Skip to content

अध्याय ३

The Yoga of Action

A chapter of the Jnaneshwari, on the matching chapter of the Bhagavad Gita.

275 versesMarathi with transliteration

The young Jnaneshwar expounding the Gita at Nevasa.

मग आइका अर्जुनें म्हणितलें । देवा तुम्हीं जें वाक्य बोलिले । तें निकें म्यां परिसलें । कमळापती ॥ १ ॥

maga āikā arjuneṃ mhaṇitaleṃ | devā tumhīṃ jeṃ vākya bolile | teṃ nikeṃ myāṃ parisaleṃ | kamal̤āpatī || 1 ||

Report an error

तेथ कर्म आणि कर्ता । उरेचिना पाहतां । ऐसें मत तुझें अनंता । निश्चित जरी ॥ २ ॥

tetha karma āṇi kartā | urecinā pāhatāṃ | aiseṃ mata tujheṃ anaṃtā | niścita jarī || 2 ||

Report an error

तरी मातें केवी हरी । म्हणसी पार्था संग्रामु करीं । इये लाजसीना महाघोरीं । कर्मीं सुता ॥ ३ ॥

tarī māteṃ kevī harī | mhaṇasī pārthā saṃgrāmu karīṃ | iye lājasīnā mahāghorīṃ | karmīṃ sutā || 3 ||

Report an error

हां गा कर्म तूंचि अशेष । निराकारासी निःशेष । तरी मजकरवीं हें हिंसक । कां करविसी तूं ॥ ४ ॥

hāṃ gā karma tūṃci aśeṣa | nirākārāsī niḥśeṣa | tarī majakaravīṃ heṃ hiṃsaka | kāṃ karavisī tūṃ || 4 ||

Report an error

तरीं हेंचि विचारीं हृषीकेशा । तूं मानु देसी कर्मलेशा । आणि येसणी हे हिंसा । करवित अहासी ॥ ५ ॥

tarīṃ heṃci vicārīṃ hṛṣīkeśā | tūṃ mānu desī karmaleśā | āṇi yesaṇī he hiṃsā | karavita ahāsī || 5 ||

Report an error

देवा तुवांचि ऐसें बोलावें । तरी आम्हीं नेणतीं काय करावें । आता संपले म्हणे पां आघवें । विवेकाचे ॥ ६ ॥

devā tuvāṃci aiseṃ bolāveṃ | tarī āmhīṃ neṇatīṃ kāya karāveṃ | ātā saṃpale mhaṇe pāṃ āghaveṃ | vivekāce || 6 ||

Report an error

हां गा उपदेशु जरी ऐसा । तरी अपभ्रंशु तो कैसा । आतां पुरला आम्हां धिंवसा । आत्मबोधाचा ॥ ७ ॥

hāṃ gā upadeśu jarī aisā | tarī apabhraṃśu to kaisā | ātāṃ puralā āmhāṃ dhiṃvasā | ātmabodhācā || 7 ||

Report an error

वैद्यु पथ्य वारूनि जाये । मग जरी आपणचि विष सुये । तरी रोगिया कैसेनि जिये । सांगे मज ॥ ८ ॥

vaidyu pathya vārūni jāye | maga jarī āpaṇaci viṣa suye | tarī rogiyā kaiseni jiye | sāṃge maja || 8 ||

Report an error

जैसे आंधळे सुईजे आव्हांटा । कां माजवण दीजे मर्कटा । तैसा उपदेशु हा गोमटा । वोढवला आम्हां ॥ ९ ॥

jaise āṃdhal̤e suīje āvhāṃṭā | kāṃ mājavaṇa dīje markaṭā | taisā upadeśu hā gomaṭā | voḍhavalā āmhāṃ || 9 ||

Report an error

मी आधींचि कांही नेणें । वरी कवळिलों मोहें येणें । कृष्णा विवेकु या कारणें । पुसिला तुज ॥ १० ॥

mī ādhīṃci kāṃhī neṇeṃ | varī kaval̤iloṃ moheṃ yeṇeṃ | kṛṣṇā viveku yā kāraṇeṃ | pusilā tuja || 10 ||

Report an error

तंव तुझी एकेकी नवाई । एथ उपदेशामाजीं गांवाई । तरी अनुसरलिया काई । ऐसें कीजे ॥ ११ ॥

taṃva tujhī ekekī navāī | etha upadeśāmājīṃ gāṃvāī | tarī anusaraliyā kāī | aiseṃ kīje || 11 ||

Report an error

आम्हीं तनुमनुजीवें । तुझिया बोला वोटंगावें । आणि तुवांचि ऐसें करावें । तरी सरलें म्हणे ॥ १२ ॥

āmhīṃ tanumanujīveṃ | tujhiyā bolā voṭaṃgāveṃ | āṇi tuvāṃci aiseṃ karāveṃ | tarī saraleṃ mhaṇe || 12 ||

Report an error

आतां ऐसियापरी बोधिसी । तरी निकें आम्हां करिसी । एथ ज्ञानाची आस कायसी । अर्जुन म्हणे ॥ १३ ॥

ātāṃ aisiyāparī bodhisī | tarī nikeṃ āmhāṃ karisī | etha jñānācī āsa kāyasī | arjuna mhaṇe || 13 ||

Report an error

तरी ये जाणिवेचे कीर सरलें । परी आणिक एक असें जाहलें । जें थितें हें डहुळलें । मानस माझें ॥ १४ ॥

tarī ye jāṇivece kīra saraleṃ | parī āṇika eka aseṃ jāhaleṃ | jeṃ thiteṃ heṃ ḍahul̤aleṃ | mānasa mājheṃ || 14 ||

Report an error

तेवींचि कृष्णा हें तुझें । चरित्र कांहीं नेणिजे । जरी चित्त पाहसी माझें । येणे मिषें ॥ १५ ॥

tevīṃci kṛṣṇā heṃ tujheṃ | caritra kāṃhīṃ neṇije | jarī citta pāhasī mājheṃ | yeṇe miṣeṃ || 15 ||

Report an error

ना तरी झकवितु आहासी मातें । की तत्वचि कथिलें ध्वनितें । हे अवगमतां निरुतें । जाणवेना ॥ १६ ॥

nā tarī jhakavitu āhāsī māteṃ | kī tatvaci kathileṃ dhvaniteṃ | he avagamatāṃ niruteṃ | jāṇavenā || 16 ||

Report an error

म्हणोनि आइकें देवा । हा भावार्थु आतां न बोलावा । मज विवेकु सांगावा । मर्हाटा जी ॥ १७ ॥

mhaṇoni āikeṃ devā | hā bhāvārthu ātāṃ na bolāvā | maja viveku sāṃgāvā | marhāṭā jī || 17 ||

Report an error

मी अत्यंत जड असें । परी ऐसाही निकें परियसें । कृष्णा बोलावें तुवां तैसें । एकनिष्ठ ॥ १८ ॥

mī atyaṃta jaḍa aseṃ | parī aisāhī nikeṃ pariyaseṃ | kṛṣṇā bolāveṃ tuvāṃ taiseṃ | ekaniṣṭha || 18 ||

Report an error

देखें रोगातें जिणावें । औषध तरी द्यावें । परी तें अतिरुच्य व्हावें । मधुर जैसें ॥ १९ ॥

dekheṃ rogāteṃ jiṇāveṃ | auṣadha tarī dyāveṃ | parī teṃ atirucya vhāveṃ | madhura jaiseṃ || 19 ||

Report an error

तैसें सकळार्थभरित । तत्व सांगावे उचित । परी बोधे माझें चित्त । जयापरी ॥ २० ॥

taiseṃ sakal̤ārthabharita | tatva sāṃgāve ucita | parī bodhe mājheṃ citta | jayāparī || 20 ||

Report an error

देवा तुज ऐसा निजगुरु । आणि आर्तीधणी कां न करूं । एथ भीड कवणाची धरूं । तूं माय आमुची ॥ २१ ॥

devā tuja aisā nijaguru | āṇi ārtīdhaṇī kāṃ na karūṃ | etha bhīḍa kavaṇācī dharūṃ | tūṃ māya āmucī || 21 ||

Report an error

हां गा कामधेनूचें दुभतें । देवें जाहलें जरी आपैतें । तरी कामनेची कां तेथें । वानी कीजे ॥ २२ ॥

hāṃ gā kāmadhenūceṃ dubhateṃ | deveṃ jāhaleṃ jarī āpaiteṃ | tarī kāmanecī kāṃ tetheṃ | vānī kīje || 22 ||

Report an error

जरी चिंतामणि हातां चढे । तरी वांछेचे कवण सांकडे । कां आपुलेनि सुरवाडें । इच्छावें ना ॥ २३ ॥

jarī ciṃtāmaṇi hātāṃ caḍhe | tarī vāṃchece kavaṇa sāṃkaḍe | kāṃ āpuleni suravāḍeṃ | icchāveṃ nā || 23 ||

Report an error

देखें अमृतसिंधूतें ठाकावें । मग तहाना जरी फुटावें । मग सायासु कां करावे । मागील ते ॥ २४ ॥

dekheṃ amṛtasiṃdhūteṃ ṭhākāveṃ | maga tahānā jarī phuṭāveṃ | maga sāyāsu kāṃ karāve | māgīla te || 24 ||

Report an error

तैसा जन्मांतरी बहुतीं । उपासिता लक्ष्मीपती । तूं दैवें आजि हातीं । जाहलासी जरी ॥ २५ ॥

taisā janmāṃtarī bahutīṃ | upāsitā lakṣmīpatī | tūṃ daiveṃ āji hātīṃ | jāhalāsī jarī || 25 ||

Report an error

तरी आपुलेया सवेसा । कां न मगावासी परेशा । देवा सुकाळु हा मानसा । पाहला असे ॥ २६ ॥

tarī āpuleyā savesā | kāṃ na magāvāsī pareśā | devā sukāl̤u hā mānasā | pāhalā ase || 26 ||

Report an error

देखें सकळार्तीचें जियालें । आजि पुण्य यशासि आलें । हे मनोरथ जहाले । विजयी माझे ॥ २७ ॥

dekheṃ sakal̤ārtīceṃ jiyāleṃ | āji puṇya yaśāsi āleṃ | he manoratha jahāle | vijayī mājhe || 27 ||

Report an error

जी जी परममंगळधामा । देवदेवोत्तमा । तूं स्वाधीन आजि आम्हां । म्हणऊनियां ॥ २८ ॥

jī jī paramamaṃgal̤adhāmā | devadevottamā | tūṃ svādhīna āji āmhāṃ | mhaṇaūniyāṃ || 28 ||

Report an error

जैसां मातेचां ठायीं । अपत्या अनवसरु नाहीं । स्तन्यालागूनि पाहीं । जियापरी ॥ २९ ॥

jaisāṃ mātecāṃ ṭhāyīṃ | apatyā anavasaru nāhīṃ | stanyālāgūni pāhīṃ | jiyāparī || 29 ||

Report an error

तैसें देवा तूंते । पुसिजतसें आवडे तें । आपुलेनि आर्तें । कृपानिधि ॥ ३० ॥

taiseṃ devā tūṃte | pusijataseṃ āvaḍe teṃ | āpuleni ārteṃ | kṛpānidhi || 30 ||

Report an error

तरी पारत्रिकीं हित । आणि आचरितां तरी उचित । ते सांगें एक निश्चित । पार्थु म्हणे ॥ ३१ ॥

tarī pāratrikīṃ hita | āṇi ācaritāṃ tarī ucita | te sāṃgeṃ eka niścita | pārthu mhaṇe || 31 ||

Report an error

या बोला अच्युतु । म्हणतसे विस्मितु । अर्जुना हा ध्वनितु । अभिप्रावो ॥ ३२ ॥

yā bolā acyutu | mhaṇatase vismitu | arjunā hā dhvanitu | abhiprāvo || 32 ||

Report an error

जे बुद्धियोगु सांगतां । सांख्यमतसंस्था । प्रकटिली स्वभावता । प्रसंगे आम्हीं ॥ ३३ ॥

je buddhiyogu sāṃgatāṃ | sāṃkhyamatasaṃsthā | prakaṭilī svabhāvatā | prasaṃge āmhīṃ || 33 ||

