संयुक्ता नायकेन तद्रण्जनार्थं एकचारिणीवृत्तं अनुतिष्ठेत्((१६६)). ॥ १ ॥
saṃyuktā nāyakena tadraṇjanārthaṃ ekacāriṇīvṛttaṃ anutiṣṭhet((166)). || 1 ||
अधिकरणम् ६ · अध्यायः २
A chapter of the Kama Sutra.
76 versesSanskrit with transliteration
संयुक्ता नायकेन तद्रण्जनार्थं एकचारिणीवृत्तं अनुतिष्ठेत्((१६६)). ॥ १ ॥
saṃyuktā nāyakena tadraṇjanārthaṃ ekacāriṇīvṛttaṃ anutiṣṭhet((166)). || 1 ||
रञ्जयेन्न तु सज्जेत सक्तवच्च विचेष्टेतेति संक्षेपोक्तिः. ॥ २ ॥
rañjayenna tu sajjeta saktavacca viceṣṭeteti saṃkṣepoktiḥ. || 2 ||
मातरि च क्रूरशीलायां अर्थपरायां चायत्ता स्यात्. ॥ ३ ॥
mātari ca krūraśīlāyāṃ arthaparāyāṃ cāyattā syāt. || 3 ||
तत्र तु नायिकायाः संततं अःरतिर्निर्वेदो व्रीडां भयं च. ॥ ७ ॥
tatra tu nāyikāyāḥ saṃtataṃ aḥratirnirvedo vrīḍāṃ bhayaṃ ca. || 7 ||
व्याधिं चैकं अःनिमित्तं अःजुगुप्सितं अःचक्षुर्ग्राह्यं अःनित्यं च ख्यापयेत्. ॥ ९ ॥
vyādhiṃ caikaṃ aḥnimittaṃ aḥjugupsitaṃ aḥcakṣurgrāhyaṃ aḥnityaṃ ca khyāpayet. || 9 ||
सति कारणे तदपदेशं च नायकानःअभिगमनम्. ॥ १० ॥
sati kāraṇe tadapadeśaṃ ca nāyakānaḥabhigamanam. || 10 ||
निरःमाल्यस्य तु नायिका चेटिकां प्रेषयेत्ताम्बूलस्य च. ॥ ११ ॥
niraḥmālyasya tu nāyikā ceṭikāṃ preṣayettāmbūlasya ca. || 11 ||
तदुपदिष्टानां च योगानां आभीक्ष्ण्येनानुयोगः. ॥ १४ ॥
tadupadiṣṭānāṃ ca yogānāṃ ābhīkṣṇyenānuyogaḥ. || 14 ||
प्रेक्षणं अन्यमनस्कस्य. राजमार्गे च प्रासादस्थायास्तत्र विदिताया व्रीडा शाठ्यनाशः. ॥ २१ ॥
prekṣaṇaṃ anyamanaskasya. rājamārge ca prāsādasthāyāstatra viditāyā vrīḍā śāṭhyanāśaḥ. || 21 ||
तद्द्वेष्ये द्वेष्यता. तत्प्रिये प्रियता. तद्रम्य रतिः. तं अनु हर्षशोकौ. स्त्रीषु जिज्ञासा. कोपश्चाःदीर्गः. ॥ २२ ॥
taddveṣye dveṣyatā. tatpriye priyatā. tadramya ratiḥ. taṃ anu harṣaśokau. strīṣu jijñāsā. kopaścāḥdīrgaḥ. || 22 ||
स्वकृतेष्वपि नखदशनचिह्नेष्वन्याशङ्का. ॥ २३ ॥
svakṛteṣvapi nakhadaśanacihneṣvanyāśaṅkā. || 23 ||
तस्मिन्ब्रुवाणे वाक्यार्थग्रहणम्. तदवधार्य प्रशंसाविषये भाषणम्. तद्वाक्यस्य चोत्तरेण योजनम्. भक्तिमांश्चेत्. ॥ २८ ॥
tasminbruvāṇe vākyārthagrahaṇam. tadavadhārya praśaṃsāviṣaye bhāṣaṇam. tadvākyasya cottareṇa yojanam. bhaktimāṃścet. || 28 ||
