Skip to content

अध्याय ४

The Yoga of Wisdom

A chapter of the Jnaneshwari, on the matching chapter of the Bhagavad Gita.

225 versesMarathi with transliteration

The young Jnaneshwar expounding the Gita at Nevasa.

आजि श्रवणेंद्रिया पिकलें । जे येणें गीतानिधान देखिलें । आता स्वप्नचि हें तुकलें । साचासरिसें ॥ १ ॥

āji śravaṇeṃdriyā pikaleṃ | je yeṇeṃ gītānidhāna dekhileṃ | ātā svapnaci heṃ tukaleṃ | sācāsariseṃ || 1 ||

Report an error

आधी विवेकाची गोठी । वरी प्रतिपादी कृष्ण जगजेठी । आणि भक्तराजु किरीटी । परिसत असे ॥ २ ॥

ādhī vivekācī goṭhī | varī pratipādī kṛṣṇa jagajeṭhī | āṇi bhaktarāju kirīṭī | parisata ase || 2 ||

Report an error

जैसा पंचमालापु सुगंधु । कीं परिमळ आणि सुस्वादु । तं भला जाहला विनोदु । कथेचा इये ॥ ३ ॥

jaisā paṃcamālāpu sugaṃdhu | kīṃ parimal̤a āṇi susvādu | taṃ bhalā jāhalā vinodu | kathecā iye || 3 ||

Report an error

कैसी आगळिक दैवाची । जे गंगा वोळली अमृताची । हो कां जपतपें श्रोतयांची । फळा आली ॥ ४ ॥

kaisī āgal̤ika daivācī | je gaṃgā vol̤alī amṛtācī | ho kāṃ japatapeṃ śrotayāṃcī | phal̤ā ālī || 4 ||

Report an error

आतां इंद्रियजात आघवें । तिहीं श्रवणाचे घर रिघावें । मग संवादसुख भोगावें । गीताख्य हें ॥ ५ ॥

ātāṃ iṃdriyajāta āghaveṃ | tihīṃ śravaṇāce ghara righāveṃ | maga saṃvādasukha bhogāveṃ | gītākhya heṃ || 5 ||

Report an error

हा अतिसो अतिप्रसंगे । सांडूनि कथाचि ते सांगे । जे कृष्णार्जुन दोघे । बोलत होते ॥ ६ ॥

hā atiso atiprasaṃge | sāṃḍūni kathāci te sāṃge | je kṛṣṇārjuna doghe | bolata hote || 6 ||

Report an error

ते वेळी संजयों रायातें म्हणे । अर्जुन अधिष्ठिला दैवगुणें । जे अतिप्रीती नारायणें । बोलिजतु असे ॥ ७ ॥

te vel̤ī saṃjayoṃ rāyāteṃ mhaṇe | arjuna adhiṣṭhilā daivaguṇeṃ | je atiprītī nārāyaṇeṃ | bolijatu ase || 7 ||

Report an error

जें न संगेचि पितया वसुदेवासी । जें न संगे माते देवकीसी । जें न संगेचि बळिभद्रासी । तें गुह्य अर्जुनेंसी बोलत ॥ ८ ॥

jeṃ na saṃgeci pitayā vasudevāsī | jeṃ na saṃge māte devakīsī | jeṃ na saṃgeci bal̤ibhadrāsī | teṃ guhya arjuneṃsī bolata || 8 ||

Report an error

देवी लक्ष्मीयेवढी जवळीक । तेही न देखे या प्रेमाचे सुख । आणि कृष्णस्नेहाचें पिक । यांतेचि आथी ॥ ९ ॥

devī lakṣmīyevaḍhī javal̤īka | tehī na dekhe yā premāce sukha | āṇi kṛṣṇasnehāceṃ pika | yāṃteci āthī || 9 ||

Report an error

सनकादिकांच्या आशा । वाढिनल्या होत्या कीर बहुवसा । परी त्याही येणें माने यशा । येतीचिना ॥ १० ॥

sanakādikāṃcyā āśā | vāḍhinalyā hotyā kīra bahuvasā | parī tyāhī yeṇeṃ māne yaśā | yetīcinā || 10 ||

Report an error

या जगदीश्वराचें प्रेम । एथ दिसतसे निरुपम । कैसें पार्थें येणें सर्वोत्तम । पुण्य केलें ॥ ११ ॥

yā jagadīśvarāceṃ prema | etha disatase nirupama | kaiseṃ pārtheṃ yeṇeṃ sarvottama | puṇya keleṃ || 11 ||

Report an error

हो कां जयाचिया प्रीती । अमूर्त हा आला व्यक्ती । मज एकवंकी याची स्थिती । आवडतु असे ॥ १२ ॥

ho kāṃ jayāciyā prītī | amūrta hā ālā vyaktī | maja ekavaṃkī yācī sthitī | āvaḍatu ase || 12 ||

Report an error

एर्हवीं हा योगिया नाडळे । वेदार्थासी नाकळे । जेथ ध्यानाचेही डोळे । पावतीना ॥ १३ ॥

erhavīṃ hā yogiyā nāḍal̤e | vedārthāsī nākal̤e | jetha dhyānācehī ḍol̤e | pāvatīnā || 13 ||

Report an error

तें हा निजस्वरूप । अनादि निष्कंप । परी येणे मानें सकृप । जाहला असे ॥ १४ ॥

teṃ hā nijasvarūpa | anādi niṣkaṃpa | parī yeṇe māneṃ sakṛpa | jāhalā ase || 14 ||

Report an error

हा त्रैलोक्यपटाचि घडी । आकाराची पैलथडी । कैसा याचिये आवडी । आवरला असे ॥ १५ ॥

hā trailokyapaṭāci ghaḍī | ākārācī pailathaḍī | kaisā yāciye āvaḍī | āvaralā ase || 15 ||

Report an error

मग देव म्हणे अगा पंडुसुता । हाचि योगु आम्हीं विवस्वता । कथिला परी ते वार्ता । बहुवां दिवसांची ॥ १६ ॥

maga deva mhaṇe agā paṃḍusutā | hāci yogu āmhīṃ vivasvatā | kathilā parī te vārtā | bahuvāṃ divasāṃcī || 16 ||

Report an error

मग तेणें विवस्वतें रवी । हे योगस्थिति आघवी । निरूपिली बरवी । मनूप्रती ॥ १७ ॥

maga teṇeṃ vivasvateṃ ravī | he yogasthiti āghavī | nirūpilī baravī | manūpratī || 17 ||

Report an error

मनूनें आपण अनुष्ठिली । मग इक्ष्वाकुवा उपदेशिली । ऐसी परंपरा विस्तारिली । आद्य हे गा ॥ १८ ॥

manūneṃ āpaṇa anuṣṭhilī | maga ikṣvākuvā upadeśilī | aisī paraṃparā vistārilī | ādya he gā || 18 ||

Report an error

मग आणिकही या योगाते । राजर्षि जाहले जाणते । परी तेथोनि आतां सांप्रतें । नेणिजे कोणी ॥ १९ ॥

maga āṇikahī yā yogāte | rājarṣi jāhale jāṇate | parī tethoni ātāṃ sāṃprateṃ | neṇije koṇī || 19 ||

Report an error

जे प्राणियां कामी भरू । देहाचिवरी आदरु । म्हणोनि पडला विसरु । आत्मबोधाचा ॥ २० ॥

je prāṇiyāṃ kāmī bharū | dehācivarī ādaru | mhaṇoni paḍalā visaru | ātmabodhācā || 20 ||

Report an error

अव्हांटलिया आस्थाबुद्धि । विषयसुखचि परमावधि । जीवु तैसा उपाधि । आवडे लोकां ॥ २१ ॥

avhāṃṭaliyā āsthābuddhi | viṣayasukhaci paramāvadhi | jīvu taisā upādhi | āvaḍe lokāṃ || 21 ||

Report an error

एर्हवीं तरी खवणेयांच्या गांवीं । पाटाऊवें काय करावीं । सांगे जात्यंधा रवी । काय आथी ॥ २२ ॥

erhavīṃ tarī khavaṇeyāṃcyā gāṃvīṃ | pāṭāūveṃ kāya karāvīṃ | sāṃge jātyaṃdhā ravī | kāya āthī || 22 ||

Report an error

कां बहिरयांचां आस्थानीं । कवणे गीतातें मानी । कीं कोल्हेया चांदणीं । आवडी उपजे ॥ २३ ॥

kāṃ bahirayāṃcāṃ āsthānīṃ | kavaṇe gītāteṃ mānī | kīṃ kolheyā cāṃdaṇīṃ | āvaḍī upaje || 23 ||

Report an error

पैं चंद्रोदया आरौतें । जयांचे डोळे फुटती असते । ते काऊळे केवीं चंद्रातें । ओळखती ॥ २४ ॥

paiṃ caṃdrodayā ārauteṃ | jayāṃce ḍol̤e phuṭatī asate | te kāūl̤e kevīṃ caṃdrāteṃ | ol̤akhatī || 24 ||

Report an error

तैसे वैराग्याची शिंव न देखती । जे विवेकाची भाषा नेणती । ते मूर्ख केंवीं पावती । मज ईश्वराते ॥ २५ ॥

taise vairāgyācī śiṃva na dekhatī | je vivekācī bhāṣā neṇatī | te mūrkha keṃvīṃ pāvatī | maja īśvarāte || 25 ||

Report an error

कैसा नेणों मोहो वाढीनला । तेणें बहुतेक काळु व्यर्थ गेला । म्हणोनि योगु हा लोपला । लोकीं इये ॥ २६ ॥

kaisā neṇoṃ moho vāḍhīnalā | teṇeṃ bahuteka kāl̤u vyartha gelā | mhaṇoni yogu hā lopalā | lokīṃ iye || 26 ||

Report an error

तोचि हा आजि आतां । तुजप्रती कुंतीसुता । सांगितला आम्हीं तत्वता । भ्रांति न करीं ॥ २७ ॥

toci hā āji ātāṃ | tujapratī kuṃtīsutā | sāṃgitalā āmhīṃ tatvatā | bhrāṃti na karīṃ || 27 ||

Report an error

हें जीवींचे निज गुज । परी केवीं राखों तुज । जे पढियेसी तूं मज । म्हणऊनियां ॥ २८ ॥

heṃ jīvīṃce nija guja | parī kevīṃ rākhoṃ tuja | je paḍhiyesī tūṃ maja | mhaṇaūniyāṃ || 28 ||