Report an error

तो उद्देशु तूं नेणसी । म्हणोनि क्षोभलासि वायांचि । तरी आता जाण म्यांचि । उक्त दोन्ही ॥ ३४ ॥

to uddeśu tūṃ neṇasī | mhaṇoni kṣobhalāsi vāyāṃci | tarī ātā jāṇa myāṃci | ukta donhī || 34 ||

Report an error

अवधारीं वीरश्रेष्ठा । यें लोकीं या दोन्ही निष्ठा । मजचिपासूनि प्रगटा । अनादिसिद्धा ॥ ३५ ॥

avadhārīṃ vīraśreṣṭhā | yeṃ lokīṃ yā donhī niṣṭhā | majacipāsūni pragaṭā | anādisiddhā || 35 ||

Report an error

एकु ज्ञानयोगु म्हणिजे । जो सांख्यीं अनुष्ठीजे । जेथ ओळखीसवें पाविजे । तद्रूपता ॥ ३६ ॥

eku jñānayogu mhaṇije | jo sāṃkhyīṃ anuṣṭhīje | jetha ol̤akhīsaveṃ pāvije | tadrūpatā || 36 ||

Report an error

एक कर्मयोगु जाण । जेथ साधकजन निपुण । होवूनिया निर्वाण । पावती वेळे ॥ ३७ ॥

eka karmayogu jāṇa | jetha sādhakajana nipuṇa | hovūniyā nirvāṇa | pāvatī vel̤e || 37 ||

Report an error

हे मार्गु तरी दोनी । परि एकवटती निदानीं । जैसे सिद्धसाध्यभोजनीं । तृप्ति एकी ॥ ३८ ॥

he mārgu tarī donī | pari ekavaṭatī nidānīṃ | jaise siddhasādhyabhojanīṃ | tṛpti ekī || 38 ||

Report an error

कां पूर्वापर सरिता । भिन्ना दिसती पाहतां । मग सिंधूमिळणीं ऐक्यता । पावती शेखीं ॥ ३९ ॥

kāṃ pūrvāpara saritā | bhinnā disatī pāhatāṃ | maga siṃdhūmil̤aṇīṃ aikyatā | pāvatī śekhīṃ || 39 ||

Report an error

तैसीं दोनी ये मतें । सूचिती एका कारणातें । परी उपास्ति ते योग्यते - । आधीन असे ॥ ४० ॥

taisīṃ donī ye mateṃ | sūcitī ekā kāraṇāteṃ | parī upāsti te yogyate - | ādhīna ase || 40 ||

Report an error

देखें उत्प्लवनासरिसा । पक्षी फळासि झोंबे जैसा । सांगें नरु केवीं तैसा । पावे वेगां ॥ ४१ ॥

dekheṃ utplavanāsarisā | pakṣī phal̤āsi jhoṃbe jaisā | sāṃgeṃ naru kevīṃ taisā | pāve vegāṃ || 41 ||

Report an error

तो हळूहळू ढाळेंढाळें । केतुकेनि एके वेळे । मार्गाचेनि बळें । निश्चित ठाकी ॥ ४२ ॥

to hal̤ūhal̤ū ḍhāl̤eṃḍhāl̤eṃ | ketukeni eke vel̤e | mārgāceni bal̤eṃ | niścita ṭhākī || 42 ||

Report an error

तैसें देख पां विहंगममतें । अधिष्ठूनि ज्ञानातें । सांख्य सद्य मोक्षातें । आकळिती ॥ ४३ ॥

taiseṃ dekha pāṃ vihaṃgamamateṃ | adhiṣṭhūni jñānāteṃ | sāṃkhya sadya mokṣāteṃ | ākal̤itī || 43 ||

Report an error

येर योगिये कर्माधारें । विहितेंचि निजाचारें । पूर्णता अवसरें । पावतें होती ॥ ४४ ॥

yera yogiye karmādhāreṃ | vihiteṃci nijācāreṃ | pūrṇatā avasareṃ | pāvateṃ hotī || 44 ||

Report an error

वांचोनि कर्मारंभ उचित । न करितांचि सिद्धवत । कर्महीना निश्चित । होईजेना ॥ ४५ ॥

vāṃconi karmāraṃbha ucita | na karitāṃci siddhavata | karmahīnā niścita | hoījenā || 45 ||

Report an error

कां प्राप्तकर्म सांडिजे । येतुलेनि नैष्कर्म्या होईजे । हें अर्जुना वायां बोलिजे । मूर्खपणें ॥ ४६ ॥

kāṃ prāptakarma sāṃḍije | yetuleni naiṣkarmyā hoīje | heṃ arjunā vāyāṃ bolije | mūrkhapaṇeṃ || 46 ||

Report an error

सांगें पैलतीरा जावें । ऐसें व्यसन कां जेथ पावे । तेथ नावेतें त्यजावें । घडे केवीं ॥ ४७ ॥

sāṃgeṃ pailatīrā jāveṃ | aiseṃ vyasana kāṃ jetha pāve | tetha nāveteṃ tyajāveṃ | ghaḍe kevīṃ || 47 ||

Report an error

ना तरी तृप्ति इच्छिजे । तरी कैसेनि पाकु न कीजे । कीं सिद्धुही न सेविजे । केवीं सांगें ॥ ४८ ॥

nā tarī tṛpti icchije | tarī kaiseni pāku na kīje | kīṃ siddhuhī na sevije | kevīṃ sāṃgeṃ || 48 ||

Report an error

जंव निरार्तता नाहीं । तंव व्यापारु असे पाहीं । मग संतुष्टीचां ठायीं । कुंठे सहजें ॥ ४९ ॥

jaṃva nirārtatā nāhīṃ | taṃva vyāpāru ase pāhīṃ | maga saṃtuṣṭīcāṃ ṭhāyīṃ | kuṃṭhe sahajeṃ || 49 ||

Report an error

म्हणोनि आइकें पार्था । जया नैष्कर्म्यपदीं आस्था । तया उचित कर्म सर्वथा । त्याज्य नोहे ॥ ५० ॥

mhaṇoni āikeṃ pārthā | jayā naiṣkarmyapadīṃ āsthā | tayā ucita karma sarvathā | tyājya nohe || 50 ||

Report an error

आणि आपुलालिया चाडे । आपादिले हे मांडे । कीं त्यजिलें हें कर्म सांडे । ऐसें आहे ॥ ५१ ॥

āṇi āpulāliyā cāḍe | āpādile he māṃḍe | kīṃ tyajileṃ heṃ karma sāṃḍe | aiseṃ āhe || 51 ||

Report an error

हें वायाचि सैरा बोलिजे । उकलु तरी देखों पाहिजे । परी त्यजितां कर्म न त्यजे । निभ्रांत मानी ॥ ५२ ॥

heṃ vāyāci sairā bolije | ukalu tarī dekhoṃ pāhije | parī tyajitāṃ karma na tyaje | nibhrāṃta mānī || 52 ||

Report an error

जंव प्रकृतीचें अधिष्ठान । तंव सांडी मांडी हें अज्ञान । जि चेष्टा गुणाधीन । आपैसी असे ॥ ५३ ॥

jaṃva prakṛtīceṃ adhiṣṭhāna | taṃva sāṃḍī māṃḍī heṃ ajñāna | ji ceṣṭā guṇādhīna | āpaisī ase || 53 ||

Report an error

देखें विहित कर्म जेतुलें । तें सळें जरी वोसंडिलें । तरी स्वभाव काय निमाले । इंद्रियांचे ॥ ५४ ॥

dekheṃ vihita karma jetuleṃ | teṃ sal̤eṃ jarī vosaṃḍileṃ | tarī svabhāva kāya nimāle | iṃdriyāṃce || 54 ||

Report an error

सांगे श्रवणीं ऐकावें ठेलें । की नेत्रीचे तेज गेलें । हें नासारंध्र बुझालें । परिमळु नेघे ॥ ५५ ॥

sāṃge śravaṇīṃ aikāveṃ ṭheleṃ | kī netrīce teja geleṃ | heṃ nāsāraṃdhra bujhāleṃ | parimal̤u neghe || 55 ||

Report an error

ना तरी प्राणापानगति । की निर्विकल्प जाहली मति । की क्षुधातृषादि आर्ति । खुंटलिया ॥ ५६ ॥

nā tarī prāṇāpānagati | kī nirvikalpa jāhalī mati | kī kṣudhātṛṣādi ārti | khuṃṭaliyā || 56 ||

Report an error

हे स्वप्नावबोधु ठेले । कीं चरण चालो विसरले । हे असो काय निमाले । जन्ममृत्यू ॥ ५७ ॥

he svapnāvabodhu ṭhele | kīṃ caraṇa cālo visarale | he aso kāya nimāle | janmamṛtyū || 57 ||

Report an error

हें न ठकेचि जरी कांही । तरी सांडिले तें कायी । म्हणोनि कर्मत्यागु नाही । प्रकृतिमंतां ॥ ५८ ॥

heṃ na ṭhakeci jarī kāṃhī | tarī sāṃḍile teṃ kāyī | mhaṇoni karmatyāgu nāhī | prakṛtimaṃtāṃ || 58 ||

Report an error

कर्म पराधीनपणे । निपजतसे प्रकृतिगुणें । येरीं धरीं मोकलीं अंतःकरणें । वाहिजे वायां ॥ ५९ ॥

karma parādhīnapaṇe | nipajatase prakṛtiguṇeṃ | yerīṃ dharīṃ mokalīṃ aṃtaḥkaraṇeṃ | vāhije vāyāṃ || 59 ||

Report an error

देखें रथीं आरूढिजे । मग निश्चळा बैसिजे । मग चळा होऊनि हिंडिजे । परतंत्रा ॥ ६० ॥

dekheṃ rathīṃ ārūḍhije | maga niścal̤ā baisije | maga cal̤ā hoūni hiṃḍije | parataṃtrā || 60 ||

Report an error

कां उचलिलें वायुवशें । चळें शुष्क पत्र जैसें । निचेष्ट आकाशे । परिभ्रमे ॥ ६१ ॥

kāṃ ucalileṃ vāyuvaśeṃ | cal̤eṃ śuṣka patra jaiseṃ | niceṣṭa ākāśe | paribhrame || 61 ||

Report an error

तैसें प्रकृतिआधारें । कर्मेंद्रियविकारें । मिष्कर्म्युही व्यापारे । निरंतर ॥ ६२ ॥

taiseṃ prakṛtiādhāreṃ | karmeṃdriyavikāreṃ | miṣkarmyuhī vyāpāre | niraṃtara || 62 ||

Report an error

म्हणऊनि संगु जंव प्रकृतिचा । तंव त्यागु न घडे कर्माचा । ऐसियाहि करूं म्हणती तयांचा । आग्रहोचि उरें ॥ ६३ ॥

mhaṇaūni saṃgu jaṃva prakṛticā | taṃva tyāgu na ghaḍe karmācā | aisiyāhi karūṃ mhaṇatī tayāṃcā | āgrahoci ureṃ || 63 ||

Report an error

जे उचित कर्म सांडिती । मग नैष्कर्म्य होऊं पाहती । परी कर्मेंद्रियप्रवृत्ती । निरोधूनि ॥ ६४ ॥

je ucita karma sāṃḍitī | maga naiṣkarmya hoūṃ pāhatī | parī karmeṃdriyapravṛttī | nirodhūni || 64 ||

Report an error

तयां कर्मत्यागु न घडे । जें कर्तव्य मनीं सापडे । वरी नटती तें फुडे । दरिद्र जाण ॥ ६५ ॥

tayāṃ karmatyāgu na ghaḍe | jeṃ kartavya manīṃ sāpaḍe | varī naṭatī teṃ phuḍe | daridra jāṇa || 65 ||

Report an error

ऐसे ते पार्था । विषयासक्त सर्वथा । वोळखावे तत्वता । येथ भ्रांति नाहीं ॥ ६६ ॥

aise te pārthā | viṣayāsakta sarvathā | vol̤akhāve tatvatā | yetha bhrāṃti nāhīṃ || 66 ||

Report an error

आतां देई अवधान । प्रसंगे तुज सांगेन । या नैराश्याचे चिन्ह । धनुर्धरा ॥ ६७ ॥

ātāṃ deī avadhāna | prasaṃge tuja sāṃgena | yā nairāśyāce cinha | dhanurdharā || 67 ||

