सूत उवाच । अलिंगो लिंगमूलं तु अव्यक्तं लिंगमुच्यते । अलिंगः शिव इत्युक्तो लिंगं शैवमिति स्मृतम् ॥ १ ॥
sūta uvāca | aliṃgo liṃgamūlaṃ tu avyaktaṃ liṃgamucyate | aliṃgaḥ śiva ityukto liṃgaṃ śaivamiti smṛtam || 1 ||
पूर्वभागः · अध्यायः ३
A chapter of the Linga Purana.
39 versesSanskrit with transliteration
सूत उवाच । अलिंगो लिंगमूलं तु अव्यक्तं लिंगमुच्यते । अलिंगः शिव इत्युक्तो लिंगं शैवमिति स्मृतम् ॥ १ ॥
sūta uvāca | aliṃgo liṃgamūlaṃ tu avyaktaṃ liṃgamucyate | aliṃgaḥ śiva ityukto liṃgaṃ śaivamiti smṛtam || 1 ||
प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुर्लिंगमुत्तमम् । गंधवर्णरसैर्हीनं शब्दस्पर्शादिवर्जितम् ॥ २ ॥
pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhurliṃgamuttamam | gaṃdhavarṇarasairhīnaṃ śabdasparśādivarjitam || 2 ||
अगुणं ध्रुवमक्षय्यमलिंगं शिवलक्षणम् । गंधवर्णरसैर्युक्तं शब्दस्पर्शादिलक्षणम् ॥ ३ ॥
aguṇaṃ dhruvamakṣayyamaliṃgaṃ śivalakṣaṇam | gaṃdhavarṇarasairyuktaṃ śabdasparśādilakṣaṇam || 3 ||
जगद्योनिं महाभूतं स्थूलं सूक्ष्मं द्विजोत्तमाः । विग्रहो जगतां लिंगमालिंगादभवत्स्वयम् ॥ ४ ॥
jagadyoniṃ mahābhūtaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ dvijottamāḥ | vigraho jagatāṃ liṃgamāliṃgādabhavatsvayam || 4 ||
सप्तधाचाष्टधा चैव तथैकादशधा पुनः । लिंगान्यलिंगस्य तथा मायया विततानि तु ॥ ५ ॥
saptadhācāṣṭadhā caiva tathaikādaśadhā punaḥ | liṃgānyaliṃgasya tathā māyayā vitatāni tu || 5 ||
तेभ्यः प्रधानदेवानां त्रयमासीच्छिवात्मकम् । एकस्मात्त्रिष्वभूद्विश्वमेकेन परिरक्षितम् ॥ ६ ॥
tebhyaḥ pradhānadevānāṃ trayamāsīcchivātmakam | ekasmāttriṣvabhūdviśvamekena parirakṣitam || 6 ||
एकेनैव हृतं विश्वं व्याप्तं त्वेवं शिवेन तु । अलिंगं चैव लिंगं च लिंगालिंगानि मूर्तयः ॥ ७ ॥
ekenaiva hṛtaṃ viśvaṃ vyāptaṃ tvevaṃ śivena tu | aliṃgaṃ caiva liṃgaṃ ca liṃgāliṃgāni mūrtayaḥ || 7 ||
यथावत्कथिताश्चैव तस्माद्ब्रह्म स्वयं जगत् । अलिंगी भगवान् बीजी स एव परमेश्वरः ॥ ८ ॥
yathāvatkathitāścaiva tasmādbrahma svayaṃ jagat | aliṃgī bhagavān bījī sa eva parameśvaraḥ || 8 ||
बीजं योनिश्च निर्बीजं निर्बीजो बीजमुच्यते । बीजयोनिप्रधानानामात्माख्या वर्तते त्विह ॥ ९ ॥
bījaṃ yoniśca nirbījaṃ nirbījo bījamucyate | bījayonipradhānānāmātmākhyā vartate tviha || 9 ||
परमात्मा मुनिर्ब्रह्म नित्यबुद्धस्वभावतः । विशुद्धोयं तथा रुद्रः पुराणे शिव उच्यते ॥ १० ॥
paramātmā munirbrahma nityabuddhasvabhāvataḥ | viśuddhoyaṃ tathā rudraḥ purāṇe śiva ucyate || 10 ||
शिवेन दृष्टा प्रकृतिः शैवी समभवद्द्विजाः । सर्गादौ सा गुणैर्युक्ता पुराव्यक्ता स्वभावतः ॥ ११ ॥
śivena dṛṣṭā prakṛtiḥ śaivī samabhavaddvijāḥ | sargādau sā guṇairyuktā purāvyaktā svabhāvataḥ || 11 ||
अव्यक्तादिविशेषांतं विश्वं तस्याः समुच्छ्रितम् । विश्वधात्री त्वजाख्या च शैवी सा प्रकृतिः स्मृता ॥ १२ ॥