Report an error

तूं प्रेमाचा पुतळा । भक्तीचा जिव्हाळा । मैत्रियेची चित्कळा । धनुर्धरा ॥ २९ ॥

tūṃ premācā putal̤ā | bhaktīcā jivhāl̤ā | maitriyecī citkal̤ā | dhanurdharā || 29 ||

Report an error

तूं अनुसंगाचा ठावो । आतां तुज काय वंचूं जावों । जरी संग्रामारूढ आहों । जाहलों आम्ही ॥ ३० ॥

tūṃ anusaṃgācā ṭhāvo | ātāṃ tuja kāya vaṃcūṃ jāvoṃ | jarī saṃgrāmārūḍha āhoṃ | jāhaloṃ āmhī || 30 ||

Report an error

तरी नावेक हें सहावें । गाजाबज्यही न धरावें । परी तुझें अज्ञानत्व हरावें । लागे आधीं ॥ ३१ ॥

tarī nāveka heṃ sahāveṃ | gājābajyahī na dharāveṃ | parī tujheṃ ajñānatva harāveṃ | lāge ādhīṃ || 31 ||

Report an error

तंव अर्जुन म्हणे हरी । माय आपुलेयाचा स्नेहो करी । एथ विस्मो काय अवधारीं । कृपानिधी ॥ ३२ ॥

taṃva arjuna mhaṇe harī | māya āpuleyācā sneho karī | etha vismo kāya avadhārīṃ | kṛpānidhī || 32 ||

Report an error

तूं संसारश्रांतांची साऊली । अनाथ जीवांची माऊली । आमुतें कीर प्रसवली । तुझीच कृपा ॥ ३३ ॥

tūṃ saṃsāraśrāṃtāṃcī sāūlī | anātha jīvāṃcī māūlī | āmuteṃ kīra prasavalī | tujhīca kṛpā || 33 ||

Report an error

देवा पांगुळ एकादें विईजे । तरी जन्मोनि जोजारू साहिजे । हें बोलों काय तुझें । तुजचि पुढां ॥ ३४ ॥

devā pāṃgul̤a ekādeṃ viīje | tarī janmoni jojārū sāhije | heṃ boloṃ kāya tujheṃ | tujaci puḍhāṃ || 34 ||

Report an error

आतां पुसेन जें मी कांही । तेथ निकें चित्त देईं । तेवींचि देवें कोपावें ना कांही । बोला एका ॥ ३५ ॥

ātāṃ pusena jeṃ mī kāṃhī | tetha nikeṃ citta deīṃ | tevīṃci deveṃ kopāveṃ nā kāṃhī | bolā ekā || 35 ||

Report an error

तरी मागील जे वार्ता । तुवां सांगितली होती अनंता । ते नावेक मज चित्ता । मानेचिना ॥ ३६ ॥

tarī māgīla je vārtā | tuvāṃ sāṃgitalī hotī anaṃtā | te nāveka maja cittā | mānecinā || 36 ||

Report an error

जे तो विवस्वतु म्हणजे कायी । ऐसें हें वडिलां ठाऊवें नाहीं । तरी तुवांचि केवीं पाहीं । उपदेशिला ॥ ३७ ॥

je to vivasvatu mhaṇaje kāyī | aiseṃ heṃ vaḍilāṃ ṭhāūveṃ nāhīṃ | tarī tuvāṃci kevīṃ pāhīṃ | upadeśilā || 37 ||

Report an error

तो तरी आइकिजे बहुतां काळांचा । आणि तूं तंव कृष्ण सांपेचा । म्हणोनि गा इये मातुचा । विसंवादु ॥ ३८ ॥

to tarī āikije bahutāṃ kāl̤āṃcā | āṇi tūṃ taṃva kṛṣṇa sāṃpecā | mhaṇoni gā iye mātucā | visaṃvādu || 38 ||

Report an error

तेवींचि देवा चरित्र तुझें । आपण कांही काय जाणिजे । हें लटिके केवीं म्हणिजे । एकिहेळां ॥ ३९ ॥

tevīṃci devā caritra tujheṃ | āpaṇa kāṃhī kāya jāṇije | heṃ laṭike kevīṃ mhaṇije | ekihel̤āṃ || 39 ||

Report an error

परी हेचि मातु आघवी । मी परियेसें तैशी सांगावी । जे तुवांचि तया रवीं केवीं । उपदेशु केला ॥ ४० ॥

parī heci mātu āghavī | mī pariyeseṃ taiśī sāṃgāvī | je tuvāṃci tayā ravīṃ kevīṃ | upadeśu kelā || 40 ||

Report an error

तंव कृष्ण म्हणे पंडुसुता । तो विवस्वतु जैं होता । तैं आम्ही नसों ऐसी चित्ता । भ्रांति जरी तुज ॥ ४१ ॥

taṃva kṛṣṇa mhaṇe paṃḍusutā | to vivasvatu jaiṃ hotā | taiṃ āmhī nasoṃ aisī cittā | bhrāṃti jarī tuja || 41 ||

Report an error

तरी तूं गा हें नेणसी । पैं जन्में आम्हां तुम्हांसी । बहुतें गेलीं परी तियें न स्मरसी । आपली तूं ॥ ४२ ॥

tarī tūṃ gā heṃ neṇasī | paiṃ janmeṃ āmhāṃ tumhāṃsī | bahuteṃ gelīṃ parī tiyeṃ na smarasī | āpalī tūṃ || 42 ||

Report an error

मी जेणें जेणें अवसरें । जें जें होऊनि अवतरें । ते समस्तही स्मरें । धनुर्धरा ॥ ४३ ॥

mī jeṇeṃ jeṇeṃ avasareṃ | jeṃ jeṃ hoūni avatareṃ | te samastahī smareṃ | dhanurdharā || 43 ||

Report an error

म्हणोनि आघवें । मज मागील आठवें । मी अजुही परि संभवे । प्रकृतिसंगे ॥ ४४ ॥

mhaṇoni āghaveṃ | maja māgīla āṭhaveṃ | mī ajuhī pari saṃbhave | prakṛtisaṃge || 44 ||

Report an error

माझें अव्ययत्व तरी न नसे । परी होणें जाणें एक दिसे । ते प्रतिबिंबे मायावशें । माझांचि ठायीं ॥ ४५ ॥

mājheṃ avyayatva tarī na nase | parī hoṇeṃ jāṇeṃ eka dise | te pratibiṃbe māyāvaśeṃ | mājhāṃci ṭhāyīṃ || 45 ||

Report an error

माझी स्वतंत्रता तरी न मोडे । परी कर्माधीनु ऐसा आवडे । तेंही भ्रांतिबुद्धि तरी घडे । एर्हवीं नाहीं ॥ ४६ ॥

mājhī svataṃtratā tarī na moḍe | parī karmādhīnu aisā āvaḍe | teṃhī bhrāṃtibuddhi tarī ghaḍe | erhavīṃ nāhīṃ || 46 ||

Report an error

कीं एकचि दिसे दुसरें । तें दर्पणाचेनि आधारें । एर्हवीं काय वस्तुविचारें । दुजें आहे ॥ ४७ ॥

kīṃ ekaci dise dusareṃ | teṃ darpaṇāceni ādhāreṃ | erhavīṃ kāya vastuvicāreṃ | dujeṃ āhe || 47 ||

Report an error

तैसा अमूर्तचि मी किरीटी । परी प्रकृति जैं अधिष्ठीं । तैं साकारपणे नटें नटीं । कार्यालागीं ॥ ४८ ॥

taisā amūrtaci mī kirīṭī | parī prakṛti jaiṃ adhiṣṭhīṃ | taiṃ sākārapaṇe naṭeṃ naṭīṃ | kāryālāgīṃ || 48 ||

Report an error

ते वेळी आपुल्याचेनि कैवारें । मी साकारु होऊनि अवतरें । मग अज्ञानाचें आंधारें । गिळूनि घालीं ॥ ४९ ॥

te vel̤ī āpulyāceni kaivāreṃ | mī sākāru hoūni avatareṃ | maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ | gil̤ūni ghālīṃ || 49 ||

Report an error

अधर्माचि अवधी तोडीं । दोषांचीं लिहिलीं फाडीं । सज्जनांकरवी गुढी । सुखाची उभवीं ॥ ५० ॥

adharmāci avadhī toḍīṃ | doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ | sajjanāṃkaravī guḍhī | sukhācī ubhavīṃ || 50 ||

Report an error

ते वेळी आपुल्याचेनि कैवारें । मी साकारु होऊनि अवतरें । मग अज्ञानाचें आंधारें । गिळूनि घालीं ॥ ५१ ॥

te vel̤ī āpulyāceni kaivāreṃ | mī sākāru hoūni avatareṃ | maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ | gil̤ūni ghālīṃ || 51 ||

Report an error

अधर्माचि अवधी तोडीं । दोषांचीं लिहिलीं फाडीं । सज्जनांकरवी गुढी । सुखाची उभवीं ॥ ५२ ॥

adharmāci avadhī toḍīṃ | doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ | sajjanāṃkaravī guḍhī | sukhācī ubhavīṃ || 52 ||

Report an error

दैत्यांचीं कुळें नाशीं । साधूंचा मानू गिंवशीं । धर्मासी नीतीशी । शेंज भरी ॥ ५३ ॥

daityāṃcīṃ kul̤eṃ nāśīṃ | sādhūṃcā mānū giṃvaśīṃ | dharmāsī nītīśī | śeṃja bharī || 53 ||

Report an error

मी अविवेकाची काजळी । फेडूनी विवेकदीप उजळीं । तैं योगियां पाहे दिवाळी । निरंतर ॥ ५४ ॥

mī avivekācī kājal̤ī | pheḍūnī vivekadīpa ujal̤īṃ | taiṃ yogiyāṃ pāhe divāl̤ī | niraṃtara || 54 ||

Report an error

स्वसुखे विश्व कोंदे । धर्मचि जगीं नांदे । भक्तां निघती दोंदें । सात्विकाचीं ॥ ५५ ॥

svasukhe viśva koṃde | dharmaci jagīṃ nāṃde | bhaktāṃ nighatī doṃdeṃ | sātvikācīṃ || 55 ||

Report an error

तैं पापाचा अचळु फिटे । पुण्याची पहाट फुटे । जैं मूर्ति माझी प्रगटे । पंडुकुमरा ॥ ५६ ॥

taiṃ pāpācā acal̤u phiṭe | puṇyācī pahāṭa phuṭe | jaiṃ mūrti mājhī pragaṭe | paṃḍukumarā || 56 ||