Report an error

जो अंतरी दृढु । परमात्मरूपीं गूढु । बाह्य तरी रूढु । लौकिक जैसा ॥ ६८ ॥

jo aṃtarī dṛḍhu | paramātmarūpīṃ gūḍhu | bāhya tarī rūḍhu | laukika jaisā || 68 ||

Report an error

तो इंद्रियां आज्ञा न करी । विषयांचे भय न धरी । प्राप्त कर्म न अव्हेरी । उचित जें जें ॥ ६९ ॥

to iṃdriyāṃ ājñā na karī | viṣayāṃce bhaya na dharī | prāpta karma na avherī | ucita jeṃ jeṃ || 69 ||

Report an error

तो कर्मेंद्रियें कर्मी । राहाटतां तरी न नियमी । परी तेथिचेनि उर्मी । झांकोळेना ॥ ७० ॥

to karmeṃdriyeṃ karmī | rāhāṭatāṃ tarī na niyamī | parī tethiceni urmī | jhāṃkol̤enā || 70 ||

Report an error

तो कामनामात्रें न घेपे । मोहमळें न लिंपे । जैसे जळीं जळें न शिंपें । पद्मपत्र ॥ ७१ ॥

to kāmanāmātreṃ na ghepe | mohamal̤eṃ na liṃpe | jaise jal̤īṃ jal̤eṃ na śiṃpeṃ | padmapatra || 71 ||

Report an error

तैसा संसर्गामाजि असे । सकळांसारिखा दिसे । जैसें तोयसंगे आभासे । भानुबिंब ॥ ७२ ॥

taisā saṃsargāmāji ase | sakal̤āṃsārikhā dise | jaiseṃ toyasaṃge ābhāse | bhānubiṃba || 72 ||

Report an error

तैसा सामन्यत्वें पाहिजे । तरी साधारणुचि देखिजे । येरवीं निर्धारितां नेणिजे । सोय जयाची ॥ ७३ ॥

taisā sāmanyatveṃ pāhije | tarī sādhāraṇuci dekhije | yeravīṃ nirdhāritāṃ neṇije | soya jayācī || 73 ||

Report an error

ऐसां चिन्हीं चिन्हितु । देखसी तोचि तरी मुक्तु । आशापाशरहितु । वोळख पां ॥ ७४ ॥

aisāṃ cinhīṃ cinhitu | dekhasī toci tarī muktu | āśāpāśarahitu | vol̤akha pāṃ || 74 ||

Report an error

अर्जुना तोचि योगी । विशेषिजे जो जगीं । म्हणोनि ऐसा होय यालागीं । म्हणिपे तूंते ॥ ७५ ॥

arjunā toci yogī | viśeṣije jo jagīṃ | mhaṇoni aisā hoya yālāgīṃ | mhaṇipe tūṃte || 75 ||

Report an error

तूं मानसा नियमु करीं । निश्चळु होय अंतरी । मग कर्मेंद्रियें हीं व्यापारीं । वर्ततु सुखें ॥ ७६ ॥

tūṃ mānasā niyamu karīṃ | niścal̤u hoya aṃtarī | maga karmeṃdriyeṃ hīṃ vyāpārīṃ | vartatu sukheṃ || 76 ||

Report an error

म्हणशी नैष्कर्म्य होआवें । तरी एथ तें न संभवे । आणि निषिद्ध केवीं राहाटावें । विचारी पां ॥ ७७ ॥

mhaṇaśī naiṣkarmya hoāveṃ | tarī etha teṃ na saṃbhave | āṇi niṣiddha kevīṃ rāhāṭāveṃ | vicārī pāṃ || 77 ||

Report an error

म्हणोनि जें जें उचित । आणि अवसरेंकरून प्राप्त । तें कर्म हेतुरहित । आचर तूं ॥ ७८ ॥

mhaṇoni jeṃ jeṃ ucita | āṇi avasareṃkarūna prāpta | teṃ karma heturahita | ācara tūṃ || 78 ||

Report an error

पार्था आणिकही एक । नेणसी तूं हे कवतिक । जें ऐसें कर्म मोचक । आपैसें असे ॥ ७९ ॥

pārthā āṇikahī eka | neṇasī tūṃ he kavatika | jeṃ aiseṃ karma mocaka | āpaiseṃ ase || 79 ||

Report an error

देखें अनुक्रमाधारें । स्वधर्मु जो आचरे । तो मोक्षु तेणें व्यापारें । निश्चित पावे ॥ ८० ॥

dekheṃ anukramādhāreṃ | svadharmu jo ācare | to mokṣu teṇeṃ vyāpāreṃ | niścita pāve || 80 ||

Report an error

स्वधर्मु जो बापा । तोचि नित्ययज्ञु जाण पां । म्हणोनि वर्ततां तेथ पापा । संचारु नाहीं ॥ ८१ ॥

svadharmu jo bāpā | toci nityayajñu jāṇa pāṃ | mhaṇoni vartatāṃ tetha pāpā | saṃcāru nāhīṃ || 81 ||

Report an error

हा निजधर्मु जैं सांडे । कुकर्मी रति घडे । तैंचि बंधु पडे । संसारिकु ॥ ८२ ॥

hā nijadharmu jaiṃ sāṃḍe | kukarmī rati ghaḍe | taiṃci baṃdhu paḍe | saṃsāriku || 82 ||

Report an error

म्हणोनि स्वधर्मानुष्ठान । ते अखंड यज्ञयाजन । जो करी तया बंधन । कहींच नाहीं ॥ ८३ ॥

mhaṇoni svadharmānuṣṭhāna | te akhaṃḍa yajñayājana | jo karī tayā baṃdhana | kahīṃca nāhīṃ || 83 ||

Report an error

हा लोकु कर्में बांधिला । जो परतंत्रा भुतला । तो नित्ययज्ञाते चुकला । म्हणोनियां ॥ ८४ ॥

hā loku karmeṃ bāṃdhilā | jo parataṃtrā bhutalā | to nityayajñāte cukalā | mhaṇoniyāṃ || 84 ||

Report an error

आतां येचिविशीं पार्था । तुज सांगेन एकी मी कथा । जैं सृष्ट्यादि संस्था । ब्रह्मेनि केली ॥ ८५ ॥

ātāṃ yeciviśīṃ pārthā | tuja sāṃgena ekī mī kathā | jaiṃ sṛṣṭyādi saṃsthā | brahmeni kelī || 85 ||

Report an error

तें नित्ययागसहितें । सृजिलीं भूतें समस्तें । परी नेणतीचि तिये यज्ञातें । सूक्ष्म म्हणऊनी ॥ ८६ ॥

teṃ nityayāgasahiteṃ | sṛjilīṃ bhūteṃ samasteṃ | parī neṇatīci tiye yajñāteṃ | sūkṣma mhaṇaūnī || 86 ||

Report an error

तें वेळीं प्रजीं विनविला ब्रह्मा । देवा आश्रयो काय एथ आम्हां । तंव म्हणे तो कमळजन्मा । भूतांप्रति ॥ ८७ ॥

teṃ vel̤īṃ prajīṃ vinavilā brahmā | devā āśrayo kāya etha āmhāṃ | taṃva mhaṇe to kamal̤ajanmā | bhūtāṃprati || 87 ||

Report an error

तुम्हां वर्णविशेषवशें । आम्हीं हा स्वधर्मुचि विहिला असे । यातें उपासा मग आपैसे । काम पुरती ॥ ८८ ॥

tumhāṃ varṇaviśeṣavaśeṃ | āmhīṃ hā svadharmuci vihilā ase | yāteṃ upāsā maga āpaise | kāma puratī || 88 ||

Report an error

तुम्हीं व्रतें नियमु न करावे । शरीरातें न पीडावें । दुरी केंही न वचावे । तीर्थासी गा ॥ ८९ ॥

tumhīṃ vrateṃ niyamu na karāve | śarīrāteṃ na pīḍāveṃ | durī keṃhī na vacāve | tīrthāsī gā || 89 ||

Report an error

योगादिक साधनें । साकांक्ष आराधनें । मंत्रयंत्रविधानें । झणीं करा ॥ ९० ॥

yogādika sādhaneṃ | sākāṃkṣa ārādhaneṃ | maṃtrayaṃtravidhāneṃ | jhaṇīṃ karā || 90 ||

Report an error

देवतांतरा न भजावें । हें सर्वथा कांहीं न करावे । तुम्हीं स्वधर्मयज्ञीं यजावें । अनायासें ॥ ९१ ॥

devatāṃtarā na bhajāveṃ | heṃ sarvathā kāṃhīṃ na karāve | tumhīṃ svadharmayajñīṃ yajāveṃ | anāyāseṃ || 91 ||

Report an error

अहेतुकें चित्तें । अनुष्ठां पां ययातें । पतिव्रता पतीतें । जियापरी ॥ ९२ ॥

ahetukeṃ citteṃ | anuṣṭhāṃ pāṃ yayāteṃ | pativratā patīteṃ | jiyāparī || 92 ||

Report an error

तैसा स्वधर्मरूप मखु । हाचि सेव्य तुम्हां एकु । ऐसें सत्यलोकनायकु । म्हणता जहाला ॥ ९३ ॥

taisā svadharmarūpa makhu | hāci sevya tumhāṃ eku | aiseṃ satyalokanāyaku | mhaṇatā jahālā || 93 ||

Report an error

देखा स्वधर्मातें भजाल । तरी कामधेनु हा होईल । मग प्रजाहो न संडील । तुमतें सदा ॥ ९४ ॥

dekhā svadharmāteṃ bhajāla | tarī kāmadhenu hā hoīla | maga prajāho na saṃḍīla | tumateṃ sadā || 94 ||

Report an error

जें येणेचिकरूनि समस्तां । परितोषु होईल देवतां । मग ते तुम्हां ईप्सीता । अर्थांते देती ॥ ९५ ॥

jeṃ yeṇecikarūni samastāṃ | paritoṣu hoīla devatāṃ | maga te tumhāṃ īpsītā | arthāṃte detī || 95 ||

Report an error

या स्वधर्मपूजा पूजितां । देवतागणां समस्तां । योगक्षेमु निश्चिता । करिती तुमचा ॥ ९६ ॥

yā svadharmapūjā pūjitāṃ | devatāgaṇāṃ samastāṃ | yogakṣemu niścitā | karitī tumacā || 96 ||

Report an error

तुम्हीं देवतांते भजाल । देव तुम्हां तुष्टितील । ऐसी परस्परें घडेल । प्रीति तेथ ॥ ९७ ॥

tumhīṃ devatāṃte bhajāla | deva tumhāṃ tuṣṭitīla | aisī paraspareṃ ghaḍela | prīti tetha || 97 ||

Report an error

तेथ तुम्हीं जें करूं म्हणाल । ते आपैसे सिद्धी जाईल । वांछितही पुरेल । मानसींचे ॥ ९८ ॥

tetha tumhīṃ jeṃ karūṃ mhaṇāla | te āpaise siddhī jāīla | vāṃchitahī purela | mānasīṃce || 98 ||

Report an error

वाचासिद्धी पावाल । आज्ञापक होआल । म्हणिये तुमतें मागतील । महाऋद्धि ॥ ९९ ॥

vācāsiddhī pāvāla | ājñāpaka hoāla | mhaṇiye tumateṃ māgatīla | mahāṛddhi || 99 ||

Report an error

जैसें ऋतुपतींचे द्वार । वनश्री निरंतर । वोळगे फळभार । लावण्येंसी ॥ १०० ॥

jaiseṃ ṛtupatīṃce dvāra | vanaśrī niraṃtara | vol̤age phal̤abhāra | lāvaṇyeṃsī || 100 ||

Report an error

तैसें सर्व सुखेंसहित । दैवचि मूर्तिमंत । येईल देखा काढत । तुम्हापांठी ॥ १०१ ॥

taiseṃ sarva sukheṃsahita | daivaci mūrtimaṃta | yeīla dekhā kāḍhata | tumhāpāṃṭhī || 101 ||

Report an error

ऐसे समस्त भोगभरित । होआल तुम्ही अनार्त । जरी स्वधर्मैकनिरत । वर्ताल बापा ॥ १०२ ॥

aise samasta bhogabharita | hoāla tumhī anārta | jarī svadharmaikanirata | vartāla bāpā || 102 ||

