मग संजयो म्हणे रायातें । आइकें तो पार्थु तेथें । शोकाकुल रुदनातें । करितुसे ॥ १ ॥
maga saṃjayo mhaṇe rāyāteṃ | āikeṃ to pārthu tetheṃ | śokākula rudanāteṃ | karituse || 1 ||
अध्याय २
A chapter of the Jnaneshwari, on the matching chapter of the Bhagavad Gita.
373 versesMarathi with transliteration
मग संजयो म्हणे रायातें । आइकें तो पार्थु तेथें । शोकाकुल रुदनातें । करितुसे ॥ १ ॥
maga saṃjayo mhaṇe rāyāteṃ | āikeṃ to pārthu tetheṃ | śokākula rudanāteṃ | karituse || 1 ||
तें कुळ देखोनि समस्त । स्नेह उपनलें अद्भुत । तेणें द्रवले असे चित्त । कवणेपरी ॥ २ ॥
teṃ kul̤a dekhoni samasta | sneha upanaleṃ adbhuta | teṇeṃ dravale ase citta | kavaṇeparī || 2 ||
जैसें लवण जळें झळंबलें । ना तरी अभ्र वातें हाले । तैसे सधीर परी विरमलें । हृदय तयाचें ॥ ३ ॥
jaiseṃ lavaṇa jal̤eṃ jhal̤aṃbaleṃ | nā tarī abhra vāteṃ hāle | taise sadhīra parī viramaleṃ | hṛdaya tayāceṃ || 3 ||
म्हणोनि कृपा आकळिला । दिसतसे अति कोमाइला । जैसा कर्दमीं रुपला । राजहंस ॥ ४ ॥
mhaṇoni kṛpā ākal̤ilā | disatase ati komāilā | jaisā kardamīṃ rupalā | rājahaṃsa || 4 ||
तयापरी तो पांडुकुमरु । महामोहें अतिजर्जरु । देखोनि । शार्गङधरु । काय बोले ॥ ५ ॥
tayāparī to pāṃḍukumaru | mahāmoheṃ atijarjaru | dekhoni | śārgaṅadharu | kāya bole || 5 ||
म्हणे अर्जुना आदि पाहीं । हें उचित काय इये ठायीं । तूं कवण हें कायी । करीत आहासी ॥ ६ ॥
mhaṇe arjunā ādi pāhīṃ | heṃ ucita kāya iye ṭhāyīṃ | tūṃ kavaṇa heṃ kāyī | karīta āhāsī || 6 ||
तुज सांगे काय जाहलें । कवण उणें आलें । करितां काय ठेलें । खेदु कायिसा ॥ ७ ॥
tuja sāṃge kāya jāhaleṃ | kavaṇa uṇeṃ āleṃ | karitāṃ kāya ṭheleṃ | khedu kāyisā || 7 ||
तूं अनुचिता चित्त नेदिसी । धीरु कंहीच न संडिसी । तुझेनि नामे अपयशीं । दिशा लंघिजे ॥ ८ ॥
tūṃ anucitā citta nedisī | dhīru kaṃhīca na saṃḍisī | tujheni nāme apayaśīṃ | diśā laṃghije || 8 ||
तू शूरवृत्तीचा ठावो । क्षत्रियांमाजीं रावो । तुझिया लाठेपणाचा आवो । तिहीं लोकीं ॥ ९ ॥
tū śūravṛttīcā ṭhāvo | kṣatriyāṃmājīṃ rāvo | tujhiyā lāṭhepaṇācā āvo | tihīṃ lokīṃ || 9 ||
तुवा संग्रामीं हरु जिंतिला । निवात्कवचांचा ठावो फेडिला । पवाडा तुवां केला । गंधर्वासी ॥ १० ॥
tuvā saṃgrāmīṃ haru jiṃtilā | nivātkavacāṃcā ṭhāvo pheḍilā | pavāḍā tuvāṃ kelā | gaṃdharvāsī || 10 ||
हें पाहता तुझेनि पाडें । दिसे त्रैलोक्यही थोकडें । ऐसें पौरुष चोखडें । पार्था तुझे ॥ ११ ॥
heṃ pāhatā tujheni pāḍeṃ | dise trailokyahī thokaḍeṃ | aiseṃ pauruṣa cokhaḍeṃ | pārthā tujhe || 11 ||
तो तूं कीं आजि एथें । सांडुनिया वीरवृत्तीतें । अधोमुख रुदनातें । करितु आहासी ॥ १२ ॥
to tūṃ kīṃ āji etheṃ | sāṃḍuniyā vīravṛttīteṃ | adhomukha rudanāteṃ | karitu āhāsī || 12 ||
विचारीं तूं अर्जुनु । कीं कारुण्यें कीजसी दीनु । सांग पां अंधकारे । भानु ग्रासिला आथी ॥ १३ ॥
vicārīṃ tūṃ arjunu | kīṃ kāruṇyeṃ kījasī dīnu | sāṃga pāṃ aṃdhakāre | bhānu grāsilā āthī || 13 ||
ना तरी पवनु मेघासी बिहे । कीं अमृतासी मरण आहे । पाहे पा इंधनचि गिळोनि जाये । पावकातें ॥ १४ ॥
nā tarī pavanu meghāsī bihe | kīṃ amṛtāsī maraṇa āhe | pāhe pā iṃdhanaci gil̤oni jāye | pāvakāteṃ || 14 ||
की लवणेंचि जळ विरे । संसर्गें काळकूट मरे । सांग महाफणी दर्दुरें । गिळिजे कायी ॥ १५ ॥
kī lavaṇeṃci jal̤a vire | saṃsargeṃ kāl̤akūṭa mare | sāṃga mahāphaṇī dardureṃ | gil̤ije kāyī || 15 ||
सिंहासी झोंबे कोल्हा । ऐसा अपाडु आथी कां जाहला । परी तो त्वां साच केला । आजि एथ ॥ १६ ॥
siṃhāsī jhoṃbe kolhā | aisā apāḍu āthī kāṃ jāhalā | parī to tvāṃ sāca kelā | āji etha || 16 ||
म्हणोनि अझुनि अर्जुना । झणें चित्त देसी या हीना । वेगीं धीर करूनियां मना । सावधान होईं ॥ १७ ॥
mhaṇoni ajhuni arjunā | jhaṇeṃ citta desī yā hīnā | vegīṃ dhīra karūniyāṃ manā | sāvadhāna hoīṃ || 17 ||
सांडी हे मूर्खपण । उठीं घे धनुष्यबाण । संग्रामीं हें कवण । कारुण्य तुझे ॥ १८ ॥
sāṃḍī he mūrkhapaṇa | uṭhīṃ ghe dhanuṣyabāṇa | saṃgrāmīṃ heṃ kavaṇa | kāruṇya tujhe || 18 ||
हां गा तू जाणता । तरी न विचारीसी कां आता । सांगे झुंजावेळें सदयता । उचित कायी ॥ १९ ॥
hāṃ gā tū jāṇatā | tarī na vicārīsī kāṃ ātā | sāṃge jhuṃjāvel̤eṃ sadayatā | ucita kāyī || 19 ||
हे असतिये कीर्तीसी नाशु । आणि पारत्रिकासी अपभ्रंशु । म्हणे जगन्निवासु । अर्जुनातें ॥ २० ॥
he asatiye kīrtīsī nāśu | āṇi pāratrikāsī apabhraṃśu | mhaṇe jagannivāsu | arjunāteṃ || 20 ||
म्हणोनि शोक न करीं । तूं पुरता धीरु धरीं । हे शोच्यता अव्हेरीं । पंडुकुमरा ॥ २१ ॥
mhaṇoni śoka na karīṃ | tūṃ puratā dhīru dharīṃ | he śocyatā avherīṃ | paṃḍukumarā || 21 ||
तुज नव्हे हें उचित । येणें नासेल जोडले बहुत । तूं अझुनिवरी हित । विचारी पां ॥ २२ ॥
tuja navhe heṃ ucita | yeṇeṃ nāsela joḍale bahuta | tūṃ ajhunivarī hita | vicārī pāṃ || 22 ||
येणें संग्रामाचेनि अवसरें । एथ कृपाळुपण नुपकरे । हे आतांचि काय सोयरे । जाहले तुज ॥ २३ ॥
yeṇeṃ saṃgrāmāceni avasareṃ | etha kṛpāl̤upaṇa nupakare | he ātāṃci kāya soyare | jāhale tuja || 23 ||
तूं आधींचि काय नेणसी । कीं गोत्र नोळखसी । वायांचि काय करिसी । अतिशो आतां ॥ २४ ॥
tūṃ ādhīṃci kāya neṇasī | kīṃ gotra nol̤akhasī | vāyāṃci kāya karisī | atiśo ātāṃ || 24 ||
आजिंचे हें काय झुंज । काय जन्मा नवल तुज । हें परस्परें तुम्हां व्याज । सदाचि आथि ॥ २५ ॥
ājiṃce heṃ kāya jhuṃja | kāya janmā navala tuja | heṃ paraspareṃ tumhāṃ vyāja | sadāci āthi || 25 ||
तरी आतां काय जाहलें । कायि स्नेह उपनले । हें नेणिजे परि कुडे केले । अर्जुना तुवा ॥ २६ ॥
tarī ātāṃ kāya jāhaleṃ | kāyi sneha upanale | heṃ neṇije pari kuḍe kele | arjunā tuvā || 26 ||
मोह धरिलिया ऐसें होईल । जे असती प्रतिष्ठा जाईल । आणि परलोकही अंतरेल । ऐहिकेंसी ॥ २७ ॥
moha dhariliyā aiseṃ hoīla | je asatī pratiṣṭhā jāīla | āṇi paralokahī aṃtarela | aihikeṃsī || 27 ||
हृदयाचे ढिलेपण । एथ निकयासी नव्हे कारण । हें संग्रामीं पतन जाण । क्षत्रीयांसी ॥ २८ ॥
hṛdayāce ḍhilepaṇa | etha nikayāsī navhe kāraṇa | heṃ saṃgrāmīṃ patana jāṇa | kṣatrīyāṃsī || 28 ||
ऐसेनि तो कृपावंतु । नानापरी असे शिकवितु । हे ऐकोनि पंडुसुतु । काय बोले ॥ २९ ॥
aiseni to kṛpāvaṃtu | nānāparī ase śikavitu | he aikoni paṃḍusutu | kāya bole || 29 ||
देवा हें येतुलेवरी । बोलावे नलगे अवधारीं । आधीं तूंचि चित्ती विचारीं । संग्रामु हा ॥ ३० ॥
devā heṃ yetulevarī | bolāve nalage avadhārīṃ | ādhīṃ tūṃci cittī vicārīṃ | saṃgrāmu hā || 30 ||
हें झुंज नव्हे प्रमादु । एथ प्रवर्तलिया दिसतसे बाधु । हा उघडा लिंगभेदु । वोढवला आम्हा ॥ ३१ ॥
heṃ jhuṃja navhe pramādu | etha pravartaliyā disatase bādhu | hā ughaḍā liṃgabhedu | voḍhavalā āmhā || 31 ||
देखें मातापितरें अर्चिजती । सर्वस्वें तोष पावविजती । तियें पाठीं केवीं वधिजती । आपुला हातीं ॥ ३२ ॥
dekheṃ mātāpitareṃ arcijatī | sarvasveṃ toṣa pāvavijatī | tiyeṃ pāṭhīṃ kevīṃ vadhijatī | āpulā hātīṃ || 32 ||
देवा संतवृंदु नमस्कारिजे । कां घडे तरी पूजिजे । हें वांचूनि केवीं निंदिजे । स्वयें वाचा ॥ ३३ ॥
devā saṃtavṛṃdu namaskārije | kāṃ ghaḍe tarī pūjije | heṃ vāṃcūni kevīṃ niṃdije | svayeṃ vācā || 33 ||
तैसे गोत्रगुरु आमुचे । हे पूजनीय आम्हां नियमांचे । मज बहुत भीष्मद्रोणांचे । वर्ततसे ॥ ३४ ॥
taise gotraguru āmuce | he pūjanīya āmhāṃ niyamāṃce | maja bahuta bhīṣmadroṇāṃce | vartatase || 34 ||
जयालागीं मनें विरु । आम्ही स्वप्नींही न शको धरूं । तया प्रत्यक्ष केवीं । घातु देवा ॥ ३५ ॥
jayālāgīṃ maneṃ viru | āmhī svapnīṃhī na śako dharūṃ | tayā pratyakṣa kevīṃ | ghātu devā || 35 ||
वर जळो हें जियालें । एथ आघवेयांसी हेंचि काय जाहले । जे यांचां वधीं अभ्यासिलें । मिरविजे आम्हीं ॥ ३६ ॥
vara jal̤o heṃ jiyāleṃ | etha āghaveyāṃsī heṃci kāya jāhale | je yāṃcāṃ vadhīṃ abhyāsileṃ | miravije āmhīṃ || 36 ||
मी पार्थु द्रोणाचा केला । येणें धनुर्वेदु मज दिधला । तेणें उपकारें काय आभारैला । वधीं तयातें ॥ ३७ ॥
mī pārthu droṇācā kelā | yeṇeṃ dhanurvedu maja didhalā | teṇeṃ upakāreṃ kāya ābhārailā | vadhīṃ tayāteṃ || 37 ||
जेथींचिया कृपा लाभिजे वरु । तेथेंचि मने व्यभिचारु । तरी काय मी भस्मासुरु । अर्जुन म्हणे ॥ ३८ ॥
jethīṃciyā kṛpā lābhije varu | tetheṃci mane vyabhicāru | tarī kāya mī bhasmāsuru | arjuna mhaṇe || 38 ||
देवा समुद्र गंभीर आइकिजे । वर तोहि आहाच देखिजे । परी क्षोभु मनीं नेणिजे । द्रोणाचिये ॥ ३९ ॥
devā samudra gaṃbhīra āikije | vara tohi āhāca dekhije | parī kṣobhu manīṃ neṇije | droṇāciye || 39 ||
हें अपार जें गगन । वर तयाही होईल मान । परि अगाध भलें गहन । हृदय यांचे ॥ ४० ॥
heṃ apāra jeṃ gagana | vara tayāhī hoīla māna | pari agādha bhaleṃ gahana | hṛdaya yāṃce || 40 ||
वरी अमृतही विटे । कीं काळवशें वज्र फुटे । परि मनोधर्मु न लोटे । विकरविला हा ॥ ४१ ॥
varī amṛtahī viṭe | kīṃ kāl̤avaśeṃ vajra phuṭe | pari manodharmu na loṭe | vikaravilā hā || 41 ||
स्नेहालागीं माये । म्हणिपे तें कीरु होये । परि कृपा ते मूर्त आहे । द्रोणीं इये ॥ ४२ ॥
snehālāgīṃ māye | mhaṇipe teṃ kīru hoye | pari kṛpā te mūrta āhe | droṇīṃ iye || 42 ||
हा कारुण्याची आदि । सकळ गुणांचा निधि । विद्यासिंधु निरवधि । अर्जुन म्हणे ॥ ४३ ॥
hā kāruṇyācī ādi | sakal̤a guṇāṃcā nidhi | vidyāsiṃdhu niravadhi | arjuna mhaṇe || 43 ||
हा येणें मानें महंतु । वरी आम्हांलागी कृपावंतु । आतां सांग पां येथ घातु । चिंतूं येईल ॥ ४४ ॥
hā yeṇeṃ māneṃ mahaṃtu | varī āmhāṃlāgī kṛpāvaṃtu | ātāṃ sāṃga pāṃ yetha ghātu | ciṃtūṃ yeīla || 44 ||
ऐसे हे रणीं वधावे । मग आपण राज्यसुख भोगावें । तें मना न ये आघवें । जीवितेंसीं ॥ ४५ ॥
aise he raṇīṃ vadhāve | maga āpaṇa rājyasukha bhogāveṃ | teṃ manā na ye āghaveṃ | jīviteṃsīṃ || 45 ||
हें येणें मानें दुर्भर । जे याहीहुनि भोग सधर । ते असतु येथवर । भिक्षा मागतां भली ॥ ४६ ॥
