आतां यावरी एकादशीं । कथा आहे दोहीं रसीं । येथ पार्था विश्वरूपेंसीं । होईल भेटी ॥ १ ॥
ātāṃ yāvarī ekādaśīṃ | kathā āhe dohīṃ rasīṃ | yetha pārthā viśvarūpeṃsīṃ | hoīla bheṭī || 1 ||
अध्याय ११
A chapter of the Jnaneshwari, on the matching chapter of the Bhagavad Gita.
Part 1 of 3: verses 1–236 of 708Marathi with transliteration
आतां यावरी एकादशीं । कथा आहे दोहीं रसीं । येथ पार्था विश्वरूपेंसीं । होईल भेटी ॥ १ ॥
ātāṃ yāvarī ekādaśīṃ | kathā āhe dohīṃ rasīṃ | yetha pārthā viśvarūpeṃsīṃ | hoīla bheṭī || 1 ||
जेथ शांताचिया घरा । अद्भुत आला आहे पाहुणेरा । आणि येरांही रसां पांतिकरां । जाहला मानु ॥ २ ॥
jetha śāṃtāciyā gharā | adbhuta ālā āhe pāhuṇerā | āṇi yerāṃhī rasāṃ pāṃtikarāṃ | jāhalā mānu || 2 ||
अहो वधुवरांचिये मिळणीं । जैशी वराडियां लुगडीं लेणीं । तैसे देशियेच्या सुखासनीं । मिरविले रस ॥ ३ ॥
aho vadhuvarāṃciye mil̤aṇīṃ | jaiśī varāḍiyāṃ lugaḍīṃ leṇīṃ | taise deśiyecyā sukhāsanīṃ | miravile rasa || 3 ||
परी शांताद्भुत बरवे । जे डोळियांच्या अंजुळीं घ्यावें । जैसे हरिहर प्रेमभावें । आले खेंवा ॥ ४ ॥
parī śāṃtādbhuta barave | je ḍol̤iyāṃcyā aṃjul̤īṃ ghyāveṃ | jaise harihara premabhāveṃ | āle kheṃvā || 4 ||
ना तरी अंवसेच्या दिवशीं । भेटलीं बिंबें दोनी जैशीं । तेवीं एकवळा रसीं । केला एथ ॥ ५ ॥
nā tarī aṃvasecyā divaśīṃ | bheṭalīṃ biṃbeṃ donī jaiśīṃ | tevīṃ ekaval̤ā rasīṃ | kelā etha || 5 ||
मीनले गंगेयमुनेचे ओघ । तैसें रसां जाहलें प्रयाग । म्हणौनि सुस्नात होत जग । आघवें एथ ॥ ६ ॥
mīnale gaṃgeyamunece ogha | taiseṃ rasāṃ jāhaleṃ prayāga | mhaṇauni susnāta hota jaga | āghaveṃ etha || 6 ||
माजीं गीता सरस्वती गुप्त । आणि दोनी रस ते ओघ मूर्त । यालागीं त्रिवेणी हे उचित । फावली बापा ॥ ७ ॥
mājīṃ gītā sarasvatī gupta | āṇi donī rasa te ogha mūrta | yālāgīṃ triveṇī he ucita | phāvalī bāpā || 7 ||
एथ श्रवणाचेनि द्वारें । तीर्थीं रिघतां सोपारें । ज्ञानदेवो म्हणे दातारें । माझेनि केलें ॥ ८ ॥
etha śravaṇāceni dvāreṃ | tīrthīṃ righatāṃ sopāreṃ | jñānadevo mhaṇe dātāreṃ | mājheni keleṃ || 8 ||
तीरें संस्कृताचीं गहनें । तोडोनि मऱ्हाठियां शब्दसोपानें । रचिली धर्मनिधानें । श्रिइनिवृत्तिदेवें ॥ ९ ॥
tīreṃ saṃskṛtācīṃ gahaneṃ | toḍoni maṟhāṭhiyāṃ śabdasopāneṃ | racilī dharmanidhāneṃ | śriinivṛttideveṃ || 9 ||
म्हणौनि भलतेणें एथ सद्भावें नाहावें । प्रयागमाधव विश्वरूप पहावें । येतुलेनि संसारासि द्यावें । तिळोदक ॥ १० ॥
mhaṇauni bhalateṇeṃ etha sadbhāveṃ nāhāveṃ | prayāgamādhava viśvarūpa pahāveṃ | yetuleni saṃsārāsi dyāveṃ | til̤odaka || 10 ||
हें असो ऐसें सावयव । एथ सासिन्नले आथी रसभाव । तेथ श्रवणसुखाची राणीव । जोडली जगा ॥ ११ ॥
heṃ aso aiseṃ sāvayava | etha sāsinnale āthī rasabhāva | tetha śravaṇasukhācī rāṇīva | joḍalī jagā || 11 ||
जेथ शांताद्भुत रोकडे । आणि येरां रसां पडप जोडे । हें अल्पचि परी उघडें । कैवल्य एथ ॥ १२ ॥
jetha śāṃtādbhuta rokaḍe | āṇi yerāṃ rasāṃ paḍapa joḍe | heṃ alpaci parī ughaḍeṃ | kaivalya etha || 12 ||
तो हा अकरावा अध्यायो । जो देवाचा आपणपें विसंवता ठावो । परी अर्जुन सदैवांचा रावो । जो एथही पातला ॥ १३ ॥
to hā akarāvā adhyāyo | jo devācā āpaṇapeṃ visaṃvatā ṭhāvo | parī arjuna sadaivāṃcā rāvo | jo ethahī pātalā || 13 ||
एथ अर्जुनचि काय म्हणों पातला । आजि आवडतयाही सुकाळु जाहला । जे गीतार्थु हा आला । मऱ्हाठिये ॥ १४ ॥
etha arjunaci kāya mhaṇoṃ pātalā | āji āvaḍatayāhī sukāl̤u jāhalā | je gītārthu hā ālā | maṟhāṭhiye || 14 ||
याचिलागीं माझें । विनविलें आइकिजे । तरी अवधान दीजे । सज्जनीं तुम्ही ॥ १५ ॥
yācilāgīṃ mājheṃ | vinavileṃ āikije | tarī avadhāna dīje | sajjanīṃ tumhī || 15 ||
तेवींचि तुम्हां संतांचिये सभे । ऐसी सलगी कीर करूं न लभे । परी मानावें जी तुम्ही लोभें । अपत्या मज ॥ १६ ॥
tevīṃci tumhāṃ saṃtāṃciye sabhe | aisī salagī kīra karūṃ na labhe | parī mānāveṃ jī tumhī lobheṃ | apatyā maja || 16 ||
अहो पुंसा आपणचि पढविजे । मग पढे तरी माथा तुकिजे । कां करविलेनि चोजें न रिझे । बाळका माय ॥ १७ ॥
aho puṃsā āpaṇaci paḍhavije | maga paḍhe tarī māthā tukije | kāṃ karavileni cojeṃ na rijhe | bāl̤akā māya || 17 ||
तेवीं मी जें जें बोलें । तें प्रभु तुमचेंचि शिकविलें । म्हणौनि अवधारिजो आपुलें । आपण देवा ॥ १८ ॥
tevīṃ mī jeṃ jeṃ boleṃ | teṃ prabhu tumaceṃci śikavileṃ | mhaṇauni avadhārijo āpuleṃ | āpaṇa devā || 18 ||
हें सारस्वताचें गोड । तुम्हींचि लाविलें जी झाड । तरी आतां अवधानामृतें वाड । सिंपोनि कीजे ॥ १९ ॥
heṃ sārasvatāceṃ goḍa | tumhīṃci lāvileṃ jī jhāḍa | tarī ātāṃ avadhānāmṛteṃ vāḍa | siṃponi kīje || 19 ||
मग हें रसभाव फुलीं फुलेल । नानार्थ फळभारें फळा येईल । तुमचेनि धर्में होईल । सुरवाडु जगा ॥ २० ॥
maga heṃ rasabhāva phulīṃ phulela | nānārtha phal̤abhāreṃ phal̤ā yeīla | tumaceni dharmeṃ hoīla | suravāḍu jagā || 20 ||
या बोला संत रिझले । म्हणती तोषलों गा भलें केलें । आतां सांगैं जें बोलिलें । अर्जुनें तेथ ॥ २१ ॥
yā bolā saṃta rijhale | mhaṇatī toṣaloṃ gā bhaleṃ keleṃ | ātāṃ sāṃgaiṃ jeṃ bolileṃ | arjuneṃ tetha || 21 ||
तंव निवृत्तिदास म्हणे । जी कृष्णार्जुनांचें बोलणें । मी प्राकृत काय सांगों जाणें । परी सांगवा तुम्ही ॥ २२ ॥
taṃva nivṛttidāsa mhaṇe | jī kṛṣṇārjunāṃceṃ bolaṇeṃ | mī prākṛta kāya sāṃgoṃ jāṇeṃ | parī sāṃgavā tumhī || 22 ||
अहो रानींचिया पालेखाइरा । नेवाणें करविले लंकेश्वरा । एकला अर्जुन परी अक्षौहिणी अकरा । न जिणेचि काई ? ॥ २३ ॥
aho rānīṃciyā pālekhāirā | nevāṇeṃ karavile laṃkeśvarā | ekalā arjuna parī akṣauhiṇī akarā | na jiṇeci kāī ? || 23 ||
म्हणौनि समर्थ जें जें करी । तें न हो न ये चराचरीं । तुम्ही संत तयापरी । बोलवा मातें ॥ २४ ॥
mhaṇauni samartha jeṃ jeṃ karī | teṃ na ho na ye carācarīṃ | tumhī saṃta tayāparī | bolavā māteṃ || 24 ||
आतां बोलिजतसें आइका । हा गीताभाव निका । जो वैकुंठनायका- । मुखौनि निघाला ॥ २५ ॥
ātāṃ bolijataseṃ āikā | hā gītābhāva nikā | jo vaikuṃṭhanāyakā- | mukhauni nighālā || 25 ||
बाप बाप ग्रंथ गीता । जो वेदीं प्रतिपाद्य देवता । तो श्रीकृष्ण वक्ता । जिये ग्रंथीं ॥ २६ ॥
bāpa bāpa graṃtha gītā | jo vedīṃ pratipādya devatā | to śrīkṛṣṇa vaktā | jiye graṃthīṃ || 26 ||
तेथिंचे गौरव कैसें वानावें । जें श्रीशंभूचिये मती नागवे । तें आतां नमस्कारिजे जीवेंभावें । हेंचि भलें ॥ २७ ॥
tethiṃce gaurava kaiseṃ vānāveṃ | jeṃ śrīśaṃbhūciye matī nāgave | teṃ ātāṃ namaskārije jīveṃbhāveṃ | heṃci bhaleṃ || 27 ||
मग आइका तो किरीटी । घालूनि विश्वरूपीं दिठी । पहिली कैसी गोठी । करिता जाहला ॥ २८ ॥
maga āikā to kirīṭī | ghālūni viśvarūpīṃ diṭhī | pahilī kaisī goṭhī | karitā jāhalā || 28 ||
हें सर्वही सर्वेश्वरु । ऐसा प्रतीतिगत जो पतिकरु । तो बाहेरी होआवा गोचरु । लोचनांसी ॥ २९ ॥
heṃ sarvahī sarveśvaru | aisā pratītigata jo patikaru | to bāherī hoāvā gocaru | locanāṃsī || 29 ||
हे जिवाआंतुली चाड । परी देवासि सांगतां सांकड । कां जें विश्वरूप गूढ । कैसेनि पुसावें ? ॥ ३० ॥