Report an error

कां जालिया सकल संपदा । जो अनुसरेल इंद्रियमदा । लुब्ध होऊनियां स्वादां । विषयांचिया ॥ १०३ ॥

kāṃ jāliyā sakala saṃpadā | jo anusarela iṃdriyamadā | lubdha hoūniyāṃ svādāṃ | viṣayāṃciyā || 103 ||

Report an error

तिहीं यज्ञभाविकीं सुरीं । जे हे संपत्ति दिधली पुरी । तयां स्वमार्गीं सर्वेश्वरीं । न भजेल तो ॥ १०४ ॥

tihīṃ yajñabhāvikīṃ surīṃ | je he saṃpatti didhalī purī | tayāṃ svamārgīṃ sarveśvarīṃ | na bhajela to || 104 ||

Report an error

अग्निमुखीं हवन । न करील देवतापूजन । प्राप्त वेळे भोजन । ब्राह्मणांचे ॥ १०५ ॥

agnimukhīṃ havana | na karīla devatāpūjana | prāpta vel̤e bhojana | brāhmaṇāṃce || 105 ||

Report an error

विमुखु होईल गुरुभक्ती । आदरु न करील अतिथी । संतोषु नेदील ज्ञाती । आपुलिये ॥ १०६ ॥

vimukhu hoīla gurubhaktī | ādaru na karīla atithī | saṃtoṣu nedīla jñātī | āpuliye || 106 ||

Report an error

ऐसा स्वधर्मक्रियारहितु । आथिलेपणे प्रमत्तु । केवळ भोगासक्तु । होईल जो ॥ १०७ ॥

aisā svadharmakriyārahitu | āthilepaṇe pramattu | keval̤a bhogāsaktu | hoīla jo || 107 ||

Report an error

तया मग अपावो थोरु आहे । जेणें तें हातीचे सकळ जाये । देखा प्राप्तही न लाहे । भोग भोगूं ॥ १०८ ॥

tayā maga apāvo thoru āhe | jeṇeṃ teṃ hātīce sakal̤a jāye | dekhā prāptahī na lāhe | bhoga bhogūṃ || 108 ||

Report an error

जैसें गतायुषीं शरीरीं । चैतन्य वासु न करी । कां निदैवाचां घरीं । न राहे लक्ष्मी ॥ १०९ ॥

jaiseṃ gatāyuṣīṃ śarīrīṃ | caitanya vāsu na karī | kāṃ nidaivācāṃ gharīṃ | na rāhe lakṣmī || 109 ||

Report an error

तैसा स्वधर्मु जरी लोपला । तरी सर्व सुखांचा थारा मोडला । जैसा दीपासवे हरपला । प्रकाशु जाय ॥ ११० ॥

taisā svadharmu jarī lopalā | tarī sarva sukhāṃcā thārā moḍalā | jaisā dīpāsave harapalā | prakāśu jāya || 110 ||

Report an error

तैसी निजवृत्ति जेथ सांडे । तेथ स्वतंत्रते वस्ती न घडे । आइका प्रजाहो हे फुडें । विरंचि म्हणे ॥ १११ ॥

taisī nijavṛtti jetha sāṃḍe | tetha svataṃtrate vastī na ghaḍe | āikā prajāho he phuḍeṃ | viraṃci mhaṇe || 111 ||

Report an error

म्हणऊनि स्वधर्मु जो सांडील । तयातें काळु दंडील । चोरु म्हणूनि हरील । सर्वस्व तयांचे ॥ ११२ ॥

mhaṇaūni svadharmu jo sāṃḍīla | tayāteṃ kāl̤u daṃḍīla | coru mhaṇūni harīla | sarvasva tayāṃce || 112 ||

Report an error

मग सकळ दोष भंवते । गिंवसोनि घेती तयातें । रात्रिसमयीं स्मशानातें । भूतें जैशी ॥ ११३ ॥

maga sakal̤a doṣa bhaṃvate | giṃvasoni ghetī tayāteṃ | rātrisamayīṃ smaśānāteṃ | bhūteṃ jaiśī || 113 ||

Report an error

तैशी त्रिभुवनींची दुःखे । आणि नानाविध पातकें । दैन्यजात तितुकें । तेथेंचि वसे ॥ ११४ ॥

taiśī tribhuvanīṃcī duḥkhe | āṇi nānāvidha pātakeṃ | dainyajāta titukeṃ | tetheṃci vase || 114 ||

Report an error

ऐसें होय तया उन्मत्ता । मग न सुटे बापां रुदतां । परी कल्पांतीहीं सर्वथा । प्राणिगण हो ॥ ११५ ॥

aiseṃ hoya tayā unmattā | maga na suṭe bāpāṃ rudatāṃ | parī kalpāṃtīhīṃ sarvathā | prāṇigaṇa ho || 115 ||

Report an error

म्हणोनि निजवृत्ति हे न संडावी । इंद्रिये बरळों नेदावीं । ऐसें प्रजांते शिकवी । चतुराननु ॥ ११६ ॥

mhaṇoni nijavṛtti he na saṃḍāvī | iṃdriye baral̤oṃ nedāvīṃ | aiseṃ prajāṃte śikavī | caturānanu || 116 ||

Report an error

जैसें जळचरां जळ सांडे । आणि तत्क्षणीं मरण मांडे । हा स्वधर्मु तेणें पाडें । विसंबों नये ॥ ११७ ॥

jaiseṃ jal̤acarāṃ jal̤a sāṃḍe | āṇi tatkṣaṇīṃ maraṇa māṃḍe | hā svadharmu teṇeṃ pāḍeṃ | visaṃboṃ naye || 117 ||

Report an error

म्हणोनि तुम्ही समस्तीं । आपुलालिया कर्मीं उचितीं । निरत व्हावें पुढतपुढती । म्हणिपत असे ॥ ११८ ॥

mhaṇoni tumhī samastīṃ | āpulāliyā karmīṃ ucitīṃ | nirata vhāveṃ puḍhatapuḍhatī | mhaṇipata ase || 118 ||

Report an error

देखा विहित क्रियविधी । निर्हेतुका बुद्धी । जो असतिये समृद्धी । विनियोगु करी ॥ ११९ ॥

dekhā vihita kriyavidhī | nirhetukā buddhī | jo asatiye samṛddhī | viniyogu karī || 119 ||

Report an error

गुरु गोत्र अग्नि पूजी । अवसरीं भजे द्विजीं । निमितादिकीं यजी । पितरोद्देश ॥ १२० ॥

guru gotra agni pūjī | avasarīṃ bhaje dvijīṃ | nimitādikīṃ yajī | pitaroddeśa || 120 ||

Report an error

या यज्ञक्रिया उचिता । यज्ञेशीं हवन करितां । हुतशेष स्वभावतः । उरे जें जें ॥ १२१ ॥

yā yajñakriyā ucitā | yajñeśīṃ havana karitāṃ | hutaśeṣa svabhāvataḥ | ure jeṃ jeṃ || 121 ||

Report an error

तें सुखे आपुलां घरीं । कुटुंबेसीं भोजन करी । कीं भोग्यचि तें निवारी । कल्मषातें ॥ १२२ ॥

teṃ sukhe āpulāṃ gharīṃ | kuṭuṃbesīṃ bhojana karī | kīṃ bhogyaci teṃ nivārī | kalmaṣāteṃ || 122 ||

Report an error

तें यज्ञावशिष्ट भोगी । म्हणोनि सांडिजे तो अधीं । जयापरी महारोगीं । अमृतसिद्धी ॥ १२३ ॥

teṃ yajñāvaśiṣṭa bhogī | mhaṇoni sāṃḍije to adhīṃ | jayāparī mahārogīṃ | amṛtasiddhī || 123 ||

Report an error

कां तत्वनिष्ठु जैसा । नागवे भ्रांतिलेशा । तो शेषभोगी तैसा । नाकळे दोषा ॥ १२४ ॥

kāṃ tatvaniṣṭhu jaisā | nāgave bhrāṃtileśā | to śeṣabhogī taisā | nākal̤e doṣā || 124 ||

Report an error

म्हणोनि स्वधर्में जें अर्जें । तें स्वधर्मेचि विनियोगिजे । मग उरे तें भोगिजे । संतोषेंसीं ॥ १२५ ॥

mhaṇoni svadharmeṃ jeṃ arjeṃ | teṃ svadharmeci viniyogije | maga ure teṃ bhogije | saṃtoṣeṃsīṃ || 125 ||

Report an error

हें वांचूनि पार्था । राहाटों नये अन्यथा । ऐसी आद्य ही कथा । मुरारी सांगे ॥ १२६ ॥

heṃ vāṃcūni pārthā | rāhāṭoṃ naye anyathā | aisī ādya hī kathā | murārī sāṃge || 126 ||

Report an error

जें देहचि आपणपें मानिति । आणि विषयांते भोग्य म्हणती । यापरतें न स्मरती । आणिक कांही ॥ १२७ ॥

jeṃ dehaci āpaṇapeṃ māniti | āṇi viṣayāṃte bhogya mhaṇatī | yāparateṃ na smaratī | āṇika kāṃhī || 127 ||

Report an error

हे यज्ञोपकरण सकळ । नेणसांते बरळ । अहंबुद्धी केवळ । भोगूं पाहती ॥ १२८ ॥

he yajñopakaraṇa sakal̤a | neṇasāṃte baral̤a | ahaṃbuddhī keval̤a | bhogūṃ pāhatī || 128 ||

Report an error

इंद्रियरुचीसारखे । करविती पाक निके । ते पापिये पातकें । सेविती जाण ॥ १२९ ॥

iṃdriyarucīsārakhe | karavitī pāka nike | te pāpiye pātakeṃ | sevitī jāṇa || 129 ||

Report an error

जे संपत्तिजात आघवें । हे हवनद्रव्य मानावें । मग स्वधर्मयज्ञें अर्पावें । आदिपुरुषी ॥ १३० ॥

je saṃpattijāta āghaveṃ | he havanadravya mānāveṃ | maga svadharmayajñeṃ arpāveṃ | ādipuruṣī || 130 ||

Report an error

हें सांडोनिया मूर्ख । आपणपेयांलागीं देख । निपजविती पाक । नानाविध ॥ १३१ ॥

heṃ sāṃḍoniyā mūrkha | āpaṇapeyāṃlāgīṃ dekha | nipajavitī pāka | nānāvidha || 131 ||

Report an error

जिहीं यज्ञु सिद्धी जाये । परेशा तोषु होये । तें हें सामान्य अन्न न होये । म्हणोनियां ॥ १३२ ॥

jihīṃ yajñu siddhī jāye | pareśā toṣu hoye | teṃ heṃ sāmānya anna na hoye | mhaṇoniyāṃ || 132 ||

Report an error

हें न म्हणावें साधारण । अन्न ब्रह्मरूप जाण । जे जीवनहेतु कारण । विश्वा यया ॥ १३३ ॥

heṃ na mhaṇāveṃ sādhāraṇa | anna brahmarūpa jāṇa | je jīvanahetu kāraṇa | viśvā yayā || 133 ||

Report an error

अन्नस्तव भूतें । प्ररोह पावति समस्तें । मग वरिषु या अन्नाते । सर्वत्र प्रसवे ॥ १३४ ॥

annastava bhūteṃ | praroha pāvati samasteṃ | maga variṣu yā annāte | sarvatra prasave || 134 ||

Report an error

त्या पर्जन्या यज्ञीं जन्म । यज्ञाते प्रगटी कर्म । कर्मासि आदि ब्रह्म । वेदरूप ॥ १३५ ॥

tyā parjanyā yajñīṃ janma | yajñāte pragaṭī karma | karmāsi ādi brahma | vedarūpa || 135 ||

Report an error

मग वेदांते परापर । प्रसवतसे अक्षर । म्हणऊनि हे चराचर । ब्रह्मबद्ध ॥ १३६ ॥

maga vedāṃte parāpara | prasavatase akṣara | mhaṇaūni he carācara | brahmabaddha || 136 ||

Report an error

परी कर्माचिये मूर्ति । यज्ञीं अधिवासु श्रुती । ऐकें सुभद्रापती । अखंड गा ॥ १३७ ॥

parī karmāciye mūrti | yajñīṃ adhivāsu śrutī | aikeṃ subhadrāpatī | akhaṃḍa gā || 137 ||

