Skip to content

विष्णुपर्व · अध्यायः ३

Tṛtīyo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

37 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

तृतीयोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । आर्यास्तवं प्रवक्ष्यामि यथोक्तमृषिभिः पुरा । नारायणीं नमस्यामि देवीं त्रिभुवनेश्वरीम् ॥ १ ॥

tṛtīyo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | āryāstavaṃ pravakṣyāmi yathoktamṛṣibhiḥ purā | nārāyaṇīṃ namasyāmi devīṃ tribhuvaneśvarīm || 1 ||

Report an error

त्वं हि सिद्धिर्धृतिः कीर्तिः श्रीर्विद्या संनतिर्मतिः । संध्या रात्रिः प्रभा निद्रा कालरात्रिस्तथैव च ॥ २ ॥

tvaṃ hi siddhirdhṛtiḥ kīrtiḥ śrīrvidyā saṃnatirmatiḥ | saṃdhyā rātriḥ prabhā nidrā kālarātristathaiva ca || 2 ||

Report an error

आर्या कात्यायनी देवी कौशिकी ब्रह्मचारिणी । जननी सिद्धसेनस्य उग्रचारी महाबला ॥ ३ ॥

āryā kātyāyanī devī kauśikī brahmacāriṇī | jananī siddhasenasya ugracārī mahābalā || 3 ||

Report an error

जया च विजया चैव पुष्टिस्तुष्टिः क्षमा दया । ज्येष्ठा यमस्य भगिनी नीलकौशेयवासिनी ॥ ४ ॥

jayā ca vijayā caiva puṣṭistuṣṭiḥ kṣamā dayā | jyeṣṭhā yamasya bhaginī nīlakauśeyavāsinī || 4 ||

Report an error

बहुरूपा विरूपा च अनेकविधिचारिणी । विरूपाक्षी विशालाक्षी भक्तानां परिरक्षिणी ॥ ५ ॥

bahurūpā virūpā ca anekavidhicāriṇī | virūpākṣī viśālākṣī bhaktānāṃ parirakṣiṇī || 5 ||

Report an error

पर्वताग्रेषु घोरेषु नदीषु च गुहासु च । वासस्ते च महादेवि वनेषूपवनेषु च ॥ ६ ॥

parvatāgreṣu ghoreṣu nadīṣu ca guhāsu ca | vāsaste ca mahādevi vaneṣūpavaneṣu ca || 6 ||

Report an error

शबरैर्बर्बरैश्चैव पुलिन्दैश्च सुपूजिता । मयूरपिच्छध्वजिनी लोकान् क्रमसि सर्वशः ॥ ७ ॥

śabarairbarbaraiścaiva pulindaiśca supūjitā | mayūrapicchadhvajinī lokān kramasi sarvaśaḥ || 7 ||

Report an error

कुकुटैश्छागलैर्मेषैः सिंहैर्व्याघ्रैः समाकुला । घण्टानिनादबहुला विन्ध्यवासिन्यभिश्रुता ॥ ८ ॥

kukuṭaiśchāgalairmeṣaiḥ siṃhairvyāghraiḥ samākulā | ghaṇṭāninādabahulā vindhyavāsinyabhiśrutā || 8 ||

Report an error

त्रिशूलपट्टिशधरा सूर्यचन्द्रपताकिनी । नवमी कृष्णपक्षस्य शुक्लस्यैकादशी तथा ॥ ९ ॥

triśūlapaṭṭiśadharā sūryacandrapatākinī | navamī kṛṣṇapakṣasya śuklasyaikādaśī tathā || 9 ||

Report an error

भगिनी बलदेवस्य रजनी कलहप्रिया । आवासः सर्वभूतानां निष्ठा च परमा गतिः ॥ १० ॥

bhaginī baladevasya rajanī kalahapriyā | āvāsaḥ sarvabhūtānāṃ niṣṭhā ca paramā gatiḥ || 10 ||

Report an error

नन्दगोपसुता चैव देवानां विजयावहा । चीरवासाः सुवासाश्च रौद्री संध्याचरी निशा ॥ ११ ॥

nandagopasutā caiva devānāṃ vijayāvahā | cīravāsāḥ suvāsāśca raudrī saṃdhyācarī niśā || 11 ||

Report an error

प्रकीर्णकेशी मृत्युश्च सुरामांसबलिप्रिया । लक्ष्मीरलक्ष्मीरूपेण दानवानां वधाय च ॥ १२ ॥

prakīrṇakeśī mṛtyuśca surāmāṃsabalipriyā | lakṣmīralakṣmīrūpeṇa dānavānāṃ vadhāya ca || 12 ||

