सक्ताद्वित्तादानं स्वाभाविकं उपायतश्च. ॥ १ ॥
saktādvittādānaṃ svābhāvikaṃ upāyataśca. || 1 ||
अधिकरणम् ६ · अध्यायः ३
A chapter of the Kama Sutra.
44 versesSanskrit with transliteration
सक्ताद्वित्तादानं स्वाभाविकं उपायतश्च. ॥ १ ॥
saktādvittādānaṃ svābhāvikaṃ upāyataśca. || 1 ||
तत्र स्वाभाविकं संकल्पात्समधिकं वा लभमाना नोपायान्प्रयुञ्जीतेत्याचार्याः. ॥ २ ॥
tatra svābhāvikaṃ saṃkalpātsamadhikaṃ vā labhamānā nopāyānprayuñjītetyācāryāḥ. || 2 ||
विदितं अप्युपायैः परिष्कृतं द्विगुणं दास्यतीति वात्स्यायनः. ॥ ३ ॥
viditaṃ apyupāyaiḥ pariṣkṛtaṃ dviguṇaṃ dāsyatīti vātsyāyanaḥ. || 3 ||
अलंकारभक्ष्यभोज्यपेयमाल्यवस्त्रगन्धद्रव्यादीनां व्यवहारिषु कालिकं उद्धारार्त्थं अर्थप्रतिनयनेन. ॥ ४ ॥
alaṃkārabhakṣyabhojyapeyamālyavastragandhadravyādīnāṃ vyavahāriṣu kālikaṃ uddhārārtthaṃ arthapratinayanena. || 4 ||
व्रतवृक्षारामदेवकुलतडागोद्यानोत्सवप्रीतिदायव्यपदेशः. ॥ ६ ॥
vratavṛkṣārāmadevakulataḍāgodyānotsavaprītidāyavyapadeśaḥ. || 6 ||
तदभिगमननिमित्तो रक्षिभिश्चौरैर्वालङ्कारपरिमोषः. ॥ ७ ॥
tadabhigamananimitto rakṣibhiścaurairvālaṅkāraparimoṣaḥ. || 7 ||
दाहात्कुड्यच्छेदात्प्रमादाद्भवने चार्थनाशः. ॥ ८ ॥
dāhātkuḍyacchedātpramādādbhavane cārthanāśaḥ. || 8 ||
तथा याचितालङ्काराणां नायकालङ्काराणां च तदभिगमनार्थस्य व्ययस्य प्रणिधिभिर्निवेदनम्. ॥ ९ ॥
tathā yācitālaṅkārāṇāṃ nāyakālaṅkārāṇāṃ ca tadabhigamanārthasya vyayasya praṇidhibhirnivedanam. || 9 ||
तदर्थं ऋणग्रहणम्. जनन्या सह तदुद्भवस्य व्ययस्य विवादः..६.३.११ सुहृत्कार्येष्वनःअभिगमनं अनःअभिहारहेतोः. ॥ १० ॥
tadarthaṃ ṛṇagrahaṇam. jananyā saha tadudbhavasya vyayasya vivādaḥ..6.3.11 suhṛtkāryeṣvanaḥabhigamanaṃ anaḥabhihārahetoḥ. || 10 ||
तैश्च पूर्वं आहृता गुरवोऽभिहाराः पूर्वं उपनीताः पूर्वं श्राविताः स्युः. ॥ ११–१२ ॥
taiśca pūrvaṃ āhṛtā guravo'bhihārāḥ pūrvaṃ upanītāḥ pūrvaṃ śrāvitāḥ syuḥ. || 11–12 ||
वैद्यमहामात्रयोरुपकारक्रिया कार्यहेतोः. ॥ १५ ॥
vaidyamahāmātrayorupakārakriyā kāryahetoḥ. || 15 ||
मित्राणां चोपकारिणां व्यसनेष्वभ्युपपत्तिः. ॥ १६ ॥
mitrāṇāṃ copakāriṇāṃ vyasaneṣvabhyupapattiḥ. || 16 ||