heṃ yeṇeṃ māneṃ durbhara | je yāhīhuni bhoga sadhara | te asatu yethavara | bhikṣā māgatāṃ bhalī || 46 ||
ना तरी देशत्यागें जाइजे । का गिरिकंदर सेविजे । परी शस्त्र आतां न धरिजे । इयांवरी ॥ ४७ ॥
nā tarī deśatyāgeṃ jāije | kā girikaṃdara sevije | parī śastra ātāṃ na dharije | iyāṃvarī || 47 ||
देवा नवनिशतीं शरीं । वावरोनि यांचां जिव्हारीं । भोग गिंवसावे रुधिरीं । बुडाले जे ॥ ४८ ॥
devā navaniśatīṃ śarīṃ | vāvaroni yāṃcāṃ jivhārīṃ | bhoga giṃvasāve rudhirīṃ | buḍāle je || 48 ||
ते काढूनि काय कीजती । लिप्त केवीं सेविजती । मज न ये हे उपपत्ति । याचिलागीं ॥ ४९ ॥
te kāḍhūni kāya kījatī | lipta kevīṃ sevijatī | maja na ye he upapatti | yācilāgīṃ || 49 ||
ऐसे अर्जुन तिये अवससरीं । म्हणे श्रीकृष्णा अवधारीं । परि ते मना न येचि मुरारी । आइकोनियां ॥ ५० ॥
aise arjuna tiye avasasarīṃ | mhaṇe śrīkṛṣṇā avadhārīṃ | pari te manā na yeci murārī | āikoniyāṃ || 50 ||
हें जाणोनि पार्थु बिहाला । मग पुनरपि बोलों लागला । म्हणे देवो कां चित्त या बोलां । देतीचिना ॥ ५१ ॥
heṃ jāṇoni pārthu bihālā | maga punarapi boloṃ lāgalā | mhaṇe devo kāṃ citta yā bolāṃ | detīcinā || 51 ||
येर्हवीं माझां चित्तीं जें होते । तें मी विचारूनि बोलिलों एथें । परि निकें काय यापरौते । तें तुम्ही जाणा ॥ ५२ ॥
yerhavīṃ mājhāṃ cittīṃ jeṃ hote | teṃ mī vicārūni boliloṃ etheṃ | pari nikeṃ kāya yāparaute | teṃ tumhī jāṇā || 52 ||
पै विरु जयांसी ऐकिजे । आणि या बोलाचि प्राणु सांडिजे । ते एथ संग्रामव्याजें । उभे आहाती ॥ ५३ ॥
pai viru jayāṃsī aikije | āṇi yā bolāci prāṇu sāṃḍije | te etha saṃgrāmavyājeṃ | ubhe āhātī || 53 ||
आतां ऐसेयांतें वधावे । कीं अव्हेरुनिया निघावें । या दोहोंमाजी काइ करावे । तें नेणों आम्ही ॥ ५४ ॥
ātāṃ aiseyāṃteṃ vadhāve | kīṃ avheruniyā nighāveṃ | yā dohoṃmājī kāi karāve | teṃ neṇoṃ āmhī || 54 ||
आम्हां काय उचित । तें पाहतां न स्फुरे एथ । जे मोहें येणें चित्त । व्याकुळ माझे ॥ ५५ ॥
āmhāṃ kāya ucita | teṃ pāhatāṃ na sphure etha | je moheṃ yeṇeṃ citta | vyākul̤a mājhe || 55 ||
तिमिरावरुद्ध जैसें । दृष्टीचे तेज भ्रंशे । मग पांसीच असतां न दिसे । वस्तुजात ॥ ५६ ॥
timirāvaruddha jaiseṃ | dṛṣṭīce teja bhraṃśe | maga pāṃsīca asatāṃ na dise | vastujāta || 56 ||
देवा मज तैसे जाहले । जें मन भ्रांती ग्रासिलें । आतां काय हित आपुलें । तेंही नेणे ॥ ५७ ॥
devā maja taise jāhale | jeṃ mana bhrāṃtī grāsileṃ | ātāṃ kāya hita āpuleṃ | teṃhī neṇe || 57 ||
तरी श्रीकृष्णा तुवां जाणावें । निकें तें आम्हां सांगावें । जे सखा सर्वस्व आघवें । आम्हांसी तूं ॥ ५८ ॥
tarī śrīkṛṣṇā tuvāṃ jāṇāveṃ | nikeṃ teṃ āmhāṃ sāṃgāveṃ | je sakhā sarvasva āghaveṃ | āmhāṃsī tūṃ || 58 ||
तूं गुरु बंधु पिता । तूं आमची इष्ट देवता । तूंचि सदा रक्षिता । आपदीं आमुतें ॥ ५९ ॥
tūṃ guru baṃdhu pitā | tūṃ āmacī iṣṭa devatā | tūṃci sadā rakṣitā | āpadīṃ āmuteṃ || 59 ||
जैसा शिष्यांते गुरु । सर्वथा नेणे अव्हेरु । कीं सरितांते सागरु । त्यजी केवीं ॥ ६० ॥
jaisā śiṣyāṃte guru | sarvathā neṇe avheru | kīṃ saritāṃte sāgaru | tyajī kevīṃ || 60 ||
नातरी अपत्यातें माये । सांडुनि जरी जाये । तरी ते कैसेनिं जिये । ऐकें कृष्णा ॥ ६१ ॥
nātarī apatyāteṃ māye | sāṃḍuni jarī jāye | tarī te kaiseniṃ jiye | aikeṃ kṛṣṇā || 61 ||
तैसा सर्वांपरी आम्हांसी । देवा तूंचि एक आहासी । आणि बोलिलें जरी न मानिसी । मागील माझें ॥ ६२ ॥
taisā sarvāṃparī āmhāṃsī | devā tūṃci eka āhāsī | āṇi bolileṃ jarī na mānisī | māgīla mājheṃ || 62 ||
तरी उचित काय आम्हां । जे व्यभिचरेना धर्मा । तें झडकरी पुरुषोत्तमा । सांगें आतां ॥ ६३ ॥
tarī ucita kāya āmhāṃ | je vyabhicarenā dharmā | teṃ jhaḍakarī puruṣottamā | sāṃgeṃ ātāṃ || 63 ||
हें सकळ कुळ देखोनि । जो शोकु उपजलासे मनीं । तो तुझिया वाक्यावांचुनि । न जाय आणिकें ॥ ६४ ॥
heṃ sakal̤a kul̤a dekhoni | jo śoku upajalāse manīṃ | to tujhiyā vākyāvāṃcuni | na jāya āṇikeṃ || 64 ||
एथ पृथ्वीतळ आपु होईल । हें महेंद्रपदही पाविजेल । परि मोह हा न फिटेल । मानसींचा ॥ ६५ ॥
etha pṛthvītal̤a āpu hoīla | heṃ maheṃdrapadahī pāvijela | pari moha hā na phiṭela | mānasīṃcā || 65 ||
जैसीं बीजें सर्वथा आहाळलीं । तरी सुक्षेत्री जर्ही पेरिलीं । तरी न विरुढती सिंचलीं । आवडे तैसीं ॥ ६६ ॥
jaisīṃ bījeṃ sarvathā āhāl̤alīṃ | tarī sukṣetrī jarhī perilīṃ | tarī na viruḍhatī siṃcalīṃ | āvaḍe taisīṃ || 66 ||
ना तरी आयुष्य पुरलें आहे । तरी औषधें काही नोहे । एथ एकचि उपेगा जाये । परमामृत ॥ ६७ ॥
nā tarī āyuṣya puraleṃ āhe | tarī auṣadheṃ kāhī nohe | etha ekaci upegā jāye | paramāmṛta || 67 ||
तैसे राज्यभोगसमृद्धि । उज्जीवन नोहे जीवबुद्धि । एथ जिव्हाळा कृपानिधि । कारुण्य तुझें ॥ ६८ ॥
taise rājyabhogasamṛddhi | ujjīvana nohe jīvabuddhi | etha jivhāl̤ā kṛpānidhi | kāruṇya tujheṃ || 68 ||
ऐसें अर्जुन तेथ बोलिला । जंव क्षण एक भ्रांति सांडिला । मग पुनरपि व्यापिला । उर्मीं तेणें ॥ ६९ ॥
aiseṃ arjuna tetha bolilā | jaṃva kṣaṇa eka bhrāṃti sāṃḍilā | maga punarapi vyāpilā | urmīṃ teṇeṃ || 69 ||
कीं मज पाहता उर्मी नोहे । हें अनारिसें गमत आहे । तो ग्रासिला महामोहें । काळसर्पें ॥ ७० ॥
kīṃ maja pāhatā urmī nohe | heṃ anāriseṃ gamata āhe | to grāsilā mahāmoheṃ | kāl̤asarpeṃ || 70 ||
सवर्म हृदयकल्हारीं । तेथ कारुण्यवेळेचां भरीं । लागला म्हणोनि लहरी । भांजेचि ना ॥ ७१ ॥
savarma hṛdayakalhārīṃ | tetha kāruṇyavel̤ecāṃ bharīṃ | lāgalā mhaṇoni laharī | bhāṃjeci nā || 71 ||
हें जाणोनि ऐसी प्रौढी । जो दृष्टीसवें विष फेडी । तो धावया श्रीहरी गारुडी । पातला कीं ॥ ७२ ॥
heṃ jāṇoni aisī prauḍhī | jo dṛṣṭīsaveṃ viṣa pheḍī | to dhāvayā śrīharī gāruḍī | pātalā kīṃ || 72 ||
तैसिया पंडुकुमरा व्याकुळा । मिरवतसे श्रीकृष्ण जवळा । तो कृपावशें अवलीळा । रक्षील आतां ॥ ७३ ॥
taisiyā paṃḍukumarā vyākul̤ā | miravatase śrīkṛṣṇa javal̤ā | to kṛpāvaśeṃ avalīl̤ā | rakṣīla ātāṃ || 73 ||
म्हणोनि तो पार्थु । मोहफणिग्रस्तु । म्यां म्हणितला हा हेतु । जाणोनियां ॥ ७४ ॥
mhaṇoni to pārthu | mohaphaṇigrastu | myāṃ mhaṇitalā hā hetu | jāṇoniyāṃ || 74 ||
मग देखा तेथ फाल्गुनु । घेतला असे भ्रांती कवळूनु । जैसा घनपडळीं भानु । आच्छादिजे ॥ ७५ ॥
maga dekhā tetha phālgunu | ghetalā ase bhrāṃtī kaval̤ūnu | jaisā ghanapaḍal̤īṃ bhānu | ācchādije || 75 ||
तयापरी तो धर्नुधरू । जाहलासे दुःखे जर्जरु । जैसा ग्रीष्मकाळीं गिरिवरु । वणवला कां ॥ ७६ ॥
tayāparī to dharnudharū | jāhalāse duḥkhe jarjaru | jaisā grīṣmakāl̤īṃ girivaru | vaṇavalā kāṃ || 76 ||
म्हणोनि सहजे सुनिळु । कृपामृते सजळु । तो वोळलासे श्रीगोपाळु । महामेघु ॥ ७७ ॥
mhaṇoni sahaje sunil̤u | kṛpāmṛte sajal̤u | to vol̤alāse śrīgopāl̤u | mahāmeghu || 77 ||
तेथ सुदर्शनाची द्युति । तेचि विद्युल्लता झळकती । गंभीर वाचा ते आयती । गर्जनेची ॥ ७८ ॥
tetha sudarśanācī dyuti | teci vidyullatā jhal̤akatī | gaṃbhīra vācā te āyatī | garjanecī || 78 ||
आतां तो उदार कैसा वर्षेल । तेणे अर्जुनाचळु निवेल । मग नवी विरुढी फुटेल । उन्मेषाची ॥ ७९ ॥
ātāṃ to udāra kaisā varṣela | teṇe arjunācal̤u nivela | maga navī viruḍhī phuṭela | unmeṣācī || 79 ||
ते कथा आइका । मनाचिया आराणुका । ज्ञानदेवो म्हणे देखा । निवृत्तिदासु ॥ ८० ॥
te kathā āikā | manāciyā ārāṇukā | jñānadevo mhaṇe dekhā | nivṛttidāsu || 80 ||
ऐसें संजयो सांगतु । म्हणे राया तो पार्थु । पुनरपि शोकाकुलितु । काय बोले ॥ ८१ ॥
aiseṃ saṃjayo sāṃgatu | mhaṇe rāyā to pārthu | punarapi śokākulitu | kāya bole || 81 ||
आइकें सखेदु बोले श्रीकृष्णातें । आतां नाळवावें तुम्हीं मातें । मी सर्वथा न झुंजें येथें । भरंवसेनि ॥ ८२ ॥
āikeṃ sakhedu bole śrīkṛṣṇāteṃ | ātāṃ nāl̤avāveṃ tumhīṃ māteṃ | mī sarvathā na jhuṃjeṃ yetheṃ | bharaṃvaseni || 82 ||
ऐसें येकि हेळां बोलिला । मग मौन धरोनि ठेला । तेथ श्रीकृष्णा विस्मो पातला । देखोनि तयाते ॥ ८३ ॥
aiseṃ yeki hel̤āṃ bolilā | maga mauna dharoni ṭhelā | tetha śrīkṛṣṇā vismo pātalā | dekhoni tayāte || 83 ||
मग आपुला चित्तीं म्हणे । एथ हें काय आदरिलें येणें । अर्जुन सर्वथा कांही नेणे । काय कीजे ॥ ८४ ॥
maga āpulā cittīṃ mhaṇe | etha heṃ kāya ādarileṃ yeṇeṃ | arjuna sarvathā kāṃhī neṇe | kāya kīje || 84 ||
हा उमजे आतां कवणेपरी । कैसेनि धीरु स्वीकारी । जैसा ग्रहाते पंचाक्षरी । अनुमानी कां ॥ ८५ ॥
hā umaje ātāṃ kavaṇeparī | kaiseni dhīru svīkārī | jaisā grahāte paṃcākṣarī | anumānī kāṃ || 85 ||
ना तरी असाध्य देखोनि व्याधी । अमृतासम दिव्य औषधी । वैद्य सूचि निरवधि । निदानींची ॥ ८६ ॥
nā tarī asādhya dekhoni vyādhī | amṛtāsama divya auṣadhī | vaidya sūci niravadhi | nidānīṃcī || 86 ||
तैसा विवरितु असे श्रीअनंतु । तया दोन्हीं सैन्याआंतु । जयापरी पार्थु । भ्रांति सांडी ॥ ८७ ॥
taisā vivaritu ase śrīanaṃtu | tayā donhīṃ sainyāāṃtu | jayāparī pārthu | bhrāṃti sāṃḍī || 87 ||
तें कारण मनीं धरिलें । मग सरोष बोलों आदरिले । जैसें मातेच्या कोपीं थोकलें । स्नेह आथी ॥ ८८ ॥
teṃ kāraṇa manīṃ dharileṃ | maga saroṣa boloṃ ādarile | jaiseṃ mātecyā kopīṃ thokaleṃ | sneha āthī || 88 ||
कीं औषधाचिया कडुवटपणीं । जैसी अमृताची पुरवणी । ते आहाच न दिसे परी गुणीं । प्रकट होय ॥ ८९ ॥
kīṃ auṣadhāciyā kaḍuvaṭapaṇīṃ | jaisī amṛtācī puravaṇī | te āhāca na dise parī guṇīṃ | prakaṭa hoya || 89 ||
तैसे वरिवरि पाहतां उदासें । आंत तरी अतिसुरसें । तियें वाक्यें हृषीकेशें । बोलों आदरिलीं ॥ ९० ॥
taise varivari pāhatāṃ udāseṃ | āṃta tarī atisuraseṃ | tiyeṃ vākyeṃ hṛṣīkeśeṃ | boloṃ ādarilīṃ || 90 ||
मग अर्जुनाते म्हणितलें । आम्ही आजि हें नवल देखिलें । जें तुवां येथ आदरिलें । माझारींचि ॥ ९१ ॥
maga arjunāte mhaṇitaleṃ | āmhī āji heṃ navala dekhileṃ | jeṃ tuvāṃ yetha ādarileṃ | mājhārīṃci || 91 ||
