Skip to content

अध्याय ५

The Yoga of the Renunciation of Action

A chapter of the Jnaneshwari, on the matching chapter of the Bhagavad Gita.

180 versesMarathi with transliteration

The young Jnaneshwar expounding the Gita at Nevasa.

अर्जुन उवाचः संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि । मग पार्थु श्रीकृष्णातें म्हणे । हां हो हें कैसें तुमचे बोलणें । एक होय तरी अंतःकरणे । विचारूं ये ॥ १ ॥

arjuna uvācaḥ saṃnyāsaṃ karmaṇāṃ kṛṣṇa punaryogaṃ ca śaṃsasi | maga pārthu śrīkṛṣṇāteṃ mhaṇe | hāṃ ho heṃ kaiseṃ tumace bolaṇeṃ | eka hoya tarī aṃtaḥkaraṇe | vicārūṃ ye || 1 ||

Report an error

मागां सकळ कर्माचा संन्यासु । तुम्हींचि निरोपिला होता बहुवसु । तरी कर्मयोगीं केवीं अतिरसु । पोखीतसां पुढती ॥ २ ॥

māgāṃ sakal̤a karmācā saṃnyāsu | tumhīṃci niropilā hotā bahuvasu | tarī karmayogīṃ kevīṃ atirasu | pokhītasāṃ puḍhatī || 2 ||

Report an error

ऐसें द्व्यर्थ हें बोलतां । आम्हां नेणतयांचिया चित्ता । आपुलिये चाडे अनंता । उमजू नोहे ॥ ३ ॥

aiseṃ dvyartha heṃ bolatāṃ | āmhāṃ neṇatayāṃciyā cittā | āpuliye cāḍe anaṃtā | umajū nohe || 3 ||

Report an error

एकें एकसारातें बोधिजे । तरी एकनिष्ठचि बोलिजे । हें आणिकीं काय सांगिजे । तुम्हांप्रति ॥ ४ ॥

ekeṃ ekasārāteṃ bodhije | tarī ekaniṣṭhaci bolije | heṃ āṇikīṃ kāya sāṃgije | tumhāṃprati || 4 ||

Report an error

तरी याचिलागीं तुमतें । म्यां राऊळासी विनविले होते । जे हा परमार्थु ध्वनितें । न बोलावा ॥ ५ ॥

tarī yācilāgīṃ tumateṃ | myāṃ rāūl̤āsī vinavile hote | je hā paramārthu dhvaniteṃ | na bolāvā || 5 ||

Report an error

परी मागील असो देवा । आतां प्रस्तुतीं उकलु देखावा । सांगे दोहींमाजि बरवा । मार्गु कवण ॥ ६ ॥

parī māgīla aso devā | ātāṃ prastutīṃ ukalu dekhāvā | sāṃge dohīṃmāji baravā | mārgu kavaṇa || 6 ||

Report an error

जो परिणामींचा निर्वाळा । अचुंबितु ये फळा । आणि अनुष्ठिता प्रांजळा । सावियाचि ॥ ७ ॥

jo pariṇāmīṃcā nirvāl̤ā | acuṃbitu ye phal̤ā | āṇi anuṣṭhitā prāṃjal̤ā | sāviyāci || 7 ||

Report an error

जैसें निद्रेचे सुख न मोडे । आणि मार्गु तरी बहुसाल सांडे । तैसें सोकासनां सांगडे । सोहपें होय ॥ ८ ॥

jaiseṃ nidrece sukha na moḍe | āṇi mārgu tarī bahusāla sāṃḍe | taiseṃ sokāsanāṃ sāṃgaḍe | sohapeṃ hoya || 8 ||

Report an error

येणें अर्जुनाचेनि बोले । देवो मनीं रिझले । मग होईल ऐकें म्हणितले । संतोषोनियां ॥ ९ ॥

yeṇeṃ arjunāceni bole | devo manīṃ rijhale | maga hoīla aikeṃ mhaṇitale | saṃtoṣoniyāṃ || 9 ||

Report an error

देखा कामधेनु ऐसी माये । सदैवा जया होये । तो चंद्रुहि परी लाहे खेळावया ॥ १० ॥

dekhā kāmadhenu aisī māye | sadaivā jayā hoye | to caṃdruhi parī lāhe khel̤āvayā || 10 ||

Report an error

पाहें पां शंभूची प्रसन्नता । तया उपमन्यूचिया आर्ता । काय क्षीराब्धि दूधभाता । देईजेचिना ॥ ११ ॥

pāheṃ pāṃ śaṃbhūcī prasannatā | tayā upamanyūciyā ārtā | kāya kṣīrābdhi dūdhabhātā | deījecinā || 11 ||

Report an error

तैसा औदार्याचा कुरुठा । कृष्ण आपु जाहलिया सुभटा । कां सर्व सुखांचा वसौटा । तोचि नोहावा ॥ १२ ॥

taisā audāryācā kuruṭhā | kṛṣṇa āpu jāhaliyā subhaṭā | kāṃ sarva sukhāṃcā vasauṭā | toci nohāvā || 12 ||

Report an error

एथ चमत्कारु कायसा । गोसावी लक्ष्मीकांताऐसा । आतां आपुलिया सवेसा । मागावा कीं ॥ १३ ॥

etha camatkāru kāyasā | gosāvī lakṣmīkāṃtāaisā | ātāṃ āpuliyā savesā | māgāvā kīṃ || 13 ||

Report an error

म्हणोनि अर्जुने म्हणितले । तें हांसोनि येरें दिधले । तेंचि सांगेन बोलिले । काय कृष्णें ॥ १४ ॥

mhaṇoni arjune mhaṇitale | teṃ hāṃsoni yereṃ didhale | teṃci sāṃgena bolile | kāya kṛṣṇeṃ || 14 ||

Report an error

तो म्हणे गा कुंतीसुता । हे संन्यासयोगु विचारितां । मोक्षकर तत्वता । दोनीहि होती ॥ १५ ॥

to mhaṇe gā kuṃtīsutā | he saṃnyāsayogu vicāritāṃ | mokṣakara tatvatā | donīhi hotī || 15 ||

Report an error

तरी जाणां नेणां सकळां । हा कर्मयोगु कीर प्रांजळा । जैसी नाव स्त्रियां बाळां । तोयतरणीं ॥ १६ ॥

tarī jāṇāṃ neṇāṃ sakal̤āṃ | hā karmayogu kīra prāṃjal̤ā | jaisī nāva striyāṃ bāl̤āṃ | toyataraṇīṃ || 16 ||

Report an error

तैसें सारासार पाहिजे । तरी सोहपा हाचि देखिजे । येणें संन्यासफळ लाहिजे । अनायासें ॥ १७ ॥

taiseṃ sārāsāra pāhije | tarī sohapā hāci dekhije | yeṇeṃ saṃnyāsaphal̤a lāhije | anāyāseṃ || 17 ||

Report an error

आतां याचिलागीं सांगेन । तुज संन्यासियाचे चिन्ह । मग सहजें हे अभिन्न । जाणसी तूं ॥ १८ ॥

ātāṃ yācilāgīṃ sāṃgena | tuja saṃnyāsiyāce cinha | maga sahajeṃ he abhinna | jāṇasī tūṃ || 18 ||

Report an error

तरी गेलियाचि से न करी । न पवतां चाड न धरी । जो सुनिश्चळु अंतरीं । मेरु जैसा ॥ १९ ॥

tarī geliyāci se na karī | na pavatāṃ cāḍa na dharī | jo suniścal̤u aṃtarīṃ | meru jaisā || 19 ||

Report an error

आणि मी माझें ऐसी आठवण । विसरले जयाचे अंतःकरण । पार्था तो संन्यासी जाण । निरंतर ॥ २० ॥

āṇi mī mājheṃ aisī āṭhavaṇa | visarale jayāce aṃtaḥkaraṇa | pārthā to saṃnyāsī jāṇa | niraṃtara || 20 ||

Report an error

जो मनें ऐसा जाहला । संगी तोचि सांडिला । म्हणोनि सुखें सुख पावला । अखंडित ॥ २१ ॥

jo maneṃ aisā jāhalā | saṃgī toci sāṃḍilā | mhaṇoni sukheṃ sukha pāvalā | akhaṃḍita || 21 ||

Report an error

आतां गृहादिक आघवें । तें कांहीं नलगे त्यजावें । जें घेतें जाहलें स्वभावें । निःसंगु म्हणऊनि ॥ २२ ॥