Report an error

ऐसेया काजालागी । अवतरें मी युगीं युगीं । परि हेंचि वोळखे जो जगीं । तो विवेकिया ॥ ५७ ॥

aiseyā kājālāgī | avatareṃ mī yugīṃ yugīṃ | pari heṃci vol̤akhe jo jagīṃ | to vivekiyā || 57 ||

Report an error

माझे अजत्वें जन्मणें । अक्रियताचि कर्म करणें । हें अविकार जो जाणे । तो परममुक्त ॥ ५८ ॥

mājhe ajatveṃ janmaṇeṃ | akriyatāci karma karaṇeṃ | heṃ avikāra jo jāṇe | to paramamukta || 58 ||

Report an error

तो चालिला संगे न चळे । देहींचा देहा नाकळे । मग पंचत्वीं तंव मिळे । माझांचि रूपीं ॥ ५९ ॥

to cālilā saṃge na cal̤e | dehīṃcā dehā nākal̤e | maga paṃcatvīṃ taṃva mil̤e | mājhāṃci rūpīṃ || 59 ||

Report an error

एर्हवीं परापर न शोचिती । जे कामनाशून्य होती । वाटा केवेळीं न वचती । क्रोधाचिया ॥ ६० ॥

erhavīṃ parāpara na śocitī | je kāmanāśūnya hotī | vāṭā kevel̤īṃ na vacatī | krodhāciyā || 60 ||

Report an error

जे सदा मियांचि आथिले । माझिया सेवा जियाले । कां आत्मबोधे तोषले । वीतराग जे ॥ ६१ ॥

je sadā miyāṃci āthile | mājhiyā sevā jiyāle | kāṃ ātmabodhe toṣale | vītarāga je || 61 ||

Report an error

जे तपोतेजाचिया राशी । कां एकायतन ज्ञानासी । जे पवित्रता तीर्थांसी । तीर्थरूप ॥ ६२ ॥

je tapotejāciyā rāśī | kāṃ ekāyatana jñānāsī | je pavitratā tīrthāṃsī | tīrtharūpa || 62 ||

Report an error

ते मद्भावा सहजें आले । मी तेचि ते होऊनि ठेले । जे मज तयां उरले । पदर नाहीं ॥ ६३ ॥

te madbhāvā sahajeṃ āle | mī teci te hoūni ṭhele | je maja tayāṃ urale | padara nāhīṃ || 63 ||

Report an error

सांगे पितळेची गंधिकाळिक । जे फिटली होय निःशेख । तैं सुवर्ण काई आणिक । जोडूं जाईजे ॥ ६४ ॥

sāṃge pital̤ecī gaṃdhikāl̤ika | je phiṭalī hoya niḥśekha | taiṃ suvarṇa kāī āṇika | joḍūṃ jāīje || 64 ||

Report an error

तैसे यमनियमीं कडसले । ते तपोज्ञानीं चोखळले । मी तेचि ते जाहले । एथ संशयो कायसा ॥ ६५ ॥

taise yamaniyamīṃ kaḍasale | te tapojñānīṃ cokhal̤ale | mī teci te jāhale | etha saṃśayo kāyasā || 65 ||

Report an error

एर्हवीं तरी पाहीं । जे जैसे माझां ठाईं । भजती तया मीही । तैसाचि भजे ॥ ६६ ॥

erhavīṃ tarī pāhīṃ | je jaise mājhāṃ ṭhāīṃ | bhajatī tayā mīhī | taisāci bhaje || 66 ||

Report an error

देखें मनुष्यजात सकळ । हें स्वभावता भजनसीळ । जाहलें असे केवळ । माझां ठायीं ॥ ६७ ॥

dekheṃ manuṣyajāta sakal̤a | heṃ svabhāvatā bhajanasīl̤a | jāhaleṃ ase keval̤a | mājhāṃ ṭhāyīṃ || 67 ||

Report an error

परी ज्ञानेंवीण नाशिले । जे बुद्धिभेदासि आले । तेणेंचि या कल्पिलें । अनेकत्व ॥ ६८ ॥

parī jñāneṃvīṇa nāśile | je buddhibhedāsi āle | teṇeṃci yā kalpileṃ | anekatva || 68 ||

Report an error

म्हणऊनि अभेदीं भेदु देखती । यया अनाम्या नामें ठेविती ॥ । देवी देवो म्हणती । अचर्चातें ॥ ६९ ॥

mhaṇaūni abhedīṃ bhedu dekhatī | yayā anāmyā nāmeṃ ṭhevitī || | devī devo mhaṇatī | acarcāteṃ || 69 ||

Report an error

जें सर्वत्र सदा सम । तेथे विभाग अधमोत्तम । मतिवशें संभ्रम । विवंचिती ॥ ७० ॥

jeṃ sarvatra sadā sama | tethe vibhāga adhamottama | mativaśeṃ saṃbhrama | vivaṃcitī || 70 ||

Report an error

मग नानाहेतुप्रकारें । यथोचितें उपचारें । मानिलीं देवतांतरें । उपासिती ॥ ७१ ॥

maga nānāhetuprakāreṃ | yathociteṃ upacāreṃ | mānilīṃ devatāṃtareṃ | upāsitī || 71 ||

Report an error

तेथ जें जें अपेक्षित । तें तैसेंचि पावति समस्त । परी ते कर्मफळ निश्चित । वोळख तूं ॥ ७२ ॥

tetha jeṃ jeṃ apekṣita | teṃ taiseṃci pāvati samasta | parī te karmaphal̤a niścita | vol̤akha tūṃ || 72 ||

Report an error

वाचूंनि देतें घेतें आणिक । निभ्रांत नाही सम्यक । एथ कर्मचि फळसूचक । मनुष्यलोकीं ॥ ७३ ॥

vācūṃni deteṃ gheteṃ āṇika | nibhrāṃta nāhī samyaka | etha karmaci phal̤asūcaka | manuṣyalokīṃ || 73 ||

Report an error

जैसें क्षेत्रीं जें पेरिजे । तेंवांचूनि आन न निपजे । कां पाहिजे तेंचि देखिजे । दर्पणाधारें ॥ ७४ ॥

jaiseṃ kṣetrīṃ jeṃ perije | teṃvāṃcūni āna na nipaje | kāṃ pāhije teṃci dekhije | darpaṇādhāreṃ || 74 ||

Report an error

ना तरी कडेयातळवटीं । जैसा आपुलाचि बोलु किरीटी । पडिसादु होऊनि उठी । निमित्तयोगें ॥ ७५ ॥

nā tarī kaḍeyātal̤avaṭīṃ | jaisā āpulāci bolu kirīṭī | paḍisādu hoūni uṭhī | nimittayogeṃ || 75 ||

Report an error

तैसा समस्तां यां भजनां । मी साक्षिभूतु पैं अर्जुना । एथ प्रतिफळे भावना । आपुलाली ॥ ७६ ॥

taisā samastāṃ yāṃ bhajanāṃ | mī sākṣibhūtu paiṃ arjunā | etha pratiphal̤e bhāvanā | āpulālī || 76 ||

Report an error

आतां याचिपरी जाण । चार्ही आहेती हे वर्ण । सृजिले म्यां गुण - । कर्मभागें ॥ ७७ ॥

ātāṃ yāciparī jāṇa | cārhī āhetī he varṇa | sṛjile myāṃ guṇa - | karmabhāgeṃ || 77 ||

Report an error

जे प्रकृतीचेनि आधारें । गुणाचेनि व्यभिचारें । कर्में तदनुसारें । विवंचिली ॥ ७८ ॥

je prakṛtīceni ādhāreṃ | guṇāceni vyabhicāreṃ | karmeṃ tadanusāreṃ | vivaṃcilī || 78 ||

Report an error

एथ एकचि हे धनुष्यपाणी । परीं जाहले गा चहूं वर्णीं । ऐसी गुणकर्मीं कडसणी । केली सहजें ॥ ७९ ॥

etha ekaci he dhanuṣyapāṇī | parīṃ jāhale gā cahūṃ varṇīṃ | aisī guṇakarmīṃ kaḍasaṇī | kelī sahajeṃ || 79 ||

Report an error

म्हणोनि आईकें पार्था । हे वर्णभेदसंस्था । मी कर्ता नव्हे सर्वथा । याचिलागीं ॥ ८० ॥

mhaṇoni āīkeṃ pārthā | he varṇabhedasaṃsthā | mī kartā navhe sarvathā | yācilāgīṃ || 80 ||

Report an error

हें मजचिस्तव जाहलें । परी म्यां नाहीं केलें । ऐसे जेणे जाणितलें । तो सुटला गा ॥ ८१ ॥

heṃ majacistava jāhaleṃ | parī myāṃ nāhīṃ keleṃ | aise jeṇe jāṇitaleṃ | to suṭalā gā || 81 ||

Report an error

मागील मुमुक्षु जे होते । तिहीं ऐशियाचि जाणोनि मातें । कर्मे केलीं समस्तें । धर्नुधरा ॥ ८२ ॥

māgīla mumukṣu je hote | tihīṃ aiśiyāci jāṇoni māteṃ | karme kelīṃ samasteṃ | dharnudharā || 82 ||

Report an error

परी तें बीजें जैसीं दग्धलीं । नुगवतीचि पेरलीं । तैशीं कर्मेंचि परि तयां जाहली । मोक्षहेतु ॥ ८३ ॥

parī teṃ bījeṃ jaisīṃ dagdhalīṃ | nugavatīci peralīṃ | taiśīṃ karmeṃci pari tayāṃ jāhalī | mokṣahetu || 83 ||

Report an error

एथ आणिकही एक अर्जुना । हे कर्माकर्मविवंचना । आपुलिये चाडे सज्ञाना । योग्य नोहे ॥ ८४ ॥

etha āṇikahī eka arjunā | he karmākarmavivaṃcanā | āpuliye cāḍe sajñānā | yogya nohe || 84 ||

Report an error

मर्म म्हणिजे तें कवण । अथवा अकर्मा काय लक्षण । ऐसें विचारितां विचक्षण । गुंफोनि ठेले ॥ ८५ ॥

marma mhaṇije teṃ kavaṇa | athavā akarmā kāya lakṣaṇa | aiseṃ vicāritāṃ vicakṣaṇa | guṃphoni ṭhele || 85 ||

Report an error

जैसें का कुडें नाणें । खर्याचेनि सारखेपणें । डोळ्यांचेहि देखणें । संशयी घाली ॥ ८६ ॥

jaiseṃ kā kuḍeṃ nāṇeṃ | kharyāceni sārakhepaṇeṃ | ḍol̤yāṃcehi dekhaṇeṃ | saṃśayī ghālī || 86 ||