तूं जाणता तरी म्हणविसी । परी नेणीवेतें न संडिसी । आणि शिकवूं म्हणों तरी बोलसी । बहुसाल नीति ॥ ९२ ॥
tūṃ jāṇatā tarī mhaṇavisī | parī neṇīveteṃ na saṃḍisī | āṇi śikavūṃ mhaṇoṃ tarī bolasī | bahusāla nīti || 92 ||
जात्यंधा लागे पिसें । मग तें सैरा धांवे जैसें । तुझे शहाणपण तैसें । दिसतसे ॥ ९३ ॥
jātyaṃdhā lāge piseṃ | maga teṃ sairā dhāṃve jaiseṃ | tujhe śahāṇapaṇa taiseṃ | disatase || 93 ||
तूं आपणपें तरी नेणसी । परी या कौरवांते शोचूं पहासी । हा बहु विस्मय आम्हांसी । पुढतपुढती ॥ ९४ ॥
tūṃ āpaṇapeṃ tarī neṇasī | parī yā kauravāṃte śocūṃ pahāsī | hā bahu vismaya āmhāṃsī | puḍhatapuḍhatī || 94 ||
तरी सांग पां मज अर्जुना । तुजपासोनि स्थिती या त्रिभुवना । हे अनादि विश्वरचना । तें लटकें कायी ॥ ९५ ॥
tarī sāṃga pāṃ maja arjunā | tujapāsoni sthitī yā tribhuvanā | he anādi viśvaracanā | teṃ laṭakeṃ kāyī || 95 ||
एथ समर्थु एक आथीं । तयापासूनि भूतें होती । तरी हें वायाचि काय बोलती । जगामाजीं ॥ ९६ ॥
etha samarthu eka āthīṃ | tayāpāsūni bhūteṃ hotī | tarī heṃ vāyāci kāya bolatī | jagāmājīṃ || 96 ||
हो कां सांप्रत ऐसें जहालें । जे हे जन्ममृत्यू तुवा सृजिले । आणि नाशु पाविले । तुझेनि कायी ॥ ९७ ॥
ho kāṃ sāṃprata aiseṃ jahāleṃ | je he janmamṛtyū tuvā sṛjile | āṇi nāśu pāvile | tujheni kāyī || 97 ||
तूं भ्रमलेपणें अहंकृती । यांसी घातु न करिसी चितीं । तरी सांगे कायि हे होती । चिरंतन ॥ ९८ ॥
tūṃ bhramalepaṇeṃ ahaṃkṛtī | yāṃsī ghātu na karisī citīṃ | tarī sāṃge kāyi he hotī | ciraṃtana || 98 ||
कीं तूं एक वधिता । आणि सकळ लोकु हा मरता । ऐसी भ्रांति झणें चित्ता । येवो देसी ॥ ९९ ॥
kīṃ tūṃ eka vadhitā | āṇi sakal̤a loku hā maratā | aisī bhrāṃti jhaṇeṃ cittā | yevo desī || 99 ||
अनादिसिद्ध हें आघवें । होत जात स्वभावें । तरी तुवा का शोचावे । सांग मज ॥ १०० ॥
anādisiddha heṃ āghaveṃ | hota jāta svabhāveṃ | tarī tuvā kā śocāve | sāṃga maja || 100 ||
परी मूर्खपणे नेणसी । न चिंतावें तें चिंतसी । आणि तूंचि नीति सांगसी । आम्हाप्रति ॥ १०१ ॥
parī mūrkhapaṇe neṇasī | na ciṃtāveṃ teṃ ciṃtasī | āṇi tūṃci nīti sāṃgasī | āmhāprati || 101 ||
देखें जे विवेकी जे होती । ते दोहींतेही न शोचती । जे होय जाय हे भ्रांती । म्हणऊनियां ॥ १०२ ॥
dekheṃ je vivekī je hotī | te dohīṃtehī na śocatī | je hoya jāya he bhrāṃtī | mhaṇaūniyāṃ || 102 ||
अर्जुना सांगेन आइक । एथ आम्ही तुम्ही देख । आणि हे भूपति अशेख । आदिकरुनी ॥ १०३ ॥
arjunā sāṃgena āika | etha āmhī tumhī dekha | āṇi he bhūpati aśekha | ādikarunī || 103 ||
नित्यता ऐसेचि असोनि । ना तरी निश्चित क्षया जाऊनि । हे भ्रांति वेगळी करूनी । दोन्हीं नाहीं ॥ १०४ ॥
nityatā aiseci asoni | nā tarī niścita kṣayā jāūni | he bhrāṃti vegal̤ī karūnī | donhīṃ nāhīṃ || 104 ||
हे उपजे आणि नाशे । ते मायावशें दिसे । येर्हवीं तत्वता वस्तु जे असे । ते अविनाशचि ॥ १०५ ॥
he upaje āṇi nāśe | te māyāvaśeṃ dise | yerhavīṃ tatvatā vastu je ase | te avināśaci || 105 ||
जैसें पवनें तोय हालविलें । आणि तरंगाकार जाहलें । तरी कवण कें जन्मलें । म्हणों ये तेथ ॥ १०६ ॥
jaiseṃ pavaneṃ toya hālavileṃ | āṇi taraṃgākāra jāhaleṃ | tarī kavaṇa keṃ janmaleṃ | mhaṇoṃ ye tetha || 106 ||
तेंचि वायूचे स्फुरण ठेलें । आणि उदक सहज सपाटलें । तरी आता काय निमालें । विचारीं पां ॥ १०७ ॥
teṃci vāyūce sphuraṇa ṭheleṃ | āṇi udaka sahaja sapāṭaleṃ | tarī ātā kāya nimāleṃ | vicārīṃ pāṃ || 107 ||
आइकें शरीर तरी एक । परी वयसा भेद अनेक । हें प्रत्यक्षचि देख । प्रमाण तूं ॥ १०८ ॥
āikeṃ śarīra tarī eka | parī vayasā bheda aneka | heṃ pratyakṣaci dekha | pramāṇa tūṃ || 108 ||
एथ कौमारत्व दिसे । मग तारुण्यीं तें भ्रंशे । परी देहचि न नाशे । एकेकासवें ॥ १०९ ॥
etha kaumāratva dise | maga tāruṇyīṃ teṃ bhraṃśe | parī dehaci na nāśe | ekekāsaveṃ || 109 ||
तैसीं चैतन्याचां ठायीं । इयें शरीरांतरे होति जाति पाहीं । ऐसें जाणे जया नाहीं । व्यामोहदुःख ॥ ११० ॥
taisīṃ caitanyācāṃ ṭhāyīṃ | iyeṃ śarīrāṃtare hoti jāti pāhīṃ | aiseṃ jāṇe jayā nāhīṃ | vyāmohaduḥkha || 110 ||
एथ नेणावया हेंचि कारण । जें इंद्रियांआधीनपण । तिहीं आकळिजे अंतःकरण । म्हणऊनि भ्रमे ॥ १११ ॥
etha neṇāvayā heṃci kāraṇa | jeṃ iṃdriyāṃādhīnapaṇa | tihīṃ ākal̤ije aṃtaḥkaraṇa | mhaṇaūni bhrame || 111 ||
इंद्रियें विषय सेविती । तेथ हर्ष शोकु उपजती । ते अंतर आप्लविती । संगें येणें ॥ ११२ ॥
iṃdriyeṃ viṣaya sevitī | tetha harṣa śoku upajatī | te aṃtara āplavitī | saṃgeṃ yeṇeṃ || 112 ||
जयां विषायांचां ठायीं । एकनिष्ठता कहीं नाहीं । तेथ दुःख आणि कांहीं । सुखहि दिसे ॥ ११३ ॥
jayāṃ viṣāyāṃcāṃ ṭhāyīṃ | ekaniṣṭhatā kahīṃ nāhīṃ | tetha duḥkha āṇi kāṃhīṃ | sukhahi dise || 113 ||
देखें हे शब्दाची व्याप्ति । निंदा आणि स्तुति । तेथ द्वेषाद्वेष उपजति । श्रवणद्वारें ॥ ११४ ॥
dekheṃ he śabdācī vyāpti | niṃdā āṇi stuti | tetha dveṣādveṣa upajati | śravaṇadvāreṃ || 114 ||
मृदु आणि कठीण । जे स्पर्शाचे दोन्ही गुण । जे वपूचेनि संगे कारण संतोषखेदां ॥ ११५ ॥
mṛdu āṇi kaṭhīṇa | je sparśāce donhī guṇa | je vapūceni saṃge kāraṇa saṃtoṣakhedāṃ || 115 ||
भ्यासुर आणि सुरेख । हें रुपाचें स्वरूप देख । जें उपजवी सुखदुःख । नेत्राद्वारें ॥ ११६ ॥
bhyāsura āṇi surekha | heṃ rupāceṃ svarūpa dekha | jeṃ upajavī sukhaduḥkha | netrādvāreṃ || 116 ||
सुगंधु आणि दुर्गंधु । हा परिमळाचा भेदु । जो घ्राणसंगे विषादु - । तोषु देता ॥ ११७ ॥
sugaṃdhu āṇi durgaṃdhu | hā parimal̤ācā bhedu | jo ghrāṇasaṃge viṣādu - | toṣu detā || 117 ||
तैसाचि द्विविध रसु । उपजवी प्रीतित्रासु । म्हणूनि हा अपभ्रंशु । विषयसंगु ॥ ११८ ॥
taisāci dvividha rasu | upajavī prītitrāsu | mhaṇūni hā apabhraṃśu | viṣayasaṃgu || 118 ||
देखें इंद्रियां आधीन होईजे ।तें शीतोष्णांते पाविजे । आणि सुखदुःखी आकळिजे । आपणपें ॥ ११९ ॥
dekheṃ iṃdriyāṃ ādhīna hoīje |teṃ śītoṣṇāṃte pāvije | āṇi sukhaduḥkhī ākal̤ije | āpaṇapeṃ || 119 ||
या विषयावांचूनि कांही । आणीक सर्वथा रम्य नाहीं । ऐसा स्वभावोचि पाहीं । इंद्रियांचा ॥ १२० ॥
yā viṣayāvāṃcūni kāṃhī | āṇīka sarvathā ramya nāhīṃ | aisā svabhāvoci pāhīṃ | iṃdriyāṃcā || 120 ||
हे विषय तरी कैसे । रोहिणीचें जळ जैसें । कां स्वप्नींचा आभासे । भद्रजाति ॥ १२१ ॥
he viṣaya tarī kaise | rohiṇīceṃ jal̤a jaiseṃ | kāṃ svapnīṃcā ābhāse | bhadrajāti || 121 ||
देखें अनित्य तियापरी । म्हणऊनि तूं अव्हेरीं । हा सर्वथा संगु न धरीं । धनुर्धरा ॥ १२२ ॥
dekheṃ anitya tiyāparī | mhaṇaūni tūṃ avherīṃ | hā sarvathā saṃgu na dharīṃ | dhanurdharā || 122 ||
हे विषय जयाते नाकळिती । तयाते सुखदुःखें दोन्ही न पवती । आणि गर्भवासुसंगती । नाहीं तया ॥ १२३ ॥
he viṣaya jayāte nākal̤itī | tayāte sukhaduḥkheṃ donhī na pavatī | āṇi garbhavāsusaṃgatī | nāhīṃ tayā || 123 ||
तो नित्यरूपु पार्था । वोळखावा सर्वथा । जो या इंद्रियार्था । नागवेचि ॥ १२४ ॥
to nityarūpu pārthā | vol̤akhāvā sarvathā | jo yā iṃdriyārthā | nāgaveci || 124 ||
आतां अर्जुना आणिक कांही एक । सांगेन मी आइक । जें विचारें परलोक । वोळखिती ॥ १२५ ॥
ātāṃ arjunā āṇika kāṃhī eka | sāṃgena mī āika | jeṃ vicāreṃ paraloka | vol̤akhitī || 125 ||
या उपाधिमाजि गुप्त । चैतन्य असे सर्वगत । तें तत्वज्ञ संत । स्वीकारिती ॥ १२६ ॥
yā upādhimāji gupta | caitanya ase sarvagata | teṃ tatvajña saṃta | svīkāritī || 126 ||
सलिलीं पय जैसें । एक होऊन मीनलें असे । परीं निवडूनि राजहंसें । वेगळें कीजे ॥ १२७ ॥
salilīṃ paya jaiseṃ | eka hoūna mīnaleṃ ase | parīṃ nivaḍūni rājahaṃseṃ | vegal̤eṃ kīje || 127 ||
कीं अग्निमुखें किडाळ । तोडोनियां चोखाळ । निवडिती केवळ । बुद्धिमंत ॥ १२८ ॥
kīṃ agnimukheṃ kiḍāl̤a | toḍoniyāṃ cokhāl̤a | nivaḍitī keval̤a | buddhimaṃta || 128 ||
ना तरी जाणिवेच्या आयणी । करितां दधिकडसणी । मग नवनीत निर्वाणीं । दिसे जैसें ॥ १२९ ॥
nā tarī jāṇivecyā āyaṇī | karitāṃ dadhikaḍasaṇī | maga navanīta nirvāṇīṃ | dise jaiseṃ || 129 ||
कीं भूस बीज एकवट । उपणितां राहे घनवट । तेथ उडे तें फलकट । जाणों आले ॥ १३० ॥
kīṃ bhūsa bīja ekavaṭa | upaṇitāṃ rāhe ghanavaṭa | tetha uḍe teṃ phalakaṭa | jāṇoṃ āle || 130 ||
तैसें विचारितां निरसलें । तें प्रपंचु सहजें सांडवलें । मग तत्वता तत्व उरलें । ज्ञानियांसी ॥ १३१ ॥
taiseṃ vicāritāṃ nirasaleṃ | teṃ prapaṃcu sahajeṃ sāṃḍavaleṃ | maga tatvatā tatva uraleṃ | jñāniyāṃsī || 131 ||
म्हणोनि अनित्याचां ठायीं । तयां आस्तिक्यबुद्धि नाहीं । निष्कर्ष दोहींही । देखिला असे ॥ १३२ ॥
mhaṇoni anityācāṃ ṭhāyīṃ | tayāṃ āstikyabuddhi nāhīṃ | niṣkarṣa dohīṃhī | dekhilā ase || 132 ||
देखें सारासार विचारितां । भ्रांति जे पाहीं असारता । तरी सार तें स्वभावता । नित्य जाणें ॥ १३३ ॥
dekheṃ sārāsāra vicāritāṃ | bhrāṃti je pāhīṃ asāratā | tarī sāra teṃ svabhāvatā | nitya jāṇeṃ || 133 ||
हा लोकत्रयाकारु । तो जयाचा विस्तारु । तेथ नाम वर्ण आकारु । चिन्ह नाही ॥ १३४ ॥
hā lokatrayākāru | to jayācā vistāru | tetha nāma varṇa ākāru | cinha nāhī || 134 ||
जो सर्वदा सर्वगतु । जन्मक्षयातीतु । तया केलियाहि घातु । कदाचि नोहे ॥ १३५ ॥
jo sarvadā sarvagatu | janmakṣayātītu | tayā keliyāhi ghātu | kadāci nohe || 135 ||
आणि शरीरजात हे आघवें । हें नाशवंत स्वभावें । म्हणोनि तुवा झुंजावें । पंडुकुमरा ॥ १३६ ॥
āṇi śarīrajāta he āghaveṃ | heṃ nāśavaṃta svabhāveṃ | mhaṇoni tuvā jhuṃjāveṃ | paṃḍukumarā || 136 ||
तूं धरूनि देहाभिमानातें । दिठी सूनि या शरीरातें । मी मारिता हे मरते । म्हणत आहासी ॥ १३७ ॥
tūṃ dharūni dehābhimānāteṃ | diṭhī sūni yā śarīrāteṃ | mī māritā he marate | mhaṇata āhāsī || 137 ||
तरी अर्जुना तूं हें नेणसी । जरी तत्वता विचारिसी । तरी वधिता तूं नव्हेसी । हे वध्य नव्हती ॥ १३८ ॥
tarī arjunā tūṃ heṃ neṇasī | jarī tatvatā vicārisī | tarī vadhitā tūṃ navhesī | he vadhya navhatī || 138 ||