ātāṃ gṛhādika āghaveṃ | teṃ kāṃhīṃ nalage tyajāveṃ | jeṃ gheteṃ jāhaleṃ svabhāveṃ | niḥsaṃgu mhaṇaūni || 22 ||

Report an error

देखें अग्नि विझोनि जाये । मग जे रांखोंडी केवळु होये । तैं ते कापुसें गिंवसूं ये । जियापरी ॥ २३ ॥

dekheṃ agni vijhoni jāye | maga je rāṃkhoṃḍī keval̤u hoye | taiṃ te kāpuseṃ giṃvasūṃ ye | jiyāparī || 23 ||

Report an error

तैसा असतेनि उपाधी । नाकळिजे जो कर्मबंधीं । जयाचीचे बुद्धी । संकल्पु नाहीं ॥ २४ ॥

taisā asateni upādhī | nākal̤ije jo karmabaṃdhīṃ | jayācīce buddhī | saṃkalpu nāhīṃ || 24 ||

Report an error

म्हणोनि कल्पना जैं सांडे । तैंचि गा संन्यासु घडे । या कारणे दोनी सांगडे । संन्यासयोगु ॥ २५ ॥

mhaṇoni kalpanā jaiṃ sāṃḍe | taiṃci gā saṃnyāsu ghaḍe | yā kāraṇe donī sāṃgaḍe | saṃnyāsayogu || 25 ||

Report an error

एऱ्हवीं तरी पार्था । जे मूर्ख होती सर्वथा । ते सांख्यकर्मसंस्था । जाणती केवीं ॥ २६ ॥

eṟhavīṃ tarī pārthā | je mūrkha hotī sarvathā | te sāṃkhyakarmasaṃsthā | jāṇatī kevīṃ || 26 ||

Report an error

सहजें ते अज्ञान । म्हणोनि म्हणती हे भिन्न । एऱ्हवी दीपाप्रती काई अनान । प्रकाशु आहाती ॥ २७ ॥

sahajeṃ te ajñāna | mhaṇoni mhaṇatī he bhinna | eṟhavī dīpāpratī kāī anāna | prakāśu āhātī || 27 ||

Report an error

पैं सम्यक् एकें अनुभवें । जिहीं देखिलें तत्व आघवें । ते दोन्हीतेंही ऐक्यभावें । मानिती गा ॥ २८ ॥

paiṃ samyak ekeṃ anubhaveṃ | jihīṃ dekhileṃ tatva āghaveṃ | te donhīteṃhī aikyabhāveṃ | mānitī gā || 28 ||

Report an error

आणि सांख्यीं जें पाविजे । तेंचि योगीं गमिजे । म्हणोनि ऐक्यता दोहींते सहजें । इयापरी ॥ २९ ॥

āṇi sāṃkhyīṃ jeṃ pāvije | teṃci yogīṃ gamije | mhaṇoni aikyatā dohīṃte sahajeṃ | iyāparī || 29 ||

Report an error

देखें आकाशा आणि अवकाशा । भेदु नाहीं जैसा । तैसे ऐक्य योगसंन्यासा । वोळखे जो ॥ ३० ॥

dekheṃ ākāśā āṇi avakāśā | bhedu nāhīṃ jaisā | taise aikya yogasaṃnyāsā | vol̤akhe jo || 30 ||

Report an error

तयासीचि जगीं पाहलें । आपणपें तेणेंचि देखिलें । जया सांख्ययोग जाणवले । भेदेंविण ॥ ३१ ॥

tayāsīci jagīṃ pāhaleṃ | āpaṇapeṃ teṇeṃci dekhileṃ | jayā sāṃkhyayoga jāṇavale | bhedeṃviṇa || 31 ||

Report an error

जो युक्तिपंथें पार्था । चढे मोक्षपर्वता । तो महासुखाचा निमथा । वहिला पावे ॥ ३२ ॥

jo yuktipaṃtheṃ pārthā | caḍhe mokṣaparvatā | to mahāsukhācā nimathā | vahilā pāve || 32 ||

Report an error

येरा योगस्थिति जया सांडे । तो वायांचि गा हव्यासीं पडे । परि प्राप्ति कहीं न घडे । संन्यासाची ॥ ३३ ॥

yerā yogasthiti jayā sāṃḍe | to vāyāṃci gā havyāsīṃ paḍe | pari prāpti kahīṃ na ghaḍe | saṃnyāsācī || 33 ||

Report an error

जेणें भ्रांतीपासूनि हिरतलें । गुरुवाक्यें मन धुतलें । मग आत्मस्वरुपीं घातलें । हारौनियां ॥ ३४ ॥

jeṇeṃ bhrāṃtīpāsūni hirataleṃ | guruvākyeṃ mana dhutaleṃ | maga ātmasvarupīṃ ghātaleṃ | hārauniyāṃ || 34 ||

Report an error

जैसें समुद्रीं लवण न पडे । तवं वेगळे अल्प आवडे । मग होय सिंधूचि एवढें । मिळे तेव्हां ॥ ३५ ॥

jaiseṃ samudrīṃ lavaṇa na paḍe | tavaṃ vegal̤e alpa āvaḍe | maga hoya siṃdhūci evaḍheṃ | mil̤e tevhāṃ || 35 ||

Report an error

तैसें संकल्पोनि काढिलें । जयाचें मनचि चैतन्य जाहलें । तेणें एकदेशियें परि व्यापिलें । लोकत्रय ॥ ३६ ॥

taiseṃ saṃkalponi kāḍhileṃ | jayāceṃ manaci caitanya jāhaleṃ | teṇeṃ ekadeśiyeṃ pari vyāpileṃ | lokatraya || 36 ||

Report an error

आतां कर्ता कर्म करावें । हें खुंटलें तया स्वभावें । आणि करी जऱ्ही आघवें । तऱ्ही अकर्ता तो ॥ ३७ ॥

ātāṃ kartā karma karāveṃ | heṃ khuṃṭaleṃ tayā svabhāveṃ | āṇi karī jaṟhī āghaveṃ | taṟhī akartā to || 37 ||

Report an error

जे पार्था तया देहीं । मी ऐसा आठऊ नाहीं । तरी कर्तृत्व कैचें काई । उरे सांगे ॥ ३८ ॥

je pārthā tayā dehīṃ | mī aisā āṭhaū nāhīṃ | tarī kartṛtva kaiceṃ kāī | ure sāṃge || 38 ||

Report an error

ऐसें तनुत्यागेंवीण । अमूर्ताचे गुण । दिसती संपूर्ण । योगयुक्तां ॥ ३९ ॥

aiseṃ tanutyāgeṃvīṇa | amūrtāce guṇa | disatī saṃpūrṇa | yogayuktāṃ || 39 ||

Report an error

एऱ्हवीं आणिकांचिये परी । तोही एक शरीरी । अशेषाही व्यापारीं । वर्ततु दिसे ॥ ४० ॥

eṟhavīṃ āṇikāṃciye parī | tohī eka śarīrī | aśeṣāhī vyāpārīṃ | vartatu dise || 40 ||

Report an error

तोही नेत्रीं पाहे । श्रवणीं ऐकतु आहे । परि तेथींचा सर्वथा नोहे । नवल देखें ॥ ४१ ॥

tohī netrīṃ pāhe | śravaṇīṃ aikatu āhe | pari tethīṃcā sarvathā nohe | navala dekheṃ || 41 ||

Report an error

स्पर्शासि तरी जाणे । परिमळु सेवी घ्राणें । अवसरोचित बोलणें । तयाहि आथी ॥ ४२ ॥

sparśāsi tarī jāṇe | parimal̤u sevī ghrāṇeṃ | avasarocita bolaṇeṃ | tayāhi āthī || 42 ||

Report an error

आहारातें स्वीकारी । त्यजावें तें परिहरि । निद्रेचिया अवसरीं । निदिजे सुखें ॥ ४३ ॥

āhārāteṃ svīkārī | tyajāveṃ teṃ parihari | nidreciyā avasarīṃ | nidije sukheṃ || 43 ||

Report an error

आपुलेनि इच्छावशें । तोही गा चालतु दिसे । पैं सकळ कर्म ऐसें । रहाटे कीर ॥ ४४ ॥

āpuleni icchāvaśeṃ | tohī gā cālatu dise | paiṃ sakal̤a karma aiseṃ | rahāṭe kīra || 44 ||