he jivāāṃtulī cāḍa | parī devāsi sāṃgatāṃ sāṃkaḍa | kāṃ jeṃ viśvarūpa gūḍha | kaiseni pusāveṃ ? || 30 ||
म्हणे मागां कवणीं कहीं । जें पढियंतेनें पुसिलें नाहीं । ते सहसा कैसें काई । सांगा म्हणों ? ॥ ३१ ॥
mhaṇe māgāṃ kavaṇīṃ kahīṃ | jeṃ paḍhiyaṃteneṃ pusileṃ nāhīṃ | te sahasā kaiseṃ kāī | sāṃgā mhaṇoṃ ? || 31 ||
मी जरी सलगीचा चांगु । तरी काय आइसीहूनी अंतरंगु । परी तेही हा प्रसंगु । बिहाली पुसों ॥ ३२ ॥
mī jarī salagīcā cāṃgu | tarī kāya āisīhūnī aṃtaraṃgu | parī tehī hā prasaṃgu | bihālī pusoṃ || 32 ||
माझी आवडे तैसी सेवा जाहली । तरी काय होईल गरुडाचिया येतुली ? । परी तोही हें बोली । करीचिना ॥ ३३ ॥
mājhī āvaḍe taisī sevā jāhalī | tarī kāya hoīla garuḍāciyā yetulī ? | parī tohī heṃ bolī | karīcinā || 33 ||
मी काय सनकादिकांहूनि जवळां । परी तयांही नागवेचि हा चाळा । मी आवडेन काय प्रेमळां । गोकुळींचिया ऐसा ? ॥ ३४ ॥
mī kāya sanakādikāṃhūni javal̤āṃ | parī tayāṃhī nāgaveci hā cāl̤ā | mī āvaḍena kāya premal̤āṃ | gokul̤īṃciyā aisā ? || 34 ||
तयांतेंही लेकुरपणें झकविलें । एकाचे गर्भवासही साहिले । परी विश्वरूप हें राहविलें । न दावीच कवणा ॥ ३५ ॥
tayāṃteṃhī lekurapaṇeṃ jhakavileṃ | ekāce garbhavāsahī sāhile | parī viśvarūpa heṃ rāhavileṃ | na dāvīca kavaṇā || 35 ||
हा ठायवरी गुज । याचिये अंतरीचें हें निज । केवीं उराउरी मज । पुसों ये पां ? ॥ ३६ ॥
hā ṭhāyavarī guja | yāciye aṃtarīceṃ heṃ nija | kevīṃ urāurī maja | pusoṃ ye pāṃ ? || 36 ||
आणि न पुसेंचि जरी म्हणे । तरी विश्वरूप देखिलियाविणें । सुख नोहेचि परी जिणें । तेंही विपायें ॥ ३७ ॥
āṇi na puseṃci jarī mhaṇe | tarī viśvarūpa dekhiliyāviṇeṃ | sukha noheci parī jiṇeṃ | teṃhī vipāyeṃ || 37 ||
म्हणौनि आतां पुसों अळुमाळसें । मग करूं देवा आवडे तैसें । येणें प्रवर्तला साध्वसें । पार्थु बोलों ॥ ३८ ॥
mhaṇauni ātāṃ pusoṃ al̤umāl̤aseṃ | maga karūṃ devā āvaḍe taiseṃ | yeṇeṃ pravartalā sādhvaseṃ | pārthu boloṃ || 38 ||
परी तेंचि ऐसेनि भावें । जें एका दों उत्तरांसवें । दावी विश्वरूप आघवें । झाडा देउनी ॥ ३९ ॥
parī teṃci aiseni bhāveṃ | jeṃ ekā doṃ uttarāṃsaveṃ | dāvī viśvarūpa āghaveṃ | jhāḍā deunī || 39 ||
अहो वांसरूं देखिलियाचिसाठीं । धेनु खडबडोनि मोहें उठी । मग स्तनामुखाचिये भेटी । काय पान्हा धरे ? ॥ ४० ॥
aho vāṃsarūṃ dekhiliyācisāṭhīṃ | dhenu khaḍabaḍoni moheṃ uṭhī | maga stanāmukhāciye bheṭī | kāya pānhā dhare ? || 40 ||
पाहा पां तया पांडवाचेनि नांवें । जो कृष्ण रानींही प्रतिपाळूं धावे । तयांतें अर्जुनें जंव पुसावें । तंव साहील काई ? ॥ ४१ ॥
pāhā pāṃ tayā pāṃḍavāceni nāṃveṃ | jo kṛṣṇa rānīṃhī pratipāl̤ūṃ dhāve | tayāṃteṃ arjuneṃ jaṃva pusāveṃ | taṃva sāhīla kāī ? || 41 ||
तो सहजेंचि स्नेहाचें अवतरण । आणि येरु स्नेहा घातलें आहे माजवण । ऐसिये मिळवणी वेगळेपण । उरे हेंचि बहु ॥ ४२ ॥
to sahajeṃci snehāceṃ avataraṇa | āṇi yeru snehā ghātaleṃ āhe mājavaṇa | aisiye mil̤avaṇī vegal̤epaṇa | ure heṃci bahu || 42 ||
म्हणौनि अर्जुनाचिया बोलासरिसा । देव विश्वरूप होईल आपैसा । तोचि पहिला प्रसंगु ऐसा । ऐकिजे तरी ॥ ४३ ॥
mhaṇauni arjunāciyā bolāsarisā | deva viśvarūpa hoīla āpaisā | toci pahilā prasaṃgu aisā | aikije tarī || 43 ||
मग पार्थु देवातें म्हणे । जी तुम्ही मजकारणें । वाच्य केलें जें न बोलणें । कृपानिधे ॥ ४४ ॥
maga pārthu devāteṃ mhaṇe | jī tumhī majakāraṇeṃ | vācya keleṃ jeṃ na bolaṇeṃ | kṛpānidhe || 44 ||
जैं महाभूतें ब्रह्मीं आटती । जीव महदादींचे ठाव फिटती । तैं जें देव होऊनि ठाकती । तें विसवणें शेषींचें ॥ ४५ ॥
jaiṃ mahābhūteṃ brahmīṃ āṭatī | jīva mahadādīṃce ṭhāva phiṭatī | taiṃ jeṃ deva hoūni ṭhākatī | teṃ visavaṇeṃ śeṣīṃceṃ || 45 ||
होतें हृदयाचिये परिवरीं । रोंविलें कृपणाचिये परी । शब्दब्रह्मासही चोरी । जयाची केली ॥ ४६ ॥
hoteṃ hṛdayāciye parivarīṃ | roṃvileṃ kṛpaṇāciye parī | śabdabrahmāsahī corī | jayācī kelī || 46 ||
तें तुम्हीं आजि आपुलें । मजपुढां हियें फोडिलें । जया अध्यात्मा वोवाळिलें । ऐश्वर्य हरें ॥ ४७ ॥
teṃ tumhīṃ āji āpuleṃ | majapuḍhāṃ hiyeṃ phoḍileṃ | jayā adhyātmā vovāl̤ileṃ | aiśvarya hareṃ || 47 ||
ते वस्तु मज स्वामी । एकिहेळां दिधली तुम्ही । हें बोलों तरी आम्ही । तुज पावोनि कैंचे ॥ ४८ ॥
te vastu maja svāmī | ekihel̤āṃ didhalī tumhī | heṃ boloṃ tarī āmhī | tuja pāvoni kaiṃce || 48 ||
परी साचचि महामोहाचिये पुरीं । बुडालेया देखोनि सीसवरी । तुवां आपणपें घालोनि श्रीहरी । मग काढिलें मातें ॥ ४९ ॥
parī sācaci mahāmohāciye purīṃ | buḍāleyā dekhoni sīsavarī | tuvāṃ āpaṇapeṃ ghāloni śrīharī | maga kāḍhileṃ māteṃ || 49 ||
एक तूंवांचूनि कांहीं । विश्वीं दुजियाची भाष नाहीं । कीं आमुचें कर्म पाहीं । जे आम्हीं आथी म्हणों ॥ ५० ॥
eka tūṃvāṃcūni kāṃhīṃ | viśvīṃ dujiyācī bhāṣa nāhīṃ | kīṃ āmuceṃ karma pāhīṃ | je āmhīṃ āthī mhaṇoṃ || 50 ||
मी जगीं एक अर्जुनु । ऐसा देहीं वाहे अभिमानु । आणि कौरवांतें इयां स्वजनु । आपुलें म्हणें ॥ ५१ ॥
mī jagīṃ eka arjunu | aisā dehīṃ vāhe abhimānu | āṇi kauravāṃteṃ iyāṃ svajanu | āpuleṃ mhaṇeṃ || 51 ||
याहीवरी यांतें मी मारीन । म्हणें तेणें पापें कें रिगेन । ऐसें देखत होतों दुःस्वप्न । तों चेवविला प्रभु ॥ ५२ ॥
yāhīvarī yāṃteṃ mī mārīna | mhaṇeṃ teṇeṃ pāpeṃ keṃ rigena | aiseṃ dekhata hotoṃ duḥsvapna | toṃ cevavilā prabhu || 52 ||
देवा गंधर्वनगरीची वस्ती । सोडूनि निघालों लक्ष्मीपती । होतों उदकाचिया आर्ती । रोहिणी पीत ॥ ५३ ॥
devā gaṃdharvanagarīcī vastī | soḍūni nighāloṃ lakṣmīpatī | hotoṃ udakāciyā ārtī | rohiṇī pīta || 53 ||
जी किरडूं तरी कापडाचें । परी लहरी येत होतिया साचें । ऐसें वायां मरतया जीवाचें । श्रेय तुवां घेतलें ॥ ५४ ॥
jī kiraḍūṃ tarī kāpaḍāceṃ | parī laharī yeta hotiyā sāceṃ | aiseṃ vāyāṃ maratayā jīvāceṃ | śreya tuvāṃ ghetaleṃ || 54 ||
आपुलें प्रतिबिंब नेणता । सिंह कुहां घालील देखोनि आतां । ऐसा धरिजे तेवीं अनंता । राखिलें मातें ॥ ५५ ॥
āpuleṃ pratibiṃba neṇatā | siṃha kuhāṃ ghālīla dekhoni ātāṃ | aisā dharije tevīṃ anaṃtā | rākhileṃ māteṃ || 55 ||
एऱ्हवीं माझा तरी येतुलेवरी । एथ निश्चय होता अवधारीं । जें आतांचि सातांही सागरीं । एकत्र मिळिजे ॥ ५६ ॥
eṟhavīṃ mājhā tarī yetulevarī | etha niścaya hotā avadhārīṃ | jeṃ ātāṃci sātāṃhī sāgarīṃ | ekatra mil̤ije || 56 ||
हें जगचि आघवें बुडावें । वरी आकाशहि तुटोनि पडावें । परी झुंजणें न घडावें । गोत्रजेशीं मज ॥ ५७ ॥
heṃ jagaci āghaveṃ buḍāveṃ | varī ākāśahi tuṭoni paḍāveṃ | parī jhuṃjaṇeṃ na ghaḍāveṃ | gotrajeśīṃ maja || 57 ||
ऐसिया अहंकाराचिये वाढी । मियां आग्रहजळीं दिधली होती बुडी । चांगचि तूं जवळां एऱ्हवीं काढी । कवणु मातें ॥ ५८ ॥
aisiyā ahaṃkārāciye vāḍhī | miyāṃ āgrahajal̤īṃ didhalī hotī buḍī | cāṃgaci tūṃ javal̤āṃ eṟhavīṃ kāḍhī | kavaṇu māteṃ || 58 ||
नाथिलें आपण पां एक मानिलें । आणि नव्हतया नाम गोत्र ठेविलें । थोर पिसें होतें लागलें । परि राखिलें तुम्ही ॥ ५९ ॥
nāthileṃ āpaṇa pāṃ eka mānileṃ | āṇi navhatayā nāma gotra ṭhevileṃ | thora piseṃ hoteṃ lāgaleṃ | pari rākhileṃ tumhī || 59 ||