जैसें स्वप्नामाजिं देखिजे । तें स्वप्नींचि साच आपजे । मग चेऊनियां पाहिजे । तंव कांही नाहीं ॥ १३९ ॥
jaiseṃ svapnāmājiṃ dekhije | teṃ svapnīṃci sāca āpaje | maga ceūniyāṃ pāhije | taṃva kāṃhī nāhīṃ || 139 ||
तैसी हे जाण माया । तूं भ्रमत आहासी वायां । शस्त्रें हाणितलिया छाया । जैसी आंगी न रुपे ॥ १४० ॥
taisī he jāṇa māyā | tūṃ bhramata āhāsī vāyāṃ | śastreṃ hāṇitaliyā chāyā | jaisī āṃgī na rupe || 140 ||
कां पूर्ण कुंभ उलंडला । तेथ बिंबाकारु दिसे भ्रंशला । परी भानु नाहीं नासला । तयासवें ॥ १४१ ॥
kāṃ pūrṇa kuṃbha ulaṃḍalā | tetha biṃbākāru dise bhraṃśalā | parī bhānu nāhīṃ nāsalā | tayāsaveṃ || 141 ||
ना तरी मठीं आकाश जैसें । मठाकृती अवतरले असे । तो भंगलिया आपैसे । स्वरूपचि ॥ १४२ ॥
nā tarī maṭhīṃ ākāśa jaiseṃ | maṭhākṛtī avatarale ase | to bhaṃgaliyā āpaise | svarūpaci || 142 ||
तैसें शरीराचां लोपीं । सर्वथा नाशु नाहीं स्वरूपीं । म्हणऊनि तूं हें नारोपीं । भ्रांति बापा ॥ १४३ ॥
taiseṃ śarīrācāṃ lopīṃ | sarvathā nāśu nāhīṃ svarūpīṃ | mhaṇaūni tūṃ heṃ nāropīṃ | bhrāṃti bāpā || 143 ||
जैसें जीर्ण वस्त्र सांडिजे । मग नूतन वेढिजे । तैसे देहांतराते स्वीकारिजे । चैतन्यनाथें ॥ १४४ ॥
jaiseṃ jīrṇa vastra sāṃḍije | maga nūtana veḍhije | taise dehāṃtarāte svīkārije | caitanyanātheṃ || 144 ||
हा अनादि नित्यसिद्धु । निरुपाधि विशुद्धु । म्हणऊनि शस्त्रादिकीं छेदु । न घडे यया ॥ १४५ ॥
hā anādi nityasiddhu | nirupādhi viśuddhu | mhaṇaūni śastrādikīṃ chedu | na ghaḍe yayā || 145 ||
हा प्रळयोदके नाप्लवे । अग्निदाहो न संभवे । एथ महाशोषु न प्रभवे । मारुताचा ॥ १४६ ॥
hā pral̤ayodake nāplave | agnidāho na saṃbhave | etha mahāśoṣu na prabhave | mārutācā || 146 ||
अर्जुना हा नित्यु । अचळु हा शाश्वतु । सर्वत्र सदोदितु । परिपूर्णु हा ॥ १४७ ॥
arjunā hā nityu | acal̤u hā śāśvatu | sarvatra sadoditu | paripūrṇu hā || 147 ||
हा तर्काचिये दिठी । गोचर नोहे किरिटी । ध्यान याचिये भेटी । उत्कंठा वाहे ॥ १४८ ॥
hā tarkāciye diṭhī | gocara nohe kiriṭī | dhyāna yāciye bheṭī | utkaṃṭhā vāhe || 148 ||
हा सदा दुर्लभु मना । आपु नोहे साधना । निःसीमु हा अर्जुना । पुरुषोत्तमु ॥ १४९ ॥
hā sadā durlabhu manā | āpu nohe sādhanā | niḥsīmu hā arjunā | puruṣottamu || 149 ||
हा गुणत्रयरहितु । व्यक्तीसी अतीतु । अनादि अविकृतु । सर्वरूप ॥ १५० ॥
hā guṇatrayarahitu | vyaktīsī atītu | anādi avikṛtu | sarvarūpa || 150 ||
अर्जुना ऐसा जाणावा । हा सकळात्मकु देखावा । मग सहजे शोकु आघवा । हरेल तुझा ॥ १५१ ॥
arjunā aisā jāṇāvā | hā sakal̤ātmaku dekhāvā | maga sahaje śoku āghavā | harela tujhā || 151 ||
अथवा ऐसा नेणसी । तूं अंतवंतचि हें मानिसी । तर्ही शोचूं न पवसी । पंडुकुमरा ॥ १५२ ॥
athavā aisā neṇasī | tūṃ aṃtavaṃtaci heṃ mānisī | tarhī śocūṃ na pavasī | paṃḍukumarā || 152 ||
जे आदि-स्थिती- अंतु । हा निरंतर असे नित्यु । जैसा प्रवाहो अनुस्यूतु । गंगाजळाचा ॥ १५३ ॥
je ādi-sthitī- aṃtu | hā niraṃtara ase nityu | jaisā pravāho anusyūtu | gaṃgājal̤ācā || 153 ||
तें आदि नाहीं खंडले । समुद्रीं तरी असे मिनलें । आणि जातचि मध्यें उरले । दिसे जैसें ॥ १५४ ॥
teṃ ādi nāhīṃ khaṃḍale | samudrīṃ tarī ase minaleṃ | āṇi jātaci madhyeṃ urale | dise jaiseṃ || 154 ||
इये तिन्हीं तयापरी । सरसींच सदा अवधारीं । भूतांसी कवणीं अवसरीं । ठाकती ना ॥ १५५ ॥
iye tinhīṃ tayāparī | sarasīṃca sadā avadhārīṃ | bhūtāṃsī kavaṇīṃ avasarīṃ | ṭhākatī nā || 155 ||
म्हणोनि हे आघवें । एथ तुज न लगे शोचावें । जे स्थितीची हे स्वभावें । अनादि ऐसी ॥ १५६ ॥
mhaṇoni he āghaveṃ | etha tuja na lage śocāveṃ | je sthitīcī he svabhāveṃ | anādi aisī || 156 ||
ना तरी हे अर्जुना । न येचि तुझिया मना । जे देखोनि लोकु अधीना । जन्मक्षया ॥ १५७ ॥
nā tarī he arjunā | na yeci tujhiyā manā | je dekhoni loku adhīnā | janmakṣayā || 157 ||
तरी येथ कांही । तुज शोकासि कारण नाहीं । जे जन्ममृत्यु हे पाहीं । अपरिहर ॥ १५८ ॥
tarī yetha kāṃhī | tuja śokāsi kāraṇa nāhīṃ | je janmamṛtyu he pāhīṃ | aparihara || 158 ||
उपजे तें नाशे । नाशलें पुनरपि दिसे । हें घटिकायंत्र तैसें । परिभ्रमे गा ॥ १५९ ॥
upaje teṃ nāśe | nāśaleṃ punarapi dise | heṃ ghaṭikāyaṃtra taiseṃ | paribhrame gā || 159 ||
ना तरी उदो अस्तु आपैसे । अखंडित होत जात जैसें । हें जन्ममरण तैसें । अनिवार जगीं ॥ १६० ॥
nā tarī udo astu āpaise | akhaṃḍita hota jāta jaiseṃ | heṃ janmamaraṇa taiseṃ | anivāra jagīṃ || 160 ||
महाप्रळय अवसरे । हें त्रैलोक्यही संहरे । म्हणोनि हा परिहरे । आदि अंतु ॥ १६१ ॥
mahāpral̤aya avasare | heṃ trailokyahī saṃhare | mhaṇoni hā parihare | ādi aṃtu || 161 ||
तूं जरी हे ऐसें मानसी । तरी खेदु कां करिसी । काय जाणतचि नेणसी । धनुर्धरा ॥ १६२ ॥
tūṃ jarī he aiseṃ mānasī | tarī khedu kāṃ karisī | kāya jāṇataci neṇasī | dhanurdharā || 162 ||
एथ आणिकही एक पार्था । तुज बहुतीं परी पाहतां । दुःख करावया सर्वथा । विषो नाहीं ॥ १६३ ॥
etha āṇikahī eka pārthā | tuja bahutīṃ parī pāhatāṃ | duḥkha karāvayā sarvathā | viṣo nāhīṃ || 163 ||
जें समस्तें इयें भूते । जन्मा आदि अमूर्ते । मग पातलीं व्यक्तीतें । जन्मलेया ॥ १६४ ॥
jeṃ samasteṃ iyeṃ bhūte | janmā ādi amūrte | maga pātalīṃ vyaktīteṃ | janmaleyā || 164 ||
तियें क्षयासि जेथ जाती । तेथ निभ्रांत आने नव्हती । देखें पूर्व स्थितीच येती । आपुलिये ॥ १६५ ॥
tiyeṃ kṣayāsi jetha jātī | tetha nibhrāṃta āne navhatī | dekheṃ pūrva sthitīca yetī | āpuliye || 165 ||
येर मध्यें जें प्रतिभासे । तें निद्रिता स्वप्न जैसें । तैसा आकारु हा मायावशें । सत्स्वरूपीं ॥ १६६ ॥
yera madhyeṃ jeṃ pratibhāse | teṃ nidritā svapna jaiseṃ | taisā ākāru hā māyāvaśeṃ | satsvarūpīṃ || 166 ||
ना तरी पवनें स्पर्शिलें नीर । पढियासे तरंगाकार । का परापेक्षा अळकांर- । व्यक्ति कनकीं ॥ १६७ ॥
nā tarī pavaneṃ sparśileṃ nīra | paḍhiyāse taraṃgākāra | kā parāpekṣā al̤akāṃra- | vyakti kanakīṃ || 167 ||
तैसें सकळ हें मूर्त । जाण पां मायाकारित । जैसें आकाशीं बिंबत । अभ्रपटल ॥ १६८ ॥
taiseṃ sakal̤a heṃ mūrta | jāṇa pāṃ māyākārita | jaiseṃ ākāśīṃ biṃbata | abhrapaṭala || 168 ||
तैसें आदीचि जें नाही । तयालागीं तूं रुदसि कायी । तूं अवीट तें पाहीं । चैतन्य एक ॥ १६९ ॥
taiseṃ ādīci jeṃ nāhī | tayālāgīṃ tūṃ rudasi kāyī | tūṃ avīṭa teṃ pāhīṃ | caitanya eka || 169 ||
जयाचि आर्तीचि भोगित । विषयी त्यजिले संत । जयालागीं विरक्त । वनवासिये ॥ १७० ॥
jayāci ārtīci bhogita | viṣayī tyajile saṃta | jayālāgīṃ virakta | vanavāsiye || 170 ||
दिठी सूनि जयातें । ब्रह्मचर्यादि व्रतें । मुनीश्वर तयातें आचरताती ॥ १७१ ॥
diṭhī sūni jayāteṃ | brahmacaryādi vrateṃ | munīśvara tayāteṃ ācaratātī || 171 ||
एक अंतरी निश्चळ । जें निहाळितां केवळ । विसरले सकळ । संसारजात ॥ १७२ ॥
eka aṃtarī niścal̤a | jeṃ nihāl̤itāṃ keval̤a | visarale sakal̤a | saṃsārajāta || 172 ||
एकां गुणानुवादु करितां । उपरती होऊनि चिता । निरवधि तल्लीनता । निरंतर ॥ १७३ ॥
ekāṃ guṇānuvādu karitāṃ | uparatī hoūni citā | niravadhi tallīnatā | niraṃtara || 173 ||
एक ऐकतांचि निवाले । ते देहभावीं सांडले । एक अनुभवें पातले । तद्रुपता ॥ १७४ ॥
eka aikatāṃci nivāle | te dehabhāvīṃ sāṃḍale | eka anubhaveṃ pātale | tadrupatā || 174 ||
जैसा सरिता ओघ समस्त । समुद्रामाजिं मिळत । परी माघौते न समात । परतले नाहीं ॥ १७५ ॥
jaisā saritā ogha samasta | samudrāmājiṃ mil̤ata | parī māghaute na samāta | paratale nāhīṃ || 175 ||
तैसिया योगीश्वरांचिया मती । मिळणीसवें एकवटती । परी जे विचारूनि पुनरावृत्ति । भजतीचिना ॥ १७६ ॥
taisiyā yogīśvarāṃciyā matī | mil̤aṇīsaveṃ ekavaṭatī | parī je vicārūni punarāvṛtti | bhajatīcinā || 176 ||
जें सर्वत्र सर्वही देहीं । जया करितांही घातु नाहीं । तें विश्वात्मक तूं पाहीं । चैतन्य एक ॥ १७७ ॥
jeṃ sarvatra sarvahī dehīṃ | jayā karitāṃhī ghātu nāhīṃ | teṃ viśvātmaka tūṃ pāhīṃ | caitanya eka || 177 ||
याचेनिचि स्वभावें । हें होत जात आघवें । तरी सांग काय शोचावें । एथ तुवां ॥ १७८ ॥
yācenici svabhāveṃ | heṃ hota jāta āghaveṃ | tarī sāṃga kāya śocāveṃ | etha tuvāṃ || 178 ||
एर्हवीं तरी पार्था । तुज कां नेणों न मनें चित्ता । परी किडाळ हें शोचितां । बहुतीं परीं ॥ १७९ ॥
erhavīṃ tarī pārthā | tuja kāṃ neṇoṃ na maneṃ cittā | parī kiḍāl̤a heṃ śocitāṃ | bahutīṃ parīṃ || 179 ||
तूं अझुनि कां न विचारिसी । काय हें चिंतितु आहासी । स्वधर्मु तो विसरलासी । तरावें जेणें ॥ १८० ॥
tūṃ ajhuni kāṃ na vicārisī | kāya heṃ ciṃtitu āhāsī | svadharmu to visaralāsī | tarāveṃ jeṇeṃ || 180 ||
या कौरवां भलतें जाहलें । अथवा तुजचि कांही पातलें । कीं युगचि हें बुडालें । जर्हीं एथ ॥ १८१ ॥
yā kauravāṃ bhalateṃ jāhaleṃ | athavā tujaci kāṃhī pātaleṃ | kīṃ yugaci heṃ buḍāleṃ | jarhīṃ etha || 181 ||
तरी स्वधर्मु एक आहे । तो सर्वथा त्याज्य नोहे । मग तरिजेल काय पाहे । कृपाळुपणें ॥ १८२ ॥
tarī svadharmu eka āhe | to sarvathā tyājya nohe | maga tarijela kāya pāhe | kṛpāl̤upaṇeṃ || 182 ||
अर्जुना तुझें चित्त । जर्ही जाहलें द्रवीभूत । तर्ही हें अनुचित । संग्रामसमयीं ॥ १८३ ॥
arjunā tujheṃ citta | jarhī jāhaleṃ dravībhūta | tarhī heṃ anucita | saṃgrāmasamayīṃ || 183 ||
अगा गोक्षीर जरी जाहलें । तरी पथ्यासि नाही म्हणितलें । ऐसेनिहि विष होय सुदलें । नवज्वरीं देतां ॥ १८४ ॥
agā gokṣīra jarī jāhaleṃ | tarī pathyāsi nāhī mhaṇitaleṃ | aisenihi viṣa hoya sudaleṃ | navajvarīṃ detāṃ || 184 ||
तैसे आनीं आन करितां । नाशु होईल हिता । म्हणऊनि तूं आतां । सावध होई ॥ १८५ ॥
taise ānīṃ āna karitāṃ | nāśu hoīla hitā | mhaṇaūni tūṃ ātāṃ | sāvadha hoī || 185 ||
वायांचि व्याकुळ कायी । आपुला निजधर्मु पाहीं । जो आचरिता बाधु नाहीं । कवणे काळीं ॥ १८६ ॥
vāyāṃci vyākul̤a kāyī | āpulā nijadharmu pāhīṃ | jo ācaritā bādhu nāhīṃ | kavaṇe kāl̤īṃ || 186 ||