Report an error

सावित्री चापि देवानां माता भूतगणस्य च । कन्यानां ब्रह्मचर्यं त्वं सौभाग्यं प्रमदासु च ॥ १३ ॥

sāvitrī cāpi devānāṃ mātā bhūtagaṇasya ca | kanyānāṃ brahmacaryaṃ tvaṃ saubhāgyaṃ pramadāsu ca || 13 ||

Report an error

अन्तर्वेदी च यज्ञानामृत्विजां चैव दक्षिणा । कर्षकाणां च सीतेति भूतानां धरणीति च ॥ १४ ॥

antarvedī ca yajñānāmṛtvijāṃ caiva dakṣiṇā | karṣakāṇāṃ ca sīteti bhūtānāṃ dharaṇīti ca || 14 ||

Report an error

सिद्धिः सांयात्रिकाणां तु वेला त्वं सागरस्य च।। । यक्षाणां प्रथमा यक्षी नागानां सुरसेति च ॥ १५ ॥

siddhiḥ sāṃyātrikāṇāṃ tu velā tvaṃ sāgarasya ca|| | yakṣāṇāṃ prathamā yakṣī nāgānāṃ suraseti ca || 15 ||

Report an error

ब्रह्मवादिन्यथो दीक्षा शोभा च परमा तथा । ज्योतिषां त्वं प्रभा देवि नक्षत्राणां च रोहिणी ॥ १६ ॥

brahmavādinyatho dīkṣā śobhā ca paramā tathā | jyotiṣāṃ tvaṃ prabhā devi nakṣatrāṇāṃ ca rohiṇī || 16 ||

Report an error

राजद्वारेषु तीर्थेषु नदीनां सङ्गमेषु च । पूर्णा च पूर्णिमा चन्द्रे कृत्तिवासा इति स्मृता ॥ १७ ॥

rājadvāreṣu tīrtheṣu nadīnāṃ saṅgameṣu ca | pūrṇā ca pūrṇimā candre kṛttivāsā iti smṛtā || 17 ||

Report an error

सरस्वती च वाल्मीके स्मृतिर्द्वैपायने तथा । ऋषीणां धर्मबुद्धिस्तु देवानां मानसी तथा ॥ १८ ॥

sarasvatī ca vālmīke smṛtirdvaipāyane tathā | ṛṣīṇāṃ dharmabuddhistu devānāṃ mānasī tathā || 18 ||

Report an error

सुरा देवी तु भूतेषु स्तूयसे त्वं स्वकर्मभिः । इन्द्रस्य चारुदृष्टिस्त्वं सहस्रनयनेति च ॥ १९ ॥

surā devī tu bhūteṣu stūyase tvaṃ svakarmabhiḥ | indrasya cārudṛṣṭistvaṃ sahasranayaneti ca || 19 ||

Report an error

तापसानां च देवी त्वमरणी चाग्निहोत्रिणाम् । क्षुधा च सर्वभूतानां तृप्तिस्त्वं दैवतेषु च ॥ २० ॥

tāpasānāṃ ca devī tvamaraṇī cāgnihotriṇām | kṣudhā ca sarvabhūtānāṃ tṛptistvaṃ daivateṣu ca || 20 ||

Report an error

स्वाहा तृप्तिर्धृतिर्मेधा वसूनां त्वं वसूमती । आशा त्वं मानुषाणां च पुष्टिश्च कृतकर्मणाम् ॥ २१ ॥

svāhā tṛptirdhṛtirmedhā vasūnāṃ tvaṃ vasūmatī | āśā tvaṃ mānuṣāṇāṃ ca puṣṭiśca kṛtakarmaṇām || 21 ||

Report an error

दिशश्च विदिशश्चैव तथा ह्यग्निशिखा प्रभा । शकुनी पूतना त्वं च रेवती च सुदारुणा ॥ २२ ॥

diśaśca vidiśaścaiva tathā hyagniśikhā prabhā | śakunī pūtanā tvaṃ ca revatī ca sudāruṇā || 22 ||

Report an error

निद्रापि सर्वभूतानां मोहिनी क्षत्रिया तथा । विद्यानां ब्रह्मविद्या त्वमोङ्कारोऽथ वषट् तथा ॥ २३ ॥

nidrāpi sarvabhūtānāṃ mohinī kṣatriyā tathā | vidyānāṃ brahmavidyā tvamoṅkāro'tha vaṣaṭ tathā || 23 ||

Report an error

नारीणां पार्वतीं च त्वां पौराणीमृषयो विदुः । अरुन्धती च साध्वीनां प्रजापतिवचो यथा ॥ २४ ॥

nārīṇāṃ pārvatīṃ ca tvāṃ paurāṇīmṛṣayo viduḥ | arundhatī ca sādhvīnāṃ prajāpativaco yathā || 24 ||