मागां जळत काढिलें जोहरीं । तैं तें देहासीच भय अवधारीं । आतां हे जोहरवाहर दुसरी । चैतन्यासकट ॥ ६० ॥
māgāṃ jal̤ata kāḍhileṃ joharīṃ | taiṃ teṃ dehāsīca bhaya avadhārīṃ | ātāṃ he joharavāhara dusarī | caitanyāsakaṭa || 60 ||
दुराग्रह हिरण्याक्षें । माझी बुद्धि वसुंधरा सूदली काखे । मग माहार्णव गवाक्षें । रिघोनि ठेला ॥ ६१ ॥
durāgraha hiraṇyākṣeṃ | mājhī buddhi vasuṃdharā sūdalī kākhe | maga māhārṇava gavākṣeṃ | righoni ṭhelā || 61 ||
तेथ तुझेनि गोसावीपणें । एकवेळ बुद्धीचिया ठाया येणें । हें दुसरें वराह होणें । पडिलें तुज ॥ ६२ ॥
tetha tujheni gosāvīpaṇeṃ | ekavel̤a buddhīciyā ṭhāyā yeṇeṃ | heṃ dusareṃ varāha hoṇeṃ | paḍileṃ tuja || 62 ||
ऐसें अपार तुझें केलें । एकी वाचा काय मी बोलें । परी पांचही पालव मोकलिले । मजप्रती ॥ ६३ ॥
aiseṃ apāra tujheṃ keleṃ | ekī vācā kāya mī boleṃ | parī pāṃcahī pālava mokalile | majapratī || 63 ||
तें कांहीं न वचेचि वायां । भलें यश फावलें देवराया । जे साद्यंत माया । निरसिली माझी ॥ ६४ ॥
teṃ kāṃhīṃ na vaceci vāyāṃ | bhaleṃ yaśa phāvaleṃ devarāyā | je sādyaṃta māyā | nirasilī mājhī || 64 ||
आजीं आनंदसरोवरींचीं कमळें । तैसे हे तुझे डोळे । आपुलिया प्रसादाचीं राउळें । जयालागीं करिती ॥ ६५ ॥
ājīṃ ānaṃdasarovarīṃcīṃ kamal̤eṃ | taise he tujhe ḍol̤e | āpuliyā prasādācīṃ rāul̤eṃ | jayālāgīṃ karitī || 65 ||
हां हो तयाही आणि मोहाची भेटी । हे कायसी पाबळी गोठी ? । केउती मृगजळाची वृष्टी । वडवानळेंसीं ? ॥ ६६ ॥
hāṃ ho tayāhī āṇi mohācī bheṭī | he kāyasī pābal̤ī goṭhī ? | keutī mṛgajal̤ācī vṛṣṭī | vaḍavānal̤eṃsīṃ ? || 66 ||
आणि मी तंव दातारा । ये कृपेचिये रिघोनि गाभारां । घेत आहें चारा । ब्रह्मरसाचा ॥ ६७ ॥
āṇi mī taṃva dātārā | ye kṛpeciye righoni gābhārāṃ | gheta āheṃ cārā | brahmarasācā || 67 ||
तेणें माझा जी मोह जाये । एथ विस्मो कांहीं आहे ? । तरी उद्धरलों कीं तुझे पाये । शिवतले आहाती ॥ ६८ ॥
teṇeṃ mājhā jī moha jāye | etha vismo kāṃhīṃ āhe ? | tarī uddharaloṃ kīṃ tujhe pāye | śivatale āhātī || 68 ||
पैं कमलायतडोळसा । सूर्यकोटितेजसा । मियां तुजपासोनि महेशा । परिसिलें आजीं ॥ ६९ ॥
paiṃ kamalāyataḍol̤asā | sūryakoṭitejasā | miyāṃ tujapāsoni maheśā | parisileṃ ājīṃ || 69 ||
इयें भूतें जयापरी होती । अथवा लया हन जैसेनि जाती । ते मजपुढां प्रकृती । विवंचिली देवें ॥ ७० ॥
iyeṃ bhūteṃ jayāparī hotī | athavā layā hana jaiseni jātī | te majapuḍhāṃ prakṛtī | vivaṃcilī deveṃ || 70 ||
आणि प्रकृती कीर उगाणा दिधला । वरि पुरुषाचाही ठावो दाविला । जयाचा महिमा पांघरोनि जाहला । धडौता वेदु ॥ ७१ ॥
āṇi prakṛtī kīra ugāṇā didhalā | vari puruṣācāhī ṭhāvo dāvilā | jayācā mahimā pāṃgharoni jāhalā | dhaḍautā vedu || 71 ||
जी शब्दराशी वाढे जिये । कां धर्मा{ऐ}शिया रत्नांतें विये । ते एथिंचे प्रभेचे पाये । वोळगे म्हणौनि ॥ ७२ ॥
jī śabdarāśī vāḍhe jiye | kāṃ dharmā{ai}śiyā ratnāṃteṃ viye | te ethiṃce prabhece pāye | vol̤age mhaṇauni || 72 ||
ऐसें अगाध माहात्म्य । जें सकळमार्गैकगम्य । जें स्वात्मानुभवरम्य । तें इयापरी दाविलें ॥ ७३ ॥
aiseṃ agādha māhātmya | jeṃ sakal̤amārgaikagamya | jeṃ svātmānubhavaramya | teṃ iyāparī dāvileṃ || 73 ||
जैसा केरु फिटलिया आभाळीं । दिठी रिगे सूर्यमंडळीं । कां हातें सारूनि बाबुळीं । जळ देखिजे ॥ ७४ ॥
jaisā keru phiṭaliyā ābhāl̤īṃ | diṭhī rige sūryamaṃḍal̤īṃ | kāṃ hāteṃ sārūni bābul̤īṃ | jal̤a dekhije || 74 ||
नातरी उकलतया सापाचे वेढे । जैसें चंदना खेंव देणें घडे । अथवा विवसी पळे मग चढे । निधान हातां ॥ ७५ ॥
nātarī ukalatayā sāpāce veḍhe | jaiseṃ caṃdanā kheṃva deṇeṃ ghaḍe | athavā vivasī pal̤e maga caḍhe | nidhāna hātāṃ || 75 ||
तैसी प्रकृती हे आड होती । ते देवेंचि सारोनि परौती । मग परतत्त्व माझिये मती । शेजार केलें ॥ ७६ ॥
taisī prakṛtī he āḍa hotī | te deveṃci sāroni parautī | maga paratattva mājhiye matī | śejāra keleṃ || 76 ||
म्हणौनि इयेविषयींचा मज देवा । भरंवसा कीर जाहला जीवा । परी आणीक एक हेवा । उपनला असे ॥ ७७ ॥
mhaṇauni iyeviṣayīṃcā maja devā | bharaṃvasā kīra jāhalā jīvā | parī āṇīka eka hevā | upanalā ase || 77 ||
तो भिडां जरी म्हणों राहों । तरी आना कवणा पुसों जावों । काय तुजवांचोनि ठावो । जाणत आहों आम्ही ? ॥ ७८ ॥
to bhiḍāṃ jarī mhaṇoṃ rāhoṃ | tarī ānā kavaṇā pusoṃ jāvoṃ | kāya tujavāṃconi ṭhāvo | jāṇata āhoṃ āmhī ? || 78 ||
जळचरु जळाचा आभारु धरी । बाळक स्तनपानीं उपरोधु करी । तरी तया जिणया श्रीहरी । आन उपायो असे ? ॥ ७९ ॥
jal̤acaru jal̤ācā ābhāru dharī | bāl̤aka stanapānīṃ uparodhu karī | tarī tayā jiṇayā śrīharī | āna upāyo ase ? || 79 ||
म्हणौनि भीड सांकडी न धरवे । जीवा आवडे तेंही तुजपुढां बोलावें । तंव राहें म्हणितलें देवें । चाड सांगैं ॥ ८० ॥
mhaṇauni bhīḍa sāṃkaḍī na dharave | jīvā āvaḍe teṃhī tujapuḍhāṃ bolāveṃ | taṃva rāheṃ mhaṇitaleṃ deveṃ | cāḍa sāṃgaiṃ || 80 ||
मग बोलिला तो किरीटी । म्हणे तुम्हीं केली जे गोठी । तिया प्रतीतीची दिठी । निवाली माझी ॥ ८१ ॥
maga bolilā to kirīṭī | mhaṇe tumhīṃ kelī je goṭhī | tiyā pratītīcī diṭhī | nivālī mājhī || 81 ||
आतां जयाचेनि संकल्पें । हे लोकपरंपरा होय हारपे । जया ठायातें आपणपें । मी ऐसें म्हणसी ॥ ८२ ॥
ātāṃ jayāceni saṃkalpeṃ | he lokaparaṃparā hoya hārape | jayā ṭhāyāteṃ āpaṇapeṃ | mī aiseṃ mhaṇasī || 82 ||
तें मुद्दल रूप तुझें । जेथूनि इयें द्विभुजें हन चतुर्भुजें । सुरकार्याचेनि व्याजें । घेवों घेवों येसी ॥ ८३ ॥
teṃ muddala rūpa tujheṃ | jethūni iyeṃ dvibhujeṃ hana caturbhujeṃ | surakāryāceni vyājeṃ | ghevoṃ ghevoṃ yesī || 83 ||
पैं जळशयनाचिया अवगणिया । कां मत्स्य कूर्म इया मिरवणिया । खेळु सरलिया तूं गुणिया । सांठविसी जेथ ॥ ८४ ॥
paiṃ jal̤aśayanāciyā avagaṇiyā | kāṃ matsya kūrma iyā miravaṇiyā | khel̤u saraliyā tūṃ guṇiyā | sāṃṭhavisī jetha || 84 ||
उपनिषदें जें गाती । योगिये हृदयीं रिगोनि पाहाती । जयातें सनकादिक आहाती । पोटाळुनियां ॥ ८५ ॥
upaniṣadeṃ jeṃ gātī | yogiye hṛdayīṃ rigoni pāhātī | jayāteṃ sanakādika āhātī | poṭāl̤uniyāṃ || 85 ||
ऐसें अगाध जें तुझें । विश्वरूप कानीं ऐकिजे । तें देखावया चित्त माझें । उतावीळ देवा ॥ ८६ ॥
aiseṃ agādha jeṃ tujheṃ | viśvarūpa kānīṃ aikije | teṃ dekhāvayā citta mājheṃ | utāvīl̤a devā || 86 ||
देवें फेडूनियां सांकड । लोभें पुसिली जरी चाड । तरी हेंचि एकीं वाड । आर्तीं जी मज ॥ ८७ ॥
deveṃ pheḍūniyāṃ sāṃkaḍa | lobheṃ pusilī jarī cāḍa | tarī heṃci ekīṃ vāḍa | ārtīṃ jī maja || 87 ||
तुझें विश्वरूपपण आघवें । माझिये दिठीसि गोचर होआवें । ऐसी थोर आस जीवें । बांधोनि आहें ॥ ८८ ॥
tujheṃ viśvarūpapaṇa āghaveṃ | mājhiye diṭhīsi gocara hoāveṃ | aisī thora āsa jīveṃ | bāṃdhoni āheṃ || 88 ||
परी आणीक एक एथ शारङ्गी । तुज विश्वरूपातें देखावयालागीं । पैं योग्यता माझिया आंगीं । असे कीं नाहीं ॥ ८९ ॥
parī āṇīka eka etha śāraṅgī | tuja viśvarūpāteṃ dekhāvayālāgīṃ | paiṃ yogyatā mājhiyā āṃgīṃ | ase kīṃ nāhīṃ || 89 ||
हें आपलें आपण मी नेणें । तें कां नेणसी जरी देव म्हणे । तरी सरोगु काय जाणे । निदान रोगाचें ? ॥ ९० ॥