जैसें मार्गेंचि चालतां । अपावो न पवे सर्वथा । कां दीपाधारें वर्ततां । नाडळिजे ॥ १८७ ॥
jaiseṃ mārgeṃci cālatāṃ | apāvo na pave sarvathā | kāṃ dīpādhāreṃ vartatāṃ | nāḍal̤ije || 187 ||
म्हणोनि यालागीं पाहीं । तुम्हां क्षत्रियां आणीक कांही । संग्रामावांचूनि नाहीं । उचित जाणें ॥ १८८–१८९ ॥
mhaṇoni yālāgīṃ pāhīṃ | tumhāṃ kṣatriyāṃ āṇīka kāṃhī | saṃgrāmāvāṃcūni nāhīṃ | ucita jāṇeṃ || 188–189 ||
निष्कपटा होआवें । उसिणा घाई जुंझावें । हें असो काय सांगावे । प्रत्यक्षावरी ॥ १९० ॥
niṣkapaṭā hoāveṃ | usiṇā ghāī juṃjhāveṃ | heṃ aso kāya sāṃgāve | pratyakṣāvarī || 190 ||
अर्जुना झुंज देखें आतांचें । हें हो काय दैव तुमचे । कीं निधान सकळ धर्माचें । प्रगटले असे ॥ १९१ ॥
arjunā jhuṃja dekheṃ ātāṃceṃ | heṃ ho kāya daiva tumace | kīṃ nidhāna sakal̤a dharmāceṃ | pragaṭale ase || 191 ||
हा संग्रामु काय म्हणिपे । कीं स्वर्गुचि येणें रूपें । मूर्त कां प्रतापे । उदो केला ॥ १९२ ॥
hā saṃgrāmu kāya mhaṇipe | kīṃ svarguci yeṇeṃ rūpeṃ | mūrta kāṃ pratāpe | udo kelā || 192 ||
ना तरी गुणाचेनि पतिकरें । आर्तिंचेनि पडिभरें । हें कीर्तीचि स्वयंवरे । आली तुज ॥ १९३ ॥
nā tarī guṇāceni patikareṃ | ārtiṃceni paḍibhareṃ | heṃ kīrtīci svayaṃvare | ālī tuja || 193 ||
क्षत्रियें बहुत पुण्य कीजे । तें झुंज ऐसें हें लाहिजे । जैसें मार्गें जातां आडळिजे । चिंतामणीसी ॥ १९४ ॥
kṣatriyeṃ bahuta puṇya kīje | teṃ jhuṃja aiseṃ heṃ lāhije | jaiseṃ mārgeṃ jātāṃ āḍal̤ije | ciṃtāmaṇīsī || 194 ||
ना तरी जांभया पसरे मुख । तेथ अवचटें पडे पीयूख । तैसा संग्रामु हा देख । पातला असे ॥ १९५ ॥
nā tarī jāṃbhayā pasare mukha | tetha avacaṭeṃ paḍe pīyūkha | taisā saṃgrāmu hā dekha | pātalā ase || 195 ||
आतां हा ऐसा अव्हेरिजे । मग नाथिले शोचूं बैसिजे । तरी आपण आहाणा होईजे । आपणपेयां ॥ १९६ ॥
ātāṃ hā aisā avherije | maga nāthile śocūṃ baisije | tarī āpaṇa āhāṇā hoīje | āpaṇapeyāṃ || 196 ||
पूर्वजांचे जोडलें । आपणचि होय धाडिलें । जरी आजि शस्त्र सांडिले । रणीं इये ॥ १९७ ॥
pūrvajāṃce joḍaleṃ | āpaṇaci hoya dhāḍileṃ | jarī āji śastra sāṃḍile | raṇīṃ iye || 197 ||
असती कीर्ति जाईल । जग अभिशापु देईल । आणि गिंवसित पावतील । महादोष ॥ १९८ ॥
asatī kīrti jāīla | jaga abhiśāpu deīla | āṇi giṃvasita pāvatīla | mahādoṣa || 198 ||
जैसी भ्रतारेहीन वनिता । उपहृती पावे सर्वथा । तैशी दशा जीविता । स्वधर्मेंवीण ॥ १९९ ॥
jaisī bhratārehīna vanitā | upahṛtī pāve sarvathā | taiśī daśā jīvitā | svadharmeṃvīṇa || 199 ||
ना तरी रणीं शव सांडिजे । तें चौमेरीं गिधीं विदारिजे । तैसे स्वधर्महीन अभिभविजे । महादोषी ॥ २०० ॥
nā tarī raṇīṃ śava sāṃḍije | teṃ caumerīṃ gidhīṃ vidārije | taise svadharmahīna abhibhavije | mahādoṣī || 200 ||
म्हणोनि स्वधर्म हा सांडसील । तरी पापा वरपडा होसील । आणि अपेश तें न वचेल । कल्पांतावरी ॥ २०१ ॥
mhaṇoni svadharma hā sāṃḍasīla | tarī pāpā varapaḍā hosīla | āṇi apeśa teṃ na vacela | kalpāṃtāvarī || 201 ||
जाणतेनि तंवचि जियावे । जंव अपकीर्ति आंगा न पवे । आणि सांग पां केवी निगावें । एथोनियां ॥ २०२ ॥
jāṇateni taṃvaci jiyāve | jaṃva apakīrti āṃgā na pave | āṇi sāṃga pāṃ kevī nigāveṃ | ethoniyāṃ || 202 ||
तूं निर्मत्सरु सदयता । येथूनि निघसी कीर माघौता । परी ते गति समस्तां । न मनेल ययां ॥ २०३ ॥
tūṃ nirmatsaru sadayatā | yethūni nighasī kīra māghautā | parī te gati samastāṃ | na manela yayāṃ || 203 ||
हें चहूंकडून वेढितील । बाणवरी घेतील । तेथ पार्था न सुटिजेल । कृपाळुपणे ॥ २०४ ॥
heṃ cahūṃkaḍūna veḍhitīla | bāṇavarī ghetīla | tetha pārthā na suṭijela | kṛpāl̤upaṇe || 204 ||
ऐसेनिही प्राण्संकटे । जरी विपायें पां निघणें घटे । तरी तें जियालेंही वोखटें । मरणाहुनी ॥ २०५ ॥
aisenihī prāṇsaṃkaṭe | jarī vipāyeṃ pāṃ nighaṇeṃ ghaṭe | tarī teṃ jiyāleṃhī vokhaṭeṃ | maraṇāhunī || 205 ||
तूं आणिकही एक न विचारिसी । एथ संभ्रमे झुंजो आलासी । आणि सकणवपणे निघालासी । मागुता जरी ॥ २०६ ॥
tūṃ āṇikahī eka na vicārisī | etha saṃbhrame jhuṃjo ālāsī | āṇi sakaṇavapaṇe nighālāsī | māgutā jarī || 206 ||
हे म्हणतील गेला रे गेला । अर्जुन आम्हां बिहाला । हा सांगें बोलु उरला । निका कायी ॥ २०७–२०८ ॥
he mhaṇatīla gelā re gelā | arjuna āmhāṃ bihālā | hā sāṃgeṃ bolu uralā | nikā kāyī || 207–208 ||
लोक सायासें करूनि बहुतें । कां वेंचिती आपुली जीवितें । परी वाढविती कीर्तीतें । धनुर्धरा ॥ २०९ ॥
loka sāyāseṃ karūni bahuteṃ | kāṃ veṃcitī āpulī jīviteṃ | parī vāḍhavitī kīrtīteṃ | dhanurdharā || 209 ||
ते तुज अनायसें । अनकळित जोडिली असे । हें अद्वितीय जैसें । गगन आहे ॥ २१० ॥
te tuja anāyaseṃ | anakal̤ita joḍilī ase | heṃ advitīya jaiseṃ | gagana āhe || 210 ||
तैसी कीर्ती निःसीम । तुझां ठायीं निरुपम । तुझे गुण उत्तम । तिहीं लोकीं ॥ २११ ॥
taisī kīrtī niḥsīma | tujhāṃ ṭhāyīṃ nirupama | tujhe guṇa uttama | tihīṃ lokīṃ || 211 ||
दिगंतीचे भूपति । भाट होऊनि वाखाणिती । जे ऐकिलिया दचकती । कृतांतादिक ॥ २१२ ॥
digaṃtīce bhūpati | bhāṭa hoūni vākhāṇitī | je aikiliyā dacakatī | kṛtāṃtādika || 212 ||
ऐसा महिमा घनवट । गंगा तैसी चोखट । जयां देखी जगीं सुभट । वांठ जाहली ॥ २१३ ॥
aisā mahimā ghanavaṭa | gaṃgā taisī cokhaṭa | jayāṃ dekhī jagīṃ subhaṭa | vāṃṭha jāhalī || 213 ||
ते पौरुष तुझें अद्भुत । आइकोनियां हे समस्त । जाहले आथि विरक्त । जीवितेंसी ॥ २१४ ॥
te pauruṣa tujheṃ adbhuta | āikoniyāṃ he samasta | jāhale āthi virakta | jīviteṃsī || 214 ||
जैसा सिंहाचिया हांका । युगांतु होय मदमुखा । तैसा कौरवां अशेखां । धाकु तुझा ॥ २१५ ॥
jaisā siṃhāciyā hāṃkā | yugāṃtu hoya madamukhā | taisā kauravāṃ aśekhāṃ | dhāku tujhā || 215 ||
जैसे पर्वत वज्रांते । ना तरी सर्प गरुडातें । तैसा अर्जुना हे तूंते । मानिती सदा ॥ २१६ ॥
jaise parvata vajrāṃte | nā tarī sarpa garuḍāteṃ | taisā arjunā he tūṃte | mānitī sadā || 216 ||
ते अगाधपण जाईल । मग हिणावो अंगा येईल । जरी मागुता निघसील । न झुंजतचि ॥ २१७ ॥
te agādhapaṇa jāīla | maga hiṇāvo aṃgā yeīla | jarī māgutā nighasīla | na jhuṃjataci || 217 ||
आणि हे पळतां पळों नेदिती । धरूनि अवकळा करिती । न गणित कुटी बोलती । आइकतां तुज ॥ २१८ ॥
āṇi he pal̤atāṃ pal̤oṃ neditī | dharūni avakal̤ā karitī | na gaṇita kuṭī bolatī | āikatāṃ tuja || 218 ||
मग ते वेळी हियें फुटावें । आंता लाठेपणे कां न झुंजावे । हें जिंतले तरी भोगावें । पृथ्वीतल ॥ २१९ ॥
maga te vel̤ī hiyeṃ phuṭāveṃ | āṃtā lāṭhepaṇe kāṃ na jhuṃjāve | heṃ jiṃtale tarī bhogāveṃ | pṛthvītala || 219 ||
ना तरी रणीं एथ । झुंजतां वेंचलें जीवित । तरी स्वर्गसुख अनकळित । पावसील ॥ २२० ॥
nā tarī raṇīṃ etha | jhuṃjatāṃ veṃcaleṃ jīvita | tarī svargasukha anakal̤ita | pāvasīla || 220 ||
म्हणोनि ये गोठी । विचारु न करीं किरिटी । आतां धनुष्य घेऊनि उठी । झुंजें वेगीं ॥ २२१ ॥
mhaṇoni ye goṭhī | vicāru na karīṃ kiriṭī | ātāṃ dhanuṣya gheūni uṭhī | jhuṃjeṃ vegīṃ || 221 ||
देखें स्वधर्मु हा आचरतां । दोषु नासे असता । तुज भ्रांति हे कवण चित्ता । एथ पातकाची ॥ २२२ ॥
dekheṃ svadharmu hā ācaratāṃ | doṣu nāse asatā | tuja bhrāṃti he kavaṇa cittā | etha pātakācī || 222 ||
सांगे प्लवेंचि काय बुडिजे । कां मार्गीं जातां आडळिजे । परी विपायें चालो नेणिजे । तरी तेंही घडे ॥ २२३ ॥
sāṃge plaveṃci kāya buḍije | kāṃ mārgīṃ jātāṃ āḍal̤ije | parī vipāyeṃ cālo neṇije | tarī teṃhī ghaḍe || 223 ||
अमृतें तरीचि मरीजे । जरी विखेंसी सेवीजे । तैसा स्वधर्में दोषु पाविजे । हेतुकपणे ॥ २२४ ॥
amṛteṃ tarīci marīje | jarī vikheṃsī sevīje | taisā svadharmeṃ doṣu pāvije | hetukapaṇe || 224 ||
म्हणोनि तुज पार्था । हेतु सांडोनि सर्वथा । क्षात्रवृत्ती झुंजतां । पाप नाही ॥ २२५ ॥
mhaṇoni tuja pārthā | hetu sāṃḍoni sarvathā | kṣātravṛttī jhuṃjatāṃ | pāpa nāhī || 225 ||
सुखीं संतोषा न यावे । दुःखी विषादा न भजावें । आणि लाभालाभ न धरावे । मनामाजीं ॥ २२६ ॥
sukhīṃ saṃtoṣā na yāve | duḥkhī viṣādā na bhajāveṃ | āṇi lābhālābha na dharāve | manāmājīṃ || 226 ||
एथ विजयपण होईल । कां सर्वथा देह जाईल । हें आधींचि कांही पुढील । चिंतावेना ॥ २२७ ॥
etha vijayapaṇa hoīla | kāṃ sarvathā deha jāīla | heṃ ādhīṃci kāṃhī puḍhīla | ciṃtāvenā || 227 ||
आपणयां उचिता । स्वधर्मातेंचि रहाटतां । जे पावें तें निवांता । साहोनि जावें ॥ २२८ ॥
āpaṇayāṃ ucitā | svadharmāteṃci rahāṭatāṃ | je pāveṃ teṃ nivāṃtā | sāhoni jāveṃ || 228 ||
ऐसेया मनें होआवें । तरी दोषु न घडे स्वभावें । म्हणोनि आतां झुंजावें । निभ्रांत तुवां ॥ २२९ ॥
aiseyā maneṃ hoāveṃ | tarī doṣu na ghaḍe svabhāveṃ | mhaṇoni ātāṃ jhuṃjāveṃ | nibhrāṃta tuvāṃ || 229 ||
हे सांख्यस्थिति मुकुलित । सांगितली तुज एथ । आतां बुद्धियोगु निश्चित । अवधारीं पां ॥ २३० ॥
he sāṃkhyasthiti mukulita | sāṃgitalī tuja etha | ātāṃ buddhiyogu niścita | avadhārīṃ pāṃ || 230 ||
जया बुद्धियुक्ता । आहालिया पार्था । कर्मबंधु सर्वथा । बांधू न पावे ॥ २३१ ॥
jayā buddhiyuktā | āhāliyā pārthā | karmabaṃdhu sarvathā | bāṃdhū na pāve || 231 ||
जैसे वज्रकवच लेईजे । मग शस्त्रांचा वर्षावो साहिजे । परी जैतेंसी उरिजे । अचुंबिता ॥ २३२ ॥
jaise vajrakavaca leīje | maga śastrāṃcā varṣāvo sāhije | parī jaiteṃsī urije | acuṃbitā || 232 ||
तैसें ऐहिक तरी न नशे । आणि मोक्षु तो उरला असे । जेथ पूर्वानुक्रम दिसे । चोखाळत ॥ २३३ ॥
taiseṃ aihika tarī na naśe | āṇi mokṣu to uralā ase | jetha pūrvānukrama dise | cokhāl̤ata || 233 ||
कर्माधारे राहाटिजे । परी कर्मफळ न निरीक्षिजे । जैसा मंत्रज्ञु न बधिजे । भूतबाधा ॥ २३४ ॥
karmādhāre rāhāṭije | parī karmaphal̤a na nirīkṣije | jaisā maṃtrajñu na badhije | bhūtabādhā || 234 ||
तियापरी जे सुबुद्धि । आपुलाल्या निरवधि । हां असतांचि उपाधि । आंकळू न सके ॥ २३५ ॥
tiyāparī je subuddhi | āpulālyā niravadhi | hāṃ asatāṃci upādhi | āṃkal̤ū na sake || 235 ||
