Skip to content

विष्णुपर्व · अध्यायः ५

Pañcamo'dhyāyaḥ

A chapter of the Harivamsha.

32 versesSanskrit with transliteration

The child Krishna among the cowherds of Vraja.

पञ्चमोऽध्यायः । वैशम्पायन उवाच । प्रागेव वसुदेवस्तु व्रजे शुश्राव रोहिणीम् । प्रज्ञातां पुत्रमेवाग्रे चन्द्रात् कान्ततराननम् ॥ १ ॥

pañcamo'dhyāyaḥ | vaiśampāyana uvāca | prāgeva vasudevastu vraje śuśrāva rohiṇīm | prajñātāṃ putramevāgre candrāt kāntatarānanam || 1 ||

Report an error

स नन्दगोपं त्वरितः प्रोवाच शुभया गिरा । गच्छानया सहैव त्वं व्रजमेव यशोदया ॥ २ ॥

sa nandagopaṃ tvaritaḥ provāca śubhayā girā | gacchānayā sahaiva tvaṃ vrajameva yaśodayā || 2 ||

Report an error

तत्र तौ दारकौ गत्वा जातकर्मादिभिर्गुणैः । योजयित्वा व्रजे तात संवर्धय यथासुखम् ॥ ३ ॥

tatra tau dārakau gatvā jātakarmādibhirguṇaiḥ | yojayitvā vraje tāta saṃvardhaya yathāsukham || 3 ||

Report an error

रौहिणेयं च पुत्रं मे परिरक्ष शिशुं व्रजे । अहं वाच्यो भविष्यामि पितृपक्षेषु पुत्रिणाम् ॥ ४ ॥

rauhiṇeyaṃ ca putraṃ me parirakṣa śiśuṃ vraje | ahaṃ vācyo bhaviṣyāmi pitṛpakṣeṣu putriṇām || 4 ||

Report an error

योऽहमेकस्य पुत्रस्य न पश्यामि शिशोर्मुखम् । ह्रियते हि बलात्प्रज्ञा प्राज्ञस्यापि सतो मम ॥ ५ ॥

yo'hamekasya putrasya na paśyāmi śiśormukham | hriyate hi balātprajñā prājñasyāpi sato mama || 5 ||

Report an error

अस्माद्धि मे भयं कंसान्निर्घृणाद् वै शिशोर्वधे । तद्यथा रौहिणेयं त्वं नन्दगोप ममात्मजम् ॥ ६ ॥

asmāddhi me bhayaṃ kaṃsānnirghṛṇād vai śiśorvadhe | tadyathā rauhiṇeyaṃ tvaṃ nandagopa mamātmajam || 6 ||

Report an error

गोपायसि यथा तात तत्त्वान्वेषी तथा कुरु । विघ्ना हि बहवो लोके बालानुत्त्रासयन्ति हि ॥ ७ ॥

gopāyasi yathā tāta tattvānveṣī tathā kuru | vighnā hi bahavo loke bālānuttrāsayanti hi || 7 ||

Report an error

स च पुत्रो मम ज्यायान् कनीयांश्च तथाप्ययम् । उभावपि समं नाम्ना निरीक्षस्व यथासुखम् ॥ ८ ॥

sa ca putro mama jyāyān kanīyāṃśca tathāpyayam | ubhāvapi samaṃ nāmnā nirīkṣasva yathāsukham || 8 ||

Report an error

वर्धमानामुभावेतौ समानवयसौ यथा । शोभेतां गोव्रजे तस्मिन् नन्दगोप तथा कुरु ॥ ९ ॥

vardhamānāmubhāvetau samānavayasau yathā | śobhetāṃ govraje tasmin nandagopa tathā kuru || 9 ||

Report an error

बाल्ये केलिकिलः सर्वो बाल्ये मुह्यति मानवः । बाल्ये चण्डतमः सर्वस्तत्र यत्नपरो भव ॥ १० ॥

bālye kelikilaḥ sarvo bālye muhyati mānavaḥ | bālye caṇḍatamaḥ sarvastatra yatnaparo bhava || 10 ||