निःश्वासे जृम्भते स्खलिते पतिते वा तस्य चार्तिं आशंसीत. ॥ ३० ॥
niḥśvāse jṛmbhate skhalite patite vā tasya cārtiṃ āśaṃsīta. || 30 ||
क्षुतव्याहृतविस्मितेषु जीवेत्युदाहरणम्. ॥ ३१ ॥
kṣutavyāhṛtavismiteṣu jīvetyudāharaṇam. || 31 ||
वृथापराधे तद्व्यसने वालङ्कारस्याःग्रहणं अःभोजनं च. ॥ ३६ ॥
vṛthāparādhe tadvyasane vālaṅkārasyāḥgrahaṇaṃ aḥbhojanaṃ ca. || 36 ||
तेन सह देशमोक्षं रोचयेत्राजनि निष्क्रयं च. ॥ ३८ ॥
tena saha deśamokṣaṃ rocayetrājani niṣkrayaṃ ca. || 38 ||
तस्यार्थाधिगमेऽभिप्रेतसिद्धौ शरीरोपचये वा पूर्वसंभाषित इष्टदेवतोपहारः. ॥ ४० ॥
tasyārthādhigame'bhipretasiddhau śarīropacaye vā pūrvasaṃbhāṣita iṣṭadevatopahāraḥ. || 40 ||
नित्यं अलङ्कारयोगः. परिमितोऽभ्यवहारः.. ॥ ४१ ॥
nityaṃ alaṅkārayogaḥ. parimito'bhyavahāraḥ.. || 41 ||
गीते च नामगोत्रयोर्ग्रहणम्. ग्लान्यां उरसि ललाटे च करं कुर्वीत. तत्सुखं उपलभ्य निद्रालाभः. ॥ ४२ ॥
gīte ca nāmagotrayorgrahaṇam. glānyāṃ urasi lalāṭe ca karaṃ kurvīta. tatsukhaṃ upalabhya nidrālābhaḥ. || 42 ||
औत्सङ्गे चास्योपवेशनं स्वपनं च. गमनं वियोगे. ॥ ४३ ॥
autsaṅge cāsyopaveśanaṃ svapanaṃ ca. gamanaṃ viyoge. || 43 ||
तस्मात्पुत्रार्थिनी स्यात्. आयुषो नाधिक्यं इच्छेत्. ॥ ४४ ॥
tasmātputrārthinī syāt. āyuṣo nādhikyaṃ icchet. || 44 ||
एतस्याःविज्ञातं अर्थं रहसि न ब्रूयात्. ॥ ४५ ॥
etasyāḥvijñātaṃ arthaṃ rahasi na brūyāt. || 45 ||
व्रतं उपवासं चास्य निर्वर्तयेत्मयि दोष इति. अःशक्ये स्वयं अपि तद्रूपा स्यात्. ॥ ४६ ॥
vrataṃ upavāsaṃ cāsya nirvartayetmayi doṣa iti. aḥśakye svayaṃ api tadrūpā syāt. || 46 ||
विवादे तेनाप्यःशक्यं इत्यर्थनिर्देशः. ॥ ४७ ॥
vivāde tenāpyaḥśakyaṃ ityarthanirdeśaḥ. || 47 ||
तदीयं आत्मीयं वा स्वयं अःविशेषेण पश्येत्. ॥ ४८ ॥
tadīyaṃ ātmīyaṃ vā svayaṃ aḥviśeṣeṇa paśyet. || 48 ||
तेन विना गोष्ठ्यादीनां अःगमनं इति. ॥ ४९ ॥
tena vinā goṣṭhyādīnāṃ aḥgamanaṃ iti. || 49 ||
निरःमाल्यधारणे श्लाघा उच्छिष्टभोजने च. ॥ ५० ॥
niraḥmālyadhāraṇe ślāghā ucchiṣṭabhojane ca. || 50 ||
कुलशीलशिल्पजातिविद्यावर्णवित्तदेशमित्रगुणवयोमाधुर्यपूजा. ॥ ५१ ॥
kulaśīlaśilpajātividyāvarṇavittadeśamitraguṇavayomādhuryapūjā. || 51 ||
भयशीतोष्णवर्षाण्यनःअपेक्ष्य तदभिगमनम्. ॥ ५३ ॥
bhayaśītoṣṇavarṣāṇyanaḥapekṣya tadabhigamanam. || 53 ||