गृहकर्म सख्याः पुत्रस्योत्सञ्जनं दोहदो व्याधिर्मित्रस्य दुःखापनयनं इति. ॥ १७ ॥
gṛhakarma sakhyāḥ putrasyotsañjanaṃ dohado vyādhirmitrasya duḥkhāpanayanaṃ iti. || 17 ||
अलंकारैकदेशविक्रयो नायकस्यार्थे. ॥ १८ ॥
alaṃkāraikadeśavikrayo nāyakasyārthe. || 18 ||
तया शीलितस्य चालङ्कारस्य भाण्डोपस्करस्य वा वणिजो विक्रयार्थं दर्शनम्. ॥ १९ ॥
tayā śīlitasya cālaṅkārasya bhāṇḍopaskarasya vā vaṇijo vikrayārthaṃ darśanam. || 19 ||
प्रतिःगणिकानां च सदृशस्य भाण्डस्य व्यतिकरे प्रतिविशिष्टस्य ग्रहणम्. ॥ २० ॥
pratiḥgaṇikānāṃ ca sadṛśasya bhāṇḍasya vyatikare prativiśiṣṭasya grahaṇam. || 20 ||
पूर्वोपकाराणां अःविस्मरणं अनुकीर्तनं च. ॥ २१ ॥
pūrvopakārāṇāṃ aḥvismaraṇaṃ anukīrtanaṃ ca. || 21 ||
प्रणिधिभिः प्रतिःगणिकानां लाभातिशयं श्रावयेत्. ॥ २२ ॥
praṇidhibhiḥ pratiḥgaṇikānāṃ lābhātiśayaṃ śrāvayet. || 22 ||
तासु नायकसमक्षं आत्मनोऽभ्यधिकं लाभं भूतं अःभूतं वा व्रीडिता नाम वर्णयेत्. ॥ २३ ॥
tāsu nāyakasamakṣaṃ ātmano'bhyadhikaṃ lābhaṃ bhūtaṃ aḥbhūtaṃ vā vrīḍitā nāma varṇayet. || 23 ||
पूर्वयोगिनां च लाभातिशयेन पुनः सन्धाने यतमानानां आविषःकृतः प्रतिषेधः. ॥ २४ ॥
pūrvayogināṃ ca lābhātiśayena punaḥ sandhāne yatamānānāṃ āviṣaḥkṛtaḥ pratiṣedhaḥ. || 24 ||
तत्स्पर्धिनां त्यागयोगिनां निदर्शनम्. ॥ २५ ॥
tatspardhināṃ tyāgayogināṃ nidarśanam. || 25 ||
५३ इत्यर्थागमोपायाः((१६८)). । सेच्तिओन्(प्रकरण)५४ । विःरक्तं च नित्यं एव प्रकृतिविक्रियातो विद्यान्मुखवर्णाच्च. ॥ २७ ॥
53 ityarthāgamopāyāḥ((168)). | section(prakaraṇa)54 | viḥraktaṃ ca nityaṃ eva prakṛtivikriyāto vidyānmukhavarṇācca. || 27 ||
प्रतिज्ञातं विस्मरति. अन्यथा वा योजयति. ॥ ३२ ॥
pratijñātaṃ vismarati. anyathā vā yojayati. || 32 ||
पूर्वसंसृष्टायाश्च परिजनेन मिथः कथयति. ॥ ३५ ॥
pūrvasaṃsṛṣṭāyāśca parijanena mithaḥ kathayati. || 35 ||
तस्य सारद्रव्याणि प्रागवबोधादन्यापदेशेन हस्ते कुर्वीत. ॥ ३६ ॥
tasya sāradravyāṇi prāgavabodhādanyāpadeśena haste kurvīta. || 36 ||
तानि चास्या हस्तादुत्तमर्णः प्रसह्य गृह्णीयात्. ॥ ३७ ॥
tāni cāsyā hastāduttamarṇaḥ prasahya gṛhṇīyāt. || 37 ||
विवदमानेन सह धर्मस्थेषु((१६९)) व्यवहरेद् ॥ ३८ ॥
vivadamānena saha dharmastheṣu((169)) vyavahared || 38 ||