Report an error

हें सांगों काई एकैक । देखें श्वासोच्छासादिक । आणि निमिषोन्निमिष । आदिकरुनि ॥ ४५ ॥

heṃ sāṃgoṃ kāī ekaika | dekheṃ śvāsocchāsādika | āṇi nimiṣonnimiṣa | ādikaruni || 45 ||

Report an error

पार्था तयाचे ठायीं । हें आघवेंचि आथि पाहीं । परि तो कर्ता नव्हे कांही । प्रतीतिबळें ॥ ४६ ॥

pārthā tayāce ṭhāyīṃ | heṃ āghaveṃci āthi pāhīṃ | pari to kartā navhe kāṃhī | pratītibal̤eṃ || 46 ||

Report an error

जैं भ्रांती सेजे सुतला । तैं स्वप्नसुखें भुतला । मग तो ज्ञानोदयी चेइला । म्हणोनियां ॥ ४७ ॥

jaiṃ bhrāṃtī seje sutalā | taiṃ svapnasukheṃ bhutalā | maga to jñānodayī ceilā | mhaṇoniyāṃ || 47 ||

Report an error

आतां अधिष्ठानसंगती । अशेषाही इंद्रियवृत्ती । आपुलालिया अर्थीं । वर्तत आहाती ॥ ४८ ॥

ātāṃ adhiṣṭhānasaṃgatī | aśeṣāhī iṃdriyavṛttī | āpulāliyā arthīṃ | vartata āhātī || 48 ||

Report an error

दीपाचेनि प्रकाशें । गृहींचे व्यापार जैसे । देहीं कर्मजात तैसे । योगयुक्ता ॥ ४९ ॥

dīpāceni prakāśeṃ | gṛhīṃce vyāpāra jaise | dehīṃ karmajāta taise | yogayuktā || 49 ||

Report an error

तो कर्में करी सकळें । परी कर्मबंधा नाकळे । जैसें न सिपें जळीं जळें । पद्मपत्र ॥ ५० ॥

to karmeṃ karī sakal̤eṃ | parī karmabaṃdhā nākal̤e | jaiseṃ na sipeṃ jal̤īṃ jal̤eṃ | padmapatra || 50 ||

Report an error

देखे बुध्दीची भाष नेणिजे । मनाचा अंकुर नुदैजे । ऐसा व्यापारु तो बोलिजे । शारीरु गा ॥ ५१ ॥

dekhe budhdīcī bhāṣa neṇije | manācā aṃkura nudaije | aisā vyāpāru to bolije | śārīru gā || 51 ||

Report an error

हेंच मराठे परियेशीं । तरी बाळकाची चेष्टा जैशी । योगिये कर्मे करिती तैशीं । केवळा तनू ॥ ५२ ॥

heṃca marāṭhe pariyeśīṃ | tarī bāl̤akācī ceṣṭā jaiśī | yogiye karme karitī taiśīṃ | keval̤ā tanū || 52 ||

Report an error

मग पांचभौतिक संचलें । जेव्हां शरीर असे निदेलें । तेथ मनचि राहाटें एकलें । स्वप्नीं जेवीं ॥ ५३ ॥

maga pāṃcabhautika saṃcaleṃ | jevhāṃ śarīra ase nideleṃ | tetha manaci rāhāṭeṃ ekaleṃ | svapnīṃ jevīṃ || 53 ||

Report an error

नवल ऐकें धनुर्धरा । कैसा वासनेचा संसारा । देहा होऊं नेदी उजगरा । परि सुखदुःखें भोगी ॥ ५४ ॥

navala aikeṃ dhanurdharā | kaisā vāsanecā saṃsārā | dehā hoūṃ nedī ujagarā | pari sukhaduḥkheṃ bhogī || 54 ||

Report an error

इंद्रियांचां गांवीं नेणिजे । ऐसा व्यापारु जो निपजे । तो केवळु गा म्हणिजे । मानसाचा ॥ ५५ ॥

iṃdriyāṃcāṃ gāṃvīṃ neṇije | aisā vyāpāru jo nipaje | to keval̤u gā mhaṇije | mānasācā || 55 ||

Report an error

योगिये तोही करिती । परि कर्में तेणें न बंधिजती । जे सांडिली आहे संगती । अंहभावाची ॥ ५६ ॥

yogiye tohī karitī | pari karmeṃ teṇeṃ na baṃdhijatī | je sāṃḍilī āhe saṃgatī | aṃhabhāvācī || 56 ||

Report an error

आतां जाहालिया भ्रमहत । जैसें पिशाचाचें चित्त । मग इंद्रियांचे चेष्टित । विकळु दिसे ॥ ५७ ॥

ātāṃ jāhāliyā bhramahata | jaiseṃ piśācāceṃ citta | maga iṃdriyāṃce ceṣṭita | vikal̤u dise || 57 ||

Report an error

स्वरूप तरी देखे । आळविलें आइके । शब्दु बोले मुखें । परि ज्ञान नाही ॥ ५८ ॥

svarūpa tarī dekhe | āl̤avileṃ āike | śabdu bole mukheṃ | pari jñāna nāhī || 58 ||

Report an error

हें असो काजेंविण । जें जें काही कारण । तें केवळ कर्म जाण । इंद्रियांचे ॥ ५९ ॥

heṃ aso kājeṃviṇa | jeṃ jeṃ kāhī kāraṇa | teṃ keval̤a karma jāṇa | iṃdriyāṃce || 59 ||

Report an error

मग सर्वत्र जें जाणतें । ते बुद्धीचें कर्म निरूतें । वोळख अर्जुनातें । म्हणे हरि ॥ ६० ॥

maga sarvatra jeṃ jāṇateṃ | te buddhīceṃ karma nirūteṃ | vol̤akha arjunāteṃ | mhaṇe hari || 60 ||

Report an error

ते बुद्धी धुरे करुनी । कर्म करिती चित्त देऊनी । परि ते नैष्कम्यापासुनी । मुक्त दिसती ॥ ६१ ॥

te buddhī dhure karunī | karma karitī citta deūnī | pari te naiṣkamyāpāsunī | mukta disatī || 61 ||

Report an error

जें बुद्धीचिये ठावूनि देही । तयां अंहकाराची सेचि नाहीं । म्हणोनि कर्म करितां पाही । चोखाळले ॥ ६२ ॥

jeṃ buddhīciye ṭhāvūni dehī | tayāṃ aṃhakārācī seci nāhīṃ | mhaṇoni karma karitāṃ pāhī | cokhāl̤ale || 62 ||

Report an error

अगा करितेनवीण कर्म । तेंचि तें नैष्कर्म्य । हें जाणती सुवर्म । गुरुगम्य जें ॥ ६३ ॥

agā karitenavīṇa karma | teṃci teṃ naiṣkarmya | heṃ jāṇatī suvarma | gurugamya jeṃ || 63 ||

Report an error

आतां शांतरसाचें भरितें । सांडीत आहे पात्रातें । जें बोलणें बोलापरौतें । बोलवलें ॥ ६४ ॥

ātāṃ śāṃtarasāceṃ bhariteṃ | sāṃḍīta āhe pātrāteṃ | jeṃ bolaṇeṃ bolāparauteṃ | bolavaleṃ || 64 ||

Report an error

एथ इंद्रियांचा पांगु । जया फिटला आहे चांगु । तयासीचि आथी लागु । परिसावया ॥ ६५ ॥

etha iṃdriyāṃcā pāṃgu | jayā phiṭalā āhe cāṃgu | tayāsīci āthī lāgu | parisāvayā || 65 ||

Report an error

हा असो अतिप्रसंगु । न संडी पां कथालागु । होईल श्लोकसंगति भंगु । म्हणोनियां ॥ ६६ ॥

hā aso atiprasaṃgu | na saṃḍī pāṃ kathālāgu | hoīla ślokasaṃgati bhaṃgu | mhaṇoniyāṃ || 66 ||

Report an error

जें मना आकळितां कुवाडें । घाघुसितां बुद्धी नातुडे । तें दैवाचेनि सुरवाडें । सांगवलें तुज ॥ ६७ ॥

jeṃ manā ākal̤itāṃ kuvāḍeṃ | ghāghusitāṃ buddhī nātuḍe | teṃ daivāceni suravāḍeṃ | sāṃgavaleṃ tuja || 67 ||

Report an error

जें शब्दातीत स्वभावें । तें बोलींचि जरी फावे । तरी आणिकें काय करावें । सांगे कथा ॥ ६८ ॥

jeṃ śabdātīta svabhāveṃ | teṃ bolīṃci jarī phāve | tarī āṇikeṃ kāya karāveṃ | sāṃge kathā || 68 ||