जेथ न संचरे पुण्यपाप । जे सूक्ष्म अति निष्कंप । गुणत्रयादि लेप । न लगती जेथ ॥ २३६ ॥
jetha na saṃcare puṇyapāpa | je sūkṣma ati niṣkaṃpa | guṇatrayādi lepa | na lagatī jetha || 236 ||
अर्जुना ते पुण्यवशें । जरी अल्पचि हृदयीं बुद्धि प्रकाशे । तरी अशेषही नाशे । संसारभय ॥ २३७ ॥
arjunā te puṇyavaśeṃ | jarī alpaci hṛdayīṃ buddhi prakāśe | tarī aśeṣahī nāśe | saṃsārabhaya || 237 ||
जैसी दीपकळिका धाकुटी । परी बहु तेजातें प्रगटी । तरी सद्बुद्धि हे थेकुटी । म्हणों नये ॥ २३८ ॥
jaisī dīpakal̤ikā dhākuṭī | parī bahu tejāteṃ pragaṭī | tarī sadbuddhi he thekuṭī | mhaṇoṃ naye || 238 ||
पार्था बहुतीं परी । हे अपेक्षिजे विचारशूरी । जे दुर्लभ चराचरीं । सद्वासना ॥ २३९ ॥
pārthā bahutīṃ parī | he apekṣije vicāraśūrī | je durlabha carācarīṃ | sadvāsanā || 239 ||
आणिकासारिखा बहुवसु । जैसा न जोडे परिसु । कां अमृताचा लेशु । दैवगुणें ॥ २४० ॥
āṇikāsārikhā bahuvasu | jaisā na joḍe parisu | kāṃ amṛtācā leśu | daivaguṇeṃ || 240 ||
तैसी दुर्लभ जे सद्बुद्धि । जिये परमात्माचि अवधि । जैसा गंगेसी उदधि । निरंतर ॥ २४१ ॥
taisī durlabha je sadbuddhi | jiye paramātmāci avadhi | jaisā gaṃgesī udadhi | niraṃtara || 241 ||
तैसी ईश्वरावांचूनि कांही । जिये आणिक लाणी नाहीं । ते एकचि बुद्धि पाहीं । अर्जुना जगीं ॥ २४२ ॥
taisī īśvarāvāṃcūni kāṃhī | jiye āṇika lāṇī nāhīṃ | te ekaci buddhi pāhīṃ | arjunā jagīṃ || 242 ||
येरी ते दुर्मति । जे बहुधा असे विकरती । तेथ निरंतर रमती । अविवेकिये ॥ २४३ ॥
yerī te durmati | je bahudhā ase vikaratī | tetha niraṃtara ramatī | avivekiye || 243 ||
म्हणोनि तया पार्था । स्वर्ग संसार नरकावस्था । आत्मसुख सर्वथा । दृष्ट नाहीं ॥ २४४ ॥
mhaṇoni tayā pārthā | svarga saṃsāra narakāvasthā | ātmasukha sarvathā | dṛṣṭa nāhīṃ || 244 ||
वेदाधारें बोलती । केवळ कर्म प्रतिष्ठिती । परी कर्मफळीं आसक्ती । धरूनियां ॥ २४५ ॥
vedādhāreṃ bolatī | keval̤a karma pratiṣṭhitī | parī karmaphal̤īṃ āsaktī | dharūniyāṃ || 245 ||
म्हणती संसारी जन्मिजे । यज्ञादि कर्म कीजें । मग स्वर्गसुख भोगिजे । मनोहर ॥ २४६ ॥
mhaṇatī saṃsārī janmije | yajñādi karma kījeṃ | maga svargasukha bhogije | manohara || 246 ||
एथ हें वांचूनि कांही । आणिक सर्वथा सुखचि नाही । ऐसें अर्जुना बोलती पाहीं । दुर्बुद्धि ते ॥ २४७ ॥
etha heṃ vāṃcūni kāṃhī | āṇika sarvathā sukhaci nāhī | aiseṃ arjunā bolatī pāhīṃ | durbuddhi te || 247 ||
देखें कामना अभिभूत । होऊनि कर्में आचरत । ते केवळ भोगीं चित्त । देऊनियां ॥ २४८ ॥
dekheṃ kāmanā abhibhūta | hoūni karmeṃ ācarata | te keval̤a bhogīṃ citta | deūniyāṃ || 248 ||
क्रियाविशेषें बहुतें । न लोपितीं विधीतें । निपुण होऊनि धर्मातें । अनुष्ठिती ॥ २४९ ॥
kriyāviśeṣeṃ bahuteṃ | na lopitīṃ vidhīteṃ | nipuṇa hoūni dharmāteṃ | anuṣṭhitī || 249 ||
परि एकचि कुडें करिती । जे स्वर्गकामु मनीं धरिती । यज्ञपुरुषा चुकती । भोक्ता जो ॥ २५० ॥
pari ekaci kuḍeṃ karitī | je svargakāmu manīṃ dharitī | yajñapuruṣā cukatī | bhoktā jo || 250 ||
जैसा कर्पुराचा राशि कीजे । मग अग्नि लाऊनि दीजे । कां मिष्टानीं संचरविजे । काळकूट ॥ २५१ ॥
jaisā karpurācā rāśi kīje | maga agni lāūni dīje | kāṃ miṣṭānīṃ saṃcaravije | kāl̤akūṭa || 251 ||
दैवें अमृतकुंभ जोडला । तो पायें हाणोनि उलंडिला । तैसा नासिती धर्म निपजला । हेतुकपणें ॥ २५२ ॥
daiveṃ amṛtakuṃbha joḍalā | to pāyeṃ hāṇoni ulaṃḍilā | taisā nāsitī dharma nipajalā | hetukapaṇeṃ || 252 ||
सायासें पुण्य अर्जिजे । मग संसारु का अपेक्षिजे । परी नेणती ते काय कीजे । अप्राप्त देखें ॥ २५३ ॥
sāyāseṃ puṇya arjije | maga saṃsāru kā apekṣije | parī neṇatī te kāya kīje | aprāpta dekheṃ || 253 ||
जैसे रांधवणी रससोय निकी । करुनियां मोले विकी । तैसा भोगासाठी अविवेकी । धाडिती धर्मु ॥ २५४ ॥
jaise rāṃdhavaṇī rasasoya nikī | karuniyāṃ mole vikī | taisā bhogāsāṭhī avivekī | dhāḍitī dharmu || 254 ||
म्हणोनि हे पार्था । दुर्बुद्धि देख सर्वथा । तयां वेदवादरतां । मनीं वसे ॥ २५५ ॥
mhaṇoni he pārthā | durbuddhi dekha sarvathā | tayāṃ vedavādaratāṃ | manīṃ vase || 255 ||
तिन्हीं गुणीं आवृत्त । हे वेद जाणे निभ्रांत । म्हणोनि उपनिषदादि समस्त । सात्विक ते ॥ २५६ ॥
tinhīṃ guṇīṃ āvṛtta | he veda jāṇe nibhrāṃta | mhaṇoni upaniṣadādi samasta | sātvika te || 256 ||
येर रजतमात्मक । जेथ निरुपिजे कर्मादिक । जे केवळ स्वर्गसूचक । धनुर्धरा ॥ २५७ ॥
yera rajatamātmaka | jetha nirupije karmādika | je keval̤a svargasūcaka | dhanurdharā || 257 ||
म्हणोनि तूं जाण । हे सुखदुःखासीच कारण । एथ झणे अंतःकरण । रिगों देसी ॥ २५८ ॥
mhaṇoni tūṃ jāṇa | he sukhaduḥkhāsīca kāraṇa | etha jhaṇe aṃtaḥkaraṇa | rigoṃ desī || 258 ||
तूं गुणत्रयातें अव्हेरीं । मी माझें हें न करीं । एक आत्मसुख अंतरी । विसंब झणीं ॥ २५९ ॥
tūṃ guṇatrayāteṃ avherīṃ | mī mājheṃ heṃ na karīṃ | eka ātmasukha aṃtarī | visaṃba jhaṇīṃ || 259 ||
जरी वेदें बहुत बोललें । विविध भेद सूचिले । तर्ही आपण हित आपुलें । तेंचि घेपे ॥ २६० ॥
jarī vedeṃ bahuta bolaleṃ | vividha bheda sūcile | tarhī āpaṇa hita āpuleṃ | teṃci ghepe || 260 ||
जैसा प्रगटलिया गभस्ती । अशेषही मार्ग दिसती । तरी तेतुलेही काय चालिजती । सांगे मज ॥ २६१ ॥
jaisā pragaṭaliyā gabhastī | aśeṣahī mārga disatī | tarī tetulehī kāya cālijatī | sāṃge maja || 261 ||
का उदकमय सकळ । जर्ही जाहलें असे महीतळ । तरी आपण घेपे केवळ । आर्तीचजोगें ॥ २६२ ॥
kā udakamaya sakal̤a | jarhī jāhaleṃ ase mahītal̤a | tarī āpaṇa ghepe keval̤a | ārtīcajogeṃ || 262 ||
तैसे ज्ञानिये जे होती । ते वेदार्थाते विवरिती । मग अपेक्षित तें स्वीकारिती । शाश्वत जें ॥ २६३ ॥
taise jñāniye je hotī | te vedārthāte vivaritī | maga apekṣita teṃ svīkāritī | śāśvata jeṃ || 263 ||
म्हणौनि आइकें पार्था । याचिवरी पाहतां । तुज उचित होय आतां । स्वकर्म हें ॥ २६४ ॥
mhaṇauni āikeṃ pārthā | yācivarī pāhatāṃ | tuja ucita hoya ātāṃ | svakarma heṃ || 264 ||
आम्हीं समस्तही विचारिलें । तंव ऐसेंचि हें मना आलें । जे न संडिजे तुवा आपुलें । विहित कर्म ॥ २६५ ॥
āmhīṃ samastahī vicārileṃ | taṃva aiseṃci heṃ manā āleṃ | je na saṃḍije tuvā āpuleṃ | vihita karma || 265 ||
परी कर्मफळीं आस न करावी । आणि कुकर्मी संगति न व्हावी । हे सत्क्रियाचि आचरावी । हेतूविण ॥ २६६ ॥
parī karmaphal̤īṃ āsa na karāvī | āṇi kukarmī saṃgati na vhāvī | he satkriyāci ācarāvī | hetūviṇa || 266 ||
तूं योगयुक्त होऊनी । फळाचा संग सांडुनी । मग अर्जुना चित्त देऊनी । करीं कर्में ॥ २६७ ॥
tūṃ yogayukta hoūnī | phal̤ācā saṃga sāṃḍunī | maga arjunā citta deūnī | karīṃ karmeṃ || 267 ||
परी आदरिले कर्म दैवें । जरी समाप्तीतें पावे । तरी विशेषें तेथ तोषावें । हेही नको ॥ २६८ ॥
parī ādarile karma daiveṃ | jarī samāptīteṃ pāve | tarī viśeṣeṃ tetha toṣāveṃ | hehī nako || 268 ||
कां निमित्तें कोणे एकें । तें सिद्धी न वचतां ठाकें । तरी तेथिंचेनि अपरितोखें । क्षोभावें ना ॥ २६९ ॥
kāṃ nimitteṃ koṇe ekeṃ | teṃ siddhī na vacatāṃ ṭhākeṃ | tarī tethiṃceni aparitokheṃ | kṣobhāveṃ nā || 269 ||
आचरता सिद्धी गेलें । तरी काजाचि कीर आलें । परी ठेलियाही सगुण जहालें । ऐसेंचि मानीं ॥ २७० ॥
ācaratā siddhī geleṃ | tarī kājāci kīra āleṃ | parī ṭheliyāhī saguṇa jahāleṃ | aiseṃci mānīṃ || 270 ||
देखें जेतुलालें कर्म निपजे । तेतुलें आदिपुरुषीं जरी अर्पिजे । तरी परीपूर्ण सहजें । जहालें जाणे ॥ २७१ ॥
dekheṃ jetulāleṃ karma nipaje | tetuleṃ ādipuruṣīṃ jarī arpije | tarī parīpūrṇa sahajeṃ | jahāleṃ jāṇe || 271 ||
देखें संतासंती कर्मीं । हें जे सरिसेपण मनोधर्मीं । तेचि योगस्थिति उत्तमीं । प्रशंसिजे ॥ २७२ ॥
dekheṃ saṃtāsaṃtī karmīṃ | heṃ je sarisepaṇa manodharmīṃ | teci yogasthiti uttamīṃ | praśaṃsije || 272 ||
अर्जुना समत्व चित्ताचें । तेचिं सार जाण योगाचें । जेथ मना आणि बुद्धीचें । ऐक्य आथी ॥ २७३ ॥
arjunā samatva cittāceṃ | teciṃ sāra jāṇa yogāceṃ | jetha manā āṇi buddhīceṃ | aikya āthī || 273 ||
तो बुद्धियोग विवरितां । बहुतें पाडे पार्था । दिसे हा अरुता । कर्मभागु ॥ २७४ ॥
to buddhiyoga vivaritāṃ | bahuteṃ pāḍe pārthā | dise hā arutā | karmabhāgu || 274 ||
परि तेंचि कर्म आचरिजे । तरीच हा योगु पाविजे । जें कर्मशेष सहजे । योगस्थिति ॥ २७५ ॥
pari teṃci karma ācarije | tarīca hā yogu pāvije | jeṃ karmaśeṣa sahaje | yogasthiti || 275 ||
म्हणोनि बुद्धियोगु सधरु । तेथ अर्जुना होई स्थिरु । मनिं करी अव्हेरु । फळहेतूचा ॥ २७६ ॥
mhaṇoni buddhiyogu sadharu | tetha arjunā hoī sthiru | maniṃ karī avheru | phal̤ahetūcā || 276 ||
जे बुद्धियोगा योजिले । तेचि पारंगत जाहले । इहीं उभय संबंधी सांडिले । पापपुण्यीं ॥ २७७ ॥
je buddhiyogā yojile | teci pāraṃgata jāhale | ihīṃ ubhaya saṃbaṃdhī sāṃḍile | pāpapuṇyīṃ || 277 ||
ते कर्मी तरी वर्तती । परी कर्मफळा नातळती । आणि यातायाति लोपती । अर्जुना तयां ॥ २७८ ॥
te karmī tarī vartatī | parī karmaphal̤ā nātal̤atī | āṇi yātāyāti lopatī | arjunā tayāṃ || 278 ||
मग निरामयभरित । पावती पद अच्युत । ते बुद्धियोगयुक्त । धनुर्धरा ॥ २७९ ॥
maga nirāmayabharita | pāvatī pada acyuta | te buddhiyogayukta | dhanurdharā || 279 ||
तूं ऐसा तैं होसी । जैं मोहातें या सांडिसी । आणि वैराग्य मानसीं । संचरेल ॥ २८० ॥
tūṃ aisā taiṃ hosī | jaiṃ mohāteṃ yā sāṃḍisī | āṇi vairāgya mānasīṃ | saṃcarela || 280 ||
मग निष्कळंक गहन । उपजेल आत्मज्ञान । तेणे निचाडें होईल मन । अपैसें तुझे ॥ २८१ ॥
maga niṣkal̤aṃka gahana | upajela ātmajñāna | teṇe nicāḍeṃ hoīla mana | apaiseṃ tujhe || 281 ||
तेथ आणिक कांही जाणावे । कां मागिलातें स्मरावें । हें अर्जुनां आघवें । पारुषेल ॥ २८२ ॥
tetha āṇika kāṃhī jāṇāve | kāṃ māgilāteṃ smarāveṃ | heṃ arjunāṃ āghaveṃ | pāruṣela || 282 ||