स एव च मे स्यादित्यौर्ध्वदेहिकेषु वचनम्. ॥ ५४ ॥
sa eva ca me syādityaurdhvadehikeṣu vacanam. || 54 ||
तदभिगमने च जनन्या सह नित्यो विवादः. ॥ ५७ ॥
tadabhigamane ca jananyā saha nityo vivādaḥ. || 57 ||
बलात्कारेण च यद्यन्यत्र तया नीयेत तदा विषं अनःअशनं शस्त्रं रज्जुं इति कामयेत. ॥ ५८ ॥
balātkāreṇa ca yadyanyatra tayā nīyeta tadā viṣaṃ anaḥaśanaṃ śastraṃ rajjuṃ iti kāmayeta. || 58 ||
प्रत्यायनं च प्रणिधिभिर्नायकस्य. स्वयं वात्मनो वृत्तिग्रहणम्. ॥ ५९ ॥
pratyāyanaṃ ca praṇidhibhirnāyakasya. svayaṃ vātmano vṛttigrahaṇam. || 59 ||
प्रोषिते मृजानियमश्चालङ्कारस्य प्रतिषेधः. मङ्गलं त्वपेक्ष्यम्. एकं शङ्खवलयं वा धारयेत्. ॥ ६३ ॥
proṣite mṛjāniyamaścālaṅkārasya pratiṣedhaḥ. maṅgalaṃ tvapekṣyam. ekaṃ śaṅkhavalayaṃ vā dhārayet. || 63 ||
स्मरणं अतीतानाम्. गमनं ईक्षणिकोपश्रुतीनाम्. नक्षत्रचन्द्रसूर्यताराभ्यः स्पृहणम्. ॥ ६४ ॥
smaraṇaṃ atītānām. gamanaṃ īkṣaṇikopaśrutīnām. nakṣatracandrasūryatārābhyaḥ spṛhaṇam. || 64 ||
इष्टस्वप्नप्रदर्शने तत्सङ्गमो ममास्त्विति वचनम्. ॥ ६५ ॥
iṣṭasvapnapradarśane tatsaṅgamo mamāstviti vacanam. || 65 ||
प्रथमसमागमानःअन्तरं चैतदेव वायसपूजावर्जम्. ॥ ७१ ॥
prathamasamāgamānaḥantaraṃ caitadeva vāyasapūjāvarjam. || 71 ||
निसृष्टभावः समानवृत्तिः प्रयोजनकारी निरःआशङ्को निरःअपेक्षोऽर्थेष्विति सक्तलक्षणानि. ॥ ७३ ॥
nisṛṣṭabhāvaḥ samānavṛttiḥ prayojanakārī niraḥāśaṅko niraḥapekṣo'rtheṣviti saktalakṣaṇāni. || 73 ||
तदेतन्निदर्शनार्थं दत्तकशासनादुक्तम्. अनःउक्तं च लोकतः शीलयेत्पुरुषप्रकृतितश्च. ॥ ७४ ॥
tadetannidarśanārthaṃ dattakaśāsanāduktam. anaḥuktaṃ ca lokataḥ śīlayetpuruṣaprakṛtitaśca. || 74 ||
भवतश्चात्र श्लोकौ । व्सूक्ष्मत्वादतिःलोभाच्च प्रकृत्याज्ञानतस्तथा. कामलक्ष्म तु दुरःजानं स्त्रीणां तद्भावितैरपि.. ॥ ७५ ॥
bhavataścātra ślokau | vsūkṣmatvādatiḥlobhācca prakṛtyājñānatastathā. kāmalakṣma tu duraḥjānaṃ strīṇāṃ tadbhāvitairapi.. || 75 ||
व्कामयन्ते विरज्यन्ते रञ्जयन्ति त्यजन्ति च. कर्षयन्त्योऽपि सर्वार्थाञ् ज्ञायन्ते नैव योषितः((१६७)).. ॥ ७६ ॥
vkāmayante virajyante rañjayanti tyajanti ca. karṣayantyo'pi sarvārthāñ jñāyante naiva yoṣitaḥ((167)).. || 76 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).