Report an error

हा आर्तिविशेषु श्रोतयांचा । जाणोनि दास निवृतीचा । म्हणे संवादु दोघांचा । परिसोनि परिसा ॥ ६९ ॥

hā ārtiviśeṣu śrotayāṃcā | jāṇoni dāsa nivṛtīcā | mhaṇe saṃvādu doghāṃcā | parisoni parisā || 69 ||

Report an error

मग कृष्ण म्हणे पार्थातें । आतां प्राप्ताचें चिन्ह पुरतें । सांगेन तुज निरुतें । चित्त देई ॥ ७० ॥

maga kṛṣṇa mhaṇe pārthāteṃ | ātāṃ prāptāceṃ cinha purateṃ | sāṃgena tuja niruteṃ | citta deī || 70 ||

Report an error

तरी आत्मयोगें आथिला । जो कर्मफळाशीं विटला । तो घर रिघोनि वरिला । शांति जगीं ॥ ७१ ॥

tarī ātmayogeṃ āthilā | jo karmaphal̤āśīṃ viṭalā | to ghara righoni varilā | śāṃti jagīṃ || 71 ||

Report an error

येरु कर्मबधें किरीटी । अभिलाषाचिया गांठीं । कळासला खुंटी । फळभोगाचां ॥ ७२ ॥

yeru karmabadheṃ kirīṭī | abhilāṣāciyā gāṃṭhīṃ | kal̤āsalā khuṃṭī | phal̤abhogācāṃ || 72 ||

Report an error

जैसा फळाचिया हांवे । तैसें कर्म करि आघवें । मग न कीजेचि येणें भावें । उपेक्षी जो ॥ ७३ ॥

jaisā phal̤āciyā hāṃve | taiseṃ karma kari āghaveṃ | maga na kījeci yeṇeṃ bhāveṃ | upekṣī jo || 73 ||

Report an error

तो जयाकडे वास पाहे । तेउती सुखाची सृष्टी होये । तो म्हणे तेथ राहे । महाबोधु ॥ ७४ ॥

to jayākaḍe vāsa pāhe | teutī sukhācī sṛṣṭī hoye | to mhaṇe tetha rāhe | mahābodhu || 74 ||

Report an error

नवद्वारें देहीं । तो असतुचि परि नाहीं । करितुचि न करी कांही । फलत्यागी ॥ ७५ ॥

navadvāreṃ dehīṃ | to asatuci pari nāhīṃ | karituci na karī kāṃhī | phalatyāgī || 75 ||

Report an error

जैसा कां सर्वेश्वरु । पाहिजे तंव निर्व्यापारु । परि तोचि रची विस्तारु । त्रिभुवनाचा ॥ ७६ ॥

jaisā kāṃ sarveśvaru | pāhije taṃva nirvyāpāru | pari toci racī vistāru | tribhuvanācā || 76 ||

Report an error

आणि कर्ता ऐसें म्हणिपे । तरी कवणें कर्मीं न शिंपें । जे हातोपावो न लिंपे । उदासवृतीचा ॥ ७७ ॥

āṇi kartā aiseṃ mhaṇipe | tarī kavaṇeṃ karmīṃ na śiṃpeṃ | je hātopāvo na liṃpe | udāsavṛtīcā || 77 ||

Report an error

योगनिद्रा तरी न मोडे । अकर्तेपणा सळु न पडे । परि महाभूतांचे दळवाडें । उभारी भले ॥ ७८ ॥

yoganidrā tarī na moḍe | akartepaṇā sal̤u na paḍe | pari mahābhūtāṃce dal̤avāḍeṃ | ubhārī bhale || 78 ||

Report an error

जगाचा जीवीं आहे । परि कवणाचा कहीं नोहे । जगचि हें होय जाये । तो शुद्धीहि नेंणे ॥ ७९ ॥

jagācā jīvīṃ āhe | pari kavaṇācā kahīṃ nohe | jagaci heṃ hoya jāye | to śuddhīhi neṃṇe || 79 ||

Report an error

पापपुण्यें अशेषें । पासींचि असतु न देखें । आणि साक्षीही होऊं न ठके । येरी गोठी कायसी ॥ ८० ॥

pāpapuṇyeṃ aśeṣeṃ | pāsīṃci asatu na dekheṃ | āṇi sākṣīhī hoūṃ na ṭhake | yerī goṭhī kāyasī || 80 ||

Report an error

पै मूर्तीचेनि मेळें । तो मूर्तचि होऊनि खेळे । परि अमूर्तपण न मैळे । दादुलयाचें ॥ ८१ ॥

pai mūrtīceni mel̤eṃ | to mūrtaci hoūni khel̤e | pari amūrtapaṇa na mail̤e | dādulayāceṃ || 81 ||

Report an error

तो सृजी पाळी संहारी । ऐसे बोलती जे चराचरीं । ते अज्ञान गा अवधारीं । पंडुकुमरा ॥ ८२ ॥

to sṛjī pāl̤ī saṃhārī | aise bolatī je carācarīṃ | te ajñāna gā avadhārīṃ | paṃḍukumarā || 82 ||

Report an error

तें अज्ञान जैं समूळ तुटे । तैं भ्रांतीचें मसैरें फिटे । मग अकर्तृत्व प्रगटे । ईश्वराचें ॥ ८३ ॥

teṃ ajñāna jaiṃ samūl̤a tuṭe | taiṃ bhrāṃtīceṃ masaireṃ phiṭe | maga akartṛtva pragaṭe | īśvarāceṃ || 83 ||

Report an error

एथ ईश्वरु एकु अकर्ता । ऐसे मानले जरी चित्ता । तरी तोचि मी हें स्वभावता । आदीचि आहे ॥ ८४ ॥

etha īśvaru eku akartā | aise mānale jarī cittā | tarī toci mī heṃ svabhāvatā | ādīci āhe || 84 ||

Report an error

ऐसेनि विवेकें उदो चित्तीं । तयासी भेदु कैंचा त्रिजगतीं । देखें आपुलिया प्रतीति । जगचि मुक्त ॥ ८५ ॥

aiseni vivekeṃ udo cittīṃ | tayāsī bhedu kaiṃcā trijagatīṃ | dekheṃ āpuliyā pratīti | jagaci mukta || 85 ||

Report an error

जैशी पूर्वदिशेच्या राउळीं । उदयाचि सूर्ये दिवाळी । की येरीही दिशां तियेचि काळी । काळिमा नाही ॥ ८६ ॥

jaiśī pūrvadiśecyā rāul̤īṃ | udayāci sūrye divāl̤ī | kī yerīhī diśāṃ tiyeci kāl̤ī | kāl̤imā nāhī || 86 ||

Report an error

बुद्धिनिश्चयें आत्मज्ञान । ब्रह्मरुप भावी आपणा आपण । ब्रह्मनिष्ठा राखे पूर्ण । तत्परायण अहर्निशीं ॥ ८७ ॥

buddhiniścayeṃ ātmajñāna | brahmarupa bhāvī āpaṇā āpaṇa | brahmaniṣṭhā rākhe pūrṇa | tatparāyaṇa aharniśīṃ || 87 ||

Report an error

ऐसें व्यापक ज्ञान भलें । जयांचिया हृदयाते गिंवसित आलें । तयांची समता दृष्टि बोलें । विशेषूं काई ॥ ८८ ॥

aiseṃ vyāpaka jñāna bhaleṃ | jayāṃciyā hṛdayāte giṃvasita āleṃ | tayāṃcī samatā dṛṣṭi boleṃ | viśeṣūṃ kāī || 88 ||

Report an error

एक आपणपेंचि पां जैसें । ते देखतीं विश्व तैसे । हें बोलणें कायसें । नवलु एथ ॥ ८९ ॥

eka āpaṇapeṃci pāṃ jaiseṃ | te dekhatīṃ viśva taise | heṃ bolaṇeṃ kāyaseṃ | navalu etha || 89 ||

Report an error

परी दैव जैसें कवतिकें । कहींचि दैन्य न देखे । कां विवेकु हा नोळखे । भ्रांतीतें जेवीं ॥ ९० ॥

parī daiva jaiseṃ kavatikeṃ | kahīṃci dainya na dekhe | kāṃ viveku hā nol̤akhe | bhrāṃtīteṃ jevīṃ || 90 ||