Report an error

न च वृन्दावने कार्यो गवां घोषः कथंचन । भेतव्यं तत्र वसतः केशिनः पापदर्शिनः ॥ ११ ॥

na ca vṛndāvane kāryo gavāṃ ghoṣaḥ kathaṃcana | bhetavyaṃ tatra vasataḥ keśinaḥ pāpadarśinaḥ || 11 ||

Report an error

सरीसृपेभ्यः कीटेभ्यः शकुनिभ्यस्तथैव च । गोष्ठेषु गोभ्यो वत्सेभ्यो रक्ष्यौ ते द्वाविमौ शिशू ॥ १२ ॥

sarīsṛpebhyaḥ kīṭebhyaḥ śakunibhyastathaiva ca | goṣṭheṣu gobhyo vatsebhyo rakṣyau te dvāvimau śiśū || 12 ||

Report an error

नन्दगोप गता रात्रिः शीघ्रयानो व्रजाशुगः । इमे त्वां व्याहरन्तीव पक्षिणः सव्यदक्षिणाः ॥ १३ ॥

nandagopa gatā rātriḥ śīghrayāno vrajāśugaḥ | ime tvāṃ vyāharantīva pakṣiṇaḥ savyadakṣiṇāḥ || 13 ||

Report an error

रहस्यं वसुदेवेन सोऽनुज्ञातो महात्मना । यानं यशोदया सार्धमारुरोह मुदान्वितः ॥ १४ ॥

rahasyaṃ vasudevena so'nujñāto mahātmanā | yānaṃ yaśodayā sārdhamāruroha mudānvitaḥ || 14 ||

Report an error

कुमारस्कन्धवाह्यायां शिबिकायां समाहितः । संवेशयामास शिशुं शयनीयं महामतिः ॥ १५ ॥

kumāraskandhavāhyāyāṃ śibikāyāṃ samāhitaḥ | saṃveśayāmāsa śiśuṃ śayanīyaṃ mahāmatiḥ || 15 ||

Report an error

जगाम च विविक्तेन शीतलानिलसर्पिणा । बहूदकेन मार्गेण यमुनातीरगामिना ॥ १६ ॥

jagāma ca viviktena śītalānilasarpiṇā | bahūdakena mārgeṇa yamunātīragāminā || 16 ||

Report an error

स ददर्श शुभे देशे गोवर्धनसमीपगे । यमुनातीरसम्बद्धं शीतमारुतसेवितम् ॥ १७ ॥

sa dadarśa śubhe deśe govardhanasamīpage | yamunātīrasambaddhaṃ śītamārutasevitam || 17 ||

Report an error

विरुतश्वापदै रम्यं लतावल्लीमहाद्रुमम् । गोभिस्तृणविलग्नाभिः स्यन्दन्तीभिरलंकृतम् ॥ १८ ॥

virutaśvāpadai ramyaṃ latāvallīmahādrumam | gobhistṛṇavilagnābhiḥ syandantībhiralaṃkṛtam || 18 ||

Report an error

समप्रचारं च गवां समतीर्थजलाशयम् । वृषाणां स्कन्धघातैश्च विषाणोद्घृष्टपादपम् ॥ १९ ॥

samapracāraṃ ca gavāṃ samatīrthajalāśayam | vṛṣāṇāṃ skandhaghātaiśca viṣāṇodghṛṣṭapādapam || 19 ||

Report an error

भासामिषादानुसृतैः श्येनैश्चामिषगृध्नुभिः । सृगालमृगसिंहैश्च वसामेदाशिभिर्वृतम् ॥ २० ॥

bhāsāmiṣādānusṛtaiḥ śyenaiścāmiṣagṛdhnubhiḥ | sṛgālamṛgasiṃhaiśca vasāmedāśibhirvṛtam || 20 ||

Report an error

शार्दूलशब्दाभिरुतं नानापक्षिसमाकुलम् । स्वादुवृक्षफलं रम्यं पर्याप्ततृणवीरुधम् ॥ २१ ॥

śārdūlaśabdābhirutaṃ nānāpakṣisamākulam | svāduvṛkṣaphalaṃ ramyaṃ paryāptatṛṇavīrudham || 21 ||