heṃ āpaleṃ āpaṇa mī neṇeṃ | teṃ kāṃ neṇasī jarī deva mhaṇe | tarī sarogu kāya jāṇe | nidāna rogāceṃ ? || 90 ||
आणि जी आर्तीचेनि पडिभरें । आर्तु आपुली ठाकी पैं विसरे । जैसा तान्हेला म्हणे न पुरे । समुद्र मज ॥ ९१ ॥
āṇi jī ārtīceni paḍibhareṃ | ārtu āpulī ṭhākī paiṃ visare | jaisā tānhelā mhaṇe na pure | samudra maja || 91 ||
ऐशा सचाडपणाचिये भुली । न सांभाळवे समस्या आपुली । यालागीं योग्यता जेवीं माउली । बालकाची जाणे ॥ ९२ ॥
aiśā sacāḍapaṇāciye bhulī | na sāṃbhāl̤ave samasyā āpulī | yālāgīṃ yogyatā jevīṃ māulī | bālakācī jāṇe || 92 ||
तयापरी श्रीजनार्दना । विचारिजो माझी संभावना । मग विश्वरूपदर्शना । उपक्रम कीजे ॥ ९३ ॥
tayāparī śrījanārdanā | vicārijo mājhī saṃbhāvanā | maga viśvarūpadarśanā | upakrama kīje || 93 ||
तरी ऐसी ते कृपा करा । एऱ्हवीं नव्हे हें म्हणा अवधारा । वायां पंचमालापें बधिरा । सुख केउतें देणें ? ॥ ९४ ॥
tarī aisī te kṛpā karā | eṟhavīṃ navhe heṃ mhaṇā avadhārā | vāyāṃ paṃcamālāpeṃ badhirā | sukha keuteṃ deṇeṃ ? || 94 ||
एऱ्हवीं येकले बापियाचे तृषे । मेघ जगापुरतें काय न वर्षे ? । परी जहालीही वृष्टि उपखे । जऱ्ही खडकीं होय ॥ ९५ ॥
eṟhavīṃ yekale bāpiyāce tṛṣe | megha jagāpurateṃ kāya na varṣe ? | parī jahālīhī vṛṣṭi upakhe | jaṟhī khaḍakīṃ hoya || 95 ||
चकोरा चंद्रामृत फावलें । येरा आण वाहूनि काय वारिलें ? । परी डोळ्यांवीण पाहलें । वायां जाय ॥ ९६ ॥
cakorā caṃdrāmṛta phāvaleṃ | yerā āṇa vāhūni kāya vārileṃ ? | parī ḍol̤yāṃvīṇa pāhaleṃ | vāyāṃ jāya || 96 ||
म्हणौनि विश्वरूप तूं सहसा । दाविसी कीर हा भरवंसा । कां जे कडाडां आणि गहिंसा- । माजी नीत्य नवा तूं कीं ॥ ९७ ॥
mhaṇauni viśvarūpa tūṃ sahasā | dāvisī kīra hā bharavaṃsā | kāṃ je kaḍāḍāṃ āṇi gahiṃsā- | mājī nītya navā tūṃ kīṃ || 97 ||
तुझें औदार्य जाणों स्वतंत्र । देतां न म्हणसी पात्रापात्र । पैं कैवल्या ऐसें पवित्र । जें वैरियांही दिधलें ॥ ९८ ॥
tujheṃ audārya jāṇoṃ svataṃtra | detāṃ na mhaṇasī pātrāpātra | paiṃ kaivalyā aiseṃ pavitra | jeṃ vairiyāṃhī didhaleṃ || 98 ||
मोक्षु दुराराध्यु कीर होय । परी तोही आराधी तुझे पाय । म्हणौनि धाडिसी तेथ जाय । पाइकु जैसा ॥ ९९ ॥
mokṣu durārādhyu kīra hoya | parī tohī ārādhī tujhe pāya | mhaṇauni dhāḍisī tetha jāya | pāiku jaisā || 99 ||
तुवां सनकादिकांचेनि मानें । सायुज्यीं सौरसु दिधला पूतने । जे विषाचेनि स्तनपानें । मारूं आली ॥ १०० ॥
tuvāṃ sanakādikāṃceni māneṃ | sāyujyīṃ saurasu didhalā pūtane | je viṣāceni stanapāneṃ | mārūṃ ālī || 100 ||
हां गा राजसूय यागाचिया सभासदीं । देखतां त्रिभुवनाची मांदी । कैसा शतधा दुर्वाक्य शब्दीं । निस्तेजिलासी ॥ १०१ ॥
hāṃ gā rājasūya yāgāciyā sabhāsadīṃ | dekhatāṃ tribhuvanācī māṃdī | kaisā śatadhā durvākya śabdīṃ | nistejilāsī || 101 ||
ऐशिया अपराधिया शिशुपाळा । आपणपें ठावो दिधला गोपाळा । आणि उत्तानचरणाचिया बाळा । काय ध्रुवपदीं चाड ? ॥ १०२ ॥
aiśiyā aparādhiyā śiśupāl̤ā | āpaṇapeṃ ṭhāvo didhalā gopāl̤ā | āṇi uttānacaraṇāciyā bāl̤ā | kāya dhruvapadīṃ cāḍa ? || 102 ||
तो वना आला याचिलागीं । जे बैसावें पितयाचिया उत्संगीं । कीं तो चंद्रसूर्यादिकांपरिस जगीं । श्लाघ्यु केला ॥ १०३ ॥
to vanā ālā yācilāgīṃ | je baisāveṃ pitayāciyā utsaṃgīṃ | kīṃ to caṃdrasūryādikāṃparisa jagīṃ | ślāghyu kelā || 103 ||
ऐसा वनवासिया सकळां । देतां एकचि तूं धसाळा । पुत्रा आळवितां अजामिळा । आपणपें देसी ॥ १०४ ॥
aisā vanavāsiyā sakal̤āṃ | detāṃ ekaci tūṃ dhasāl̤ā | putrā āl̤avitāṃ ajāmil̤ā | āpaṇapeṃ desī || 104 ||
जेणें उरीं हाणितलासि पांपरा । तयाचा चरणु वाहासी दातारा । अझुनी वैरियांचिया कलेवरा । विसंबसीना ॥ १०५ ॥
jeṇeṃ urīṃ hāṇitalāsi pāṃparā | tayācā caraṇu vāhāsī dātārā | ajhunī vairiyāṃciyā kalevarā | visaṃbasīnā || 105 ||
ऐसा अपकारियां तुझा उपकारु । तूं अपात्रींही परी उदारु । दान म्हणौनि दारवंठेकरु । जाहलासी बळीचा ॥ १०६ ॥
aisā apakāriyāṃ tujhā upakāru | tūṃ apātrīṃhī parī udāru | dāna mhaṇauni dāravaṃṭhekaru | jāhalāsī bal̤īcā || 106 ||
तूंतें आराधी ना आयकें । होती पुंसा बोलावित कौतुकें । तिये वैकुंठीं तुवां गणिके । सुरवाडु केला ॥ १०७ ॥
tūṃteṃ ārādhī nā āyakeṃ | hotī puṃsā bolāvita kautukeṃ | tiye vaikuṃṭhīṃ tuvāṃ gaṇike | suravāḍu kelā || 107 ||
ऐसीं पाहूनि वायाणीं मिषें । आपणपें देवों लागसी वानिवसें । तो तूं कां अनारिसें । मजलागीं करिसी ॥ १०८ ॥
aisīṃ pāhūni vāyāṇīṃ miṣeṃ | āpaṇapeṃ devoṃ lāgasī vānivaseṃ | to tūṃ kāṃ anāriseṃ | majalāgīṃ karisī || 108 ||
हां गा दुभतयाचेनि पवाडें । जे जगाचें फेडी सांकडें । तिये कामधेनूचे पाडे । काय भुकेले ठाती ? ॥ १०९ ॥
hāṃ gā dubhatayāceni pavāḍeṃ | je jagāceṃ pheḍī sāṃkaḍeṃ | tiye kāmadhenūce pāḍe | kāya bhukele ṭhātī ? || 109 ||
म्हणौनि मियां जें विनविलें कांहीं । तें देव न दाखविती हें कीर नाहीं । परी देखावयालागीं देईं । पात्रता मज ॥ ११० ॥
mhaṇauni miyāṃ jeṃ vinavileṃ kāṃhīṃ | teṃ deva na dākhavitī heṃ kīra nāhīṃ | parī dekhāvayālāgīṃ deīṃ | pātratā maja || 110 ||
तुझें विश्वरूप आकळे । ऐसे जरी जाणसी माझे डोळे । तरी आर्तीचे डोहळे । पुरवीं देवा ॥ १११ ॥
tujheṃ viśvarūpa ākal̤e | aise jarī jāṇasī mājhe ḍol̤e | tarī ārtīce ḍohal̤e | puravīṃ devā || 111 ||
ऐसी ठायेंठावो विनंती । जंव करूं सरला सुभद्रापती । तंव तया षड्गुणचक्रवर्ती । साहवेचिना ॥ ११२ ॥
aisī ṭhāyeṃṭhāvo vinaṃtī | jaṃva karūṃ saralā subhadrāpatī | taṃva tayā ṣaḍguṇacakravartī | sāhavecinā || 112 ||
तो कृपापीयूषसजळु । आणि येरु जवळां आला वर्षाकाळु । नाना कृष्ण कोकिळु । अर्जुन वसंतु ॥ ११३ ॥
to kṛpāpīyūṣasajal̤u | āṇi yeru javal̤āṃ ālā varṣākāl̤u | nānā kṛṣṇa kokil̤u | arjuna vasaṃtu || 113 ||
नातरी चंद्रबिंब वाटोळें । देखोनि क्षीरसागर उचंबळे । तैसा दुणेंही वरी प्रेमबळें । उल्लसितु जाहला ॥ ११४ ॥
nātarī caṃdrabiṃba vāṭol̤eṃ | dekhoni kṣīrasāgara ucaṃbal̤e | taisā duṇeṃhī varī premabal̤eṃ | ullasitu jāhalā || 114 ||
मग तिये प्रसन्नतेचेनि आटोपें । गाजोनि म्हणितलें सकृपें । पार्था देख देख अमुपें । स्वरूपें माझीं ॥ ११५ ॥
maga tiye prasannateceni āṭopeṃ | gājoni mhaṇitaleṃ sakṛpeṃ | pārthā dekha dekha amupeṃ | svarūpeṃ mājhīṃ || 115 ||
एक विश्वरूप देखावें । ऐसा मनोरथु केला पांडवें । कीं विश्वरूपमय आघवें । करूनि घातलें ॥ ११६ ॥
eka viśvarūpa dekhāveṃ | aisā manorathu kelā pāṃḍaveṃ | kīṃ viśvarūpamaya āghaveṃ | karūni ghātaleṃ || 116 ||
बाप उदार देवो अपरिमितु । याचक स्वेच्छा सदोदितु । असे सहस्रवरी देतु । सर्वस्व आपुलें ॥ ११७ ॥
bāpa udāra devo aparimitu | yācaka svecchā sadoditu | ase sahasravarī detu | sarvasva āpuleṃ || 117 ||
अहो शेषाचेहि डोळे चोरिले । वेद जयालागीं झकविले । लक्ष्मीयेही राहविलें । जिव्हार जें ॥ ११८ ॥
aho śeṣācehi ḍol̤e corile | veda jayālāgīṃ jhakavile | lakṣmīyehī rāhavileṃ | jivhāra jeṃ || 118 ||
तें आतां प्रकटुनी अनेकधा । करीत विश्वरूपदर्शनाचा धांदा । बाप भाग्या अगाधा । पार्थाचिया ॥ ११९ ॥