Report an error

नातरी अंधकाराची वानी । जैसा सूर्यो न देखे स्वप्नीं । अमृत नायके कानी । मृत्युकथा ॥ ९१ ॥

nātarī aṃdhakārācī vānī | jaisā sūryo na dekhe svapnīṃ | amṛta nāyake kānī | mṛtyukathā || 91 ||

Report an error

हें असो संतापु कैसा । चंद्रु न स्मरे जैसा । भूतीं भेदु नेणती तैसा । ज्ञानिये ते ॥ ९२ ॥

heṃ aso saṃtāpu kaisā | caṃdru na smare jaisā | bhūtīṃ bhedu neṇatī taisā | jñāniye te || 92 ||

Report an error

मग हा मशकु हा गजु । कीं हा श्वपचु हा द्विपु । पैल इतरु हा आत्मजु । हें उरेल कें ॥ ९३ ॥

maga hā maśaku hā gaju | kīṃ hā śvapacu hā dvipu | paila itaru hā ātmaju | heṃ urela keṃ || 93 ||

Report an error

ना तरी हे धेनु हें श्वान । एक गुरु एक हीन । हें असो कैचें स्वप्न । जागतया ॥ ९४ ॥

nā tarī he dhenu heṃ śvāna | eka guru eka hīna | heṃ aso kaiceṃ svapna | jāgatayā || 94 ||

Report an error

एथ भेदु तरी कीं देखा । जरि अंहभावा उरला होआवा । तो आधींचि नाहीं आघवा । आतां विषमु काई ॥ ९५ ॥

etha bhedu tarī kīṃ dekhā | jari aṃhabhāvā uralā hoāvā | to ādhīṃci nāhīṃ āghavā | ātāṃ viṣamu kāī || 95 ||

Report an error

म्हणोनि सर्वत्र सदा सम । तें आपणचि अद्वय ब्रह्म । हें संपूर्ण जाणें वर्म । समदृष्टीचें ॥ ९६ ॥

mhaṇoni sarvatra sadā sama | teṃ āpaṇaci advaya brahma | heṃ saṃpūrṇa jāṇeṃ varma | samadṛṣṭīceṃ || 96 ||

Report an error

जिहीं विषयसंगु न सांडिता । इंद्रियांतें न दंडितां । परि भोगिली निसंगता । कामेंविण ॥ ९७ ॥

jihīṃ viṣayasaṃgu na sāṃḍitā | iṃdriyāṃteṃ na daṃḍitāṃ | pari bhogilī nisaṃgatā | kāmeṃviṇa || 97 ||

Report an error

जिहीं लोकांचेनि आधारें । लौकिकेंचि व्यापारें । परि सांडिले निदसुरें । लौकिकु हें ॥ ९८ ॥

jihīṃ lokāṃceni ādhāreṃ | laukikeṃci vyāpāreṃ | pari sāṃḍile nidasureṃ | laukiku heṃ || 98 ||

Report an error

जैसा जनामाजी खेचरु । असतुचि जना नोहे गोचरु । तैसा शरीरीं परि संसारु । नोळखें तयांतें ॥ ९९ ॥

jaisā janāmājī khecaru | asatuci janā nohe gocaru | taisā śarīrīṃ pari saṃsāru | nol̤akheṃ tayāṃteṃ || 99 ||

Report an error

हें असो पवनाचेनि मेळें । जैसें जळींचि जळ लोळे । तें आणिकें म्हणती वेगळें । कल्लोळ हे ॥ १०० ॥

heṃ aso pavanāceni mel̤eṃ | jaiseṃ jal̤īṃci jal̤a lol̤e | teṃ āṇikeṃ mhaṇatī vegal̤eṃ | kallol̤a he || 100 ||

Report an error

तैसें नाम रुप तयाचें । एऱ्हवीं ब्रह्मचि तो साचें । मन साम्या आलें जयाचें । सर्वत्र गा ॥ १०१ ॥

taiseṃ nāma rupa tayāceṃ | eṟhavīṃ brahmaci to sāceṃ | mana sāmyā āleṃ jayāceṃ | sarvatra gā || 101 ||

Report an error

ऐसेनि समदृष्टी जो होये । तया पुरुषा लक्षणही आहे । अर्जुना संक्षेपे सांगेन पाहें । अच्युत म्हणे ॥ १०२ ॥

aiseni samadṛṣṭī jo hoye | tayā puruṣā lakṣaṇahī āhe | arjunā saṃkṣepe sāṃgena pāheṃ | acyuta mhaṇe || 102 ||

Report an error

तरी मृगजळाचेनि पूरें । जैसें न लोटिजे कां गिरिवरें । तैसा शुभाशुभीं न विकरे । पातलां जो ॥ १०३ ॥

tarī mṛgajal̤āceni pūreṃ | jaiseṃ na loṭije kāṃ girivareṃ | taisā śubhāśubhīṃ na vikare | pātalāṃ jo || 103 ||

Report an error

तोचि तो निरुता । समदृष्टी तत्वता । हरि म्हणे पंडुसुता । तोचि ब्रह्म ॥ १०४ ॥

toci to nirutā | samadṛṣṭī tatvatā | hari mhaṇe paṃḍusutā | toci brahma || 104 ||

Report an error

जो आपणपे सांडुनि कहीं । इंद्रियग्रामावरी येणेंचि नाहीं । तो विषय न सेवी हें काई । विचित्र येथ ॥ १०५ ॥

jo āpaṇape sāṃḍuni kahīṃ | iṃdriyagrāmāvarī yeṇeṃci nāhīṃ | to viṣaya na sevī heṃ kāī | vicitra yetha || 105 ||

Report an error

सहजें स्वसुखाचेनि अपारें । सुरवाडे अंतरें । रचिला म्हणऊनि बाहिरें । पाउल न घली ॥ १०६ ॥

sahajeṃ svasukhāceni apāreṃ | suravāḍe aṃtareṃ | racilā mhaṇaūni bāhireṃ | pāula na ghalī || 106 ||

Report an error

सांगे कुमुददळाचेनि ताटें । जो जेविला चंद्रकिरणें चोखटे । तो चकोरु काई वाळुवंटे । चुंबितु आहे ॥ १०७ ॥

sāṃge kumudadal̤āceni tāṭeṃ | jo jevilā caṃdrakiraṇeṃ cokhaṭe | to cakoru kāī vāl̤uvaṃṭe | cuṃbitu āhe || 107 ||

Report an error

तैसें आत्मसुख उपाइलें । जयासि आपणपेचिं फावलें । तया विषयो सहजे सांडवले । म्हणो काई ॥ १०८ ॥

taiseṃ ātmasukha upāileṃ | jayāsi āpaṇapeciṃ phāvaleṃ | tayā viṣayo sahaje sāṃḍavale | mhaṇo kāī || 108 ||

Report an error

एऱ्हवीं तरी कौतुकें । विचारुनि पाहें पां निकें । या विषयांचेनि सुखे । झकविती कवण ॥ १०९ ॥

eṟhavīṃ tarī kautukeṃ | vicāruni pāheṃ pāṃ nikeṃ | yā viṣayāṃceni sukhe | jhakavitī kavaṇa || 109 ||

Report an error

जिहीं आपणपें नाहीं देखिलें । तेचि इहीं इंद्रियार्थीं रंजले । जैसें रंकु का आळुकैलें । तुषातें सेवी ॥ ११० ॥

jihīṃ āpaṇapeṃ nāhīṃ dekhileṃ | teci ihīṃ iṃdriyārthīṃ raṃjale | jaiseṃ raṃku kā āl̤ukaileṃ | tuṣāteṃ sevī || 110 ||

Report an error

नातरी मृगें तृषापीडितें । संभ्रमें विसरोनि जळांते । मग तोयबुद्धी बरडीतें । ठाकूनि येती ॥ १११ ॥

nātarī mṛgeṃ tṛṣāpīḍiteṃ | saṃbhrameṃ visaroni jal̤āṃte | maga toyabuddhī baraḍīteṃ | ṭhākūni yetī || 111 ||

Report an error

तैसें आपणपें नाहीं दिठे । जयातें स्वसुखाचे सदा खरांटे । तयासीचि विषय हे गोमटे । आवडती ॥ ११२ ॥

taiseṃ āpaṇapeṃ nāhīṃ diṭhe | jayāteṃ svasukhāce sadā kharāṃṭe | tayāsīci viṣaya he gomaṭe | āvaḍatī || 112 ||