इंद्रियांचिया संगती । जिये पसरु असे मती । ते स्थिर होईल मागुती । आत्मस्वरूपीं ॥ २८३ ॥
iṃdriyāṃciyā saṃgatī | jiye pasaru ase matī | te sthira hoīla māgutī | ātmasvarūpīṃ || 283 ||
समाधिसुखीं केवळ । जैं बुद्धि होईल निश्चळ । तैं पावसी तूं सकळ । योगस्थिति ॥ २८४ ॥
samādhisukhīṃ keval̤a | jaiṃ buddhi hoīla niścal̤a | taiṃ pāvasī tūṃ sakal̤a | yogasthiti || 284 ||
तेथ अर्जुन म्हणे देवा । हाचि अभिप्रावो आघवा । मी पुसेन आतां सांगावा । कृपानिधि ॥ २८५ ॥
tetha arjuna mhaṇe devā | hāci abhiprāvo āghavā | mī pusena ātāṃ sāṃgāvā | kṛpānidhi || 285 ||
मग अच्युत म्हणे सुखें । जें किरीटी तुज निकें । तें पूस पां उन्मेखें । मनाचेनि ॥ २८६ ॥
maga acyuta mhaṇe sukheṃ | jeṃ kirīṭī tuja nikeṃ | teṃ pūsa pāṃ unmekheṃ | manāceni || 286 ||
या बोला पार्थें । म्हणितलें सांग पां श्रीकृष्णातें । काय म्हणिपे स्थितप्रज्ञातें । वोळखों केवीं ॥ २८७ ॥
yā bolā pārtheṃ | mhaṇitaleṃ sāṃga pāṃ śrīkṛṣṇāteṃ | kāya mhaṇipe sthitaprajñāteṃ | vol̤akhoṃ kevīṃ || 287 ||
आणि स्थिरबुद्धि जो म्हणिजे । तो कैसां चिन्हीं जाणिजे । जो समाधिसुख भुंजिजे । अखंडित ॥ २८८ ॥
āṇi sthirabuddhi jo mhaṇije | to kaisāṃ cinhīṃ jāṇije | jo samādhisukha bhuṃjije | akhaṃḍita || 288 ||
तो कवणे स्थिती असे । कैसेनि रूपी विलसे । देवा सांगावें हें ऐसें । लक्ष्मीपती ॥ २८९ ॥
to kavaṇe sthitī ase | kaiseni rūpī vilase | devā sāṃgāveṃ heṃ aiseṃ | lakṣmīpatī || 289 ||
तव परब्रह्मअवतरणु । जो षड्गुणाधिकरणु । तो काय तेथ नारायणु । बोलतु असे ॥ २९० ॥
tava parabrahmaavataraṇu | jo ṣaḍguṇādhikaraṇu | to kāya tetha nārāyaṇu | bolatu ase || 290 ||
म्हणे अर्जुना परियेसीं । हा अभिलाषु प्रौढ मानसीं । तो अंतराय स्वसुखेसीं । करीत असे ॥ २९१ ॥
mhaṇe arjunā pariyesīṃ | hā abhilāṣu prauḍha mānasīṃ | to aṃtarāya svasukhesīṃ | karīta ase || 291 ||
जो सर्वदा नित्यतृप्तु । अंतःकरणभरितु । परि विषयामाजि पतितु । जेणें संगे कीजे ॥ २९२ ॥
jo sarvadā nityatṛptu | aṃtaḥkaraṇabharitu | pari viṣayāmāji patitu | jeṇeṃ saṃge kīje || 292 ||
तो कामु सर्वथा जाये । जयाचे आत्मतोषीं मन राहें । तोचि स्थितप्रज्ञु होये । पुरुष जाणे ॥ २९३ ॥
to kāmu sarvathā jāye | jayāce ātmatoṣīṃ mana rāheṃ | toci sthitaprajñu hoye | puruṣa jāṇe || 293 ||
नाना दुःखी प्राप्तीं । जयासी उद्वेगु नाहीं चित्तीं । आणि सुखाचिया आर्ती । अडपैजेना ॥ २९४ ॥
nānā duḥkhī prāptīṃ | jayāsī udvegu nāhīṃ cittīṃ | āṇi sukhāciyā ārtī | aḍapaijenā || 294 ||
अर्जुना तयाचां ठायीं । कामक्रोधु सहजें नाहीं । आणि भयातें नेणें कहीं । परिपूर्ण तो ॥ २९५ ॥
arjunā tayācāṃ ṭhāyīṃ | kāmakrodhu sahajeṃ nāhīṃ | āṇi bhayāteṃ neṇeṃ kahīṃ | paripūrṇa to || 295 ||
ऐसा जो निरवधि । तो जाण पां स्थिरबुद्धि । जो निरसूनि उपाधि । भेदरहितु ॥ २९६ ॥
aisā jo niravadhi | to jāṇa pāṃ sthirabuddhi | jo nirasūni upādhi | bhedarahitu || 296 ||
जो सर्वत्रा सदा सरिसा । परिपूर्ण चंद्रु कां जैसा । अधमोत्तम प्रकाशा - । माजीं न म्हणे ॥ २९७ ॥
jo sarvatrā sadā sarisā | paripūrṇa caṃdru kāṃ jaisā | adhamottama prakāśā - | mājīṃ na mhaṇe || 297 ||
ऐसी अनवच्छिन्न समता । भूतामत्रीं सदयता । आणि पालटु नाहीं चित्ता । कवणे वेळे ॥ २९८ ॥
aisī anavacchinna samatā | bhūtāmatrīṃ sadayatā | āṇi pālaṭu nāhīṃ cittā | kavaṇe vel̤e || 298 ||
गोमटें कांही पावे । तेणे संतोषें तेणें नाभिभवे । जो ओखटेनि नागवे । विषादासी ॥ २९९ ॥
gomaṭeṃ kāṃhī pāve | teṇe saṃtoṣeṃ teṇeṃ nābhibhave | jo okhaṭeni nāgave | viṣādāsī || 299 ||
ऐसा हरिखशोकरहितु । जो आत्मबोधभरितु । तो पां जाण प्रज्ञायुक्तु । धनुर्धरा ॥ ३०० ॥
aisā harikhaśokarahitu | jo ātmabodhabharitu | to pāṃ jāṇa prajñāyuktu | dhanurdharā || 300 ||
कां कूर्म जियापरी । उवाइला अवेव पसरी । ना इच्छावशें आवरी । आपुले आपण ॥ ३०१ ॥
kāṃ kūrma jiyāparī | uvāilā aveva pasarī | nā icchāvaśeṃ āvarī | āpule āpaṇa || 301 ||
तैसीं इंद्रिये आपैतीं होतीं । जयाचें म्हणितलें करिती । तयाची प्रज्ञा जाण स्थिती । पातलीं असे ॥ ३०२ ॥
taisīṃ iṃdriye āpaitīṃ hotīṃ | jayāceṃ mhaṇitaleṃ karitī | tayācī prajñā jāṇa sthitī | pātalīṃ ase || 302 ||
आतां अर्जुना आणिकही एक । सांगेन ऐकें कवतिक । या विषयांते साधक । त्यजिती नियमें ॥ ३०३ ॥
ātāṃ arjunā āṇikahī eka | sāṃgena aikeṃ kavatika | yā viṣayāṃte sādhaka | tyajitī niyameṃ || 303 ||
श्रोत्रादि इंद्रिये आवरती । परि रसने नियमु न करिती । ते सहस्रधा कवळिजती । विषयीं इहीं ॥ ३०४ ॥
śrotrādi iṃdriye āvaratī | pari rasane niyamu na karitī | te sahasradhā kaval̤ijatī | viṣayīṃ ihīṃ || 304 ||
जैसी वरिवरि पालवी खुडिजे । आणि मुळीं उदक घालिजे । तरी कैसेनि नाशु निपजे । तया वृक्षा ॥ ३०५ ॥
jaisī varivari pālavī khuḍije | āṇi mul̤īṃ udaka ghālije | tarī kaiseni nāśu nipaje | tayā vṛkṣā || 305 ||
तो उदकाचेनि बळें अधिकें । जैसा आडवोनि आंगे फांके । तैसा मानसी विषो पोखे । रसनाद्वारें ॥ ३०६ ॥
to udakāceni bal̤eṃ adhikeṃ | jaisā āḍavoni āṃge phāṃke | taisā mānasī viṣo pokhe | rasanādvāreṃ || 306 ||
येरां इंद्रिया विषय तुटे । तैसा नियमूं न ये रस हटें । जे जीवन हें न घटे । येणेंविण ॥ ३०७ ॥
yerāṃ iṃdriyā viṣaya tuṭe | taisā niyamūṃ na ye rasa haṭeṃ | je jīvana heṃ na ghaṭe | yeṇeṃviṇa || 307 ||
मग अर्जुना स्वभावे । ऐसियाही नियमातें पावे । जैं परब्रह्म अनुभवें । होऊनि जाईजे ॥ ३०८ ॥
maga arjunā svabhāve | aisiyāhī niyamāteṃ pāve | jaiṃ parabrahma anubhaveṃ | hoūni jāīje || 308 ||
तैं शरीरभाव नासती । इंद्रिये विषय विसरती । सोहंभावप्रतीति । प्रकट होय ॥ ३०९ ॥
taiṃ śarīrabhāva nāsatī | iṃdriye viṣaya visaratī | sohaṃbhāvapratīti | prakaṭa hoya || 309 ||
येर्हवीं तरी अर्जुना । हें आया नये साधना । जे रहाटताती जतना । निरंतर ॥ ३१० ॥
yerhavīṃ tarī arjunā | heṃ āyā naye sādhanā | je rahāṭatātī jatanā | niraṃtara || 310 ||
जयातें अभ्यासाची घरटी । यमनियमांची ताटी । जे मनाते सदा मुठी । धरूनि आहाती ॥ ३११ ॥
jayāteṃ abhyāsācī gharaṭī | yamaniyamāṃcī tāṭī | je manāte sadā muṭhī | dharūni āhātī || 311 ||
तेही किजती कासाविसी । या इंद्रियांची प्रौढी ऐसी । जैसी मंत्रज्ञातें विवसी । भुलवी कां ॥ ३१२ ॥
tehī kijatī kāsāvisī | yā iṃdriyāṃcī prauḍhī aisī | jaisī maṃtrajñāteṃ vivasī | bhulavī kāṃ || 312 ||
देखे विषय हे तैसे । पावती ऋद्धिसिद्धीचेनि मिषें । मग आकळती स्पर्शें । इंद्रियांचेनि ॥ ३१३ ॥
dekhe viṣaya he taise | pāvatī ṛddhisiddhīceni miṣeṃ | maga ākal̤atī sparśeṃ | iṃdriyāṃceni || 313 ||
तिये संधी मन जाये । मग अभ्यासां ठोठावलें ठाये । ऐसें बळकटपण आहे । इंद्रियांचे ॥ ३१४ ॥
tiye saṃdhī mana jāye | maga abhyāsāṃ ṭhoṭhāvaleṃ ṭhāye | aiseṃ bal̤akaṭapaṇa āhe | iṃdriyāṃce || 314 ||
म्हणोनि आइकें पार्था । यांते निर्दळी जो सर्वथा । सर्व विषयीं आस्था । सांडूनिया ॥ ३१५ ॥
mhaṇoni āikeṃ pārthā | yāṃte nirdal̤ī jo sarvathā | sarva viṣayīṃ āsthā | sāṃḍūniyā || 315 ||
तोचि तूं जाण । योगनिष्ठेसी कारण । जयाचे विषयसुखे । अंतःकरण झकवेना ॥ ३१६ ॥
toci tūṃ jāṇa | yoganiṣṭhesī kāraṇa | jayāce viṣayasukhe | aṃtaḥkaraṇa jhakavenā || 316 ||
जो आत्मबोधयुक्तु । होऊनि असे सततु । जो मातें हृदयाआंतु । विसंबेना ॥ ३१७ ॥
jo ātmabodhayuktu | hoūni ase satatu | jo māteṃ hṛdayāāṃtu | visaṃbenā || 317 ||
एर्हवीं बाह्य विषय तरी नाहीं । परी मानसीं होईल जरी कांही । तरी साद्यंतुचि हा पाहीं । संसारु असे ॥ ३१८ ॥
erhavīṃ bāhya viṣaya tarī nāhīṃ | parī mānasīṃ hoīla jarī kāṃhī | tarī sādyaṃtuci hā pāhīṃ | saṃsāru ase || 318 ||
जैसा कां विषाचा लेशु । घेतलिया होय बहुवसु । मग निभ्रांत करी नाशु । जीवितासी ॥ ३१९ ॥
jaisā kāṃ viṣācā leśu | ghetaliyā hoya bahuvasu | maga nibhrāṃta karī nāśu | jīvitāsī || 319 ||
तैसी या विषयांची शंका । मनीं वसती देखा । घातु करी अशेखा । विवेकजाता ॥ ३२० ॥
taisī yā viṣayāṃcī śaṃkā | manīṃ vasatī dekhā | ghātu karī aśekhā | vivekajātā || 320 ||
जरी हृदयीं विषय स्मरती । तरी निसंगाही आपजे संगती । संगी प्रगटे मूर्ति । अभिलाषाची ॥ ३२१ ॥
jarī hṛdayīṃ viṣaya smaratī | tarī nisaṃgāhī āpaje saṃgatī | saṃgī pragaṭe mūrti | abhilāṣācī || 321 ||
जेथ कामु उपजला । तेथ क्रोधु आधींचि आला । क्रोधीं असे ठेविला । संमोह जाणे ॥ ३२२ ॥
jetha kāmu upajalā | tetha krodhu ādhīṃci ālā | krodhīṃ ase ṭhevilā | saṃmoha jāṇe || 322 ||
संमोहा जालिया व्यक्ति । तरी नाशु पावे स्मृति । चंडवातें ज्योति । आहत जैसी ॥ ३२३ ॥
saṃmohā jāliyā vyakti | tarī nāśu pāve smṛti | caṃḍavāteṃ jyoti | āhata jaisī || 323 ||
कां अस्तमानीं निशी । जैसी सूर्यतेजातें ग्रासी । तैसी दशा स्मृतिभ्रंशीं । प्राणियांसी ॥ ३२४ ॥
kāṃ astamānīṃ niśī | jaisī sūryatejāteṃ grāsī | taisī daśā smṛtibhraṃśīṃ | prāṇiyāṃsī || 324 ||
नग अज्ञानांध केवळ । तेणे आप्लविजे सकळ । तेथ बुद्धि होय व्याकुळ । हृदयामाजीं ॥ ३२५ ॥
naga ajñānāṃdha keval̤a | teṇe āplavije sakal̤a | tetha buddhi hoya vyākul̤a | hṛdayāmājīṃ || 325 ||
जैसें जात्यंधा पळणी पावे । मग ते काकुळती सैरा धांवे । तैसे बुद्धीसि होती भवें । धनुर्धरा ॥ ३२६ ॥
jaiseṃ jātyaṃdhā pal̤aṇī pāve | maga te kākul̤atī sairā dhāṃve | taise buddhīsi hotī bhaveṃ | dhanurdharā || 326 ||
ऐसा स्मृतिभ्रंशु घडे । मग सर्वथा बुद्धि अवघडे । तेथ समूळ हें उपडे । ज्ञानजात ॥ ३२७ ॥
aisā smṛtibhraṃśu ghaḍe | maga sarvathā buddhi avaghaḍe | tetha samūl̤a heṃ upaḍe | jñānajāta || 327 ||
चैतन्याचां भ्रंशी । शरीरा दशा जैशी । पुरुषा बुद्धिनाशीं । होय देखें ॥ ३२८ ॥
caitanyācāṃ bhraṃśī | śarīrā daśā jaiśī | puruṣā buddhināśīṃ | hoya dekheṃ || 328 ||
म्हणोनि आइकें अर्जुना । जैसा विस्फुल्लिंग लागे इंधना । मग प्रौढ जालिया त्रिभुवना । पुरों शके ॥ ३२९ ॥
mhaṇoni āikeṃ arjunā | jaisā visphulliṃga lāge iṃdhanā | maga prauḍha jāliyā tribhuvanā | puroṃ śake || 329 ||