teṃ ātāṃ prakaṭunī anekadhā | karīta viśvarūpadarśanācā dhāṃdā | bāpa bhāgyā agādhā | pārthāciyā || 119 ||
जो जागता स्वप्नावस्थे जाये । तो जेवीं स्वप्नींचें आघवें होये । तेवीं अनंत ब्रह्मकटाह आहे । आपणचि जाहला ॥ १२० ॥
jo jāgatā svapnāvasthe jāye | to jevīṃ svapnīṃceṃ āghaveṃ hoye | tevīṃ anaṃta brahmakaṭāha āhe | āpaṇaci jāhalā || 120 ||
ते सहसा मुद्रा सोडिली । आणि स्थूळदृष्टीची जवनिका फेडिली । किंबहुना उघडिली । योगऋद्धी ॥ १२१ ॥
te sahasā mudrā soḍilī | āṇi sthūl̤adṛṣṭīcī javanikā pheḍilī | kiṃbahunā ughaḍilī | yogaṛddhī || 121 ||
परी हा हें देखेल कीं नाहीं । ऐसी सेचि न करी कांहीं । एकसरां म्हणतसे पाहीं । स्नेहातुर ॥ १२२ ॥
parī hā heṃ dekhela kīṃ nāhīṃ | aisī seci na karī kāṃhīṃ | ekasarāṃ mhaṇatase pāhīṃ | snehātura || 122 ||
अर्जुना तुवां एक दावा म्हणितलें । आणि तेंचि दावूं तरी काय दाविलें । आतां देखें आघवें भरिलें । माझ्याचि रूपीं ॥ १२३ ॥
arjunā tuvāṃ eka dāvā mhaṇitaleṃ | āṇi teṃci dāvūṃ tarī kāya dāvileṃ | ātāṃ dekheṃ āghaveṃ bharileṃ | mājhyāci rūpīṃ || 123 ||
एकें कृशें एकें स्थूळें । एकें ऱ्हस्वें एकें विशाळें । पृथुतरें सरळें । अप्रांतें एकें ॥ १२४ ॥
ekeṃ kṛśeṃ ekeṃ sthūl̤eṃ | ekeṃ ṟhasveṃ ekeṃ viśāl̤eṃ | pṛthutareṃ saral̤eṃ | aprāṃteṃ ekeṃ || 124 ||
एकें अनावरें प्रांजळें । सव्यापारें एकें निश्चळें । उदासीनें स्नेहाळें । तीव्रें एकें ॥ १२५ ॥
ekeṃ anāvareṃ prāṃjal̤eṃ | savyāpāreṃ ekeṃ niścal̤eṃ | udāsīneṃ snehāl̤eṃ | tīvreṃ ekeṃ || 125 ||
एके घूर्णितें सावधें । असलगें एकें अगाधें । एकें उदारें अतिबद्धें । क्रुद्धें एकें ॥ १२६ ॥
eke ghūrṇiteṃ sāvadheṃ | asalageṃ ekeṃ agādheṃ | ekeṃ udāreṃ atibaddheṃ | kruddheṃ ekeṃ || 126 ||
एकें शांतें सन्मदें । स्तब्धें एकें सानंदें । गर्जितें निःशब्दें । सौम्यें एकें ॥ १२७ ॥
ekeṃ śāṃteṃ sanmadeṃ | stabdheṃ ekeṃ sānaṃdeṃ | garjiteṃ niḥśabdeṃ | saumyeṃ ekeṃ || 127 ||
एकें साभिलाषें विरक्तें । उन्निद्रितें एकें निद्रितें । परितुष्टें एकें आर्तें । प्रसन्नें एकें ॥ १२८ ॥
ekeṃ sābhilāṣeṃ virakteṃ | unnidriteṃ ekeṃ nidriteṃ | parituṣṭeṃ ekeṃ ārteṃ | prasanneṃ ekeṃ || 128 ||
एकें अशस्त्रें सशस्त्रें । एकें रौद्रें अतिमित्रें । भयानकें एकें पवित्रें । लयस्थें एकें ॥ १२९ ॥
ekeṃ aśastreṃ saśastreṃ | ekeṃ raudreṃ atimitreṃ | bhayānakeṃ ekeṃ pavitreṃ | layastheṃ ekeṃ || 129 ||
एकें जनलीलाविलासें । एकें पालनशीलें लालसें । एकें संहारकें सावेशें । साक्षिभूतें एकें ॥ १३० ॥
ekeṃ janalīlāvilāseṃ | ekeṃ pālanaśīleṃ lālaseṃ | ekeṃ saṃhārakeṃ sāveśeṃ | sākṣibhūteṃ ekeṃ || 130 ||
एवं नानाविधें परी बहुवसें । आणि दिव्यतेजप्रकाशें । तेवींचि एक{ए}का ऐसें । वर्णेंही नव्हे ॥ १३१ ॥
evaṃ nānāvidheṃ parī bahuvaseṃ | āṇi divyatejaprakāśeṃ | tevīṃci eka{e}kā aiseṃ | varṇeṃhī navhe || 131 ||
एकें तातलें साडेपंधरें । तैसीं कपिलवर्णें अपारें । एकें सर्वांगीं जैसें सेंदुरें । डवरलें नभ ॥ १३२ ॥
ekeṃ tātaleṃ sāḍepaṃdhareṃ | taisīṃ kapilavarṇeṃ apāreṃ | ekeṃ sarvāṃgīṃ jaiseṃ seṃdureṃ | ḍavaraleṃ nabha || 132 ||
एकें सावियाचि चुळुकीं । जैसें ब्रह्मकटाह खचिलें माणिकीं । एकें अरुणोदयासारिखीं । कुंकुमवर्णें ॥ १३३ ॥
ekeṃ sāviyāci cul̤ukīṃ | jaiseṃ brahmakaṭāha khacileṃ māṇikīṃ | ekeṃ aruṇodayāsārikhīṃ | kuṃkumavarṇeṃ || 133 ||
एकें शुद्धस्फटिकसोज्वळें । एकें इंद्रनीळसुनीळें । एकें अंजनवर्णें सकाळें । रक्तवर्णें एकें ॥ १३४ ॥
ekeṃ śuddhasphaṭikasojval̤eṃ | ekeṃ iṃdranīl̤asunīl̤eṃ | ekeṃ aṃjanavarṇeṃ sakāl̤eṃ | raktavarṇeṃ ekeṃ || 134 ||
एकें लसत्कांचनसम पिंवळीं । एकें नवजलदश्यामळीं । एकें चांपेगौरीं केवळीं । हरितें एकें ॥ १३५ ॥
ekeṃ lasatkāṃcanasama piṃval̤īṃ | ekeṃ navajaladaśyāmal̤īṃ | ekeṃ cāṃpegaurīṃ keval̤īṃ | hariteṃ ekeṃ || 135 ||
एकें तप्तताम्रतांबडीं । एकें श्वेतचंद्र चोखडीं । ऐसीं नानावर्णें रूपडीं । देखें माझीं ॥ १३६ ॥
ekeṃ taptatāmratāṃbaḍīṃ | ekeṃ śvetacaṃdra cokhaḍīṃ | aisīṃ nānāvarṇeṃ rūpaḍīṃ | dekheṃ mājhīṃ || 136 ||
हे जैसे कां आनान वर्ण । तैसें आकृतींही अनारिसेपण । लाजा कंदर्प रिघाला शरण । तैसीं सुंदरें एकें ॥ १३७ ॥
he jaise kāṃ ānāna varṇa | taiseṃ ākṛtīṃhī anārisepaṇa | lājā kaṃdarpa righālā śaraṇa | taisīṃ suṃdareṃ ekeṃ || 137 ||
एकें अतिलावण्यसाकारें । एकें स्निग्धवपु मनोहरें । शृंगारश्रियेचीं भांडारें । उघडिली जैसीं ॥ १३८ ॥
ekeṃ atilāvaṇyasākāreṃ | ekeṃ snigdhavapu manohareṃ | śṛṃgāraśriyecīṃ bhāṃḍāreṃ | ughaḍilī jaisīṃ || 138 ||
एकें पीनावयवमांसाळें । एकें शुष्कें अति विक्राळें । एकें दीर्घकंठें विताळें । विकटें एकें ॥ १३९ ॥
ekeṃ pīnāvayavamāṃsāl̤eṃ | ekeṃ śuṣkeṃ ati vikrāl̤eṃ | ekeṃ dīrghakaṃṭheṃ vitāl̤eṃ | vikaṭeṃ ekeṃ || 139 ||
एवं नानाविधाकृती । इयां पाहतां पारु नाहीं सुभद्रापती । ययांच्या एकेकीं अंगप्रांतीं । देख पां जग ॥ १४० ॥
evaṃ nānāvidhākṛtī | iyāṃ pāhatāṃ pāru nāhīṃ subhadrāpatī | yayāṃcyā ekekīṃ aṃgaprāṃtīṃ | dekha pāṃ jaga || 140 ||
जेथ उन्मीलन होत आहे दिठी । तेथ पसरती आदित्यांचिया सृष्टी । पुढती निमीलनीं मिठीं । देत आहाती ॥ १४१ ॥
jetha unmīlana hota āhe diṭhī | tetha pasaratī ādityāṃciyā sṛṣṭī | puḍhatī nimīlanīṃ miṭhīṃ | deta āhātī || 141 ||
वदनींचिया वाफेसवें । होत ज्वाळामय आघवें । जेथ पावकादिक पावे । समूह वसूंचा ॥ १४२ ॥
vadanīṃciyā vāphesaveṃ | hota jvāl̤āmaya āghaveṃ | jetha pāvakādika pāve | samūha vasūṃcā || 142 ||
आणि भ्रूलतांचे शेवट । कोपें मिळों पाहतीं एकवट । तेथ रुद्रगणांचे संघाट । अवतरत देखें ॥ १४३ ॥
āṇi bhrūlatāṃce śevaṭa | kopeṃ mil̤oṃ pāhatīṃ ekavaṭa | tetha rudragaṇāṃce saṃghāṭa | avatarata dekheṃ || 143 ||
पैं सौम्यतेचा बोलावा । मिती नेणिजे अश्विनौदेवां । श्रोत्रीं होती पांडवा । अनेक वायु ॥ १४४ ॥
paiṃ saumyatecā bolāvā | mitī neṇije aśvinaudevāṃ | śrotrīṃ hotī pāṃḍavā | aneka vāyu || 144 ||
यापरी एकेकाचिये लीळे । जन्मती सुरसिद्धांचीं कुळें । ऐसीं अपारें आणि विशाळें । रूपें इयें पाहीं ॥ १४५ ॥
yāparī ekekāciye līl̤e | janmatī surasiddhāṃcīṃ kul̤eṃ | aisīṃ apāreṃ āṇi viśāl̤eṃ | rūpeṃ iyeṃ pāhīṃ || 145 ||
जयांतें सांगावया वेद बोबडे । पहावया काळाचेंही आयुष्य थोकडें । धातयाही परी न सांपडे । ठाव जयांचा ॥ १४६ ॥
jayāṃteṃ sāṃgāvayā veda bobaḍe | pahāvayā kāl̤āceṃhī āyuṣya thokaḍeṃ | dhātayāhī parī na sāṃpaḍe | ṭhāva jayāṃcā || 146 ||
जयांतें देवत्रयी कधीं नायके । तियें इयें प्रत्यक्ष देख अनेकें । भोगीं आश्चर्याची कवतिकें । महासिद्धी ॥ १४७ ॥
jayāṃteṃ devatrayī kadhīṃ nāyake | tiyeṃ iyeṃ pratyakṣa dekha anekeṃ | bhogīṃ āścaryācī kavatikeṃ | mahāsiddhī || 147 ||
इया मूर्तीचिया किरीटी । रोममूळीं देखें पां सृष्टी । सुरतरुतळवटीं । तृणांकुर जैसे ॥ १४८ ॥
iyā mūrtīciyā kirīṭī | romamūl̤īṃ dekheṃ pāṃ sṛṣṭī | suratarutal̤avaṭīṃ | tṛṇāṃkura jaise || 148 ||
चंडवाताचेनि प्रकाशें । उडत परमाणु दिसती जैसे । भ्रमत ब्रह्मकटाह तैसें । अवयवसंधीं ॥ १४९ ॥
caṃḍavātāceni prakāśeṃ | uḍata paramāṇu disatī jaise | bhramata brahmakaṭāha taiseṃ | avayavasaṃdhīṃ || 149 ||