Report an error

एऱ्हवीं विषयीं काइ सुख आहे । हे बोलणेंचि सारिखें नोहे । तरी विद्युत्स्फुरणें कां न पाहे । जगामाजीं ॥ ११३ ॥

eṟhavīṃ viṣayīṃ kāi sukha āhe | he bolaṇeṃci sārikheṃ nohe | tarī vidyutsphuraṇeṃ kāṃ na pāhe | jagāmājīṃ || 113 ||

Report an error

सांगें वातवर्षआतपु धरे । ऐसे अभ्रछायाचि जरी सरे । तरी त्रिमाळिकें धवळारें । करावीं कां ॥ ११४ ॥

sāṃgeṃ vātavarṣaātapu dhare | aise abhrachāyāci jarī sare | tarī trimāl̤ikeṃ dhaval̤āreṃ | karāvīṃ kāṃ || 114 ||

Report an error

म्हणोनि विषयसुख जें बोलिजे । तें नेणतां गा वायां जल्पिजे । जैसें महूर कां म्हणिजे । विषकंदातें ॥ ११५ ॥

mhaṇoni viṣayasukha jeṃ bolije | teṃ neṇatāṃ gā vāyāṃ jalpije | jaiseṃ mahūra kāṃ mhaṇije | viṣakaṃdāteṃ || 115 ||

Report an error

नातरी भौमा नाम मंगळु । रोहिणीतें म्हणती जळु । तैसा सुखप्रवादु बरळु । विषयिकु हा ॥ ११६ ॥

nātarī bhaumā nāma maṃgal̤u | rohiṇīteṃ mhaṇatī jal̤u | taisā sukhapravādu baral̤u | viṣayiku hā || 116 ||

Report an error

हे असो आघवी बोली । सांग पा सर्पफणीची साउली । ते शीतल होईल केतुली । मूषकासी ॥ ११७ ॥

he aso āghavī bolī | sāṃga pā sarpaphaṇīcī sāulī | te śītala hoīla ketulī | mūṣakāsī || 117 ||

Report an error

जैसा आमिषकवळु पांडवा । मीनु न सेवी तंवचि बरवा । तैसा विषयसंगु आघवा । निभ्रांत जाणें ॥ ११८ ॥

jaisā āmiṣakaval̤u pāṃḍavā | mīnu na sevī taṃvaci baravā | taisā viṣayasaṃgu āghavā | nibhrāṃta jāṇeṃ || 118 ||

Report an error

हे विरक्तांचिये दिठी । जैं न्याहाळिजे किरीटी । तैं पांडुरोगाचिये पुष्टि- ।सारिखें दिसे ॥ ११९ ॥

he viraktāṃciye diṭhī | jaiṃ nyāhāl̤ije kirīṭī | taiṃ pāṃḍurogāciye puṣṭi- |sārikheṃ dise || 119 ||

Report an error

म्हणोनि विषयभोगी जें सुख । तें साद्यंतचि जाण दुःख । परि काय कीजे मूर्ख । न सेवितां न सरे ॥ १२० ॥

mhaṇoni viṣayabhogī jeṃ sukha | teṃ sādyaṃtaci jāṇa duḥkha | pari kāya kīje mūrkha | na sevitāṃ na sare || 120 ||

Report an error

तें अंतर नेणती बापुडे । म्हणोनि अगत्य सेवणें घडे । सांगे पूयपंकीचे किडे । काय चिळसी घेती ॥ १२१ ॥

teṃ aṃtara neṇatī bāpuḍe | mhaṇoni agatya sevaṇeṃ ghaḍe | sāṃge pūyapaṃkīce kiḍe | kāya cil̤asī ghetī || 121 ||

Report an error

तयां दुःखियां दुःखचि जिव्हार । ते विषयकर्दमींचे दर्दुर । ते भोगजळींचे जलचर । सांडिती केवी ॥ १२२ ॥

tayāṃ duḥkhiyāṃ duḥkhaci jivhāra | te viṣayakardamīṃce dardura | te bhogajal̤īṃce jalacara | sāṃḍitī kevī || 122 ||

Report an error

आणि दुःखयोनि जिया आहाती । तिया निरर्थका तरी नव्हती । जरी विषयांवरी विरक्ती । धरिती जीव ॥ १२३ ॥

āṇi duḥkhayoni jiyā āhātī | tiyā nirarthakā tarī navhatī | jarī viṣayāṃvarī viraktī | dharitī jīva || 123 ||

Report an error

नातरी गर्भवासादि संकट । कां जन्ममरणींचे कष्ट । हे विसांवेवीण वाट । वाहावी कवणें ॥ १२४ ॥

nātarī garbhavāsādi saṃkaṭa | kāṃ janmamaraṇīṃce kaṣṭa | he visāṃvevīṇa vāṭa | vāhāvī kavaṇeṃ || 124 ||

Report an error

जरी विषयीं विषयो सांडिजेल । तरी महादोषी कें वसिजेल । आणि संसारु हा शब्दु नव्हेल । लटिका जगीं ॥ १२५ ॥

jarī viṣayīṃ viṣayo sāṃḍijela | tarī mahādoṣī keṃ vasijela | āṇi saṃsāru hā śabdu navhela | laṭikā jagīṃ || 125 ||

Report an error

म्हणोनि अविद्याजात नाथिलें । तें तिहींचि साच दाविलें । जिहीं सुखबुद्धी घेतलें । विषयदुःख ॥ १२६ ॥

mhaṇoni avidyājāta nāthileṃ | teṃ tihīṃci sāca dāvileṃ | jihīṃ sukhabuddhī ghetaleṃ | viṣayaduḥkha || 126 ||

Report an error

या कारणें गा सुभटा । हा विचारितां विषय वोखटा । तूं झणें कहीं या वाटा । विसरोनि जाशी ॥ १२७ ॥

yā kāraṇeṃ gā subhaṭā | hā vicāritāṃ viṣaya vokhaṭā | tūṃ jhaṇeṃ kahīṃ yā vāṭā | visaroni jāśī || 127 ||

Report an error

पै यातें विरक्त पुरुष । त्यजिती कां जैसें विष । निराशा तयां दुःख । दाविलें नावडे ॥ १२८ ॥

pai yāteṃ virakta puruṣa | tyajitī kāṃ jaiseṃ viṣa | nirāśā tayāṃ duḥkha | dāvileṃ nāvaḍe || 128 ||

Report an error

ज्ञानियांच्या हन ठायीं । याची मातुही कीर नाहीं । देहीं देहभावो जिहीं । स्ववश केले ॥ १२९ ॥

jñāniyāṃcyā hana ṭhāyīṃ | yācī mātuhī kīra nāhīṃ | dehīṃ dehabhāvo jihīṃ | svavaśa kele || 129 ||

Report an error

जयांतें बाह्याची भाष । नेणिजेचि निःशेष । अंतरीं सुख । एक आथी ॥ १३० ॥

jayāṃteṃ bāhyācī bhāṣa | neṇijeci niḥśeṣa | aṃtarīṃ sukha | eka āthī || 130 ||

Report an error

परि तें वेगळेपणें भोगिजे । जैसे पक्षिये फळ चुंबिजे । तैसें नव्हे तेथ विसरिजे । भोगितेपणही ॥ १३१ ॥

pari teṃ vegal̤epaṇeṃ bhogije | jaise pakṣiye phal̤a cuṃbije | taiseṃ navhe tetha visarije | bhogitepaṇahī || 131 ||

Report an error

भोगीं अवस्था एक उठी । ते अंहकाराचा अचळु लोटी । मग सुखेंसि आंठी । गाढेपणें ॥ १३२ ॥

bhogīṃ avasthā eka uṭhī | te aṃhakārācā acal̤u loṭī | maga sukheṃsi āṃṭhī | gāḍhepaṇeṃ || 132 ||

Report an error

तिये आलिंगनमेळीं । होय आपेंआप कवळी । तेथ जळ जैसें जळी । वेगळें न दिसे ॥ १३३ ॥

tiye āliṃganamel̤īṃ | hoya āpeṃāpa kaval̤ī | tetha jal̤a jaiseṃ jal̤ī | vegal̤eṃ na dise || 133 ||

Report an error

कां आकाशीं वायु हारपे । तेथ दोन्ही हे भाष लोपे । तैसे सुखचि उरे स्वरुपें । सुरतीं तिये ॥ १३४ ॥

kāṃ ākāśīṃ vāyu hārape | tetha donhī he bhāṣa lope | taise sukhaci ure svarupeṃ | suratīṃ tiye || 134 ||