Report an error

ऐशीं आदि हे परंपरा । संक्षेपे तुज धनुर्धरा । सांगितली या अध्वरा । लागौनियां ॥ १३८ ॥

aiśīṃ ādi he paraṃparā | saṃkṣepe tuja dhanurdharā | sāṃgitalī yā adhvarā | lāgauniyāṃ || 138 ||

Report an error

म्हणून समूळ हा उचितु । स्वधर्मरूप क्रतु । नानुष्ठी जो मत्तु । लोकीं इये ॥ १३९ ॥

mhaṇūna samūl̤a hā ucitu | svadharmarūpa kratu | nānuṣṭhī jo mattu | lokīṃ iye || 139 ||

Report an error

तो पातकांची राशी । जाण भार भूमीसी ॥ । जो कुकर्में इंद्रियांसी । उपेगा गेला ॥ १४० ॥

to pātakāṃcī rāśī | jāṇa bhāra bhūmīsī || | jo kukarmeṃ iṃdriyāṃsī | upegā gelā || 140 ||

Report an error

तें जन्म कर्म सकळ । अर्जुना अति निष्फळ । जैसे कां अभ्रपटळ । अकाळींचे ॥ १४१ ॥

teṃ janma karma sakal̤a | arjunā ati niṣphal̤a | jaise kāṃ abhrapaṭal̤a | akāl̤īṃce || 141 ||

Report an error

कां गळा स्तन अजेचे । तैसें जियालें देखें तयाचें । जया अनुष्ठान स्वधर्माचें । घडेचिना ॥ १४२ ॥

kāṃ gal̤ā stana ajece | taiseṃ jiyāleṃ dekheṃ tayāceṃ | jayā anuṣṭhāna svadharmāceṃ | ghaḍecinā || 142 ||

Report an error

म्हणोनि ऐकें पांडवा । हा स्वधर्मु कवणे न संडावा । सर्वभावें भजावा । हाचि एकु ॥ १४३ ॥

mhaṇoni aikeṃ pāṃḍavā | hā svadharmu kavaṇe na saṃḍāvā | sarvabhāveṃ bhajāvā | hāci eku || 143 ||

Report an error

हां गा शरीर जरी जाहलें । तरी कर्तव्य वोघें आले । मग उचित कां आपुले । वोसंडावे ॥ १४४ ॥

hāṃ gā śarīra jarī jāhaleṃ | tarī kartavya vogheṃ āle | maga ucita kāṃ āpule | vosaṃḍāve || 144 ||

Report an error

परिस पां सव्यसाची । मूर्ती लाहोनि देहाचि । खंती करिती कर्माची । ते गावंढे गा ॥ १४५ ॥

parisa pāṃ savyasācī | mūrtī lāhoni dehāci | khaṃtī karitī karmācī | te gāvaṃḍhe gā || 145 ||

Report an error

देखें असतेनि देहकर्में । एथ तोचि एकु न लिंपे कर्में । जो अखंडित रमे । आपणपांचि ॥ १४६ ॥

dekheṃ asateni dehakarmeṃ | etha toci eku na liṃpe karmeṃ | jo akhaṃḍita rame | āpaṇapāṃci || 146 ||

Report an error

जे तो आत्मबोधें तोषला । तरी कृतकार्यु देखें जाहला । म्हणोनि सहजे सांडवला । कर्मसंगु ॥ १४७ ॥

je to ātmabodheṃ toṣalā | tarī kṛtakāryu dekheṃ jāhalā | mhaṇoni sahaje sāṃḍavalā | karmasaṃgu || 147 ||

Report an error

तृप्ती झालिया जैसीं । साधने सरती आपैसीं । देखें आत्मतुष्टीं तैसीं । कर्मे नाही ॥ १४८ ॥

tṛptī jhāliyā jaisīṃ | sādhane saratī āpaisīṃ | dekheṃ ātmatuṣṭīṃ taisīṃ | karme nāhī || 148 ||

Report an error

जंववरी अर्जुना/तो बोध भेटेना मना/ । तंवचि यया साधना/भजावे लागे//१४९// । म्हणऊनि तूं नियतु । सकळ कामरहितु । होऊनियां उचितु । स्वधर्में रहाटें ॥ १४९–१५० ॥

jaṃvavarī arjunā/to bodha bheṭenā manā/ | taṃvaci yayā sādhanā/bhajāve lāge//149// | mhaṇaūni tūṃ niyatu | sakal̤a kāmarahitu | hoūniyāṃ ucitu | svadharmeṃ rahāṭeṃ || 149–150 ||

Report an error

जे स्वकर्मे निष्कामता । अनुसरले पार्था । कैवल्य पर तत्वतां । पातले जगी ॥ १५१ ॥

je svakarme niṣkāmatā | anusarale pārthā | kaivalya para tatvatāṃ | pātale jagī || 151 ||

Report an error

देखें पां जनकादिक । कर्मजात अशेख । न सांडिता मोक्षसुख । पावते जाहले ॥ १५२ ॥

dekheṃ pāṃ janakādika | karmajāta aśekha | na sāṃḍitā mokṣasukha | pāvate jāhale || 152 ||

Report an error

याकारणे पार्था । होआवी कर्मीं आस्था । हे आणिकाही एका अर्था । उपकारेल ॥ १५३ ॥

yākāraṇe pārthā | hoāvī karmīṃ āsthā | he āṇikāhī ekā arthā | upakārela || 153 ||

Report an error

जे आचरता आपणपेयां । देखी लागेल लोका यया । तरी चुकेल हा अपाया । प्रसंगेचि ॥ १५४ ॥

je ācaratā āpaṇapeyāṃ | dekhī lāgela lokā yayā | tarī cukela hā apāyā | prasaṃgeci || 154 ||

Report an error

देखें प्राप्तार्थ जाहले । जे निष्कामता पावले । तयाही कर्तव्य असे उरलें । लोकांलागीं ॥ १५५ ॥

dekheṃ prāptārtha jāhale | je niṣkāmatā pāvale | tayāhī kartavya ase uraleṃ | lokāṃlāgīṃ || 155 ||

Report an error

मार्गीं अंधासरिसा । पुढे देखणाही चाले जैसा । अज्ञाना प्रकटावा धर्मु तैसा । आचरोनि ॥ १५६ ॥

mārgīṃ aṃdhāsarisā | puḍhe dekhaṇāhī cāle jaisā | ajñānā prakaṭāvā dharmu taisā | ācaroni || 156 ||

Report an error

हां गा ऐसें जरी न कीजे । तरी अज्ञानां काय वोजे । तिहीं कवणेपरी जाणिजे । मार्गांते या ॥ १५७ ॥

hāṃ gā aiseṃ jarī na kīje | tarī ajñānāṃ kāya voje | tihīṃ kavaṇeparī jāṇije | mārgāṃte yā || 157 ||

Report an error

एथ वडील जें जें करिती । तया नाम धर्मु ठेविती । तेंचि येर अनुष्ठिती । सामान्य सकळ ॥ १५८ ॥

etha vaḍīla jeṃ jeṃ karitī | tayā nāma dharmu ṭhevitī | teṃci yera anuṣṭhitī | sāmānya sakal̤a || 158 ||

Report an error

हें ऐसें असे स्वभावें । म्हणोनि कर्म न संडावे । विशेषें आचरावें । लागे संती ॥ १५९ ॥

heṃ aiseṃ ase svabhāveṃ | mhaṇoni karma na saṃḍāve | viśeṣeṃ ācarāveṃ | lāge saṃtī || 159 ||

Report an error

आता आणिकाचिया गोठी । तुज सांगो काय किरीटी । देखें मीचि इये राहाटी । वर्तत असे ॥ १६० ॥

ātā āṇikāciyā goṭhī | tuja sāṃgo kāya kirīṭī | dekheṃ mīci iye rāhāṭī | vartata ase || 160 ||

Report an error

काय सांकडे कांही मातें । कीं कवणें एकें आर्तें । आचरें मी धर्मातें । म्हणसी जरी ॥ १६१ ॥

kāya sāṃkaḍe kāṃhī māteṃ | kīṃ kavaṇeṃ ekeṃ ārteṃ | ācareṃ mī dharmāteṃ | mhaṇasī jarī || 161 ||

Report an error

तरी पुरतेपणालागी । आणिकु दुसरा नाहीं जगीं । ऐसी सामुग्री माझां अंगी । जाणसी तूं ॥ १६२ ॥

tarī puratepaṇālāgī | āṇiku dusarā nāhīṃ jagīṃ | aisī sāmugrī mājhāṃ aṃgī | jāṇasī tūṃ || 162 ||

Report an error

मृत गुरूपुत्र आणिला । तो तुवां पवाडा देखिला । तोही मी उगला । कर्मीं वर्ते ॥ १६३ ॥

mṛta gurūputra āṇilā | to tuvāṃ pavāḍā dekhilā | tohī mī ugalā | karmīṃ varte || 163 ||

Report an error

परी स्वधर्मीं वर्तें कैसा । साकांक्षु कां होय जैसा । तयाचि एका उद्देशा - । लागोनियां ॥ १६४ ॥

parī svadharmīṃ varteṃ kaisā | sākāṃkṣu kāṃ hoya jaisā | tayāci ekā uddeśā - | lāgoniyāṃ || 164 ||

Report an error

जे भूतजात सकळ । असे आम्हांचि आधीन केवळ । ते न व्हावें बरळ । म्हणोनियां ॥ १६५ ॥

je bhūtajāta sakal̤a | ase āmhāṃci ādhīna keval̤a | te na vhāveṃ baral̤a | mhaṇoniyāṃ || 165 ||

Report an error

आम्ही पूर्णकाम होऊनी । जरी आत्मस्थिती राहुनी ॥ । तरी हे प्रजा कैसेनि । निस्तरेल ॥ १६६ ॥

āmhī pūrṇakāma hoūnī | jarī ātmasthitī rāhunī || | tarī he prajā kaiseni | nistarela || 166 ||

Report an error

इहीं आमुची वास पाहावी । मग वर्तती परी जाणावी । ते लौकिक स्थिती अवघी । नासिली होईल ॥ १६७ ॥

ihīṃ āmucī vāsa pāhāvī | maga vartatī parī jāṇāvī | te laukika sthitī avaghī | nāsilī hoīla || 167 ||

Report an error

म्हणोनि समर्थु जो एथें । आथिला सर्वज्ञते । तेणे सविशेषें कर्मातें । त्यजावे ना ॥ १६८ ॥

mhaṇoni samarthu jo etheṃ | āthilā sarvajñate | teṇe saviśeṣeṃ karmāteṃ | tyajāve nā || 168 ||

Report an error

देखे फळाचिया आशा । आचरे कामुकु जैसा । कर्मी बहरु होआवा तैसा । निराशाही ॥ १६९ ॥

dekhe phal̤āciyā āśā | ācare kāmuku jaisā | karmī baharu hoāvā taisā | nirāśāhī || 169 ||

Report an error

जे पुढतपुढती पार्था । हे सकळ लोकसंस्था । रक्षणीय सर्वथा । म्हणऊनियां ॥ १७० ॥

je puḍhatapuḍhatī pārthā | he sakal̤a lokasaṃsthā | rakṣaṇīya sarvathā | mhaṇaūniyāṃ || 170 ||

Report an error

मार्गाधारे वर्तावें । विश्व हें मोहरें लावावें । अलौकिक नोहावें । लोकांप्रति ॥ १७१ ॥

mārgādhāre vartāveṃ | viśva heṃ mohareṃ lāvāveṃ | alaukika nohāveṃ | lokāṃprati || 171 ||

Report an error

जें सायासें स्तन्य सेवी । तें पक्वान्नें केवीं जेवी । म्हणोनि बाळका जैशीं नेदावीं । धनुर्धरा ॥ १७२ ॥

jeṃ sāyāseṃ stanya sevī | teṃ pakvānneṃ kevīṃ jevī | mhaṇoni bāl̤akā jaiśīṃ nedāvīṃ | dhanurdharā || 172 ||

Report an error

तैशी कर्मीं जया अयोग्यता । तयाप्रति नैष्कर्म्यता । न प्रगटावी खेळतां । आदिकरूनी ॥ १७३ ॥

taiśī karmīṃ jayā ayogyatā | tayāprati naiṣkarmyatā | na pragaṭāvī khel̤atāṃ | ādikarūnī || 173 ||