Report an error

पर्यायनामभिर्दिव्यैरिन्द्राणी चेति विश्रुता । त्वया व्याप्तमिदं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥ २५ ॥

paryāyanāmabhirdivyairindrāṇī ceti viśrutā | tvayā vyāptamidaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam || 25 ||

Report an error

संग्रामेषु च सर्वेषु अग्निप्रज्वलितेषु च । नदीतीरेषु चौरेषु कान्तारेषु भयेषु च ॥ २६ ॥

saṃgrāmeṣu ca sarveṣu agniprajvaliteṣu ca | nadītīreṣu caureṣu kāntāreṣu bhayeṣu ca || 26 ||

Report an error

प्रवासे राजबन्धे च शत्रूणां च प्रमर्दने । प्रणात्ययेषु सर्वेषु त्वं हि रक्षा न संशयः ॥ २७ ॥

pravāse rājabandhe ca śatrūṇāṃ ca pramardane | praṇātyayeṣu sarveṣu tvaṃ hi rakṣā na saṃśayaḥ || 27 ||

Report an error

त्वयि मे हदयं देवि त्वयि चित्तं मनस्त्वयि । रक्ष मां सर्वपापेभ्यः प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ २८ ॥

tvayi me hadayaṃ devi tvayi cittaṃ manastvayi | rakṣa māṃ sarvapāpebhyaḥ prasādaṃ kartumarhasi || 28 ||

Report an error

इमं यः सुस्तवं दिव्यमिति व्यासप्रकल्पितम् । यः पठेत् प्रातरुत्थाय शुचिः प्रयतमानसः ॥ २९ ॥

imaṃ yaḥ sustavaṃ divyamiti vyāsaprakalpitam | yaḥ paṭhet prātarutthāya śuciḥ prayatamānasaḥ || 29 ||

Report an error

त्रिभिर्मासैः काङ्क्षितं च फलं वै सम्प्रयच्छसि । षड्भिर्मासैर्वरिष्ठं तु वरमेकं प्रयच्छसि ॥ ३० ॥

tribhirmāsaiḥ kāṅkṣitaṃ ca phalaṃ vai samprayacchasi | ṣaḍbhirmāsairvariṣṭhaṃ tu varamekaṃ prayacchasi || 30 ||

Report an error

अर्चिता तु त्रिभिर्मासैर्दिव्यं चक्षुः प्रयच्छसि । संवत्सरेण सिद्धिं तु यथाकामं प्रयच्छसि ॥ ३१ ॥

arcitā tu tribhirmāsairdivyaṃ cakṣuḥ prayacchasi | saṃvatsareṇa siddhiṃ tu yathākāmaṃ prayacchasi || 31 ||

Report an error

सत्यं ब्रह्म च दिव्यं च द्वैपायनवचो यथा । नृणां बन्धं वधं घोरं पुत्रनाशं धनक्षयम् ॥ ३२ ॥

satyaṃ brahma ca divyaṃ ca dvaipāyanavaco yathā | nṛṇāṃ bandhaṃ vadhaṃ ghoraṃ putranāśaṃ dhanakṣayam || 32 ||

Report an error

व्याधिमृत्युभयं चैव पूजिता शमयिष्यसि । भविष्यसि महाभागे वरदा कामरूपिणी ॥ ३३ ॥

vyādhimṛtyubhayaṃ caiva pūjitā śamayiṣyasi | bhaviṣyasi mahābhāge varadā kāmarūpiṇī || 33 ||

Report an error

मोहयित्वा च तं कंसमेका त्वं भोक्ष्यसे जगत् । अहमप्यात्मनो वृत्तिं विधास्ये गोषु गोपवत् ॥ ३४ ॥

mohayitvā ca taṃ kaṃsamekā tvaṃ bhokṣyase jagat | ahamapyātmano vṛttiṃ vidhāsye goṣu gopavat || 34 ||

Report an error

समृद्ध्यर्थमहं चैव करिष्ये कंसगोपताम् । एवं तां स समादिश्य गतोऽन्तर्धानमीश्वरः ॥ ३५ ॥

samṛddhyarthamahaṃ caiva kariṣye kaṃsagopatām | evaṃ tāṃ sa samādiśya gato'ntardhānamīśvaraḥ || 35 ||

Report an error

सा चापि तं नमस्कृत्य तथास्त्विति च निश्चिता ॥ ३६ ॥

sā cāpi taṃ namaskṛtya tathāstviti ca niścitā || 36 ||

Report an error

यश्चैतत् पठते स्तोत्रं शृणुयाद् वाप्यभीक्ष्णशः । सर्वार्थसिद्धिं लभते नरो नास्त्यत्र संशयः ॥ ३७ ॥

yaścaitat paṭhate stotraṃ śṛṇuyād vāpyabhīkṣṇaśaḥ | sarvārthasiddhiṃ labhate naro nāstyatra saṃśayaḥ || 37 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).