Report an error

तैसे नैष्कर्म्यतेचेनि भ्रमें । गिंवसिजत आहाति कर्में । जे दुजी सृष्टि मनोधर्में । करूं शकती ॥ ८७ ॥

taise naiṣkarmyateceni bhrameṃ | giṃvasijata āhāti karmeṃ | je dujī sṛṣṭi manodharmeṃ | karūṃ śakatī || 87 ||

Report an error

वाचूनि मूर्खाची गोठी कायसी । एथ मोहले गा क्रांतदर्शी । म्हणोनि आतां तेचि परियेसीं । सांगेन तुज ॥ ८८ ॥

vācūni mūrkhācī goṭhī kāyasī | etha mohale gā krāṃtadarśī | mhaṇoni ātāṃ teci pariyesīṃ | sāṃgena tuja || 88 ||

Report an error

तरी कर्म म्हणजे स्वभावें । जेथ विश्वाकारु संभवे । ते सम्यक आधीं जाणावें । लागे एथ ॥ ८९ ॥

tarī karma mhaṇaje svabhāveṃ | jetha viśvākāru saṃbhave | te samyaka ādhīṃ jāṇāveṃ | lāge etha || 89 ||

Report an error

मग वर्णाश्रमासि उचित । जे विशेष कर्म विहित । तेंही वोळखावें निश्चित । उपयोगेंसीं ॥ ९० ॥

maga varṇāśramāsi ucita | je viśeṣa karma vihita | teṃhī vol̤akhāveṃ niścita | upayogeṃsīṃ || 90 ||

Report an error

पाठीं जें निषिद्ध म्हणिपे । तेंही बुझावें स्वरूपें । येतुलेनि येथ कांही न गुंफे । आपैसेंचि ॥ ९१ ॥

pāṭhīṃ jeṃ niṣiddha mhaṇipe | teṃhī bujhāveṃ svarūpeṃ | yetuleni yetha kāṃhī na guṃphe | āpaiseṃci || 91 ||

Report an error

एर्हवीं जग हें कर्माधीन । ऐसी याची व्याप्ती गहन । परि तें असो आइकें चिन्ह । प्राप्ताचें गा ॥ ९२ ॥

erhavīṃ jaga heṃ karmādhīna | aisī yācī vyāptī gahana | pari teṃ aso āikeṃ cinha | prāptāceṃ gā || 92 ||

Report an error

जो सकळकर्मीं वर्ततां । देखे आपुली नैष्कर्म्यता । कर्मसंगे निराशता । फळाचिया ॥ ९३ ॥

jo sakal̤akarmīṃ vartatāṃ | dekhe āpulī naiṣkarmyatā | karmasaṃge nirāśatā | phal̤āciyā || 93 ||

Report an error

आणि कर्तव्यतेलागीं । जया दुसरें नाहीं जगीं । ऐसिया नैष्कर्मता तरी चांगी । बोधला असे ॥ ९४ ॥

āṇi kartavyatelāgīṃ | jayā dusareṃ nāhīṃ jagīṃ | aisiyā naiṣkarmatā tarī cāṃgī | bodhalā ase || 94 ||

Report an error

परि क्रियाकलापु आघवा । आचरतु दिसे बरवा । तरी तो इहीं चिन्हीं जाणावा । ज्ञानिया गा ॥ ९५ ॥

pari kriyākalāpu āghavā | ācaratu dise baravā | tarī to ihīṃ cinhīṃ jāṇāvā | jñāniyā gā || 95 ||

Report an error

जैसा कां जळापाशीं उभा ठाके । तो जरी आपणपें जळामाजिं देखे । तरी तो निभ्रांत वोळखे । म्हणे मी वेगळा आहे ॥ ९६ ॥

jaisā kāṃ jal̤āpāśīṃ ubhā ṭhāke | to jarī āpaṇapeṃ jal̤āmājiṃ dekhe | tarī to nibhrāṃta vol̤akhe | mhaṇe mī vegal̤ā āhe || 96 ||

Report an error

अथवा नावे हन जो रिगे । तो थडियेचे रुख जातां देखे वेगें । तेचि साचोकारें जों पाहों लागे । तंव रुख म्हणे अचळ ॥ ९७ ॥

athavā nāve hana jo rige | to thaḍiyece rukha jātāṃ dekhe vegeṃ | teci sācokāreṃ joṃ pāhoṃ lāge | taṃva rukha mhaṇe acal̤a || 97 ||

Report an error

तैसे सर्व कर्मीं असणें । तें फुडें मानूनि वायाणें । मग आपणपें जो जाणे । नैष्कर्म्यु ऐसा ॥ ९८ ॥

taise sarva karmīṃ asaṇeṃ | teṃ phuḍeṃ mānūni vāyāṇeṃ | maga āpaṇapeṃ jo jāṇe | naiṣkarmyu aisā || 98 ||

Report an error

आणि उदोअस्ताचेनि प्रमाणें । जैसे न चलतां सूर्याचें चालणें । तैसें नैष्कर्म्यत्व जाणे । कर्मीचि असतां ॥ ९९ ॥

āṇi udoastāceni pramāṇeṃ | jaise na calatāṃ sūryāceṃ cālaṇeṃ | taiseṃ naiṣkarmyatva jāṇe | karmīci asatāṃ || 99 ||

Report an error

तो मनुष्यासारिखा तरी आवडे । परी मनुष्यत्व तया न घडे । जैसें जळीं जळामाजीं न बुडे । भानुबिंब ॥ १०० ॥

to manuṣyāsārikhā tarī āvaḍe | parī manuṣyatva tayā na ghaḍe | jaiseṃ jal̤īṃ jal̤āmājīṃ na buḍe | bhānubiṃba || 100 ||

Report an error

तेणें न पाहतां विश्व देखिलें । न करितां सर्व केले । न भोगितां भोगिलें । भोग्यजात ॥ १०१ ॥

teṇeṃ na pāhatāṃ viśva dekhileṃ | na karitāṃ sarva kele | na bhogitāṃ bhogileṃ | bhogyajāta || 101 ||

Report an error

एकेचि ठायीं बैसला । परि सर्वत्र तोचि गेला । हें असो विश्व जाहला । आंगेंचि तो ॥ १०२ ॥

ekeci ṭhāyīṃ baisalā | pari sarvatra toci gelā | heṃ aso viśva jāhalā | āṃgeṃci to || 102 ||

Report an error

जया पुरुषाचां ठायीं । कर्माचा तरी खेदु नाहीं । परी फळापेक्षा कहीं । संचरेना ॥ १०३ ॥

jayā puruṣācāṃ ṭhāyīṃ | karmācā tarī khedu nāhīṃ | parī phal̤āpekṣā kahīṃ | saṃcarenā || 103 ||

Report an error

आणि हें कर्म मी करीन । अथवा आदरिले सिद्धी नेईन । येणें संकल्पेंही जयाचें मन । विटाळेना ॥ १०४ ॥

āṇi heṃ karma mī karīna | athavā ādarile siddhī neīna | yeṇeṃ saṃkalpeṃhī jayāceṃ mana | viṭāl̤enā || 104 ||

Report an error

ज्ञानाग्निचेनि मुखें । जेणें जाळिली कर्में अशेखें । तो ब्रह्मचि मनुष्यवेखें । वोळख तूं ॥ १०५ ॥

jñānāgniceni mukheṃ | jeṇeṃ jāl̤ilī karmeṃ aśekheṃ | to brahmaci manuṣyavekheṃ | vol̤akha tūṃ || 105 ||

Report an error

जो शरीरीं उदासु । फळभोगीं निरासु । नित्यता उल्हासु । होऊनि असे ॥ १०६ ॥

jo śarīrīṃ udāsu | phal̤abhogīṃ nirāsu | nityatā ulhāsu | hoūni ase || 106 ||

Report an error

जो संतोषाचां गाभारां । आत्मबोधाचिया वोगरा । पुरे न म्हणेचि धनुर्धरा । आरोगितां ॥ १०७ ॥

jo saṃtoṣācāṃ gābhārāṃ | ātmabodhāciyā vogarā | pure na mhaṇeci dhanurdharā | ārogitāṃ || 107 ||

Report an error

कैसा अधिकाधिक आवडी । घेत महासुखाची गोडी । सांडोनियां आशा कुरोंडी । अहंभावेसीं ॥ १०८ ॥

kaisā adhikādhika āvaḍī | gheta mahāsukhācī goḍī | sāṃḍoniyāṃ āśā kuroṃḍī | ahaṃbhāvesīṃ || 108 ||

Report an error

म्हणोनि अवसरें जें जें पावे । तेणेचि तो सुखावे । जया आपुले आणि परावें । दोन्ही नाहीं ॥ १०९ ॥

mhaṇoni avasareṃ jeṃ jeṃ pāve | teṇeci to sukhāve | jayā āpule āṇi parāveṃ | donhī nāhīṃ || 109 ||

Report an error

तो दिठी जें पाहे । ते आपणचि होऊनि जाये । आइकें तें आहे । तोचि जाहाला ॥ ११० ॥

to diṭhī jeṃ pāhe | te āpaṇaci hoūni jāye | āikeṃ teṃ āhe | toci jāhālā || 110 ||

Report an error

चरणीं हन चाले । मुखें जें जें बोले । ऐसें चेष्टाजात तेतुलें । आपणचि जो ॥ १११ ॥

caraṇīṃ hana cāle | mukheṃ jeṃ jeṃ bole | aiseṃ ceṣṭājāta tetuleṃ | āpaṇaci jo || 111 ||

Report an error

हें असो विश्व पाहीं । जयासि आपणपेवांचूनि नाहीं । आता कवण तें कर्म कायी । बाधी तयातें ॥ ११२ ॥

heṃ aso viśva pāhīṃ | jayāsi āpaṇapevāṃcūni nāhīṃ | ātā kavaṇa teṃ karma kāyī | bādhī tayāteṃ || 112 ||

Report an error

हा मत्सरु जेथ उपजे । तेतुले नुरेचि जया दुजें । तो निर्मत्सरु काइ म्हणिजे । बोलवरी ॥ ११३ ॥

hā matsaru jetha upaje | tetule nureci jayā dujeṃ | to nirmatsaru kāi mhaṇije | bolavarī || 113 ||