avyaktādiviśeṣāṃtaṃ viśvaṃ tasyāḥ samucchritam | viśvadhātrī tvajākhyā ca śaivī sā prakṛtiḥ smṛtā || 12 ||
तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेका बहुप्रजाम् । जनित्रीमनुशेते स्म जुषमाणः स्वरूपिणीम् ॥ १३ ॥
tāmajāṃ lohitāṃ śuklāṃ kṛṣṇāmekā bahuprajām | janitrīmanuśete sma juṣamāṇaḥ svarūpiṇīm || 13 ||
तामेवाजामजोऽन्यस्तु भुक्तभोगां जहाति च । अजा जनित्री जगतां साजेन समधिष्ठिता ॥ १४ ॥
tāmevājāmajo'nyastu bhuktabhogāṃ jahāti ca | ajā janitrī jagatāṃ sājena samadhiṣṭhitā || 14 ||
प्रादुर्बभूव स महान् पुरुषाधिष्ठितस्य च । अजाज्ञया प्रधानस्य सर्गकाले गुणैस्त्रिभिः ॥ १५ ॥
prādurbabhūva sa mahān puruṣādhiṣṭhitasya ca | ajājñayā pradhānasya sargakāle guṇaistribhiḥ || 15 ||
सिसृक्षया चोद्यमानः प्रविश्याव्यक्तमव्ययम् । व्यक्तसृष्टिं विकुरुते चात्म नाधिष्ठितो महान् ॥ १६ ॥
sisṛkṣayā codyamānaḥ praviśyāvyaktamavyayam | vyaktasṛṣṭiṃ vikurute cātma nādhiṣṭhito mahān || 16 ||
महतस्तु तथा वृत्तिः संकल्पाध्यवसायिका । महतस्त्रिगुणस्तस्मादहंकारो रजोधिकः ॥ १७ ॥
mahatastu tathā vṛttiḥ saṃkalpādhyavasāyikā | mahatastriguṇastasmādahaṃkāro rajodhikaḥ || 17 ||
तेनैव चावृतः सम्यगहंकारस्तमोधिकः । महतो भूततन्मात्रं सर्गकृद्वै बभूव च ॥ १८ ॥
tenaiva cāvṛtaḥ samyagahaṃkārastamodhikaḥ | mahato bhūtatanmātraṃ sargakṛdvai babhūva ca || 18 ||
अहंकाराच्छब्दमात्रं तस्मादाकाशमव्ययम् । सशब्दमावृणोत्पश्चादाकाशं शब्दकारणम् ॥ १९ ॥
ahaṃkārācchabdamātraṃ tasmādākāśamavyayam | saśabdamāvṛṇotpaścādākāśaṃ śabdakāraṇam || 19 ||
तन्मात्राद्भूतसर्गश्च द्विजास्त्वेवं प्रकीर्तितः । स्पर्शमात्रं तथाकाशात्तस्माद्वायुर्महान्मुने ॥ २० ॥
tanmātrādbhūtasargaśca dvijāstvevaṃ prakīrtitaḥ | sparśamātraṃ tathākāśāttasmādvāyurmahānmune || 20 ||
तस्माच्च रूपमात्रं तु ततोग्निश्च रसस्ततः । रसादापः शुभास्ताभ्यो गंधमात्रं धरा ततः ॥ २१ ॥
tasmācca rūpamātraṃ tu tatogniśca rasastataḥ | rasādāpaḥ śubhāstābhyo gaṃdhamātraṃ dharā tataḥ || 21 ||
आवृणोद्धि तथाकाशं स्पर्शमात्रं द्विजोत्तमाः । आवृणोद्रूपमात्रं तु वायुर्वाति क्रियात्मकः ॥ २२ ॥
āvṛṇoddhi tathākāśaṃ sparśamātraṃ dvijottamāḥ | āvṛṇodrūpamātraṃ tu vāyurvāti kriyātmakaḥ || 22 ||
आवृणोद्रसमात्रं वै देवः साक्षाद्विभावसुः । आवृण्वाना गंधमात्रमापः सर्वरसात्मिकाः ॥ २३ ॥
āvṛṇodrasamātraṃ vai devaḥ sākṣādvibhāvasuḥ | āvṛṇvānā gaṃdhamātramāpaḥ sarvarasātmikāḥ || 23 ||
क्ष्मा सा पंचगुणा तस्मादेकोना रससंभवाः । त्रिगुणो भगवान्वह्निर्द्विगुणः स्पर्श संभवः ॥ २४ ॥
kṣmā sā paṃcaguṇā tasmādekonā rasasaṃbhavāḥ | triguṇo bhagavānvahnirdviguṇaḥ sparśa saṃbhavaḥ || 24 ||
अवकाशस्ततो देव एकमात्रस्तु निष्कलः । तन्मात्राद्भूतसर्गश्च विज्ञेयश्च परस्परम् ॥ २५ ॥
avakāśastato deva ekamātrastu niṣkalaḥ | tanmātrādbhūtasargaśca vijñeyaśca parasparam || 25 ||
वैकारिकः सात्त्विको वै युगपत्संप्रवर्तते । सर्गस्तथाप्यहंकरादेवमात्र प्रकीर्तिंतः ॥ २६ ॥