Report an error

ऐसी द्वैताची भाष जाय । मग म्हणों जरी एकचि होय । तरी तेथ साक्षी कवणु आहे । जाणतें जे ॥ १३५ ॥

aisī dvaitācī bhāṣa jāya | maga mhaṇoṃ jarī ekaci hoya | tarī tetha sākṣī kavaṇu āhe | jāṇateṃ je || 135 ||

Report an error

म्हणोनि असो हें आघवें । एथ न बोलणें काय बोलावें । ते खुणाचि पावेल स्वभावें । आत्माराम ॥ १३६ ॥

mhaṇoni aso heṃ āghaveṃ | etha na bolaṇeṃ kāya bolāveṃ | te khuṇāci pāvela svabhāveṃ | ātmārāma || 136 ||

Report an error

जे ऐसेनि सुखें मातले । आपणपांचि आपण गुंतले । ते मी जाणे निखळ वोतले । साम्यरसाचे ॥ १३७ ॥

je aiseni sukheṃ mātale | āpaṇapāṃci āpaṇa guṃtale | te mī jāṇe nikhal̤a votale | sāmyarasāce || 137 ||

Report an error

ते आनंदाचे अनुकार । सुखाचे अंकुर । कीं महाबोधें विहार । केले जैसे ॥ १३८ ॥

te ānaṃdāce anukāra | sukhāce aṃkura | kīṃ mahābodheṃ vihāra | kele jaise || 138 ||

Report an error

ते विवेकाचें गांव । की परब्रह्मीचे स्वभाव । नातरी अळंकारले अवयव । ब्रह्मविद्येचे ॥ १३९ ॥

te vivekāceṃ gāṃva | kī parabrahmīce svabhāva | nātarī al̤aṃkārale avayava | brahmavidyece || 139 ||

Report an error

ते सत्त्वाचे सात्त्विक । की चैतन्याचे आंगिक । हें बहु असो एकैक । वानिसी काई ॥ १४० ॥

te sattvāce sāttvika | kī caitanyāce āṃgika | heṃ bahu aso ekaika | vānisī kāī || 140 ||

Report an error

तूं संतस्तवनी रतसी । तरी कथेची से न करिसी । कीं निराळी बोल देखसी । सनागर ॥ १४१ ॥

tūṃ saṃtastavanī ratasī | tarī kathecī se na karisī | kīṃ nirāl̤ī bola dekhasī | sanāgara || 141 ||

Report an error

परि तो रसातिशयो मुकुळीं । मग ग्रंथार्थदीपु उजळीं । करी साधुहृदयराउळीं । मंगळ उखा ॥ १४२ ॥

pari to rasātiśayo mukul̤īṃ | maga graṃthārthadīpu ujal̤īṃ | karī sādhuhṛdayarāul̤īṃ | maṃgal̤a ukhā || 142 ||

Report an error

ऐसा श्रीगुरुचा उवायिला । निवृत्तिदासासी पातला । मग तो म्हणे कृष्ण बोलिला । तेंचि आइका ॥ १४३ ॥

aisā śrīgurucā uvāyilā | nivṛttidāsāsī pātalā | maga to mhaṇe kṛṣṇa bolilā | teṃci āikā || 143 ||

Report an error

अर्जुना अंनत सुखाच्या डोहीं । एकसरा तळुचि घेतला जिहीं । मग स्थिराऊनी तेही । तेंचि जाहले ॥ १४४ ॥

arjunā aṃnata sukhācyā ḍohīṃ | ekasarā tal̤uci ghetalā jihīṃ | maga sthirāūnī tehī | teṃci jāhale || 144 ||

Report an error

अथवा आत्मप्रकाशें चोखें । जो आपणपेंचि विश्व देखे । तो देहेंचि परब्रह्म सुखें । मानूं येईल ॥ १४५ ॥

athavā ātmaprakāśeṃ cokheṃ | jo āpaṇapeṃci viśva dekhe | to deheṃci parabrahma sukheṃ | mānūṃ yeīla || 145 ||

Report an error

जें साचोकारें परम । ना तें अक्षर निःसीम । जिये गांवींचे निष्काम । अधिकारिये ॥ १४६ ॥

jeṃ sācokāreṃ parama | nā teṃ akṣara niḥsīma | jiye gāṃvīṃce niṣkāma | adhikāriye || 146 ||

Report an error

जे महर्षीं वाढले । विरक्तां भागा फिटलें । जे निःसंशया पिकलें । निरंतर ॥ १४७ ॥

je maharṣīṃ vāḍhale | viraktāṃ bhāgā phiṭaleṃ | je niḥsaṃśayā pikaleṃ | niraṃtara || 147 ||

Report an error

जिहीं विषयांपासोनि हिरतलें । चित्त आपुलें आपण जिंतिले । ते निश्चित जेथ सुतले । चेतीचिना ॥ १४८ ॥

jihīṃ viṣayāṃpāsoni hirataleṃ | citta āpuleṃ āpaṇa jiṃtile | te niścita jetha sutale | cetīcinā || 148 ||

Report an error

तें परब्रह्म निर्वाण । जें आत्मविदांचें कारण । तेचि ते पुरुष जाण । पंडुकुमरा ॥ १४९ ॥

teṃ parabrahma nirvāṇa | jeṃ ātmavidāṃceṃ kāraṇa | teci te puruṣa jāṇa | paṃḍukumarā || 149 ||

Report an error

ते ऐसे कैसेनि जाहले । जे देहींचि ब्रह्मत्वा आले । हें ही पुससी तरी भलें । संक्षेपे सांगो ॥ १५० ॥

te aise kaiseni jāhale | je dehīṃci brahmatvā āle | heṃ hī pusasī tarī bhaleṃ | saṃkṣepe sāṃgo || 150 ||

Report an error

तरी वैराग्यचेनि आधारें । जिहीं विषय दवडुनि बाहिरें । शरीरीं एकंदरें । केलें मन ॥ १५१ ॥

tarī vairāgyaceni ādhāreṃ | jihīṃ viṣaya davaḍuni bāhireṃ | śarīrīṃ ekaṃdareṃ | keleṃ mana || 151 ||

Report an error

सहजें तिहीं संधी भेटी । जेथ भ्रुपल्लवां पडे गांठी । तेथ पाठमोरी दिठी । पारुखोनियां ॥ १५२ ॥

sahajeṃ tihīṃ saṃdhī bheṭī | jetha bhrupallavāṃ paḍe gāṃṭhī | tetha pāṭhamorī diṭhī | pārukhoniyāṃ || 152 ||

Report an error

सांडूनि दक्षिण वाम । प्राणापानसम । चित्तेंसीं व्योम- । गामिये करिती ॥ १५३ ॥

sāṃḍūni dakṣiṇa vāma | prāṇāpānasama | citteṃsīṃ vyoma- | gāmiye karitī || 153 ||

Report an error

तेथ जैसीं रथ्योदकें सकळें । घेऊनि गंगा समुद्री मिळे । मग एकैक वेगळें । निवडु नये ॥ १५४ ॥

tetha jaisīṃ rathyodakeṃ sakal̤eṃ | gheūni gaṃgā samudrī mil̤e | maga ekaika vegal̤eṃ | nivaḍu naye || 154 ||

Report an error

तैसी वासनांतराची विवंचना । मग आपैसी पारुखे अर्जुना । जे वेळी गगनीं लयो मना । पवनें कीजे ॥ १५५ ॥

taisī vāsanāṃtarācī vivaṃcanā | maga āpaisī pārukhe arjunā | je vel̤ī gaganīṃ layo manā | pavaneṃ kīje || 155 ||

Report an error

जेथ हें संसारचित्र उमटे । तो मनोरुपु पटु फाटे । जैसें सरोवर आटे । मग प्रतिमा नाहीं ॥ १५६ ॥

jetha heṃ saṃsāracitra umaṭe | to manorupu paṭu phāṭe | jaiseṃ sarovara āṭe | maga pratimā nāhīṃ || 156 ||

Report an error

तैसें मनपण मुदल जाये । मग अंहभावादिक कें आहे । म्हणोनि शरीरेंचि ब्रह्म होये । अनुभवी तो ॥ १५७ ॥

taiseṃ manapaṇa mudala jāye | maga aṃhabhāvādika keṃ āhe | mhaṇoni śarīreṃci brahma hoye | anubhavī to || 157 ||

Report an error

आम्ही मागां हन सांगितलें । जे देहींचि ब्रह्मत्व पावले । ते येणें मार्गे आले । म्हणऊनिया ॥ १५८ ॥