Report an error

म्हणोनि सर्वांपरी मुक्तु । तो सकर्मुचि तो कर्मरहितु । सगुण परि गुणातीतु । एथ भ्रांति नाहीं ॥ ११४ ॥

mhaṇoni sarvāṃparī muktu | to sakarmuci to karmarahitu | saguṇa pari guṇātītu | etha bhrāṃti nāhīṃ || 114 ||

Report an error

तो देहसंगे तरी असे । परी चैतन्यासारिखा दिसे । पाहतां परब्रह्माचेनि कसें । चोखाळु भला ॥ ११५ ॥

to dehasaṃge tarī ase | parī caitanyāsārikhā dise | pāhatāṃ parabrahmāceni kaseṃ | cokhāl̤u bhalā || 115 ||

Report an error

ऐसाही परी कौतुकें । जरी कर्मे करी यज्ञादिकें । तरी तियें लया जाती अशेखें । तयाचांचि ठायीं ॥ ११६ ॥

aisāhī parī kautukeṃ | jarī karme karī yajñādikeṃ | tarī tiyeṃ layā jātī aśekheṃ | tayācāṃci ṭhāyīṃ || 116 ||

Report an error

अकाळींची अभ्रें जैसी । उर्मीविण आकाशीं । हारपती आपैशीं । उदयलीं सांती ॥ ११७ ॥

akāl̤īṃcī abhreṃ jaisī | urmīviṇa ākāśīṃ | hārapatī āpaiśīṃ | udayalīṃ sāṃtī || 117 ||

Report an error

तैशीं विधीविधान विहितें जरी आचरे तो समस्तें । तरी तियें ऐक्यभावें ऐक्यातें । पावतीचि गा ॥ ११८ ॥

taiśīṃ vidhīvidhāna vihiteṃ jarī ācare to samasteṃ | tarī tiyeṃ aikyabhāveṃ aikyāteṃ | pāvatīci gā || 118 ||

Report an error

जें हें हवन मी होता । कां इये यज्ञीं हा भोक्ता । ऐसीया बुद्धीसि नाही भंगता । म्हणऊनियां ॥ ११९ ॥

jeṃ heṃ havana mī hotā | kāṃ iye yajñīṃ hā bhoktā | aisīyā buddhīsi nāhī bhaṃgatā | mhaṇaūniyāṃ || 119 ||

Report an error

जे इष्टयज्ञ यजावे । तें हविर्मंत्रादि आघवें । तो देखतसे अविनाशभावें । आत्मबुद्धि ॥ १२० ॥

je iṣṭayajña yajāve | teṃ havirmaṃtrādi āghaveṃ | to dekhatase avināśabhāveṃ | ātmabuddhi || 120 ||

Report an error

म्हणऊनि ब्रह्म तेंचि कर्म । ऐसें बोधा आले जया सम । तया कर्तव्य तें नैष्कर्म्य । धनुर्धरा ॥ १२१ ॥

mhaṇaūni brahma teṃci karma | aiseṃ bodhā āle jayā sama | tayā kartavya teṃ naiṣkarmya | dhanurdharā || 121 ||

Report an error

आतां अविवेककुमारत्वा मुकले । जयां विरक्तीचे पाणिग्रहण जाहलें । मग उपासन जिहीं आणिलें । योगाग्नीचें ॥ १२२ ॥

ātāṃ avivekakumāratvā mukale | jayāṃ viraktīce pāṇigrahaṇa jāhaleṃ | maga upāsana jihīṃ āṇileṃ | yogāgnīceṃ || 122 ||

Report an error

जे यजनशील अहर्निशीं । जिहीं अविद्या हविली मनेंसी । गुरुवाक्यहुताशीं । हवन केलें ॥ १२३ ॥

je yajanaśīla aharniśīṃ | jihīṃ avidyā havilī maneṃsī | guruvākyahutāśīṃ | havana keleṃ || 123 ||

Report an error

तिहीं योगाग्निकीं यजिजे । तो दैवयज्ञु म्हणिजे । जेणे आत्मसुख कामिजे । पंडुकुमरा ॥ १२४ ॥

tihīṃ yogāgnikīṃ yajije | to daivayajñu mhaṇije | jeṇe ātmasukha kāmije | paṃḍukumarā || 124 ||

Report an error

दैवास्तव देहाचे पाळण । ऐसा निश्चयो परिपूर्ण । जो चिंतीना देहभरण । तो महायोगी जाण दैवयोगें ॥ १२५ ॥

daivāstava dehāce pāl̤aṇa | aisā niścayo paripūrṇa | jo ciṃtīnā dehabharaṇa | to mahāyogī jāṇa daivayogeṃ || 125 ||

Report an error

आतां अवधारीं सांगेन आणिक । जे ब्रह्माग्नी साग्निक । तयांते यज्ञेंचि यज्ञु देख । उपासिजे ॥ १२६ ॥

ātāṃ avadhārīṃ sāṃgena āṇika | je brahmāgnī sāgnika | tayāṃte yajñeṃci yajñu dekha | upāsije || 126 ||

Report an error

एथ संयमाग्निहोत्री । जे युक्तित्रयांच्यां मंत्रीं । यजन करिती पवित्रीं । इंद्रियद्रव्यीं ॥ १२७ ॥

etha saṃyamāgnihotrī | je yuktitrayāṃcyāṃ maṃtrīṃ | yajana karitī pavitrīṃ | iṃdriyadravyīṃ || 127 ||

Report an error

एकां वैराग्यरवि विवळे । तंव संयती विहार केले । तेथ अपावृत्त जाहले । इंद्रियानळ ॥ १२८ ॥

ekāṃ vairāgyaravi vival̤e | taṃva saṃyatī vihāra kele | tetha apāvṛtta jāhale | iṃdriyānal̤a || 128 ||

Report an error

तिहीं विरक्तीची ज्वाळा घेतली । तंव विकारांची इंधने पळिपलीं । तेथ आशाधूमें सांडिलीं । पांचही कुंडें ॥ १२९ ॥

tihīṃ viraktīcī jvāl̤ā ghetalī | taṃva vikārāṃcī iṃdhane pal̤ipalīṃ | tetha āśādhūmeṃ sāṃḍilīṃ | pāṃcahī kuṃḍeṃ || 129 ||

Report an error

मग वाक्यविधीचिया निरवडी । विषयआहुति उदंडी । हवन केलें कुंडी । इंद्रियाग्नीचां ॥ १३० ॥

maga vākyavidhīciyā niravaḍī | viṣayaāhuti udaṃḍī | havana keleṃ kuṃḍī | iṃdriyāgnīcāṃ || 130 ||

Report an error

एकीं ययापरी पार्था । दोषु क्षाळिले सर्वथा । आणिकीं हृदयारणीं मंथा । विवेकु केला ॥ १३१ ॥

ekīṃ yayāparī pārthā | doṣu kṣāl̤ile sarvathā | āṇikīṃ hṛdayāraṇīṃ maṃthā | viveku kelā || 131 ||

Report an error

तो उपशमें निहटिला । धैर्यें वरी दाटिला । गुरुवाक्यें काढिला । बळकटपणें ॥ १३२ ॥

to upaśameṃ nihaṭilā | dhairyeṃ varī dāṭilā | guruvākyeṃ kāḍhilā | bal̤akaṭapaṇeṃ || 132 ||

Report an error

ऐसे समरसें मंथन केलें । तेथ झडकरी काजा आलें । जे उज्जीवन जहालें । ज्ञानाग्नीचें ॥ १३३ ॥

aise samaraseṃ maṃthana keleṃ | tetha jhaḍakarī kājā āleṃ | je ujjīvana jahāleṃ | jñānāgnīceṃ || 133 ||

Report an error

पहिला ऋद्धिसिद्धीचा संभ्रमु । तो निवर्तोनि गेला धूमु । मग प्रगटला सूक्ष्मु । विस्फुलिंगु ॥ १३४ ॥

pahilā ṛddhisiddhīcā saṃbhramu | to nivartoni gelā dhūmu | maga pragaṭalā sūkṣmu | visphuliṃgu || 134 ||

Report an error

मन तयाचे मोकळें । तेचि पेटवण घातलें । जें यमदमीं हळुवारलें । आइतें होतें ॥ १३५ ॥

mana tayāce mokal̤eṃ | teci peṭavaṇa ghātaleṃ | jeṃ yamadamīṃ hal̤uvāraleṃ | āiteṃ hoteṃ || 135 ||

Report an error

तेणें सादुकपणें ज्वाळा समृद्धा । मग वासनांतराचिया समिधा । स्नेहेंसी नानाविधा । जाळिलिया ॥ १३६ ॥

teṇeṃ sādukapaṇeṃ jvāl̤ā samṛddhā | maga vāsanāṃtarāciyā samidhā | sneheṃsī nānāvidhā | jāl̤iliyā || 136 ||

Report an error

तेथ सोहंमंत्रें दीक्षितीं । इंद्रियकर्मांचिया आहुती । तिये ज्ञानानळीं प्रदीप्तीं । दिधलिया ॥ १३७ ॥

tetha sohaṃmaṃtreṃ dīkṣitīṃ | iṃdriyakarmāṃciyā āhutī | tiye jñānānal̤īṃ pradīptīṃ | didhaliyā || 137 ||

Report an error

पाठीं प्राणक्रिचेनि स्रुवेनिशीं । पूर्णाहुती पडली हुताशीं । तेथ अवभृत समरसीं । सहजें जाहलें ॥ १३८ ॥

pāṭhīṃ prāṇakriceni sruveniśīṃ | pūrṇāhutī paḍalī hutāśīṃ | tetha avabhṛta samarasīṃ | sahajeṃ jāhaleṃ || 138 ||

Report an error

मग आत्मबोधींचे सुख । जे संयमाग्नीचें हुतशेष । तोचि पुरोडाशु देख । घेतला तिहीं ॥ १३९ ॥

maga ātmabodhīṃce sukha | je saṃyamāgnīceṃ hutaśeṣa | toci puroḍāśu dekha | ghetalā tihīṃ || 139 ||

Report an error

एक ऐशिया इहीं यजनीं । मुक्त ते जाहले त्रिभुवनीं । या यज्ञक्रिया तरी आनानी । परि प्राप्य तें एक ॥ १४० ॥

eka aiśiyā ihīṃ yajanīṃ | mukta te jāhale tribhuvanīṃ | yā yajñakriyā tarī ānānī | pari prāpya teṃ eka || 140 ||

Report an error

एक द्रव्ययज्ञु म्हणिपती । एक तपसामग्रिया निपजती । एक योगयागुही आहाती । जे सांगितले ॥ १४१ ॥

eka dravyayajñu mhaṇipatī | eka tapasāmagriyā nipajatī | eka yogayāguhī āhātī | je sāṃgitale || 141 ||