एथ एकैकाचिया प्रदेशीं । विश्व देख विस्तारेंशी । आणि विश्वाही परौतें मानसीं । जरी देखावें वर्ते ॥ १५० ॥
etha ekaikāciyā pradeśīṃ | viśva dekha vistāreṃśī | āṇi viśvāhī parauteṃ mānasīṃ | jarī dekhāveṃ varte || 150 ||
तरी इयेही विषयींचें कांहीं । एथ सर्वथा सांकडें नाहीं । सुखें आवडे तें माझिया देहीं । देखसी तूं ॥ १५१ ॥
tarī iyehī viṣayīṃceṃ kāṃhīṃ | etha sarvathā sāṃkaḍeṃ nāhīṃ | sukheṃ āvaḍe teṃ mājhiyā dehīṃ | dekhasī tūṃ || 151 ||
ऐसें विश्वमूर्ती तेणें । बोलिलें कारुण्यपूर्णें । तंव देखत आहे कीं नाहीं न म्हणे । निवांतुचि येरु ॥ १५२ ॥
aiseṃ viśvamūrtī teṇeṃ | bolileṃ kāruṇyapūrṇeṃ | taṃva dekhata āhe kīṃ nāhīṃ na mhaṇe | nivāṃtuci yeru || 152 ||
एथ कां पां हा उगला ? । म्हणौनि श्रीकृष्णें जंव पाहिला । तंव आर्तीचें लेणें लेइला । तैसाचि आहे ॥ १५३ ॥
etha kāṃ pāṃ hā ugalā ? | mhaṇauni śrīkṛṣṇeṃ jaṃva pāhilā | taṃva ārtīceṃ leṇeṃ leilā | taisāci āhe || 153 ||
मग म्हणें उत्कंठे वोहट न पडे । अझुनी सुखाची सोय न सांपडे । परी दाविलें तें फुडें । नाकळेचि यया ॥ १५४ ॥
maga mhaṇeṃ utkaṃṭhe vohaṭa na paḍe | ajhunī sukhācī soya na sāṃpaḍe | parī dāvileṃ teṃ phuḍeṃ | nākal̤eci yayā || 154 ||
हे बोलोनि देवो हांसिले । हांसोनि देखणियातें म्हणितलें । आम्हीं विश्वरूप तरी दाविलें । परी न देखसीच तूं ॥ १५५ ॥
he boloni devo hāṃsile | hāṃsoni dekhaṇiyāteṃ mhaṇitaleṃ | āmhīṃ viśvarūpa tarī dāvileṃ | parī na dekhasīca tūṃ || 155 ||
यया बोला येरें विचक्षणें । म्हणितलें हां जी कवणासी तें उणें ? । तुम्ही बकाकरवीं चांदिणें । चरऊं पहा मा ॥ १५६ ॥
yayā bolā yereṃ vicakṣaṇeṃ | mhaṇitaleṃ hāṃ jī kavaṇāsī teṃ uṇeṃ ? | tumhī bakākaravīṃ cāṃdiṇeṃ | caraūṃ pahā mā || 156 ||
हां हो उटोनियां आरिसा । आंधळिया दाऊं बैसा । बहिरियापुढें हृषीकेशा । गाणीव करा ॥ १५७ ॥
hāṃ ho uṭoniyāṃ ārisā | āṃdhal̤iyā dāūṃ baisā | bahiriyāpuḍheṃ hṛṣīkeśā | gāṇīva karā || 157 ||
मकरंदकणाचा चारा । जाणतां घालूनि दर्दुरा । वायां धाडा शारङ्गधरा । कोपा कवणा ॥ १५८ ॥
makaraṃdakaṇācā cārā | jāṇatāṃ ghālūni dardurā | vāyāṃ dhāḍā śāraṅgadharā | kopā kavaṇā || 158 ||
जें अतींद्रिय म्हणौनि व्यवस्थिलें । केवळ ज्ञानदृष्टीचिया भागा फिटलें । तें तुम्हीं चर्मचक्षूंपुढें सूदलें । मी कैसेनि देखें ॥ १५९ ॥
jeṃ atīṃdriya mhaṇauni vyavasthileṃ | keval̤a jñānadṛṣṭīciyā bhāgā phiṭaleṃ | teṃ tumhīṃ carmacakṣūṃpuḍheṃ sūdaleṃ | mī kaiseni dekheṃ || 159 ||
परी हें तुमचें उणें न बोलावें । मीचि साहें तेंचि बरवें । एथ आथि म्हणितलें देवें । मानूं बापा ॥ १६० ॥
parī heṃ tumaceṃ uṇeṃ na bolāveṃ | mīci sāheṃ teṃci baraveṃ | etha āthi mhaṇitaleṃ deveṃ | mānūṃ bāpā || 160 ||
साच विश्वरूप जरी आम्ही दावावें । तरी आधीं देखावया सामर्थ्य कीं द्यावें । परी बोलत बोलत प्रेमभावें । धसाळ गेलों ॥ १६१ ॥
sāca viśvarūpa jarī āmhī dāvāveṃ | tarī ādhīṃ dekhāvayā sāmarthya kīṃ dyāveṃ | parī bolata bolata premabhāveṃ | dhasāl̤a geloṃ || 161 ||
काय जाहलें न वाहतां भुई पेरिजे । तरी तो वेलु विलया जाइजे । तरी आतां माझें निजरूप देखिजे । तें दृष्टी देवों तुज ॥ १६२ ॥
kāya jāhaleṃ na vāhatāṃ bhuī perije | tarī to velu vilayā jāije | tarī ātāṃ mājheṃ nijarūpa dekhije | teṃ dṛṣṭī devoṃ tuja || 162 ||
मग तिया दृष्टी पांडवा । आमुचा ऐश्वर्ययोगु आघवा । देखोनियां अनुभवा । माजिवडा करीं ॥ १६३ ॥
maga tiyā dṛṣṭī pāṃḍavā | āmucā aiśvaryayogu āghavā | dekhoniyāṃ anubhavā | mājivaḍā karīṃ || 163 ||
ऐसें तेणें वेदांतवेद्यें । सकळ लोक आद्यें । बोलिलें आराध्यें । जगाचेनि ॥ १६४ ॥
aiseṃ teṇeṃ vedāṃtavedyeṃ | sakal̤a loka ādyeṃ | bolileṃ ārādhyeṃ | jagāceni || 164 ||
पैं कौरवकुलचक्रवर्ती । मज हाचि विस्मयो पुढतपुढती । जे श्रियेहूनि त्रिजगतीं । सदैव असे कवणी ? ॥ १६५ ॥
paiṃ kauravakulacakravartī | maja hāci vismayo puḍhatapuḍhatī | je śriyehūni trijagatīṃ | sadaiva ase kavaṇī ? || 165 ||
ना तरी खुणेचें वानावयालागीं । श्रुतीवांचूनि दावा पां जगीं । ना सेवकपण तरी आंगीं । शेषाच्याचि आथी ॥ १६६ ॥
nā tarī khuṇeceṃ vānāvayālāgīṃ | śrutīvāṃcūni dāvā pāṃ jagīṃ | nā sevakapaṇa tarī āṃgīṃ | śeṣācyāci āthī || 166 ||
हां हो जयाचेनि सोसें । शिणत आठही पहार योगी जैसे । अनुसरलें गरुडा{ऐ}सें । कवण आहे ? ॥ १६७ ॥
hāṃ ho jayāceni soseṃ | śiṇata āṭhahī pahāra yogī jaise | anusaraleṃ garuḍā{ai}seṃ | kavaṇa āhe ? || 167 ||
परी तें आघवेंचि एकीकडे ठेलें । सापें कृष्णसुख एकंदरें जाहलें । जिये दिवूनि जन्मले । पांडव हे ॥ १६८ ॥
parī teṃ āghaveṃci ekīkaḍe ṭheleṃ | sāpeṃ kṛṣṇasukha ekaṃdareṃ jāhaleṃ | jiye divūni janmale | pāṃḍava he || 168 ||
परी पांचांही आंतु अर्जुना । श्रीकृष्ण सावियाचि जाहला अधीना । कामुक कां जैसा अंगना । आपैता कीजे ॥ १६९ ॥
parī pāṃcāṃhī āṃtu arjunā | śrīkṛṣṇa sāviyāci jāhalā adhīnā | kāmuka kāṃ jaisā aṃganā | āpaitā kīje || 169 ||
पढविलें पाखरूं ऐसें न बोले । यापरी क्रीडामृगही तैसा न चले । कैसें दैव एथें सुरवाडलें । तें जाणों न ये ॥ १७० ॥
paḍhavileṃ pākharūṃ aiseṃ na bole | yāparī krīḍāmṛgahī taisā na cale | kaiseṃ daiva etheṃ suravāḍaleṃ | teṃ jāṇoṃ na ye || 170 ||
आजि हें परब्रह्म सगळें । भोगावया सदैव याचेचि डोळे । कैसे वाचेनि हन लळे । पाळीत असे ॥ १७१ ॥
āji heṃ parabrahma sagal̤eṃ | bhogāvayā sadaiva yāceci ḍol̤e | kaise vāceni hana lal̤e | pāl̤īta ase || 171 ||
हा कोपे कीं निवांतु साहे । हा रुसे तरी बुझावीत जाये । नवल पिसें लागलें आहे । पार्थाचें देवा ॥ १७२ ॥
hā kope kīṃ nivāṃtu sāhe | hā ruse tarī bujhāvīta jāye | navala piseṃ lāgaleṃ āhe | pārthāceṃ devā || 172 ||
एऱ्हवीं विषय जिणोनि जन्मले । जे शुकादिक दादुले । ते विषयोचि वानितां जाहले । भाट ययाचें ॥ १७३ ॥
eṟhavīṃ viṣaya jiṇoni janmale | je śukādika dādule | te viṣayoci vānitāṃ jāhale | bhāṭa yayāceṃ || 173 ||
हा योगियांचें समाधिधन । कीं होऊनि ठेले पार्थाआधीन । यालागीं विस्मयो माझें मन । करीतसे राया ॥ १७४ ॥
hā yogiyāṃceṃ samādhidhana | kīṃ hoūni ṭhele pārthāādhīna | yālāgīṃ vismayo mājheṃ mana | karītase rāyā || 174 ||
तेवींचि संजय म्हणे कायसा । विस्मयो एथें कौरवेशा । श्रीकृष्णें स्वीकारिजे तया ऐसा । भाग्योदय होय ॥ १७५ ॥
tevīṃci saṃjaya mhaṇe kāyasā | vismayo etheṃ kauraveśā | śrīkṛṣṇeṃ svīkārije tayā aisā | bhāgyodaya hoya || 175 ||
म्हणौनि तो देवांचा रावो । म्हणे पार्थाते तुज दृष्टि देवों । जया विश्वरूपाचा ठावो । देखसी तूं ॥ १७६ ॥
mhaṇauni to devāṃcā rāvo | mhaṇe pārthāte tuja dṛṣṭi devoṃ | jayā viśvarūpācā ṭhāvo | dekhasī tūṃ || 176 ||
ऐसी श्रीमुखौनि अक्षरें । निघती ना जंव एकसरें । तंव अविद्येचे आंधारें । जावोंचि लागे ॥ १७७ ॥
aisī śrīmukhauni akṣareṃ | nighatī nā jaṃva ekasareṃ | taṃva avidyece āṃdhāreṃ | jāvoṃci lāge || 177 ||
तीं अक्षरें नव्हती देखा । ब्रह्मसाम्राज्यदीपिका । अर्जुनालागीं चित्कळिका । उजळलिया श्रीकृष्णें ॥ १७८ ॥
tīṃ akṣareṃ navhatī dekhā | brahmasāmrājyadīpikā | arjunālāgīṃ citkal̤ikā | ujal̤aliyā śrīkṛṣṇeṃ || 178 ||