Report an error

तेथें सत्क्रियाचि लावावी । तेचि एकी प्रशंसावी । नैष्कर्मींही दावावी । आचरोनि ॥ १७४ ॥

tetheṃ satkriyāci lāvāvī | teci ekī praśaṃsāvī | naiṣkarmīṃhī dāvāvī | ācaroni || 174 ||

Report an error

तया लोकसंग्रहालागीं । वर्ततां कर्मसंगी । तो कर्मबंधु आंगी । वाजेलना ॥ १७५ ॥

tayā lokasaṃgrahālāgīṃ | vartatāṃ karmasaṃgī | to karmabaṃdhu āṃgī | vājelanā || 175 ||

Report an error

जैसी बहुरूपियाची रावो राणी । स्त्रीपुरुषभावो नाही मनीं । परी लोकसंपादणी । तैशीच करिती ॥ १७६ ॥

jaisī bahurūpiyācī rāvo rāṇī | strīpuruṣabhāvo nāhī manīṃ | parī lokasaṃpādaṇī | taiśīca karitī || 176 ||

Report an error

देखें पुढिलाचें वोझें । जरी आपुला माथां घेईजे । तरी सांगे कां न दाटिजे । धनुर्धरा ॥ १७७ ॥

dekheṃ puḍhilāceṃ vojheṃ | jarī āpulā māthāṃ gheīje | tarī sāṃge kāṃ na dāṭije | dhanurdharā || 177 ||

Report an error

तैसी शुभाशुभें कर्में । जिये निफजति प्रकृतिधर्में । तियें मूर्ख मतिभ्रमें । मी कर्ता म्हणे ॥ १७८ ॥

taisī śubhāśubheṃ karmeṃ | jiye niphajati prakṛtidharmeṃ | tiyeṃ mūrkha matibhrameṃ | mī kartā mhaṇe || 178 ||

Report an error

ऐसा अहंकाराधिरूढ । एकदेशी मूढ । तया हा परमार्थ गूढ । प्रगटावा ना ॥ १७९ ॥

aisā ahaṃkārādhirūḍha | ekadeśī mūḍha | tayā hā paramārtha gūḍha | pragaṭāvā nā || 179 ||

Report an error

हें असो प्रस्तुत । सांगिजेल तुज हित । तें अर्जुना देऊनि चित्त । अवधारी पां ॥ १८० ॥

heṃ aso prastuta | sāṃgijela tuja hita | teṃ arjunā deūni citta | avadhārī pāṃ || 180 ||

Report an error

जे तत्वज्ञियांचां ठायीं । तो प्रकृतिभावो नाहीं । जेथ कर्मजात पाहीं । निपजत असे ॥ १८१ ॥

je tatvajñiyāṃcāṃ ṭhāyīṃ | to prakṛtibhāvo nāhīṃ | jetha karmajāta pāhīṃ | nipajata ase || 181 ||

Report an error

ते देहाभिमानु सांडुनी । गुणकर्में वोलांडुनी । साक्षिभूत होऊनी । वर्तती देहीं ॥ १८२ ॥

te dehābhimānu sāṃḍunī | guṇakarmeṃ volāṃḍunī | sākṣibhūta hoūnī | vartatī dehīṃ || 182 ||

Report an error

म्हणूनि शरीरी जरी होती । तरी कर्मबंधा नाकळती । जैसा कां भूतचेष्टा गभस्ती । घेपवेना ॥ १८३ ॥

mhaṇūni śarīrī jarī hotī | tarī karmabaṃdhā nākal̤atī | jaisā kāṃ bhūtaceṣṭā gabhastī | ghepavenā || 183 ||

Report an error

एथ कर्मी तोच लिंपे । जो गुणसंभ्रमें घेपे । प्रकृतिचेनि आटोपें । वर्ततु असे ॥ १८४ ॥

etha karmī toca liṃpe | jo guṇasaṃbhrameṃ ghepe | prakṛticeni āṭopeṃ | vartatu ase || 184 ||

Report an error

इंद्रियें गुणाधारें । राहाटती निजव्यापारें । तें परकर्म बलात्कारें । आपादी जो ॥ १८५ ॥

iṃdriyeṃ guṇādhāreṃ | rāhāṭatī nijavyāpāreṃ | teṃ parakarma balātkāreṃ | āpādī jo || 185 ||

Report an error

परी उचिते कर्में आघवीं । तुवा आचरोनि मज अर्पावीं । परी चित्तवृत्ती न्यासावी । आत्मरूपीं ॥ १८६ ॥

parī ucite karmeṃ āghavīṃ | tuvā ācaroni maja arpāvīṃ | parī cittavṛttī nyāsāvī | ātmarūpīṃ || 186 ||

Report an error

हें कर्म मी कर्ता । कां आचरेन या अर्था । ऐसा अभिमानु झणें चित्ता । रिगो देसी ॥ १८७ ॥

heṃ karma mī kartā | kāṃ ācarena yā arthā | aisā abhimānu jhaṇeṃ cittā | rigo desī || 187 ||

Report an error

तुवां शरीरपरा नोहावें । कामनाजात सांडावें । मग अवसरोचित भोगावे । भोग सकळ ॥ १८८ ॥

tuvāṃ śarīraparā nohāveṃ | kāmanājāta sāṃḍāveṃ | maga avasarocita bhogāve | bhoga sakal̤a || 188 ||

Report an error

आतां कोदंड घेऊनि हातीं । आरूढ पां इये रथीं । देईं आलिंगन वीरवृत्ती । समाधानें ॥ १८९ ॥

ātāṃ kodaṃḍa gheūni hātīṃ | ārūḍha pāṃ iye rathīṃ | deīṃ āliṃgana vīravṛttī | samādhāneṃ || 189 ||

Report an error

जगीं कीर्ती रूढवीं स्वधर्माचा मानु वाढवीं । मग भारापासोनि सोडवी । मेदिनी हे ॥ १९० ॥

jagīṃ kīrtī rūḍhavīṃ svadharmācā mānu vāḍhavīṃ | maga bhārāpāsoni soḍavī | medinī he || 190 ||

Report an error

आतां पार्था निःशंकु होई । या संग्रामा चित्त देईं । एथ हें वांचूनि कांही । बोलों नये ॥ १९१ ॥

ātāṃ pārthā niḥśaṃku hoī | yā saṃgrāmā citta deīṃ | etha heṃ vāṃcūni kāṃhī | boloṃ naye || 191 ||

Report an error

हें अनुपरोध मत माझें । जिहीं परमादरे स्वीकारिजे । श्रद्धापूर्वक अनुष्ठिजे । धनुर्धरा ॥ १९२ ॥

heṃ anuparodha mata mājheṃ | jihīṃ paramādare svīkārije | śraddhāpūrvaka anuṣṭhije | dhanurdharā || 192 ||

Report an error

तेही सकळ कर्मी वर्ततु । जाण पां कर्मरहितु । म्हणोनि हें निश्चितु । करणीय गा ॥ १९३ ॥

tehī sakal̤a karmī vartatu | jāṇa pāṃ karmarahitu | mhaṇoni heṃ niścitu | karaṇīya gā || 193 ||

Report an error

नातरी प्रकृतिमंतु होऊनी । इंद्रियां लळा देऊनी । जे हें माझे मत अव्हेरुनी । ओसंडिती ॥ १९४ ॥

nātarī prakṛtimaṃtu hoūnī | iṃdriyāṃ lal̤ā deūnī | je heṃ mājhe mata avherunī | osaṃḍitī || 194 ||

Report an error

जे सामान्यत्वें लेखिती । अवज्ञा करूनि देखिती । कां हा अर्थवादु म्हणती । वाचाळपणें ॥ १९५ ॥

je sāmānyatveṃ lekhitī | avajñā karūni dekhitī | kāṃ hā arthavādu mhaṇatī | vācāl̤apaṇeṃ || 195 ||

Report an error

ते मोहमदिरा भ्रमले । विषयविखें घारले । अज्ञानपंकी बुडाले । निभ्रांत मानीं ॥ १९६ ॥

te mohamadirā bhramale | viṣayavikheṃ ghārale | ajñānapaṃkī buḍāle | nibhrāṃta mānīṃ || 196 ||

Report an error

देखें शवाचां हातीं दिधलें । जैसे कां रत्न वायां गेलें । नातरी जात्यंधा पाहलें । प्रमाण नोहे ॥ १९७ ॥

dekheṃ śavācāṃ hātīṃ didhaleṃ | jaise kāṃ ratna vāyāṃ geleṃ | nātarī jātyaṃdhā pāhaleṃ | pramāṇa nohe || 197 ||

Report an error

कां चंद्राचा उदयो जैसा । उपयोगा नवचे वायसा । मूर्खा विवेकु हा तैसा । रुचेल ना ॥ १९८ ॥

kāṃ caṃdrācā udayo jaisā | upayogā navace vāyasā | mūrkhā viveku hā taisā | rucela nā || 198 ||

Report an error

तैसे ते पार्था । जे विमुख या परमार्था । तयांसी संभाषण सर्वथा । करावे ना ॥ १९९ ॥

taise te pārthā | je vimukha yā paramārthā | tayāṃsī saṃbhāṣaṇa sarvathā | karāve nā || 199 ||

Report an error

म्हणोनि ते न मानिती । आणि निंदाही करूं लागती । सांगे पतंग काय साहती । प्रकाशातें ॥ २०० ॥

mhaṇoni te na mānitī | āṇi niṃdāhī karūṃ lāgatī | sāṃge pataṃga kāya sāhatī | prakāśāteṃ || 200 ||

Report an error

पतंगा दीपीं आलिंगन । तेथ त्यासी अचूक मरण । तेवीं विषयाचरण । आत्मघाता ॥ २०१ ॥

pataṃgā dīpīṃ āliṃgana | tetha tyāsī acūka maraṇa | tevīṃ viṣayācaraṇa | ātmaghātā || 201 ||

Report an error

म्हणोनि इंद्रिये एकें । जाणतेनि पुरुखें । लाळावीं ना कौतुकें । आदिकरूनि ॥ २०२ ॥

mhaṇoni iṃdriye ekeṃ | jāṇateni purukheṃ | lāl̤āvīṃ nā kautukeṃ | ādikarūni || 202 ||

Report an error

हां गा सर्पेंसी खेळों येईल । कीं व्याघ्रसंसर्ग सिद्धी जाईल । सांगे हाळाहाळ जिरेल । सेविलिया ॥ २०३ ॥

hāṃ gā sarpeṃsī khel̤oṃ yeīla | kīṃ vyāghrasaṃsarga siddhī jāīla | sāṃge hāl̤āhāl̤a jirela | seviliyā || 203 ||

Report an error

देखें खेळतां अग्नि लागला । मग तो न सांवरे जैसा उधवला । तैसा इंद्रिया लळा दिधला । भला नोहे ॥ २०४ ॥

dekheṃ khel̤atāṃ agni lāgalā | maga to na sāṃvare jaisā udhavalā | taisā iṃdriyā lal̤ā didhalā | bhalā nohe || 204 ||

Report an error

एर्हवीं तरी अर्जुना । या शरीरा पराधीना । कां नाना भोगरचना । मेळवावी ॥ २०५ ॥

erhavīṃ tarī arjunā | yā śarīrā parādhīnā | kāṃ nānā bhogaracanā | mel̤avāvī || 205 ||

Report an error

आपण सायासेंकरूनि बहुतें । सकळहि समृद्धिजातें । उदोअस्तु या देहातें । प्रतिपाळावे कां ॥ २०६ ॥

āpaṇa sāyāseṃkarūni bahuteṃ | sakal̤ahi samṛddhijāteṃ | udoastu yā dehāteṃ | pratipāl̤āve kāṃ || 206 ||

Report an error

सर्वस्वें शिणोनि एथें । अर्जवावीं संपत्तिजातें । तेणें स्वधर्मु सांडुनी देहातें । पोखावें काई ॥ २०७ ॥

sarvasveṃ śiṇoni etheṃ | arjavāvīṃ saṃpattijāteṃ | teṇeṃ svadharmu sāṃḍunī dehāteṃ | pokhāveṃ kāī || 207 ||