Report an error

एकीं शब्दीं शब्दु यजिजे । तो वाग्यज्ञु म्हणिजे । ज्ञाने ज्ञेय गमिजे । तो ज्ञानयज्ञु ॥ १४२ ॥

ekīṃ śabdīṃ śabdu yajije | to vāgyajñu mhaṇije | jñāne jñeya gamije | to jñānayajñu || 142 ||

Report an error

हें अर्जुना सकळ कुवाडें । जे अनुष्ठितां अतिसांकडे । परी जितेंद्रियासीचि घडे । योग्यतावशें ॥ १४३ ॥

heṃ arjunā sakal̤a kuvāḍeṃ | je anuṣṭhitāṃ atisāṃkaḍe | parī jiteṃdriyāsīci ghaḍe | yogyatāvaśeṃ || 143 ||

Report an error

ते प्रवीण तेथ भले । आणि योगसमृद्धी आथिले । म्हणोनि आपणपां तिहीं केले । आत्महवन ॥ १४४ ॥

te pravīṇa tetha bhale | āṇi yogasamṛddhī āthile | mhaṇoni āpaṇapāṃ tihīṃ kele | ātmahavana || 144 ||

Report an error

मग अपाग्नीचां मुखी । प्राणद्रव्यें देखी । हवन केलें एकीं । अभ्यासयोगें ॥ १४५ ॥

maga apāgnīcāṃ mukhī | prāṇadravyeṃ dekhī | havana keleṃ ekīṃ | abhyāsayogeṃ || 145 ||

Report an error

एकु अपानु प्राणीं अर्पिती । एक दोहींतेंही निरुंधिती । ते प्राणायामी म्हणिपती । पंडुकुमरा ॥ १४६ ॥

eku apānu prāṇīṃ arpitī | eka dohīṃteṃhī niruṃdhitī | te prāṇāyāmī mhaṇipatī | paṃḍukumarā || 146 ||

Report an error

एक वज्रयोगक्रमें । सर्वाहारसंयमें । प्राणीं प्राणु संभ्रमें । हवन करिती ॥ १४७ ॥

eka vajrayogakrameṃ | sarvāhārasaṃyameṃ | prāṇīṃ prāṇu saṃbhrameṃ | havana karitī || 147 ||

Report an error

ऐसे मोक्षकाम सकळ । समस्त हे यजनशीळ । जिहीं यज्ञद्वारा मनोमळ । क्षाळण केले ॥ १४८ ॥

aise mokṣakāma sakal̤a | samasta he yajanaśīl̤a | jihīṃ yajñadvārā manomal̤a | kṣāl̤aṇa kele || 148 ||

Report an error

जया अविद्याजात जाळितां । जे उरलें निजस्वभावता । जेथ अग्नि आणि होता । उरेचिना ॥ १४९ ॥

jayā avidyājāta jāl̤itāṃ | je uraleṃ nijasvabhāvatā | jetha agni āṇi hotā | urecinā || 149 ||

Report an error

जेथ यजितयाचा कामु पुरे । यज्ञींचें विधान सरे । मागुते जेथूनि वोसरे । क्रियाजात ॥ १५० ॥

jetha yajitayācā kāmu pure | yajñīṃceṃ vidhāna sare | māgute jethūni vosare | kriyājāta || 150 ||

Report an error

विचार जेथ न रिगे । हेतु जेथ न निगे । जें द्वैतदोषसंगें । सिंपेचिना ॥ १५१ ॥

vicāra jetha na rige | hetu jetha na nige | jeṃ dvaitadoṣasaṃgeṃ | siṃpecinā || 151 ||

Report an error

ऐसें अनादिसिद्ध चोखट । जें ज्ञान यज्ञावशिष्ट । तें सेविती ब्रह्मनिष्ठ । ब्रह्माहंमंत्रे ॥ १५२ ॥

aiseṃ anādisiddha cokhaṭa | jeṃ jñāna yajñāvaśiṣṭa | teṃ sevitī brahmaniṣṭha | brahmāhaṃmaṃtre || 152 ||

Report an error

ऐसे शेषामृते धाले । कीं अमर्त्यभावा आले । म्हणोनि ब्रह्म ते जहाले । अनायासे ॥ १५३ ॥

aise śeṣāmṛte dhāle | kīṃ amartyabhāvā āle | mhaṇoni brahma te jahāle | anāyāse || 153 ||

Report an error

येरां विरक्ति माळ न घालीचि । जयां संयमाग्नीची सेवा न घडेचि । जें योगयागु न करितीचि । जन्मले सांते ॥ १५४ ॥

yerāṃ virakti māl̤a na ghālīci | jayāṃ saṃyamāgnīcī sevā na ghaḍeci | jeṃ yogayāgu na karitīci | janmale sāṃte || 154 ||

Report an error

जयां ऐहिक धड नाहीं । तयांचें परत्र पुससी काई । म्हणोनि सांगों कां वांई । पंडुकुमरा ॥ १५५ ॥

jayāṃ aihika dhaḍa nāhīṃ | tayāṃceṃ paratra pusasī kāī | mhaṇoni sāṃgoṃ kāṃ vāṃī | paṃḍukumarā || 155 ||

Report an error

ऐसे बहुतीं परीं अनेग । जे सांगितले तुज कां याग । ते विस्तारुनि वेदेंचि चांग । म्हणितले आहाती ॥ १५६ ॥

aise bahutīṃ parīṃ anega | je sāṃgitale tuja kāṃ yāga | te vistāruni vedeṃci cāṃga | mhaṇitale āhātī || 156 ||

Report an error

परि तेणें विस्तारें काय करावें । हेंचि कर्मसिद्ध जाणावें । येतुलेनि कर्मबंधु स्वभावें । पावेल ना ॥ १५७ ॥

pari teṇeṃ vistāreṃ kāya karāveṃ | heṃci karmasiddha jāṇāveṃ | yetuleni karmabaṃdhu svabhāveṃ | pāvela nā || 157 ||

Report an error

अर्जुना वेदु जयांचे मूळ । जे क्रियाविशेषें स्थूळ । जयां नव्हाळियेचे फळ । स्वर्गसुख ॥ १५८ ॥

arjunā vedu jayāṃce mūl̤a | je kriyāviśeṣeṃ sthūl̤a | jayāṃ navhāl̤iyece phal̤a | svargasukha || 158 ||

Report an error

ते द्रव्यादियागु कीर होती । परी ज्ञानयज्ञाची सरी न पवती । जैशी तारातेजसंपत्ती । दिनकरापाशीं ॥ १५९ ॥

te dravyādiyāgu kīra hotī | parī jñānayajñācī sarī na pavatī | jaiśī tārātejasaṃpattī | dinakarāpāśīṃ || 159 ||

Report an error

देखें परमात्मसुखनिधान । साधावया योगीजन । जें न विसंबिती अंजन । उन्मेषनेत्रीं ॥ १६० ॥

dekheṃ paramātmasukhanidhāna | sādhāvayā yogījana | jeṃ na visaṃbitī aṃjana | unmeṣanetrīṃ || 160 ||

Report an error

जें धांवतया कर्माची लाणी । नैष्कर्म्यबोधाची खाणी । जें भुकेलिया धणी । साधनाची ॥ १६१ ॥

jeṃ dhāṃvatayā karmācī lāṇī | naiṣkarmyabodhācī khāṇī | jeṃ bhukeliyā dhaṇī | sādhanācī || 161 ||

Report an error

जेथ प्रवृत्ति पांगुळ जाहली । तर्काची दिठी गेली । जेणें इंद्रिये विसरलीं । इंद्रियसंगु ॥ १६२ ॥

jetha pravṛtti pāṃgul̤a jāhalī | tarkācī diṭhī gelī | jeṇeṃ iṃdriye visaralīṃ | iṃdriyasaṃgu || 162 ||

Report an error

मनाचे मनपण गेलें । जेथ बोलाचे बोलपण ठेलें । जयामाजि सांपडलें । ज्ञेय दिसें ॥ १६३ ॥

manāce manapaṇa geleṃ | jetha bolāce bolapaṇa ṭheleṃ | jayāmāji sāṃpaḍaleṃ | jñeya diseṃ || 163 ||

Report an error

जेथ वैराग्याचा पांगु फिटे । विवेकाचाही सोसु तुटे । जेथ न पाहता सहज भेटे । आपणपें ॥ १६४ ॥

jetha vairāgyācā pāṃgu phiṭe | vivekācāhī sosu tuṭe | jetha na pāhatā sahaja bheṭe | āpaṇapeṃ || 164 ||

Report an error

तें ज्ञान पैं गा बरवें । जरी मनीं आथि आणावें । तरी संतां यां भजावें । सर्वस्वेंशीं ॥ १६५ ॥

teṃ jñāna paiṃ gā baraveṃ | jarī manīṃ āthi āṇāveṃ | tarī saṃtāṃ yāṃ bhajāveṃ | sarvasveṃśīṃ || 165 ||

Report an error

जे ज्ञानाचा कुरुठा । तेथ सेवा हा दारवंटा । तू स्वाधीन करी सुभटा । वोळगोनी ॥ १६६ ॥

je jñānācā kuruṭhā | tetha sevā hā dāravaṃṭā | tū svādhīna karī subhaṭā | vol̤agonī || 166 ||

Report an error

तरी तनुमनुजीवें । चरणासी लागावें । आणि अगर्वता करावें । दास्य सकळ ॥ १६७ ॥

tarī tanumanujīveṃ | caraṇāsī lāgāveṃ | āṇi agarvatā karāveṃ | dāsya sakal̤a || 167 ||

Report an error

मग अपेक्षित जें आपुलें । तेंही सांगती पुसिलें । जेणे अंतःकरण बोधलें । संकल्पा न ये ॥ १६८ ॥

maga apekṣita jeṃ āpuleṃ | teṃhī sāṃgatī pusileṃ | jeṇe aṃtaḥkaraṇa bodhaleṃ | saṃkalpā na ye || 168 ||

Report an error

जयाचेनि वाक्यउजिवडें । जाहलें चित्त निधडें । ब्रह्माचेनि पाडे । निःशंकु होय ॥ १६९ ॥

jayāceni vākyaujivaḍeṃ | jāhaleṃ citta nidhaḍeṃ | brahmāceni pāḍe | niḥśaṃku hoya || 169 ||