vaikārikaḥ sāttviko vai yugapatsaṃpravartate | sargastathāpyahaṃkarādevamātra prakīrtiṃtaḥ || 26 ||
पंच बुद्धींद्रियाण्यस्य पंच कर्मेद्रियाणि तु । शब्दादीनामवाप्त्यर्थं मनश्चैवोभयात्मकम् ॥ २७ ॥
paṃca buddhīṃdriyāṇyasya paṃca karmedriyāṇi tu | śabdādīnāmavāptyarthaṃ manaścaivobhayātmakam || 27 ||
महदादिविशेषांता ह्यंडमुत्पादयंति च । जलबुद्बुदवत्तस्मादवतीर्णः पितामहः ॥ २८ ॥
mahadādiviśeṣāṃtā hyaṃḍamutpādayaṃti ca | jalabudbudavattasmādavatīrṇaḥ pitāmahaḥ || 28 ||
स एव भगवान् रुद्रो विष्णुर्विश्वगतः प्रभुः । तस्मिन्नंडे त्विमे लोका अंतर्विश्वमिदं जगत् ॥ २९ ॥
sa eva bhagavān rudro viṣṇurviśvagataḥ prabhuḥ | tasminnaṃḍe tvime lokā aṃtarviśvamidaṃ jagat || 29 ||
अंडं दशगुणेनैव वारिणा प्रावृतं बहिः । आपो दशगुणेनैव तद्ब्राह्ये तेजसा वृताः ॥ ३० ॥
aṃḍaṃ daśaguṇenaiva vāriṇā prāvṛtaṃ bahiḥ | āpo daśaguṇenaiva tadbrāhye tejasā vṛtāḥ || 30 ||
तेजो दशगुणेनैव बाह्यतो वायुना वृतम् । वायुर्दशगुणेनैव बाह्यतो नभसा वृतः ॥ ३१ ॥
tejo daśaguṇenaiva bāhyato vāyunā vṛtam | vāyurdaśaguṇenaiva bāhyato nabhasā vṛtaḥ || 31 ||
आकाशेनावृतो वायुरहंकारेण शब्दजः । महताशब्दहेतुर्वै प्रधानेनावृतः स्वयम् ॥ ३२ ॥
ākāśenāvṛto vāyurahaṃkāreṇa śabdajaḥ | mahatāśabdaheturvai pradhānenāvṛtaḥ svayam || 32 ||
सप्तांडावरणान्याहुस्तस्यात्मा कमलासनः । कोटिकोटियुतान्यत्र चांडानि कथितानि तु ॥ ३३ ॥
saptāṃḍāvaraṇānyāhustasyātmā kamalāsanaḥ | koṭikoṭiyutānyatra cāṃḍāni kathitāni tu || 33 ||
तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्ध्वा शंभोस्तु संनिधिम् ॥ ३४ ॥
tatratatra caturvaktrā brahmāṇo harayo bhavāḥ | sṛṣṭāḥ pradhānena tadā labdhvā śaṃbhostu saṃnidhim || 34 ||
लयश्चैव तथान्योन्यमांद्यतमिति कीर्तितम् । सर्गस्य प्रतिसर्गस्य स्थितेः कर्ता महेश्वरः ॥ ३५ ॥
layaścaiva tathānyonyamāṃdyatamiti kīrtitam | sargasya pratisargasya sthiteḥ kartā maheśvaraḥ || 35 ||
सर्गे च रजसा युक्तः सत्त्वस्थः प्रतिपालने । प्रतिसर्गे तमोद्रिक्तः स एव त्रिविधः क्रमात् ॥ ३६ ॥
sarge ca rajasā yuktaḥ sattvasthaḥ pratipālane | pratisarge tamodriktaḥ sa eva trividhaḥ kramāt || 36 ||
आदिकर्ता च भूतानां संहर्ता परिपालकः । तस्मान्महेश्वरो देवो ब्रह्मणोधिपतिः शिवः ॥ ३७ ॥
ādikartā ca bhūtānāṃ saṃhartā paripālakaḥ | tasmānmaheśvaro devo brahmaṇodhipatiḥ śivaḥ || 37 ||
सदाशिवो भवो विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको यतः । एकदंडे तथा लोका इमे कर्ता पितामहः ॥ ३८ ॥
sadāśivo bhavo viṣṇurbrahmā sarvātmako yataḥ | ekadaṃḍe tathā lokā ime kartā pitāmahaḥ || 38 ||
प्राकृतः कथितस्त्वेष पुरुषाधिष्ठितो मया । सर्गश्चाबुद्धिपूर्वस्तु द्विजाः प्राथमिकः शुभः ॥ ३९ ॥
prākṛtaḥ kathitastveṣa puruṣādhiṣṭhito mayā | sargaścābuddhipūrvastu dvijāḥ prāthamikaḥ śubhaḥ || 39 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).