Report an error

मग हें तंव पांचमेळावा । शेखीं अनुसरेल पंचत्वा । ते वेळीं केला कें गिंवसावा । शीणु आपुला ॥ २०८ ॥

maga heṃ taṃva pāṃcamel̤āvā | śekhīṃ anusarela paṃcatvā | te vel̤īṃ kelā keṃ giṃvasāvā | śīṇu āpulā || 208 ||

Report an error

म्हणूनि केवळ देहभरण । ते जाणें उघडी नागवण । यालागी एथ अंतःकरण । देयावें ना ॥ २०९ ॥

mhaṇūni keval̤a dehabharaṇa | te jāṇeṃ ughaḍī nāgavaṇa | yālāgī etha aṃtaḥkaraṇa | deyāveṃ nā || 209 ||

Report an error

एर्हवीं इंद्रियाचियां अर्था - । सारिखा विषयो पोखितां । संतोषु कीर चित्ता । आपजेल ॥ २१० ॥

erhavīṃ iṃdriyāciyāṃ arthā - | sārikhā viṣayo pokhitāṃ | saṃtoṣu kīra cittā | āpajela || 210 ||

Report an error

परी तो संवचोराचा संगु । जैसा नावेक स्वस्थु । जंव नगराचा प्रांतु । सांडिजेना ॥ २११ ॥

parī to saṃvacorācā saṃgu | jaisā nāveka svasthu | jaṃva nagarācā prāṃtu | sāṃḍijenā || 211 ||

Report an error

बापा विषाची मधुरता । झणे आवडी उपजे चित्ता । परी तो परिणाम विचारितां । प्राणु हरी ॥ २१२ ॥

bāpā viṣācī madhuratā | jhaṇe āvaḍī upaje cittā | parī to pariṇāma vicāritāṃ | prāṇu harī || 212 ||

Report an error

देखें इंद्रियीं कामु असे । तो लावी सुखदुराशे । जैसा गळीं मीनु आमिषें । भुलविजे गा ॥ २१३ ॥

dekheṃ iṃdriyīṃ kāmu ase | to lāvī sukhadurāśe | jaisā gal̤īṃ mīnu āmiṣeṃ | bhulavije gā || 213 ||

Report an error

परी तयामाजि गळु आहे । जो प्राणातें घेऊनि जाये । तो जैसा ठाउवा नोहे । झांकलेपणें ॥ २१४ ॥

parī tayāmāji gal̤u āhe | jo prāṇāteṃ gheūni jāye | to jaisā ṭhāuvā nohe | jhāṃkalepaṇeṃ || 214 ||

Report an error

तैसें अभिलाषें येणें कीजेल । जरी विषयाची आशा कीजेल । तरी वरपडा होईजेल । क्रोधानळा ॥ २१५ ॥

taiseṃ abhilāṣeṃ yeṇeṃ kījela | jarī viṣayācī āśā kījela | tarī varapaḍā hoījela | krodhānal̤ā || 215 ||

Report an error

जैसा कवळोनियां पारधी । घातेचिये संधी । आणि मृगातें बुद्धीं । साधावया ॥ २१६ ॥

jaisā kaval̤oniyāṃ pāradhī | ghāteciye saṃdhī | āṇi mṛgāteṃ buddhīṃ | sādhāvayā || 216 ||

Report an error

एथ तैसीची परी आहे । म्हणूनि संगु हा तुज नोहे । पार्था दोन्ही कामक्रोध हे । घातुक जाणें ॥ २१७ ॥

etha taisīcī parī āhe | mhaṇūni saṃgu hā tuja nohe | pārthā donhī kāmakrodha he | ghātuka jāṇeṃ || 217 ||

Report an error

म्हणऊनि हा आश्रयोचि न करावा । मनींही आठवो न धरावा । एकु निजवृत्तीचा वोलावा । नासों नेदीं ॥ २१८ ॥

mhaṇaūni hā āśrayoci na karāvā | manīṃhī āṭhavo na dharāvā | eku nijavṛttīcā volāvā | nāsoṃ nedīṃ || 218 ||

Report an error

अगा स्वधर्मु हा आपुला । जरि कां कठिणु जाहला । तरी हाचि अनुष्ठिला । भला देखें ॥ २१९ ॥

agā svadharmu hā āpulā | jari kāṃ kaṭhiṇu jāhalā | tarī hāci anuṣṭhilā | bhalā dekheṃ || 219 ||

Report an error

येरू आचारु जो परावा । तो देखतां कीर बरवा । परि आचरतेनि आचरावा । आपुलाचि ॥ २२० ॥

yerū ācāru jo parāvā | to dekhatāṃ kīra baravā | pari ācarateni ācarāvā | āpulāci || 220 ||

Report an error

सांगे शूद्रघरीं आघवीं । पक्वाने आहाति बरवीं । तीं द्विजें केवीं सेवावीं । दुर्बळु जरी जाहला ॥ २२१ ॥

sāṃge śūdragharīṃ āghavīṃ | pakvāne āhāti baravīṃ | tīṃ dvijeṃ kevīṃ sevāvīṃ | durbal̤u jarī jāhalā || 221 ||

Report an error

हें अनुचित कैसेनि कीजे । अप्राप्य केवीं इच्छिजे । अथवा इच्छिलेंही पाविजे । विचारीं पां ॥ २२२ ॥

heṃ anucita kaiseni kīje | aprāpya kevīṃ icchije | athavā icchileṃhī pāvije | vicārīṃ pāṃ || 222 ||

Report an error

तरी लोकांचीं धवळारें । देखोनियां मनोहरें । असतीं आपुलीं तणारें । मोडावीं केवीं ॥ २२३ ॥

tarī lokāṃcīṃ dhaval̤āreṃ | dekhoniyāṃ manohareṃ | asatīṃ āpulīṃ taṇāreṃ | moḍāvīṃ kevīṃ || 223 ||

Report an error

हें असो वनिता आपुली । कुरुप जरी जाहली । तरी भोगितां तेचि भली । जियापरी ॥ २२४ ॥

heṃ aso vanitā āpulī | kurupa jarī jāhalī | tarī bhogitāṃ teci bhalī | jiyāparī || 224 ||

Report an error

तेवीं आवडे सांकडु । आचरता जरी दुवाडु । तरी स्वधर्मचि सुरवाडु । पारत्रिकीचा ॥ २२५ ॥

tevīṃ āvaḍe sāṃkaḍu | ācaratā jarī duvāḍu | tarī svadharmaci suravāḍu | pāratrikīcā || 225 ||

Report an error

हां गा साकर आणि दूध । हें गौल्य कीर प्रसिद्ध । परी कृमीदोषीं विरुद्ध । घेपें केवीं ॥ २२६ ॥

hāṃ gā sākara āṇi dūdha | heṃ gaulya kīra prasiddha | parī kṛmīdoṣīṃ viruddha | ghepeṃ kevīṃ || 226 ||

Report an error

ऐसेनिही जरी सेविजेल । तरी ते आळुकीची उरेल । जे तें परिणामीं पथ्य नव्हेल । धनुर्धरा ॥ २२७ ॥

aisenihī jarī sevijela | tarī te āl̤ukīcī urela | je teṃ pariṇāmīṃ pathya navhela | dhanurdharā || 227 ||

Report an error

म्हणोनि आणिकांसी जे विहीत । आणि आपणपेयां अनुचित । तें नाचरावे जरी हित । विचारिजे ॥ २२८ ॥

mhaṇoni āṇikāṃsī je vihīta | āṇi āpaṇapeyāṃ anucita | teṃ nācarāve jarī hita | vicārije || 228 ||

Report an error

या स्वधर्मातें अनुष्ठितां । वेचु होईल जीविता । तोहि निका वर उभयतां । दिसतसे ॥ २२९ ॥

yā svadharmāteṃ anuṣṭhitāṃ | vecu hoīla jīvitā | tohi nikā vara ubhayatāṃ | disatase || 229 ||

Report an error

ऐसें समस्तसुरशिरोमणी । बोलिले जेथ श्रीशार्ङगपाणी । तेथ अर्जुन म्हणे विनवणी । असे देवा ॥ २३० ॥

aiseṃ samastasuraśiromaṇī | bolile jetha śrīśārṅagapāṇī | tetha arjuna mhaṇe vinavaṇī | ase devā || 230 ||

Report an error

हें जें तुम्हीं सांगितलें । तें सकळ कीर म्यां परिसलें । परि पुसेन कांही आपुले । अपेक्षित ॥ २३१ ॥

heṃ jeṃ tumhīṃ sāṃgitaleṃ | teṃ sakal̤a kīra myāṃ parisaleṃ | pari pusena kāṃhī āpule | apekṣita || 231 ||

Report an error

तरी देवा हें ऐसें कैसें । जे ज्ञानियांचीही स्थितीही भ्रंशे । मार्ग सांडुनि अनारिसे । चालत देखों ॥ २३२ ॥

tarī devā heṃ aiseṃ kaiseṃ | je jñāniyāṃcīhī sthitīhī bhraṃśe | mārga sāṃḍuni anārise | cālata dekhoṃ || 232 ||

Report an error

सर्वज्ञुही जे होती । हे उपायही जाणती । तेही परधर्में व्यभिचरति । कवणें गुणें ॥ २३३ ॥

sarvajñuhī je hotī | he upāyahī jāṇatī | tehī paradharmeṃ vyabhicarati | kavaṇeṃ guṇeṃ || 233 ||

Report an error

बीजा आणि भुसा । अंधु निवाडु नेणे जैसा । नावेक देखणाही तैसा । बरळे कां पां ॥ २३४ ॥

bījā āṇi bhusā | aṃdhu nivāḍu neṇe jaisā | nāveka dekhaṇāhī taisā | baral̤e kāṃ pāṃ || 234 ||

Report an error

जे असता संगु सांडिती । तेचि संसर्गु करिता न धाती । वनवासीही सेविती । जनपदातें ॥ २३५ ॥

je asatā saṃgu sāṃḍitī | teci saṃsargu karitā na dhātī | vanavāsīhī sevitī | janapadāteṃ || 235 ||

Report an error

आपण तरी लपती । सर्वस्वें पाप चुकविती । परी बलात्कारे सुइजती । तयाचिमाजी ॥ २३६ ॥

āpaṇa tarī lapatī | sarvasveṃ pāpa cukavitī | parī balātkāre suijatī | tayācimājī || 236 ||

Report an error

जयांची जीवें घेती विवसी । तेचि जडोनि ठाके जीवेंसीं । चुकविती ते गिंवसी । तयातेंचि ॥ २३७ ॥

jayāṃcī jīveṃ ghetī vivasī | teci jaḍoni ṭhāke jīveṃsīṃ | cukavitī te giṃvasī | tayāteṃci || 237 ||

Report an error

ऐस बलात्कारु एकु दिसे । तो कवणाचा एथ आग्रहो असे । हें बोलावे हृषिकेशें । पार्थु म्हणे ॥ २३८ ॥

aisa balātkāru eku dise | to kavaṇācā etha āgraho ase | heṃ bolāve hṛṣikeśeṃ | pārthu mhaṇe || 238 ||

Report an error

तंव हृदयकमळारामु । जो योगियांचा निष्कामकामु । तो म्हणतसे पुरुषोत्तमु । सांगेन आइक ॥ २३९ ॥

taṃva hṛdayakamal̤ārāmu | jo yogiyāṃcā niṣkāmakāmu | to mhaṇatase puruṣottamu | sāṃgena āika || 239 ||

Report an error

तरी हे कम क्रोधु पाहीं । जयांते कृपेची साठवण नाहीं । हें कृतांताचां ठायीं । मानिजती ॥ २४० ॥

tarī he kama krodhu pāhīṃ | jayāṃte kṛpecī sāṭhavaṇa nāhīṃ | heṃ kṛtāṃtācāṃ ṭhāyīṃ | mānijatī || 240 ||

Report an error

हे ज्ञाननिधीचे भुजंग । विषयदरांचे वाघ । भजनमार्गीचे मांग । मारक जे ॥ २४१ ॥

he jñānanidhīce bhujaṃga | viṣayadarāṃce vāgha | bhajanamārgīce māṃga | māraka je || 241 ||

Report an error

हे देहदुर्गीचे धोंड । इंद्रियग्रामीचे कोंड । यांचे व्यामोहादिक बंड । जगामाजि ॥ २४२ ॥

he dehadurgīce dhoṃḍa | iṃdriyagrāmīce koṃḍa | yāṃce vyāmohādika baṃḍa | jagāmāji || 242 ||