५४ इति विरक्तप्रतिपत्तिः((१७०)). । सेच्तिओन्(प्रकरण)५५ । सक्तं तु पूर्वोपकारिणं अप्यल्पफलं व्यालीकेनानुपालयेत्. ॥ ३९ ॥
54 iti viraktapratipattiḥ((170)). | section(prakaraṇa)55 | saktaṃ tu pūrvopakāriṇaṃ apyalpaphalaṃ vyālīkenānupālayet. || 39 ||
अःसारं तु निष्प्रतिपत्तिकं उपायतोऽपवाहयेत्. अन्यं अवष्टभ्य. ॥ ४० ॥
aḥsāraṃ tu niṣpratipattikaṃ upāyato'pavāhayet. anyaṃ avaṣṭabhya. || 40 ||
तदनःइष्टसेवा. निन्दिताभ्यासः. ओष्ठनिर्भोगः. पादेन भूमेरभिघातः. अःविज्ञातविषयस्य संकथा. तद्विज्ञातेष्वःविस्मयः कुत्सा च. दर्पविघातः अधिकैः सह संवासः. अनःअपेक्षणम्. समानदोषाणां निन्दा. रहसि चावस्थानम्. ॥ ४१ ॥
tadanaḥiṣṭasevā. ninditābhyāsaḥ. oṣṭhanirbhogaḥ. pādena bhūmerabhighātaḥ. aḥvijñātaviṣayasya saṃkathā. tadvijñāteṣvaḥvismayaḥ kutsā ca. darpavighātaḥ adhikaiḥ saha saṃvāsaḥ. anaḥapekṣaṇam. samānadoṣāṇāṃ nindā. rahasi cāvasthānam. || 41 ||
जुगुप्सा. परिष्वङ्गे भुजमय्या सूच्या व्यवधानम्. स्तब्धता गात्राणाम्. सक्थ्नोर्व्यत्यासः. निद्रापरत्वं च. श्रान्तं उपलभ्य चोदना. अःशक्तौ हासः. शक्तावनःअभिनन्दनम्. दिवापि. भावं उपलभ्य महाजनाभिगमनम्. ॥ ४२ ॥
jugupsā. pariṣvaṅge bhujamayyā sūcyā vyavadhānam. stabdhatā gātrāṇām. sakthnorvyatyāsaḥ. nidrāparatvaṃ ca. śrāntaṃ upalabhya codanā. aḥśaktau hāsaḥ. śaktāvanaḥabhinandanam. divāpi. bhāvaṃ upalabhya mahājanābhigamanam. || 42 ||
वाक्येषु च्छलग्रहणम्. अःनर्मणि हासः. नर्मणि चान्यं अपदिश्य हसति वदति तस्मिन्कटाक्षेण परिजनस्य प्रेक्षणं ताडनं च. आहत्य चास्य कथां अन्याः कथाः. तद्व्यालीकानां व्यसनानां चाःपरिहार्याणां अनुकीर्तनम्. मर्मणां च चेटिकयोपक्षेपणम्. ॥ ४३ ॥
vākyeṣu cchalagrahaṇam. aḥnarmaṇi hāsaḥ. narmaṇi cānyaṃ apadiśya hasati vadati tasminkaṭākṣeṇa parijanasya prekṣaṇaṃ tāḍanaṃ ca. āhatya cāsya kathāṃ anyāḥ kathāḥ. tadvyālīkānāṃ vyasanānāṃ cāḥparihāryāṇāṃ anukīrtanam. marmaṇāṃ ca ceṭikayopakṣepaṇam. || 43 ||
आगते चाःदर्शनम्. अःयाच्ययाचनम्. अन्ते स्वयं मोक्षश्चेति परिग्रहकस्येति दत्तकस्य. ॥ ४४ ॥
āgate cāḥdarśanam. aḥyācyayācanam. ante svayaṃ mokṣaśceti parigrahakasyeti dattakasya. || 44 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).