āmhī māgāṃ hana sāṃgitaleṃ | je dehīṃci brahmatva pāvale | te yeṇeṃ mārge āle | mhaṇaūniyā || 158 ||

Report an error

आणि यमनियमांचे डोंगर । अभ्यासाचे सागर । क्रमोनि हे पार । पातले ते ॥ १५९ ॥

āṇi yamaniyamāṃce ḍoṃgara | abhyāsāce sāgara | kramoni he pāra | pātale te || 159 ||

Report an error

तिहीं आपणपें करुनि निर्लेप । प्रंपचाचें घेतलें माप । मग साचाचेंचि रुप । होऊनि ठेले ॥ १६० ॥

tihīṃ āpaṇapeṃ karuni nirlepa | praṃpacāceṃ ghetaleṃ māpa | maga sācāceṃci rupa | hoūni ṭhele || 160 ||

Report an error

ऐसा योगयुक्तीचा उद्देशु । जेथ बोलिला हृषीकेशु । तेथ अर्जुनु सुदंशु । म्हणोनि चमत्कारला ॥ १६१ ॥

aisā yogayuktīcā uddeśu | jetha bolilā hṛṣīkeśu | tetha arjunu sudaṃśu | mhaṇoni camatkāralā || 161 ||

Report an error

तें देखिलिया कृष्णें जाणितलें । मग हांसोनि पार्थातें म्हणितलें । तें काई पां चित्त उवाइलें । इये बोलीं तुझे ॥ १६२ ॥

teṃ dekhiliyā kṛṣṇeṃ jāṇitaleṃ | maga hāṃsoni pārthāteṃ mhaṇitaleṃ | teṃ kāī pāṃ citta uvāileṃ | iye bolīṃ tujhe || 162 ||

Report an error

तंव अर्जुन म्हणे देवो । परचित्तलक्षणांचा रावो । भला जाणितला जी भावो । मानसु माझा ॥ १६३ ॥

taṃva arjuna mhaṇe devo | paracittalakṣaṇāṃcā rāvo | bhalā jāṇitalā jī bhāvo | mānasu mājhā || 163 ||

Report an error

म्यां जें काहीं विवरुनि पुसावें । ते आधींचि कळले देवें । तरी बोलिलें तेंचि सांगावें । विवळ करुनि ॥ १६४ ॥

myāṃ jeṃ kāhīṃ vivaruni pusāveṃ | te ādhīṃci kal̤ale deveṃ | tarī bolileṃ teṃci sāṃgāveṃ | vival̤a karuni || 164 ||

Report an error

एऱ्हवीं तरी अवधारा । जो दाविला तुम्हीं अनुसारा । तो पव्हण्याहूनि पायउतारा । सोहपा जैसा ॥ १६५ ॥

eṟhavīṃ tarī avadhārā | jo dāvilā tumhīṃ anusārā | to pavhaṇyāhūni pāyautārā | sohapā jaisā || 165 ||

Report an error

तैसा सांख्याहूनि प्रांजळा । तरी आम्हांसारिखियां अभोळां । एथ आहाति कांही परि काळा । तो साहों ये वर ॥ १६६ ॥

taisā sāṃkhyāhūni prāṃjal̤ā | tarī āmhāṃsārikhiyāṃ abhol̤āṃ | etha āhāti kāṃhī pari kāl̤ā | to sāhoṃ ye vara || 166 ||

Report an error

म्हणोनि एक वेळ देवा । तोचि पडताळा घेयावा । विस्तरेल तरी सांगावा । साद्यंतुचि ॥ १६७ ॥

mhaṇoni eka vel̤a devā | toci paḍatāl̤ā gheyāvā | vistarela tarī sāṃgāvā | sādyaṃtuci || 167 ||

Report an error

तंव कृष्ण म्हणती हो कां । तुज हा मार्ग गमला निका । तरी काय जाहलें ऐंकिजो कां । सुखें बोलों ॥ १६८ ॥

taṃva kṛṣṇa mhaṇatī ho kāṃ | tuja hā mārga gamalā nikā | tarī kāya jāhaleṃ aiṃkijo kāṃ | sukheṃ boloṃ || 168 ||

Report an error

अर्जुना तु परिससी । परिसोनि अनुष्ठिसी । तरी आम्हांसीचि वानी कायसी । सांगावयाची ॥ १६९ ॥

arjunā tu parisasī | parisoni anuṣṭhisī | tarī āmhāṃsīci vānī kāyasī | sāṃgāvayācī || 169 ||

Report an error

आधींच चित्त मायेचें । वरी मिष जाहलें पढियंताचे । आतां तें अद्भुतपण स्नेहाचें । कवण जाणे ॥ १७० ॥

ādhīṃca citta māyeceṃ | varī miṣa jāhaleṃ paḍhiyaṃtāce | ātāṃ teṃ adbhutapaṇa snehāceṃ | kavaṇa jāṇe || 170 ||

Report an error

ते म्हणों कारुण्यरसाची वृष्टि । कीं नवया स्नेहाची सृष्टि । हें असे नेणिजे दृष्टी । हरीची वानूं ॥ १७१ ॥

te mhaṇoṃ kāruṇyarasācī vṛṣṭi | kīṃ navayā snehācī sṛṣṭi | heṃ ase neṇije dṛṣṭī | harīcī vānūṃ || 171 ||

Report an error

जे अमृताची वोतली । कीं प्रेमचि पिऊन मातली । म्हणोनि अर्जुनमोहें गुंतली । निघों नेणे ॥ १७२ ॥

je amṛtācī votalī | kīṃ premaci piūna mātalī | mhaṇoni arjunamoheṃ guṃtalī | nighoṃ neṇe || 172 ||

Report an error

हें बहु जें जें जल्पिजेल । तेथें कथेसि फांकु होईल । परि स्नेह रुपा नयेल । बोलवरी ॥ १७३ ॥

heṃ bahu jeṃ jeṃ jalpijela | tetheṃ kathesi phāṃku hoīla | pari sneha rupā nayela | bolavarī || 173 ||

Report an error

म्हणोनि विसुरा काय येणें । तो ईश्वरु आकळावा कवणें । जो आपुलें मान नेणे । आपणचि ॥ १७४ ॥

mhaṇoni visurā kāya yeṇeṃ | to īśvaru ākal̤āvā kavaṇeṃ | jo āpuleṃ māna neṇe | āpaṇaci || 174 ||

Report an error

तरी मागीला ध्वनीआंतु । मज गमला सावियाचि मोहितु । जे बलात्कारें असे म्हणतु । परिस बापा ॥ १७५ ॥

tarī māgīlā dhvanīāṃtu | maja gamalā sāviyāci mohitu | je balātkāreṃ ase mhaṇatu | parisa bāpā || 175 ||

Report an error

अर्जुना जेणें भेदें । तुझें कां चित्त बोधे । तैसें तैसें विनोदें । निरुपिजेल ॥ १७६ ॥

arjunā jeṇeṃ bhedeṃ | tujheṃ kāṃ citta bodhe | taiseṃ taiseṃ vinodeṃ | nirupijela || 176 ||

Report an error

तो काइसया नाम योगु । तयाचा कवण उपेगु । अथवा अधिकारप्रसंगु । कवणा येथ ॥ १७७ ॥

to kāisayā nāma yogu | tayācā kavaṇa upegu | athavā adhikāraprasaṃgu | kavaṇā yetha || 177 ||

Report an error

ऐसें जें जें कांही । उक्त असे इये ठाई । तें आघवेंचि पाहीं । सांगेन आतां ॥ १७८ ॥

aiseṃ jeṃ jeṃ kāṃhī | ukta ase iye ṭhāī | teṃ āghaveṃci pāhīṃ | sāṃgena ātāṃ || 178 ||

Report an error

तूं चित्त देऊनि अवधारीं । ऐसें म्हणोनि श्रीहरी । बोलिजेल ते पुढारी । कथा आहे ॥ १७९ ॥

tūṃ citta deūni avadhārīṃ | aiseṃ mhaṇoni śrīharī | bolijela te puḍhārī | kathā āhe || 179 ||

Report an error

श्रीकृष्ण अर्जुनासी संगु । न सांडोनि सांगेल योगु । तो व्यक्त करु प्रसंगु । म्हणे निवृत्तिदासु ॥ १८० ॥

śrīkṛṣṇa arjunāsī saṃgu | na sāṃḍoni sāṃgela yogu | to vyakta karu prasaṃgu | mhaṇe nivṛttidāsu || 180 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).