Report an error

हे रजोगुण मानसाचे । समूळ आसुरियेचे । धायपण ययांचे । अविद्या केले ॥ २४३ ॥

he rajoguṇa mānasāce | samūl̤a āsuriyece | dhāyapaṇa yayāṃce | avidyā kele || 243 ||

Report an error

हे रजाचे कीर जाहले । परी तमासी पढियंते भले । तेणें निजपद यां दिधले । प्रमादमोह ॥ २४४ ॥

he rajāce kīra jāhale | parī tamāsī paḍhiyaṃte bhale | teṇeṃ nijapada yāṃ didhale | pramādamoha || 244 ||

Report an error

हे मृत्यूचां नगरीं । मानिजति निकियापरी । जे जीविताचे वैरी । म्हणऊनियां ॥ २४५ ॥

he mṛtyūcāṃ nagarīṃ | mānijati nikiyāparī | je jīvitāce vairī | mhaṇaūniyāṃ || 245 ||

Report an error

जयांसि भुकेलियां आमिषा । हें विश्व न पुरेचि घांसा । कुळवाडी यांची आशा । चाळित असे ॥ २४६ ॥

jayāṃsi bhukeliyāṃ āmiṣā | heṃ viśva na pureci ghāṃsā | kul̤avāḍī yāṃcī āśā | cāl̤ita ase || 246 ||

Report an error

कौतुकें कवळितां मुठीं । जिये चौदा भुवनें थेंकुटीं । तें भ्रांति तिये धाकुटी । वाल्हीदुल्ही ॥ २४७ ॥

kautukeṃ kaval̤itāṃ muṭhīṃ | jiye caudā bhuvaneṃ theṃkuṭīṃ | teṃ bhrāṃti tiye dhākuṭī | vālhīdulhī || 247 ||

Report an error

जे लोकत्रयाचें भातुके । खेळताचि खाय कवतिकें । तिच्या दासीपणाचेनि बिकें । तृष्णा जिये ॥ २४८ ॥

je lokatrayāceṃ bhātuke | khel̤atāci khāya kavatikeṃ | ticyā dāsīpaṇāceni bikeṃ | tṛṣṇā jiye || 248 ||

Report an error

हें असो मोहे मानिजे । यांते अहंकार घेपे दीजे । जेणे जग आपुलेनि भोजें । नाचवित असे ॥ २४९ ॥

heṃ aso mohe mānije | yāṃte ahaṃkāra ghepe dīje | jeṇe jaga āpuleni bhojeṃ | nācavita ase || 249 ||

Report an error

जेणें सत्याचा भोकसा काढिला । मग अकृत्य तृणकुटा भरिला । तो दंभु रूढविला । जगीं इहीं ॥ २५० ॥

jeṇeṃ satyācā bhokasā kāḍhilā | maga akṛtya tṛṇakuṭā bharilā | to daṃbhu rūḍhavilā | jagīṃ ihīṃ || 250 ||

Report an error

साध्वी शांती नागवली । मग माया मांगी शृंगारिली । तियेकरवी विटाळविली । साधुवृंदे ॥ २५१ ॥

sādhvī śāṃtī nāgavalī | maga māyā māṃgī śṛṃgārilī | tiyekaravī viṭāl̤avilī | sādhuvṛṃde || 251 ||

Report an error

इहीं विवेकाची त्राय फेडिली । वैराग्याची खाली काढिली । जितया मान मोडिली । उपशमाची ॥ २५२ ॥

ihīṃ vivekācī trāya pheḍilī | vairāgyācī khālī kāḍhilī | jitayā māna moḍilī | upaśamācī || 252 ||

Report an error

इहीं संतोषवन खांडिले । धैर्यदुर्ग पाडिले । आनंदरोप सांडिले । उपडूनियां ॥ २५३ ॥

ihīṃ saṃtoṣavana khāṃḍile | dhairyadurga pāḍile | ānaṃdaropa sāṃḍile | upaḍūniyāṃ || 253 ||

Report an error

इहीं बोधाची रोपे लुंचिली । सुखाची लिपी पुसली । जिव्हारीं आगी सूदली । तापत्रयाची ॥ २५४ ॥

ihīṃ bodhācī rope luṃcilī | sukhācī lipī pusalī | jivhārīṃ āgī sūdalī | tāpatrayācī || 254 ||

Report an error

हे आंगा तव घडले । जीवींचि आथी जडले । परी नातुडती गिंवसले । ब्रह्मादिकां ॥ २५५ ॥

he āṃgā tava ghaḍale | jīvīṃci āthī jaḍale | parī nātuḍatī giṃvasale | brahmādikāṃ || 255 ||

Report an error

हें चैतन्याचे शेजारी । वसती ज्ञानाचां एका हारीं । म्हणोनि प्रवर्तले महामारी । सांवरती ना ॥ २५६ ॥

heṃ caitanyāce śejārī | vasatī jñānācāṃ ekā hārīṃ | mhaṇoni pravartale mahāmārī | sāṃvaratī nā || 256 ||

Report an error

हें जळेंवीण बुडविती । आगीविण जाळिती । न बोलता कवळिती । प्राणियांते ॥ २५७ ॥

heṃ jal̤eṃvīṇa buḍavitī | āgīviṇa jāl̤itī | na bolatā kaval̤itī | prāṇiyāṃte || 257 ||

Report an error

हे शस्त्रेविण साधिती । दोरेविण बांधिती । ज्ञानियासी तरी वधिती । पैज घेऊनि ॥ २५८ ॥

he śastreviṇa sādhitī | doreviṇa bāṃdhitī | jñāniyāsī tarī vadhitī | paija gheūni || 258 ||

Report an error

चिखलेंवीण रोविती । पाशिकेंवीण गोंविती । हे कवणाजोगे न होती । आंतौटेपणें ॥ २५९ ॥

cikhaleṃvīṇa rovitī | pāśikeṃvīṇa goṃvitī | he kavaṇājoge na hotī | āṃtauṭepaṇeṃ || 259 ||

Report an error

जैसी चंदनाची मुळी । गिंवसोनी घेपे व्याळीं । ना तरी उल्बाची खोळी । गर्भस्थासी ॥ २६० ॥

jaisī caṃdanācī mul̤ī | giṃvasonī ghepe vyāl̤īṃ | nā tarī ulbācī khol̤ī | garbhasthāsī || 260 ||

Report an error

कां प्रभावीण भानु । धूमेंवीण हुताशनु । जैसा दर्पण मळहीनु । कहींच नसे ॥ २६१ ॥

kāṃ prabhāvīṇa bhānu | dhūmeṃvīṇa hutāśanu | jaisā darpaṇa mal̤ahīnu | kahīṃca nase || 261 ||

Report an error

तैसें इहीविण एकलें । आम्हीं ज्ञान नाही देखिलें । जैसें कोंडेनि पां गुंतलें । बीज निपजे ॥ २६२ ॥

taiseṃ ihīviṇa ekaleṃ | āmhīṃ jñāna nāhī dekhileṃ | jaiseṃ koṃḍeni pāṃ guṃtaleṃ | bīja nipaje || 262 ||

Report an error

तैसें ज्ञान तरी शुद्ध । परी इहीं असे प्ररुद्ध । म्हणोनि तें अगाध । होऊनि ठेलें ॥ २६३ ॥

taiseṃ jñāna tarī śuddha | parī ihīṃ ase praruddha | mhaṇoni teṃ agādha | hoūni ṭheleṃ || 263 ||

Report an error

आधी यांते जिणावें । मग तें ज्ञान पावावें । तंव पराभवो न संभवे । रागद्वेषां ॥ २६४ ॥

ādhī yāṃte jiṇāveṃ | maga teṃ jñāna pāvāveṃ | taṃva parābhavo na saṃbhave | rāgadveṣāṃ || 264 ||

Report an error

यांते साधावयालागी । जें बळ जाणिजे अंगी । तें इंधन जैसें आगी । सावावो होय ॥ २६५ ॥

yāṃte sādhāvayālāgī | jeṃ bal̤a jāṇije aṃgī | teṃ iṃdhana jaiseṃ āgī | sāvāvo hoya || 265 ||

Report an error

तैसे उपाय कीजती जे जे । ते यांसीचि होती विरजे । म्हणोनि हटियांते जिणिजे । इहींचि जगीं ॥ २६६ ॥

taise upāya kījatī je je | te yāṃsīci hotī viraje | mhaṇoni haṭiyāṃte jiṇije | ihīṃci jagīṃ || 266 ||

Report an error

ऐसियांही सांकडां बोला । एक उपायो आहे आहे भला । तो करितां जरी आंगवला । तरी सांगेन तुज ॥ २६७ ॥

aisiyāṃhī sāṃkaḍāṃ bolā | eka upāyo āhe āhe bhalā | to karitāṃ jarī āṃgavalā | tarī sāṃgena tuja || 267 ||

Report an error

यांचा पहिला कुरुठा इंद्रियें । एथूनि प्रवृत्ति कर्मातें वियें । आधी निर्दळूनि घालीं तियें । सर्वथैव ॥ २६८ ॥

yāṃcā pahilā kuruṭhā iṃdriyeṃ | ethūni pravṛtti karmāteṃ viyeṃ | ādhī nirdal̤ūni ghālīṃ tiyeṃ | sarvathaiva || 268 ||

Report an error

मग मनाची धांव पारुषेल । आणि बुद्धीची सोडवण होईल । इतुकेनि थारा मोडेल । या पापियांचा ॥ २६९ ॥

maga manācī dhāṃva pāruṣela | āṇi buddhīcī soḍavaṇa hoīla | itukeni thārā moḍela | yā pāpiyāṃcā || 269 ||

Report an error

हें अंतरीहूनि जरी फिटले । तरी निभ्रांत जाण निवटले । जैसें रश्मीवीण उरले । मृगजळ नाही ॥ २७० ॥

heṃ aṃtarīhūni jarī phiṭale | tarī nibhrāṃta jāṇa nivaṭale | jaiseṃ raśmīvīṇa urale | mṛgajal̤a nāhī || 270 ||

Report an error

तैसे रागद्वेष जरी निमाले । तरी ब्रह्मीचें स्वराज्य आलें । मग तो भोगी सुख आपुलें । आपणचि ॥ २७१ ॥

taise rāgadveṣa jarī nimāle | tarī brahmīceṃ svarājya āleṃ | maga to bhogī sukha āpuleṃ | āpaṇaci || 271 ||

Report an error

जे गुरुशिष्यांची गोठी । पदपिंडाची गांठी । तेथ स्थिर राहोनि नुठीं । कवणे काळीं ॥ २७२ ॥

je guruśiṣyāṃcī goṭhī | padapiṃḍācī gāṃṭhī | tetha sthira rāhoni nuṭhīṃ | kavaṇe kāl̤īṃ || 272 ||

Report an error

ऐसें सकळ सिद्धांचा रावो । देवी लक्ष्मीयेचा नाहो । राया ऐक देवदेवो । बोलता जाहला ॥ २७३ ॥

aiseṃ sakal̤a siddhāṃcā rāvo | devī lakṣmīyecā nāho | rāyā aika devadevo | bolatā jāhalā || 273 ||

Report an error

आतां पुनरपि तो अनंतु । आद्य एकी मातु । सांगेल तेथ पंडुसुतु । प्रश्नु करील ॥ २७४ ॥

ātāṃ punarapi to anaṃtu | ādya ekī mātu | sāṃgela tetha paṃḍusutu | praśnu karīla || 274 ||

Report an error

तया बोलाचा हन पाडु । का रसवृत्तीचा निवाडु । येणें श्रोतयां होईल सुरवाडु । श्रवणसुखाचा ॥ २७५ ॥

tayā bolācā hana pāḍu | kā rasavṛttīcā nivāḍu | yeṇeṃ śrotayāṃ hoīla suravāḍu | śravaṇasukhācā || 275 ||

Report an error

ज्ञानदेवो म्हणे निवृत्तिचा । चांग उठावा करूनि उन्मेषाचा । मग संवादु श्रीहरिपार्थाचा । भोग बापा ॥ २७६ ॥

jñānadevo mhaṇe nivṛtticā | cāṃga uṭhāvā karūni unmeṣācā | maga saṃvādu śrīharipārthācā | bhoga bāpā || 276 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).