Report an error

ते वेळीं आपणपेया सहितें । इये अशेषेंही भूतें । माझां स्वरूपीं अखंडितें । देखसी तूं ॥ १७० ॥

te vel̤īṃ āpaṇapeyā sahiteṃ | iye aśeṣeṃhī bhūteṃ | mājhāṃ svarūpīṃ akhaṃḍiteṃ | dekhasī tūṃ || 170 ||

Report an error

ऐसें ज्ञानप्रकाशें पाहेल । तैं मोहांधकारू जाईल । जैं गुरुकृपा होईल । पार्था गा ॥ १७१ ॥

aiseṃ jñānaprakāśeṃ pāhela | taiṃ mohāṃdhakārū jāīla | jaiṃ gurukṛpā hoīla | pārthā gā || 171 ||

Report an error

जरी कल्मषांचा आगरु । तूं भ्रांतीचा सागरु । व्यामोहाचा डोंगरु । होऊनि अससी ॥ १७२ ॥

jarī kalmaṣāṃcā āgaru | tūṃ bhrāṃtīcā sāgaru | vyāmohācā ḍoṃgaru | hoūni asasī || 172 ||

Report an error

तर्ही ज्ञानशक्तीचेनि पाडें । हें आघवेंची गा थोकडें । ऐसे सामर्थ्य असे चोखडें । ज्ञानी इये ॥ १७३ ॥

tarhī jñānaśaktīceni pāḍeṃ | heṃ āghaveṃcī gā thokaḍeṃ | aise sāmarthya ase cokhaḍeṃ | jñānī iye || 173 ||

Report an error

देखें विश्वभ्रमाऐसा । जो अमूर्ताचा कवडसा । तो जयाचिया प्रकाशा । पुरेचिना ॥ १७४ ॥

dekheṃ viśvabhramāaisā | jo amūrtācā kavaḍasā | to jayāciyā prakāśā | purecinā || 174 ||

Report an error

तया कायसें हें मनोमळ । हें बोलतांचि अति किडाळ । नाहीं येणें पाडें हे ढिसाळ । दुजें जगीं ॥ १७५ ॥

tayā kāyaseṃ heṃ manomal̤a | heṃ bolatāṃci ati kiḍāl̤a | nāhīṃ yeṇeṃ pāḍeṃ he ḍhisāl̤a | dujeṃ jagīṃ || 175 ||

Report an error

सांगे भुवनत्रयाची काजळी । जे गगनामाजि उधवली । तिये प्रळयींचे वाहुटळी । काय अभ्र पुरे ॥ १७६ ॥

sāṃge bhuvanatrayācī kājal̤ī | je gaganāmāji udhavalī | tiye pral̤ayīṃce vāhuṭal̤ī | kāya abhra pure || 176 ||

Report an error

कीं पवनाचेनि कोंपें । पाणियेंचि जो पळिपें । तो प्रळयानळु दडपे । तृणें काष्ठे काइ ॥ १७७ ॥

kīṃ pavanāceni koṃpeṃ | pāṇiyeṃci jo pal̤ipeṃ | to pral̤ayānal̤u daḍape | tṛṇeṃ kāṣṭhe kāi || 177 ||

Report an error

म्हणोनि असे हें न घडे । तें विचारितांचि असंगडे । पुढती ज्ञानाचेनि पाडें । पवित्र न दिसे ॥ १७८ ॥

mhaṇoni ase heṃ na ghaḍe | teṃ vicāritāṃci asaṃgaḍe | puḍhatī jñānāceni pāḍeṃ | pavitra na dise || 178 ||

Report an error

एथ ज्ञान हें उत्तम होये । आणिकही एक तैसें के आहे । जैसें चैतन्य कां नोहे । दुसरे गा ॥ १७९ ॥

etha jñāna heṃ uttama hoye | āṇikahī eka taiseṃ ke āhe | jaiseṃ caitanya kāṃ nohe | dusare gā || 179 ||

Report an error

या महातेजाचेनि कसें । जरी चोखाळु प्रतिबिंब दिसे । कां गिंवसिलें गिंवसे । आकाश हें ॥ १८० ॥

yā mahātejāceni kaseṃ | jarī cokhāl̤u pratibiṃba dise | kāṃ giṃvasileṃ giṃvase | ākāśa heṃ || 180 ||

Report an error

ना तरी पृथ्वीचेनि पाडें । कांटाळें जरी जोडे । तरी उपमा ज्ञानी घडे । पंडुकुमरा ॥ १८१ ॥

nā tarī pṛthvīceni pāḍeṃ | kāṃṭāl̤eṃ jarī joḍe | tarī upamā jñānī ghaḍe | paṃḍukumarā || 181 ||

Report an error

म्हणूनी बहुतीं परीं पाहतां । पुढतपुढती निर्धारिता । हे ज्ञानाची पवित्रता । ज्ञानींचि आथि ॥ १८२ ॥

mhaṇūnī bahutīṃ parīṃ pāhatāṃ | puḍhatapuḍhatī nirdhāritā | he jñānācī pavitratā | jñānīṃci āthi || 182 ||

Report an error

जरी अमृताचि चवी निवडिजे । तरी अमृतासारखी म्हणिजे । तैसें ज्ञान हें उपमिजे । ज्ञानेसींचि ॥ १८३ ॥

jarī amṛtāci cavī nivaḍije | tarī amṛtāsārakhī mhaṇije | taiseṃ jñāna heṃ upamije | jñānesīṃci || 183 ||

Report an error

आतां यावरि जे बोलणे । ते वायां वेळु फेडणें । तंव सांचचि जी हे पार्थु म्हणे । जें बोलत असां ॥ १८४ ॥

ātāṃ yāvari je bolaṇe | te vāyāṃ vel̤u pheḍaṇeṃ | taṃva sāṃcaci jī he pārthu mhaṇe | jeṃ bolata asāṃ || 184 ||

Report an error

परि तेंचि ज्ञान केवीं जाणावें । ऐसें अर्जुनें जंव पुसावें । तंव तें मनोगत देवें । जाणितलें ॥ १८५ ॥

pari teṃci jñāna kevīṃ jāṇāveṃ | aiseṃ arjuneṃ jaṃva pusāveṃ | taṃva teṃ manogata deveṃ | jāṇitaleṃ || 185 ||

Report an error

मग म्हणतसे किरीटी । आतां चित्त देयीं गोठी । सांगेन ज्ञानाचिये भेटी । उपाय तुज ॥ १८६ ॥

maga mhaṇatase kirīṭī | ātāṃ citta deyīṃ goṭhī | sāṃgena jñānāciye bheṭī | upāya tuja || 186 ||

Report an error

तरी आत्मसुखाचिया गोडिया । विटे जो कां सकळ विषयां । जयां ठायीं इंद्रियां । मानु नाही ॥ १८७ ॥

tarī ātmasukhāciyā goḍiyā | viṭe jo kāṃ sakal̤a viṣayāṃ | jayāṃ ṭhāyīṃ iṃdriyāṃ | mānu nāhī || 187 ||

Report an error

जो मनाचि चाड न सांगे । जो प्रकृतीचे केलें नेघे । जो श्रद्धेचेनि संभोगें । सुखिया जाहला ॥ १८८ ॥

jo manāci cāḍa na sāṃge | jo prakṛtīce keleṃ neghe | jo śraddheceni saṃbhogeṃ | sukhiyā jāhalā || 188 ||

Report an error

तयातेंचि गिंवसित । हेंहें ज्ञान पांवे निश्चित । जयामाजि अचुंबित । शांति असे ॥ १८९ ॥

tayāteṃci giṃvasita | heṃheṃ jñāna pāṃve niścita | jayāmāji acuṃbita | śāṃti ase || 189 ||

Report an error

तें हृदयीं प्रतिष्ठे । आणि शांतीचा अंकुर फुटे । मग विस्तार बहु प्रकटे । आत्मबोधाचा ॥ १९० ॥

teṃ hṛdayīṃ pratiṣṭhe | āṇi śāṃtīcā aṃkura phuṭe | maga vistāra bahu prakaṭe | ātmabodhācā || 190 ||

Report an error

मग जेऊति वास पाहिजे । तेऊति शांतीचि देखिजे । तेथ अपारा पारु नेणिजे । निर्धारितां ॥ १९१ ॥

maga jeūti vāsa pāhije | teūti śāṃtīci dekhije | tetha apārā pāru neṇije | nirdhāritāṃ || 191 ||

Report an error

ऐसा हा उत्तरोत्तरु । ज्ञानबीजाचा विस्तारु । सांगता असे अपारु । परि असो आतां ॥ १९२ ॥

aisā hā uttarottaru | jñānabījācā vistāru | sāṃgatā ase apāru | pari aso ātāṃ || 192 ||

Report an error

ऐकें जया प्राणियाचां ठायीं । इया ज्ञानाची आवडी नाहीं । तयाचें जियालें म्हणों काई । वरी मरण चांग ॥ १९३ ॥

aikeṃ jayā prāṇiyācāṃ ṭhāyīṃ | iyā jñānācī āvaḍī nāhīṃ | tayāceṃ jiyāleṃ mhaṇoṃ kāī | varī maraṇa cāṃga || 193 ||

Report an error

शून्य जैसें गृह । कां चैतन्येंवीण देह । तैसें जीवित तें संमोह । ज्ञानहीना ॥ १९४ ॥

śūnya jaiseṃ gṛha | kāṃ caitanyeṃvīṇa deha | taiseṃ jīvita teṃ saṃmoha | jñānahīnā || 194 ||

Report an error

अथवा ज्ञान कीर आपु नोहे । परी ते चाड एकी जरी वाहे । तरी तेथ जिव्हाळा कांही आहे । प्राप्तीचा पैं ॥ १९५ ॥

athavā jñāna kīra āpu nohe | parī te cāḍa ekī jarī vāhe | tarī tetha jivhāl̤ā kāṃhī āhe | prāptīcā paiṃ || 195 ||

Report an error

वांचूनि ज्ञानाची गोठी कायसी । परी ते आस्थाही न धरी मानसीं । तरी तो संशयरूप हुताशीं । पडिला जाण ॥ १९६ ॥

vāṃcūni jñānācī goṭhī kāyasī | parī te āsthāhī na dharī mānasīṃ | tarī to saṃśayarūpa hutāśīṃ | paḍilā jāṇa || 196 ||