Report an error

गोव्रजं गोरुतं रम्यं गोपनारीभिरावृतम् । हम्भारवैश्च वत्सानां सर्वतः कृतनिःस्वनम् ॥ २२ ॥

govrajaṃ gorutaṃ ramyaṃ gopanārībhirāvṛtam | hambhāravaiśca vatsānāṃ sarvataḥ kṛtaniḥsvanam || 22 ||

Report an error

शकटावर्तविपुलं कण्टकीवाटसंकुलम् । पर्यन्तेष्वावृतं वन्यैर्बृहद्भिः पतितैर्द्रुमैः ॥ २३ ॥

śakaṭāvartavipulaṃ kaṇṭakīvāṭasaṃkulam | paryanteṣvāvṛtaṃ vanyairbṛhadbhiḥ patitairdrumaiḥ || 23 ||

Report an error

वत्सानां रोपितैः कीलैर्दामभिश्च विभूषितम् । करीषाकीर्णवसुधं कटच्छन्नकुटीमठम् ॥ २४ ॥

vatsānāṃ ropitaiḥ kīlairdāmabhiśca vibhūṣitam | karīṣākīrṇavasudhaṃ kaṭacchannakuṭīmaṭham || 24 ||

Report an error

क्षेम्यप्रचारबहुलं हृष्टपुष्टजनावृतम् । दामनीपाशबहुलं गर्गरोद्गारनिःस्वुनम् ॥ २५ ॥

kṣemyapracārabahulaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtam | dāmanīpāśabahulaṃ gargarodgāraniḥsvunam || 25 ||

Report an error

तक्रनिःस्रावबहुलं दधिमण्डार्द्रमृत्तिकम् । मन्थानवलयोद्गारैर्गोपीनां जनितस्वनम् ॥ २६ ॥

takraniḥsrāvabahulaṃ dadhimaṇḍārdramṛttikam | manthānavalayodgārairgopīnāṃ janitasvanam || 26 ||

Report an error

काकपक्षधरैर्बालैर्गोपालक्रीडनाकुलम् । सार्गलद्वारगोवाटं मध्ये गोस्थानसंकुलम् ॥ २७ ॥

kākapakṣadharairbālairgopālakrīḍanākulam | sārgaladvāragovāṭaṃ madhye gosthānasaṃkulam || 27 ||

Report an error

सर्पिषा पच्यमानेन सुरभीकृतमारुतम् । नीलपीताम्बराभिश्च तरुणीभिरलंकृतम् ॥ २८ ॥

sarpiṣā pacyamānena surabhīkṛtamārutam | nīlapītāmbarābhiśca taruṇībhiralaṃkṛtam || 28 ||

Report an error

वन्यपुष्पावतंसाभिर्गोपकन्याभिरावृतम् । शिरोभिर्धृतकुम्भाभिर्बद्धैरग्रस्तनाम्बरैः ॥ २९ ॥

vanyapuṣpāvataṃsābhirgopakanyābhirāvṛtam | śirobhirdhṛtakumbhābhirbaddhairagrastanāmbaraiḥ || 29 ||

Report an error

यमुनातीरमार्गेण जलहारीभिरावृतम् । स तत्र प्रविशन् हृष्टो गोव्रजं गोपनादितम् ॥ ३० ॥

yamunātīramārgeṇa jalahārībhirāvṛtam | sa tatra praviśan hṛṣṭo govrajaṃ gopanāditam || 30 ||

Report an error

प्रत्युद्गतो गोपवृद्धैः स्त्रीभिर्वृद्धाभिरेव च । निवेशं रोचयामास परिवर्ते सुखाश्रये ॥ ३१ ॥

pratyudgato gopavṛddhaiḥ strībhirvṛddhābhireva ca | niveśaṃ rocayāmāsa parivarte sukhāśraye || 31 ||

Report an error

सा यत्र रोहिणी देवी वसुदेवसुखावहा । तत्र तं बालसूर्याभं कृष्णं गूढं न्यवेशयत् ॥ ३२ ॥

sā yatra rohiṇī devī vasudevasukhāvahā | tatra taṃ bālasūryābhaṃ kṛṣṇaṃ gūḍhaṃ nyaveśayat || 32 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).