॥
arcitā tu tribhirmāsairdivyaṃ cakṣuḥ prayacchasi |
saṃvatsareṇa siddhiṃ tu yathākāmaṃ prayacchasi || 31 ||
सत्यं ब्रह्म च दिव्यं च द्वैपायनवचो यथा ।
नृणां बन्धं वधं घोरं पुत्रनाशं धनक्षयम् ॥ ३२ ॥
satyaṃ brahma ca divyaṃ ca dvaipāyanavaco yathā |
nṛṇāṃ bandhaṃ vadhaṃ ghoraṃ putranāśaṃ dhanakṣayam || 32 ||
व्याधिमृत्युभयं चैव पूजिता शमयिष्यसि ।
भविष्यसि महाभागे वरदा कामरूपिणी ॥ ३३ ॥
vyādhimṛtyubhayaṃ caiva pūjitā śamayiṣyasi |
bhaviṣyasi mahābhāge varadā kāmarūpiṇī || 33 ||
मोहयित्वा च तं कंसमेका त्वं भोक्ष्यसे जगत् ।
अहमप्यात्मनो वृत्तिं विधास्ये गोषु गोपवत् ॥ ३४ ॥
mohayitvā ca taṃ kaṃsamekā tvaṃ bhokṣyase jagat |
ahamapyātmano vṛttiṃ vidhāsye goṣu gopavat || 34 ||
समृद्ध्यर्थमहं चैव करिष्ये कंसगोपताम् ।
एवं तां स समादिश्य गतोऽन्तर्धानमीश्वरः ॥ ३५ ॥
samṛddhyarthamahaṃ caiva kariṣye kaṃsagopatām |
evaṃ tāṃ sa samādiśya gato'ntardhānamīśvaraḥ || 35 ||
सा चापि तं नमस्कृत्य तथास्त्विति च निश्चिता ॥ ३६ ॥
sā cāpi taṃ namaskṛtya tathāstviti ca niścitā || 36 ||
यश्चैतत् पठते स्तोत्रं शृणुयाद् वाप्यभीक्ष्णशः ।
सर्वार्थसिद्धिं लभते नरो नास्त्यत्र संशयः ॥ ३७ ॥
yaścaitat paṭhate stotraṃ śṛṇuyād vāpyabhīkṣṇaśaḥ |
sarvārthasiddhiṃ labhate naro nāstyatra saṃśayaḥ || 37 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).