Report an error

जे अमृतही परि नावडे । ऐसें सावियाचि आरोचकु जैं पडे । तैं मरण आले आलें असे फुडें । जाणों ये कीं ॥ १९७ ॥

je amṛtahī pari nāvaḍe | aiseṃ sāviyāci ārocaku jaiṃ paḍe | taiṃ maraṇa āle āleṃ ase phuḍeṃ | jāṇoṃ ye kīṃ || 197 ||

Report an error

तैसा विषयसुखें रंजे । जो ज्ञानेंसींचि माजे । तो संशये अंगीकारिजे । एथ भ्रांति नाहीं ॥ १९८ ॥

taisā viṣayasukheṃ raṃje | jo jñāneṃsīṃci māje | to saṃśaye aṃgīkārije | etha bhrāṃti nāhīṃ || 198 ||

Report an error

मग संशयी जरी पडला । तरी निभ्रांत जरी नासला । ति ऐहिकपरत्रा मुकला । सुखासी गा ॥ १९९ ॥

maga saṃśayī jarī paḍalā | tarī nibhrāṃta jarī nāsalā | ti aihikaparatrā mukalā | sukhāsī gā || 199 ||

Report an error

जया काळज्वरु आंगी बाणे । तो शीतोष्णें जैशीं नेणे । आगी आणि चांदिणें । सरिसेंचि मानी ॥ २०० ॥

jayā kāl̤ajvaru āṃgī bāṇe | to śītoṣṇeṃ jaiśīṃ neṇe | āgī āṇi cāṃdiṇeṃ | sariseṃci mānī || 200 ||

Report an error

तैसे साच आणि लटिकें । विरुद्ध आणि निकें । संशयी तो नोळखे । हिताहित ॥ २०१ ॥

taise sāca āṇi laṭikeṃ | viruddha āṇi nikeṃ | saṃśayī to nol̤akhe | hitāhita || 201 ||

Report an error

हा रात्रिदिवसु पाहीं जैसा । जात्यंधा ठाउवा नाहीं । तैसे संशयीं असतां काहीं । मना न ये ॥ २०२ ॥

hā rātridivasu pāhīṃ jaisā | jātyaṃdhā ṭhāuvā nāhīṃ | taise saṃśayīṃ asatāṃ kāhīṃ | manā na ye || 202 ||

Report an error

म्हणऊनि संशयाहुनि थोर । आणिक नाही पाप घोर । हा विनाशाची वागुर । प्राणियासी ॥ २०३ ॥

mhaṇaūni saṃśayāhuni thora | āṇika nāhī pāpa ghora | hā vināśācī vāgura | prāṇiyāsī || 203 ||

Report an error

येणें कारणे तुवा त्यजावा । आधी हाचि एकु जिणावा । जो ज्ञानाचिया अभावा- । माजी असे ॥ २०४ ॥

yeṇeṃ kāraṇe tuvā tyajāvā | ādhī hāci eku jiṇāvā | jo jñānāciyā abhāvā- | mājī ase || 204 ||

Report an error

जैं अज्ञानाचे गडद पडे । तैं हा बहुवस मनीं वाढे । म्हणोनि सर्वथा मागु मोडे । विश्वासाचा ॥ २०५ ॥

jaiṃ ajñānāce gaḍada paḍe | taiṃ hā bahuvasa manīṃ vāḍhe | mhaṇoni sarvathā māgu moḍe | viśvāsācā || 205 ||

Report an error

हृदयी हाचि न समाये । बुद्धींते गिंवसूनि ठाये । तेथ संशयात्मक होये । लोकत्रय ॥ २०६ ॥

hṛdayī hāci na samāye | buddhīṃte giṃvasūni ṭhāye | tetha saṃśayātmaka hoye | lokatraya || 206 ||

Report an error

ऐसे जरी थोरावे । तरी उपायें एकें आंगवे । जरी हाती होय बरवें । ज्ञानखड्ग ॥ २०७ ॥

aise jarī thorāve | tarī upāyeṃ ekeṃ āṃgave | jarī hātī hoya baraveṃ | jñānakhaḍga || 207 ||

Report an error

तरी तेणें ज्ञानशस्त्रें तिखटें । निखळु हा निवटे । मग निःशेष खता फिटे । मानसींचा ॥ २०८ ॥

tarī teṇeṃ jñānaśastreṃ tikhaṭeṃ | nikhal̤u hā nivaṭe | maga niḥśeṣa khatā phiṭe | mānasīṃcā || 208 ||

Report an error

याकारणे पार्था । उठीं वेगीं वरौता । नाशु करोनि हृदयस्था । संशयासी ॥ २०९ ॥

yākāraṇe pārthā | uṭhīṃ vegīṃ varautā | nāśu karoni hṛdayasthā | saṃśayāsī || 209 ||

Report an error

ऐसे सर्वज्ञानाचा बापु । जो कृष्ण ज्ञानदीपु । तो म्हणतसे सकृपु । ऐकें राया ॥ २१० ॥

aise sarvajñānācā bāpu | jo kṛṣṇa jñānadīpu | to mhaṇatase sakṛpu | aikeṃ rāyā || 210 ||

Report an error

तंव या पूर्वापर बोलाचा । विचारुनि कुमरु पंडूचा । कैसा प्रश्नु हन अवसरींचा । करिता होईल ॥ २११ ॥

taṃva yā pūrvāpara bolācā | vicāruni kumaru paṃḍūcā | kaisā praśnu hana avasarīṃcā | karitā hoīla || 211 ||

Report an error

ते कथेची संगति । भावाची संपत्ति । रसाचि उन्नति । म्हणिपेल पुढां ॥ २१२ ॥

te kathecī saṃgati | bhāvācī saṃpatti | rasāci unnati | mhaṇipela puḍhāṃ || 212 ||

Report an error

जयाचिया बरवेपणीं । कीजे आठां रसांची ओवाळणी । सज्जनाचिये आयणी । विसांवा जगी ॥ २१३ ॥

jayāciyā baravepaṇīṃ | kīje āṭhāṃ rasāṃcī ovāl̤aṇī | sajjanāciye āyaṇī | visāṃvā jagī || 213 ||

Report an error

तो शांतुचि अभिनवेल । ते परियेसा मऱ्हाठे बोल । जे समुद्राहूनि खोल । अर्थभरित ॥ २१४ ॥

to śāṃtuci abhinavela | te pariyesā maṟhāṭhe bola | je samudrāhūni khola | arthabharita || 214 ||

Report an error

जैसें बिंब तरी बचकें एवढें । परि प्रकाशा त्रैलोक्य थोकडें । शब्दाची व्याप्ती तेणें पाडें । अनुभवावी ॥ २१५ ॥

jaiseṃ biṃba tarī bacakeṃ evaḍheṃ | pari prakāśā trailokya thokaḍeṃ | śabdācī vyāptī teṇeṃ pāḍeṃ | anubhavāvī || 215 ||

Report an error

ना तरी कामितयाचिया इच्छा । फळे कल्पवृक्षु जैसा । बोल व्यापकु होय तैसा । तरी अवधान द्यावे ॥ २१६ ॥

nā tarī kāmitayāciyā icchā | phal̤e kalpavṛkṣu jaisā | bola vyāpaku hoya taisā | tarī avadhāna dyāve || 216 ||

Report an error

हें असो काय म्हणावें । सर्वज्ञु जाणतीं स्वभावें । तरी निकें चित्त द्यावें । हें विनंती माझी ॥ २१७ ॥

heṃ aso kāya mhaṇāveṃ | sarvajñu jāṇatīṃ svabhāveṃ | tarī nikeṃ citta dyāveṃ | heṃ vinaṃtī mājhī || 217 ||

Report an error

जेथ साहित्य आणि शांति । हे रेखा दिसे बोलती । जैसी लावण्यगुणकुळवती । आणि पतिव्रता ॥ २१८ ॥

jetha sāhitya āṇi śāṃti | he rekhā dise bolatī | jaisī lāvaṇyaguṇakul̤avatī | āṇi pativratā || 218 ||

Report an error

आधींचि साखर आवडे । आणि तेचि जरी ओखदीं जोडे । तरी सेवावी ना कां कोडें । नावानावा ॥ २१९ ॥

ādhīṃci sākhara āvaḍe | āṇi teci jarī okhadīṃ joḍe | tarī sevāvī nā kāṃ koḍeṃ | nāvānāvā || 219 ||

Report an error

सहजे मलयानिळु मंद सुगंधु । तया अमृताचा होय स्वादु । आणि तेथेंचि जोडे नादु । जरी दैवगत्या ॥ २२० ॥

sahaje malayānil̤u maṃda sugaṃdhu | tayā amṛtācā hoya svādu | āṇi tetheṃci joḍe nādu | jarī daivagatyā || 220 ||

Report an error

तरी स्पर्शें सर्वांग निववी । स्वादें जिव्हेतें नाचवी । तेवीचि कानाकरवीं । म्हणवी बापु माझा ॥ २२१ ॥

tarī sparśeṃ sarvāṃga nivavī | svādeṃ jivheteṃ nācavī | tevīci kānākaravīṃ | mhaṇavī bāpu mājhā || 221 ||

Report an error

तैसे कथेचें इये ऐकणें । एक श्रवणासि होय पारणें । मग संसारदुःख मूळवणें । विकृतीविणें ॥ २२२ ॥

taise katheceṃ iye aikaṇeṃ | eka śravaṇāsi hoya pāraṇeṃ | maga saṃsāraduḥkha mūl̤avaṇeṃ | vikṛtīviṇeṃ || 222 ||

Report an error

जरी मंत्रेचि वैरी मरे । तरी वायांचि कां बांधावीं कटारें । रोग जाये दुधें साखरे । तरी निंब कां पियावा ॥ २२३ ॥

jarī maṃtreci vairī mare | tarī vāyāṃci kāṃ bāṃdhāvīṃ kaṭāreṃ | roga jāye dudheṃ sākhare | tarī niṃba kāṃ piyāvā || 223 ||

Report an error

तैसा मनाचा मारु न करितां । आणि इंद्रियां दुःख न देतां । एथ मोक्षु असे आयता । श्रवणाचिमाजी ॥ २२४ ॥

taisā manācā māru na karitāṃ | āṇi iṃdriyāṃ duḥkha na detāṃ | etha mokṣu ase āyatā | śravaṇācimājī || 224 ||

Report an error

म्हणोनि आथिलिया आराणुका । गीतार्थु हा निका । ज्ञानदेवो म्हणे आइका । निवृत्तीदासु ॥ २२५ ॥

mhaṇoni āthiliyā ārāṇukā | gītārthu hā nikā | jñānadevo mhaṇe āikā | nivṛttīdāsu || 225 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).