तैसें विषयांचे ध्यान । जरी विपायें वाहे मन । तरी येसणे हें पतन । गिंवसीत पावे ॥ ३३० ॥
taiseṃ viṣayāṃce dhyāna | jarī vipāyeṃ vāhe mana | tarī yesaṇe heṃ patana | giṃvasīta pāve || 330 ||
म्हणोनि विषय हे आघवे । सर्वथा मनौनि सांडावे । मग रागद्वेष स्वभावें । नाशतील ॥ ३३१ ॥
mhaṇoni viṣaya he āghave | sarvathā manauni sāṃḍāve | maga rāgadveṣa svabhāveṃ | nāśatīla || 331 ||
पार्था आणिकही एक । जरी नाशिले रागद्वेष । तरी इंद्रियां विषयीं बाधक । रमतां नाही ॥ ३३२ ॥
pārthā āṇikahī eka | jarī nāśile rāgadveṣa | tarī iṃdriyāṃ viṣayīṃ bādhaka | ramatāṃ nāhī || 332 ||
जैसा सूर्य आकाशगतु । रश्मिकरीं जगातें स्पर्शतु । तरी संगदोषें काय लिंपतु । तेथिंचेनि ॥ ३३३ ॥
jaisā sūrya ākāśagatu | raśmikarīṃ jagāteṃ sparśatu | tarī saṃgadoṣeṃ kāya liṃpatu | tethiṃceni || 333 ||
तैसा इंद्रियार्थी उदासीन । आत्मरसेंचि निर्भिन्न । जो कामक्रोधविहीन । होऊनि असे ॥ ३३४ ॥
taisā iṃdriyārthī udāsīna | ātmaraseṃci nirbhinna | jo kāmakrodhavihīna | hoūni ase || 334 ||
तरी विषयांतुही कांही । आपणपेवाचुनि नाहीं । मग विषय कवण कायी । बाधीतील कवणा ॥ ३३५ ॥
tarī viṣayāṃtuhī kāṃhī | āpaṇapevācuni nāhīṃ | maga viṣaya kavaṇa kāyī | bādhītīla kavaṇā || 335 ||
जरी उदकें उदकीं बुडीजे । कां अग्नि आगी पोळिजे । तरीं विषयसंगे आप्लविजे । परिपूर्ण तो ॥ ३३६ ॥
jarī udakeṃ udakīṃ buḍīje | kāṃ agni āgī pol̤ije | tarīṃ viṣayasaṃge āplavije | paripūrṇa to || 336 ||
ऐसा आपणचि केवळ । होऊनि असे निखळ । तयाचि प्रज्ञा अचळ । निभ्रांत मानीं ॥ ३३७ ॥
aisā āpaṇaci keval̤a | hoūni ase nikhal̤a | tayāci prajñā acal̤a | nibhrāṃta mānīṃ || 337 ||
देखें अखंडित प्रसन्नता । आथी जेथ चित्ता । तेथे रिगणें नाहीं समस्तां । संसारदुःखां ॥ ३३८ ॥
dekheṃ akhaṃḍita prasannatā | āthī jetha cittā | tethe rigaṇeṃ nāhīṃ samastāṃ | saṃsāraduḥkhāṃ || 338 ||
जैसा अमृताचा निर्झरु । प्रसवे जयाचा जठरु । तया क्षुधेतृष्णेचा अडदरु । कहींचि नाहीं ॥ ३३९ ॥
jaisā amṛtācā nirjharu | prasave jayācā jaṭharu | tayā kṣudhetṛṣṇecā aḍadaru | kahīṃci nāhīṃ || 339 ||
तैसें हृदय प्रसन्न होये । तरी दुःख कैचें कें आहे । तेथ बुद्धि आपैसी राहे । परमात्मरूपीं ॥ ३४० ॥
taiseṃ hṛdaya prasanna hoye | tarī duḥkha kaiceṃ keṃ āhe | tetha buddhi āpaisī rāhe | paramātmarūpīṃ || 340 ||
जैसा निर्वातीचा दीपु । सर्वथा नेणे कंपु । तैसा स्थिरबुद्धि स्वस्वरूपु । योगयुक्तु ॥ ३४१ ॥
jaisā nirvātīcā dīpu | sarvathā neṇe kaṃpu | taisā sthirabuddhi svasvarūpu | yogayuktu || 341 ||
ये युक्तीचि कडसणी । नाहीं जयाचां अंतःकरणीं । तो आकळिलां जाण गुणीं । विषयादिकीं ॥ ३४२ ॥
ye yuktīci kaḍasaṇī | nāhīṃ jayācāṃ aṃtaḥkaraṇīṃ | to ākal̤ilāṃ jāṇa guṇīṃ | viṣayādikīṃ || 342 ||
तया स्थिरबुद्धि पार्था । कहीं नाहीं सर्वथा । आणि स्थैर्याची आस्था । तेही नुपजे ॥ ३४३ ॥
tayā sthirabuddhi pārthā | kahīṃ nāhīṃ sarvathā | āṇi sthairyācī āsthā | tehī nupaje || 343 ||
निश्चळत्वाची भावना । जरी नव्हेचि देखें मना । तरी शांति केवी अर्जुना । आपु होय ॥ ३४४ ॥
niścal̤atvācī bhāvanā | jarī navheci dekheṃ manā | tarī śāṃti kevī arjunā | āpu hoya || 344 ||
आणि जेथ शांतिचा जिव्हाळा नाहीं । तेथ सुख विसरोनि न रिगे कहीं । जैसा पापियाचां ठायीं । मोक्षु न वसे ॥ ३४५ ॥
āṇi jetha śāṃticā jivhāl̤ā nāhīṃ | tetha sukha visaroni na rige kahīṃ | jaisā pāpiyācāṃ ṭhāyīṃ | mokṣu na vase || 345 ||
देखें अग्निमाजी धापती । तियें बीजें जरी विरुढती । तरी अशांत सुखप्राप्ती । घडों शके ॥ ३४६ ॥
dekheṃ agnimājī dhāpatī | tiyeṃ bījeṃ jarī viruḍhatī | tarī aśāṃta sukhaprāptī | ghaḍoṃ śake || 346 ||
म्हणोनि अयुक्तपण मनाचे । तेंचि सर्वस्व दुःखाचें । या कारणें इंद्रियांचें । दमन निकें ॥ ३४७ ॥
mhaṇoni ayuktapaṇa manāce | teṃci sarvasva duḥkhāceṃ | yā kāraṇeṃ iṃdriyāṃceṃ | damana nikeṃ || 347 ||
ये इंद्रियें जें जें म्हणती । तें तेंचि जे पुरुष करिती । ते तरलेचि न तरिती । विषयसिंधु ॥ ३४८ ॥
ye iṃdriyeṃ jeṃ jeṃ mhaṇatī | teṃ teṃci je puruṣa karitī | te taraleci na taritī | viṣayasiṃdhu || 348 ||
जैसी नाव थडिये ठाकितां । जरी वरपडी होय दुर्वाता । तरी चुकलाही मागौता । अपावो पावे ॥ ३४९ ॥
jaisī nāva thaḍiye ṭhākitāṃ | jarī varapaḍī hoya durvātā | tarī cukalāhī māgautā | apāvo pāve || 349 ||
तैसी प्राप्तेंही पुरुषें । इंद्रियें लाळिलीं जरी कौतुकें । तरी आक्रमिला देख दुःखे । सांसारिकें ॥ ३५० ॥
taisī prāpteṃhī puruṣeṃ | iṃdriyeṃ lāl̤ilīṃ jarī kautukeṃ | tarī ākramilā dekha duḥkhe | sāṃsārikeṃ || 350 ||
म्हणोनि आपुलीं आपणपेया । जरी ये इंद्रिये येती आया । तरी अधिक कांही धनंजया । सार्थक असे ॥ ३५१ ॥
mhaṇoni āpulīṃ āpaṇapeyā | jarī ye iṃdriye yetī āyā | tarī adhika kāṃhī dhanaṃjayā | sārthaka ase || 351 ||
देखे कूर्म जियापरी । उवाइला अवयव पसरी । ना तरी इच्छावशें आवरी । आपणपेंचि ॥ ३५२ ॥
dekhe kūrma jiyāparī | uvāilā avayava pasarī | nā tarī icchāvaśeṃ āvarī | āpaṇapeṃci || 352 ||
तैसीं इंद्रिये आपैती होती । जयाचें म्हणितलें करिती । तयाची प्रज्ञा जाण स्थिती । पातली असे ॥ ३५३ ॥
taisīṃ iṃdriye āpaitī hotī | jayāceṃ mhaṇitaleṃ karitī | tayācī prajñā jāṇa sthitī | pātalī ase || 353 ||
आता आणिक एक गहन । पूर्णाचें चिन्ह । अर्जुना तुज सांगेन । परिस पां ॥ ३५४ ॥
ātā āṇika eka gahana | pūrṇāceṃ cinha | arjunā tuja sāṃgena | parisa pāṃ || 354 ||
देखे भूतजात निदेलें । तेथेंचि जया पाहलें । आणि जीव जेथ चेइले । तेथ निद्रित तो ॥ ३५५ ॥
dekhe bhūtajāta nideleṃ | tetheṃci jayā pāhaleṃ | āṇi jīva jetha ceile | tetha nidrita to || 355 ||
तैसा तो निरुपाधि । अर्जुना तो स्थिरबुद्धि । तोचि जाणे निरवधि । मुनीश्वर ॥ ३५६ ॥
taisā to nirupādhi | arjunā to sthirabuddhi | toci jāṇe niravadhi | munīśvara || 356 ||
पार्था आणिकही परी । तो जाणो येईल अवधारीं । जैसी अक्षोभता सागरीं । अखंडित ॥ ३५७ ॥
pārthā āṇikahī parī | to jāṇo yeīla avadhārīṃ | jaisī akṣobhatā sāgarīṃ | akhaṃḍita || 357 ||
जरी सरिताओघ समस्त । परिपूर्ण होऊनि मिळत । तरी अधिक नोहे ईषत् । मर्यादा न संडी ॥ ३५८ ॥
jarī saritāogha samasta | paripūrṇa hoūni mil̤ata | tarī adhika nohe īṣat | maryādā na saṃḍī || 358 ||
ना तरी ग्रीष्मकाळीं सरिता । शोषूनि जाति समस्ता । परी न्यून नव्हे पार्था । समुद्रु जैसा ॥ ३५९ ॥
nā tarī grīṣmakāl̤īṃ saritā | śoṣūni jāti samastā | parī nyūna navhe pārthā | samudru jaisā || 359 ||
तैसा प्राप्तीं ऋद्धिसिद्धी । तयासि क्षोभु नाहीं बुद्धी । आणि न पवतां न बाधी । अधृति तयातें ॥ ३६० ॥
taisā prāptīṃ ṛddhisiddhī | tayāsi kṣobhu nāhīṃ buddhī | āṇi na pavatāṃ na bādhī | adhṛti tayāteṃ || 360 ||
सांगे सूर्याचां घरी । प्रकाशु काय वातीवेरी । की न लविजे तरी अंधारीं । कोंडेल तो ॥ ३६१ ॥
sāṃge sūryācāṃ gharī | prakāśu kāya vātīverī | kī na lavije tarī aṃdhārīṃ | koṃḍela to || 361 ||
देखें ऋद्धिसिद्धि तयापरी । आली गेली से न करी । तो विगुंतला असे अंतरीं । महासुखीं ॥ ३६२ ॥
dekheṃ ṛddhisiddhi tayāparī | ālī gelī se na karī | to viguṃtalā ase aṃtarīṃ | mahāsukhīṃ || 362 ||
जो आपुलेनि नागरपणें । इंद्रभुवनातें पाबळें म्हणे । तो केवि रंजे पालविणें । भिल्लांचेनि ॥ ३६३ ॥
jo āpuleni nāgarapaṇeṃ | iṃdrabhuvanāteṃ pābal̤eṃ mhaṇe | to kevi raṃje pālaviṇeṃ | bhillāṃceni || 363 ||
जो अमृतासि ठी ठेवी । तो जैसा कांजी न सेवी । तैसा स्वसुखानुभवी । न भोगी ऋद्धि ॥ ३६४ ॥
jo amṛtāsi ṭhī ṭhevī | to jaisā kāṃjī na sevī | taisā svasukhānubhavī | na bhogī ṛddhi || 364 ||
पार्था नवल हें पाहीं । जेथ स्वर्गसुख लेखनीय नाही । तेथ ऋद्धिसिद्धि कायी । प्राकृता होती ॥ ३६५ ॥
pārthā navala heṃ pāhīṃ | jetha svargasukha lekhanīya nāhī | tetha ṛddhisiddhi kāyī | prākṛtā hotī || 365 ||
ऐसा आत्मबोधें तोषला । जो परमानंदें पोखला । तोचि स्थिरप्रज्ञु भला । वोळख तूं ॥ ३६६ ॥
aisā ātmabodheṃ toṣalā | jo paramānaṃdeṃ pokhalā | toci sthiraprajñu bhalā | vol̤akha tūṃ || 366 ||
तो अहंकाराते दंडुनी । सकळ काम सांडोनि । विचरे विश्व होऊनि । विश्वाचिमाजीं ॥ ३६७ ॥
to ahaṃkārāte daṃḍunī | sakal̤a kāma sāṃḍoni | vicare viśva hoūni | viśvācimājīṃ || 367 ||
हे ब्रह्मस्थिती निःसीम । जे अनुभवितां निष्काम । पातलें परब्रह्म । अनायासें ॥ ३६८ ॥
he brahmasthitī niḥsīma | je anubhavitāṃ niṣkāma | pātaleṃ parabrahma | anāyāseṃ || 368 ||
जे चिद्रूपीं मिळतां । देहांतीची व्याकुळता । आड ठाकों न शके चित्ता । प्राज्ञा जया ॥ ३६९ ॥
je cidrūpīṃ mil̤atāṃ | dehāṃtīcī vyākul̤atā | āḍa ṭhākoṃ na śake cittā | prājñā jayā || 369 ||
तेचि हे स्थिति । स्वमुखें श्रीपति । सांगत अर्जुनाप्रति । संजयो म्हणे ॥ ३७० ॥
teci he sthiti | svamukheṃ śrīpati | sāṃgata arjunāprati | saṃjayo mhaṇe || 370 ||
ऐसे कृष्णवाक्य ऐकिलें । तेथ अर्जुने मनीं म्हणितलें । आतां आमुचियाचि काजा आलें । उपपत्ति इया ॥ ३७१ ॥
aise kṛṣṇavākya aikileṃ | tetha arjune manīṃ mhaṇitaleṃ | ātāṃ āmuciyāci kājā āleṃ | upapatti iyā || 371 ||
जे कर्मजात आघवें । एथ निराकारिलें देवें । तरी पारुषलें म्यां झुंजावें । म्हणूनियां ॥ ३७२ ॥
je karmajāta āghaveṃ | etha nirākārileṃ deveṃ | tarī pāruṣaleṃ myāṃ jhuṃjāveṃ | mhaṇūniyāṃ || 372 ||
ऐसा श्रीअच्युताचिया बोला । चित्तीं धनुर्धरु उवायिला । आतां प्रश्नु करील भला । आशंकोनियां ॥ ३७३ ॥
aisā śrīacyutāciyā bolā | cittīṃ dhanurdharu uvāyilā | ātāṃ praśnu karīla bhalā | āśaṃkoniyāṃ || 373 ||
तो प्रसंगु असे नागरु । जो सकळ धर्मासि आगरु । कीं विवेकामृतसागरु । प्रांतहीनु ॥ ३७४ ॥
to prasaṃgu ase nāgaru | jo sakal̤a dharmāsi āgaru | kīṃ vivekāmṛtasāgaru | prāṃtahīnu || 374 ||
जो आपणपे सर्वज्ञनाथु । निरुपिता होईल श्रीअनंतु । ते ज्ञानदेवो सांगेल मातु । निवृत्तीदासु ॥ ३७५ ॥
jo āpaṇape sarvajñanāthu | nirupitā hoīla śrīanaṃtu | te jñānadevo sāṃgela mātu | nivṛttīdāsu || 375 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).