मग दिव्यचक्षुप्रकाशु प्रगटला । तया ज्ञानदृष्टी फांटा फुटला । ययापरी दाविता जाहला । ऐश्वर्य आपुलें ॥ १७९ ॥
maga divyacakṣuprakāśu pragaṭalā | tayā jñānadṛṣṭī phāṃṭā phuṭalā | yayāparī dāvitā jāhalā | aiśvarya āpuleṃ || 179 ||
हे अवतार जे सकळ । ते जिये समुद्रींचे कां कल्लोळ । विश्व हें मृगजळ । जया रश्मीस्तव दिसे ॥ १८० ॥
he avatāra je sakal̤a | te jiye samudrīṃce kāṃ kallol̤a | viśva heṃ mṛgajal̤a | jayā raśmīstava dise || 180 ||
जिये अनादिभूमिके निटे । चराचर हें चित्र उमटे । आपणपें श्रीवैकुंठें । दाविलें तया ॥ १८१ ॥
jiye anādibhūmike niṭe | carācara heṃ citra umaṭe | āpaṇapeṃ śrīvaikuṃṭheṃ | dāvileṃ tayā || 181 ||
मागां बाळपणीं येणें श्रीपती । जैं एक वेळ खादली होती माती । तैं कोपोनियां हातीं । यशोदां धरिला ॥ १८२ ॥
māgāṃ bāl̤apaṇīṃ yeṇeṃ śrīpatī | jaiṃ eka vel̤a khādalī hotī mātī | taiṃ koponiyāṃ hātīṃ | yaśodāṃ dharilā || 182 ||
मग भेणें भेणें जैसें । मुखीं झाडा द्यावयाचेनि मिसें । चवदाही भुवनें सावकाशें । दाविलीं तिये ॥ १८३ ॥
maga bheṇeṃ bheṇeṃ jaiseṃ | mukhīṃ jhāḍā dyāvayāceni miseṃ | cavadāhī bhuvaneṃ sāvakāśeṃ | dāvilīṃ tiye || 183 ||
ना तरी मधुवनीं ध्रुवासि केलें । जैसें कपोल शंखें शिवतलें । आणि वेदांचियेही मतीं ठेलें । तें लागला बोलों ॥ १८४ ॥
nā tarī madhuvanīṃ dhruvāsi keleṃ | jaiseṃ kapola śaṃkheṃ śivataleṃ | āṇi vedāṃciyehī matīṃ ṭheleṃ | teṃ lāgalā boloṃ || 184 ||
तैसा अनुग्रहो पैं राया । श्रीहरी केला धनंजया । आतां कवणेकडेही माया । ऐसी भाष नेणेंचि तो ॥ १८५ ॥
taisā anugraho paiṃ rāyā | śrīharī kelā dhanaṃjayā | ātāṃ kavaṇekaḍehī māyā | aisī bhāṣa neṇeṃci to || 185 ||
एकसरें ऐश्वर्यतेजें पाहलें । तया चमत्काराचें एकार्णव जाहलें । चित्त समाजीं बुडोनि ठेलें । विस्मयाचिया ॥ १८६ ॥
ekasareṃ aiśvaryatejeṃ pāhaleṃ | tayā camatkārāceṃ ekārṇava jāhaleṃ | citta samājīṃ buḍoni ṭheleṃ | vismayāciyā || 186 ||
जैसा आब्रह्म पूर्णोदकीं । पव्हे मार्कंडेय एकाकीं । तैसा विश्वरूप कौतुकीं । पार्थु लोळे ॥ १८७ ॥
jaisā ābrahma pūrṇodakīṃ | pavhe mārkaṃḍeya ekākīṃ | taisā viśvarūpa kautukīṃ | pārthu lol̤e || 187 ||
म्हणे केवढें गगन एथ होतें । तें कवणें नेलें पां केउतें । तीं चराचर महाभूतें । काय जाहलीं ? ॥ १८८ ॥
mhaṇe kevaḍheṃ gagana etha hoteṃ | teṃ kavaṇeṃ neleṃ pāṃ keuteṃ | tīṃ carācara mahābhūteṃ | kāya jāhalīṃ ? || 188 ||
दिशांचे ठावही हारपले । आधोर्ध्व काय नेणों जाहले । चेइलिया स्वप्न तैसे गेले । लोकाकार ॥ १८९ ॥
diśāṃce ṭhāvahī hārapale | ādhordhva kāya neṇoṃ jāhale | ceiliyā svapna taise gele | lokākāra || 189 ||
नाना सूर्यतेजप्रतापें । सचंद्र तारांगण जैसें लोपे । तैसीं गिळिलीं विश्वरूपें । प्रपंचरचना ॥ १९० ॥
nānā sūryatejapratāpeṃ | sacaṃdra tārāṃgaṇa jaiseṃ lope | taisīṃ gil̤ilīṃ viśvarūpeṃ | prapaṃcaracanā || 190 ||
तेव्हां मनासी मनपण न स्फुरे । बुद्धि आपणपें न सांवरें । इंद्रियांचे रश्मी माघारे । हृदयवरी भरले ॥ १९१ ॥
tevhāṃ manāsī manapaṇa na sphure | buddhi āpaṇapeṃ na sāṃvareṃ | iṃdriyāṃce raśmī māghāre | hṛdayavarī bharale || 191 ||
तेथ ताटस्थ्या ताटस्थ्य पडिलें । टकासी टक लागले । जैसें मोहनास्त्र घातलें । विचारजातां ॥ १९२ ॥
tetha tāṭasthyā tāṭasthya paḍileṃ | ṭakāsī ṭaka lāgale | jaiseṃ mohanāstra ghātaleṃ | vicārajātāṃ || 192 ||
तैसा विस्मितु पाहे कोडें । तंव पुढां होतें चतुर्भुज रूपडें । तेंचि नानारूप चहूंकडे । मांडोनि ठेलें ॥ १९३ ॥
taisā vismitu pāhe koḍeṃ | taṃva puḍhāṃ hoteṃ caturbhuja rūpaḍeṃ | teṃci nānārūpa cahūṃkaḍe | māṃḍoni ṭheleṃ || 193 ||
जैसें वर्षाकाळींचे मेघौडे । कां महाप्रळयींचें तेज वाढे । तैसें आपणावीण कवणीकडे । नेदीचि उरों ॥ १९४ ॥
jaiseṃ varṣākāl̤īṃce meghauḍe | kāṃ mahāpral̤ayīṃceṃ teja vāḍhe | taiseṃ āpaṇāvīṇa kavaṇīkaḍe | nedīci uroṃ || 194 ||
प्रथम स्वरूपसमाधान । पावोनि ठेला अर्जुन । सवेचि उघडी लोचन । तंव विश्वरूप देखें ॥ १९५ ॥
prathama svarūpasamādhāna | pāvoni ṭhelā arjuna | saveci ughaḍī locana | taṃva viśvarūpa dekheṃ || 195 ||
इहींचि दोहीं डोळां । पाहावें विश्वरूपा सकळा । तो श्रीकृष्णें सोहळा । पुरविला ऐसा ॥ १९६ ॥
ihīṃci dohīṃ ḍol̤āṃ | pāhāveṃ viśvarūpā sakal̤ā | to śrīkṛṣṇeṃ sohal̤ā | puravilā aisā || 196 ||
मग तेथ सैंघ देखे वदनें । जैसी रमानायकाचीं राजभुवनें । नाना प्रगटलीं निधानें । लावण्यश्रियेचीं ॥ १९७ ॥
maga tetha saiṃgha dekhe vadaneṃ | jaisī ramānāyakācīṃ rājabhuvaneṃ | nānā pragaṭalīṃ nidhāneṃ | lāvaṇyaśriyecīṃ || 197 ||
कीं आनंदाची वनें सासिन्नलीं । जैसी सौंदर्या राणीव जोडली । तैसीं मनोहरें देखिलीं । हरीचीं वक्त्रें ॥ १९८ ॥
kīṃ ānaṃdācī vaneṃ sāsinnalīṃ | jaisī sauṃdaryā rāṇīva joḍalī | taisīṃ manohareṃ dekhilīṃ | harīcīṃ vaktreṃ || 198 ||
तयांही माजीं एकैकें । सावियाचि भयानकें । काळरात्रीचीं कटकें । उठवलीं जैसीं ॥ १९९ ॥
tayāṃhī mājīṃ ekaikeṃ | sāviyāci bhayānakeṃ | kāl̤arātrīcīṃ kaṭakeṃ | uṭhavalīṃ jaisīṃ || 199 ||
कीं मृत्यूसीचि मुखें जाहलीं । हो कां जें भयाचीं दुर्गें पन्नासिलीं । कीं महाकुंडें उघडलीं । प्रळयानळाचीं ॥ २०० ॥
kīṃ mṛtyūsīci mukheṃ jāhalīṃ | ho kāṃ jeṃ bhayācīṃ durgeṃ pannāsilīṃ | kīṃ mahākuṃḍeṃ ughaḍalīṃ | pral̤ayānal̤ācīṃ || 200 ||
तैसीं अद्भुतें भयासुरें । तेथ वदनें देखिलीं वीरें । आणिकें असाधारणें साळंकारें । सौम्यें बहुतें ॥ २०१ ॥
taisīṃ adbhuteṃ bhayāsureṃ | tetha vadaneṃ dekhilīṃ vīreṃ | āṇikeṃ asādhāraṇeṃ sāl̤aṃkāreṃ | saumyeṃ bahuteṃ || 201 ||
पैं ज्ञानदृष्टीचेनि अवलोकें । परी वदनांचा शेवटु न टके । मग लोचन तें कवतिकें । लागला पाहों ॥ २०२ ॥
paiṃ jñānadṛṣṭīceni avalokeṃ | parī vadanāṃcā śevaṭu na ṭake | maga locana teṃ kavatikeṃ | lāgalā pāhoṃ || 202 ||
तंव नानावर्णें कमळवनें । विकासिलीं तैसे अर्जुनें । डोळे देखिले पालिंगनें । आदित्यांचीं ॥ २०३ ॥
taṃva nānāvarṇeṃ kamal̤avaneṃ | vikāsilīṃ taise arjuneṃ | ḍol̤e dekhile pāliṃganeṃ | ādityāṃcīṃ || 203 ||
तेथेंचि कृष्णमेघांचिया दाटी- । माजीं कल्पांत विजूंचिया स्फुटी । तैसिया वन्हि पिंगळा दिठी । भ्रूभंगातळीं ॥ २०४ ॥
tetheṃci kṛṣṇameghāṃciyā dāṭī- | mājīṃ kalpāṃta vijūṃciyā sphuṭī | taisiyā vanhi piṃgal̤ā diṭhī | bhrūbhaṃgātal̤īṃ || 204 ||
हें एकैक आश्चर्य पाहतां । तिये एकेचि रूपीं पंडुसुता । दर्शनाची अनेकता । प्रतिफळली ॥ २०५ ॥
heṃ ekaika āścarya pāhatāṃ | tiye ekeci rūpīṃ paṃḍusutā | darśanācī anekatā | pratiphal̤alī || 205 ||
मग म्हणे चरण ते कवणेकडे । केउते मुकुट कें दोर्दंडें । ऐसी वाढविताहे कोडें । चाड देखावयाची ॥ २०६ ॥
maga mhaṇe caraṇa te kavaṇekaḍe | keute mukuṭa keṃ dordaṃḍeṃ | aisī vāḍhavitāhe koḍeṃ | cāḍa dekhāvayācī || 206 ||
तेथ भाग्यनिधि पार्था । कां विफलत्व होईल मनोरथा । काय पिनाकपाणीचिया भातां । वायकांडीं आहाती ? ॥ २०७ ॥
tetha bhāgyanidhi pārthā | kāṃ viphalatva hoīla manorathā | kāya pinākapāṇīciyā bhātāṃ | vāyakāṃḍīṃ āhātī ? || 207 ||
ना तरी चतुराननाचिये वाचे । काय आहाती लटिकिया अक्षरांचे साचे ? । म्हणौनि साद्यंतपण अपारांचे । देखिलें तेणें ॥ २०८ ॥
nā tarī caturānanāciye vāce | kāya āhātī laṭikiyā akṣarāṃce sāce ? | mhaṇauni sādyaṃtapaṇa apārāṃce | dekhileṃ teṇeṃ || 208 ||
जयाची सोय वेदां नाकळे । तयाचे सकळावयव एकेचि वेळे । अर्जुनाचे दोन्ही डोळे । भोगिते जाहले ॥ २०९ ॥
jayācī soya vedāṃ nākal̤e | tayāce sakal̤āvayava ekeci vel̤e | arjunāce donhī ḍol̤e | bhogite jāhale || 209 ||
चरणौनि मुकुटवरी । देखत विश्वरूपाची थोरी । जे नाना रत्न अळंकारीं । मिरवत असे ॥ २१० ॥
caraṇauni mukuṭavarī | dekhata viśvarūpācī thorī | je nānā ratna al̤aṃkārīṃ | miravata ase || 210 ||
परब्रह्म आपुलेनि आंगें । ल्यावया आपणचि जाहला अनेगें । तियें लेणीं मी सांगें । काइसयासारिखीं ॥ २११ ॥
parabrahma āpuleni āṃgeṃ | lyāvayā āpaṇaci jāhalā anegeṃ | tiyeṃ leṇīṃ mī sāṃgeṃ | kāisayāsārikhīṃ || 211 ||
जिये प्रभेचिये झळाळा । उजाळु चंद्रादित्यमंडळा । जे महातेजाचा जिव्हाळा । जेणें विश्व प्रगटे ॥ २१२ ॥
jiye prabheciye jhal̤āl̤ā | ujāl̤u caṃdrādityamaṃḍal̤ā | je mahātejācā jivhāl̤ā | jeṇeṃ viśva pragaṭe || 212 ||
तो दिव्यतेज शृंगारु । कोणाचिये मतीसी होय गोचरु । देव आपणपेंचि लेइले ऐसें वीरु । देखत असे ॥ २१३ ॥
to divyateja śṛṃgāru | koṇāciye matīsī hoya gocaru | deva āpaṇapeṃci leile aiseṃ vīru | dekhata ase || 213 ||
मग तेथेंचि ज्ञानाचिया डोळां । पहात करपल्लवां जंव सरळा । तंव तोडित कल्पांतींचिया ज्वाळा । तैसीं शस्त्रें झळकत देखे ॥ २१४ ॥
maga tetheṃci jñānāciyā ḍol̤āṃ | pahāta karapallavāṃ jaṃva saral̤ā | taṃva toḍita kalpāṃtīṃciyā jvāl̤ā | taisīṃ śastreṃ jhal̤akata dekhe || 214 ||
आपण आंग आपण अलंकार । आपण हात आपण हतियार । आपण जीव आपण शरीर । देखें चराचर कोंदलें देवें ॥ २१५ ॥
āpaṇa āṃga āpaṇa alaṃkāra | āpaṇa hāta āpaṇa hatiyāra | āpaṇa jīva āpaṇa śarīra | dekheṃ carācara koṃdaleṃ deveṃ || 215 ||
जयाचिया किरणांचे निखरपणें । नक्षत्रांचे होत फुटाणे । तेजें खिरडला वन्हि म्हणे । समुद्रीं रिघों ॥ २१६ ॥
jayāciyā kiraṇāṃce nikharapaṇeṃ | nakṣatrāṃce hota phuṭāṇe | tejeṃ khiraḍalā vanhi mhaṇe | samudrīṃ righoṃ || 216 ||
मग कालकूटकल्लोळीं कवळिलें । नाना महाविजूंचें दांग उमटलें । तैसे अपार कर देखिले । उदितायुधीं ॥ २१७ ॥
maga kālakūṭakallol̤īṃ kaval̤ileṃ | nānā mahāvijūṃceṃ dāṃga umaṭaleṃ | taise apāra kara dekhile | uditāyudhīṃ || 217 ||
कीं भेणें तेथूनि काढिली दिठी । मग कंठमुगुट पहातसे किरीटी । तंव सुरतरूची सृष्टी । जयांपासोनि कां जाहली ॥ २१८ ॥
kīṃ bheṇeṃ tethūni kāḍhilī diṭhī | maga kaṃṭhamuguṭa pahātase kirīṭī | taṃva suratarūcī sṛṣṭī | jayāṃpāsoni kāṃ jāhalī || 218 ||
जिये महासिद्धींचीं मूळपीठें । शिणली कमळा जेथ वावटे । तैसीं कुसुमें अति चोखटें । तुरंबिलीं देखिलीं ॥ २१९ ॥
jiye mahāsiddhīṃcīṃ mūl̤apīṭheṃ | śiṇalī kamal̤ā jetha vāvaṭe | taisīṃ kusumeṃ ati cokhaṭeṃ | turaṃbilīṃ dekhilīṃ || 219 ||
मुगुटावरी स्तबक । ठायीं ठायीं पूजाबंध अनेक । कंठीं रुळताति अलौकिक । माळादंड ॥ २२० ॥
muguṭāvarī stabaka | ṭhāyīṃ ṭhāyīṃ pūjābaṃdha aneka | kaṃṭhīṃ rul̤atāti alaukika | māl̤ādaṃḍa || 220 ||
स्वर्गें सूर्यतेज वेढिलें । जैसें पंधरेनें मेरूतें मढिलें । तैसें नितंबावरी गाढिलें । पीतांबरु झळके ॥ २२१ ॥
svargeṃ sūryateja veḍhileṃ | jaiseṃ paṃdhareneṃ merūteṃ maḍhileṃ | taiseṃ nitaṃbāvarī gāḍhileṃ | pītāṃbaru jhal̤ake || 221 ||
श्रीमहादेवो कापुरें उटिला । कां कैलासु पारजें डवरिला । नाना क्षीरोदकें पांघरविला । क्षीरार्णवो जैसा ॥ २२२ ॥
śrīmahādevo kāpureṃ uṭilā | kāṃ kailāsu pārajeṃ ḍavarilā | nānā kṣīrodakeṃ pāṃgharavilā | kṣīrārṇavo jaisā || 222 ||
जैसी चंद्रमयाची घडी उपलविली । मग गगनाकरवीं बुंथी घेवविली । तैसीं चंदनपिंजरी देखिली । सर्वांगीं तेणें ॥ २२३ ॥
jaisī caṃdramayācī ghaḍī upalavilī | maga gaganākaravīṃ buṃthī ghevavilī | taisīṃ caṃdanapiṃjarī dekhilī | sarvāṃgīṃ teṇeṃ || 223 ||
जेणें स्वप्रकाशा कांतीं चढे । ब्रह्मानंदाचा निदाघु मोडे । जयाचेनि सौरभ्यें जीवित जोडे । वेदवतीये ॥ २२४ ॥
jeṇeṃ svaprakāśā kāṃtīṃ caḍhe | brahmānaṃdācā nidāghu moḍe | jayāceni saurabhyeṃ jīvita joḍe | vedavatīye || 224 ||
जयाचे निर्लेप अनुलेपु करी । जे अनंगुही सर्वांगीं धरी । तया सुगंधाची थोरी । कवण वानी ? ॥ २२५ ॥
jayāce nirlepa anulepu karī | je anaṃguhī sarvāṃgīṃ dharī | tayā sugaṃdhācī thorī | kavaṇa vānī ? || 225 ||
ऐसी एकैक शृंगारशोभा । पाहतां अर्जुन जातसें क्षोभा । तेवींचि देवो बैसला कीं उभा । का शयालु हें नेणवें ॥ २२६ ॥
aisī ekaika śṛṃgāraśobhā | pāhatāṃ arjuna jātaseṃ kṣobhā | tevīṃci devo baisalā kīṃ ubhā | kā śayālu heṃ neṇaveṃ || 226 ||
बाहेर दिठी उघडोनि पाहे । तंव आघवें मूर्तिमय देखत आहे । मग आतां न पाहें म्हणौनि उगा राहे । तरी आंतुही तैसेंचि ॥ २२७ ॥
bāhera diṭhī ughaḍoni pāhe | taṃva āghaveṃ mūrtimaya dekhata āhe | maga ātāṃ na pāheṃ mhaṇauni ugā rāhe | tarī āṃtuhī taiseṃci || 227 ||
अनावरें मुखें समोर देखे । तयाभेणें पाठीमोरा जंव ठाके । तंव तयाहीकडे श्रीमुखें । करचरण तैसेचि ॥ २२८ ॥
anāvareṃ mukheṃ samora dekhe | tayābheṇeṃ pāṭhīmorā jaṃva ṭhāke | taṃva tayāhīkaḍe śrīmukheṃ | karacaraṇa taiseci || 228 ||
अहो पाहतां कीर प्रतिभासे । एथ नवलावो काय असे ? । परि न पाहतांही दिसे । चोज आइका ॥ २२९ ॥
aho pāhatāṃ kīra pratibhāse | etha navalāvo kāya ase ? | pari na pāhatāṃhī dise | coja āikā || 229 ||
कैसें अनुग्रहाचें करणें । पार्थाचें पाहणें आणि न पाहणें । तयाही सकट नारायणें । व्यापूनि घेतलें ॥ २३० ॥
kaiseṃ anugrahāceṃ karaṇeṃ | pārthāceṃ pāhaṇeṃ āṇi na pāhaṇeṃ | tayāhī sakaṭa nārāyaṇeṃ | vyāpūni ghetaleṃ || 230 ||
म्हणौनि आश्चर्याच्या पुरीं एकीं । पडिला ठायेठाव थडीं ठाकी । तंव चमत्काराचिया आणिकीं । महार्णवीं पडे ॥ २३१ ॥
mhaṇauni āścaryācyā purīṃ ekīṃ | paḍilā ṭhāyeṭhāva thaḍīṃ ṭhākī | taṃva camatkārāciyā āṇikīṃ | mahārṇavīṃ paḍe || 231 ||
तैसा अर्जुनु असाधारणें । आपुलिया दर्शनाचेनि विंदाणें । कवळूनि घेतला तेणें । अनंतरूपें ॥ २३२ ॥
taisā arjunu asādhāraṇeṃ | āpuliyā darśanāceni viṃdāṇeṃ | kaval̤ūni ghetalā teṇeṃ | anaṃtarūpeṃ || 232 ||
तो विश्वतोमुख स्वभावें । आणि तेचि दावावयालागीं पांडवें । प्रार्थिला आतां आघवें । होऊनि ठेला ॥ २३३ ॥
to viśvatomukha svabhāveṃ | āṇi teci dāvāvayālāgīṃ pāṃḍaveṃ | prārthilā ātāṃ āghaveṃ | hoūni ṭhelā || 233 ||
आणि दीपें कां सूर्यें प्रगटे । अथवा निमुटलिया देखावेंचि खुंटे । तैसी दिठी नव्हे जे वैकुंठें । दिधली आहे ॥ २३४ ॥
āṇi dīpeṃ kāṃ sūryeṃ pragaṭe | athavā nimuṭaliyā dekhāveṃci khuṃṭe | taisī diṭhī navhe je vaikuṃṭheṃ | didhalī āhe || 234 ||
म्हणौनि किरीटीसि दोहीं परी । तें देखणें देखें अंधारी । हें संजयो हस्तिनापुरीं । सांगतसे राया ॥ २३५ ॥
mhaṇauni kirīṭīsi dohīṃ parī | teṃ dekhaṇeṃ dekheṃ aṃdhārī | heṃ saṃjayo hastināpurīṃ | sāṃgatase rāyā || 235 ||
म्हणे किंबहुना अवधारिलें । पार्थें विश्वरूप देखिलें । नाना आभरणीं भरलें । विश्वतोमुख ॥ २३६ ॥
mhaṇe kiṃbahunā avadhārileṃ | pārtheṃ viśvarūpa dekhileṃ | nānā ābharaṇīṃ bharaleṃ | viśvatomukha || 236 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).