Mitakshara 2.72
इति स्मरणात् । देशो मध्यदेशादिः । स्थानं वाराणस्यादि । संनिवेशस् तत्रैव पूर्वापरदिग्विभागपरिच्छिन्नः सम्यङ्निविष्टो गृहक्षेत्रादिः । जातिर् अर्थिप्रत्यर्थिनोर् ब्राह्मणत्वादिः । संज्ञा च देवदत्तादिः । अधिवासः समीपदेशनिवासी जनः । प्रमाणं निवर्तनादि भूपरिमाणम् । क्षेत्रनाम शालिक्षेत्रं क्रमुकक्षेत्रं कृष्णभूमः पाण्डुभूम इति । पितुः पितामहस्य च नामार्थिप्रत्यर्थिनोः । पूर्वेषां त्रयाणाम् राज्ञां नामकीर्तनं चेति । समामासादीनां यस्मिन् व्यवहारे यावद् उपयुज्यते तत्र तावल् लेखनीयम् इति तात्पर्यार्थः । एवं पक्षलक्षणे स्थिते पक्षलक्षणरहितानां पक्षवदवभासमानानां पक्षाभासत्वं सिद्धम् एवेति योगीश्वरेण न पृथक् पक्षाभासा उक्ताः । अन्यैस् तु विस्पष्टार्थम् उक्ताः । अप्रसिद्धं निराबाधं निरर्थं निष्प्रयोजनम् । असाध्यं वा विरुद्धं वा पक्षाभासं विवर्जयेत् ॥
iti smaraṇāt | deśo madhyadeśādiḥ | sthānaṃ vārāṇasyādi | saṃniveśas tatraiva pūrvāparadigvibhāgaparicchinnaḥ samyaṅniviṣṭo gṛhakṣetrādiḥ | jātir arthipratyarthinor brāhmaṇatvādiḥ | saṃjñā ca devadattādiḥ | adhivāsaḥ samīpadeśanivāsī janaḥ | pramāṇaṃ nivartanādi bhūparimāṇam | kṣetranāma śālikṣetraṃ kramukakṣetraṃ kṛṣṇabhūmaḥ pāṇḍubhūma iti | pituḥ pitāmahasya ca nāmārthipratyarthinoḥ | pūrveṣāṃ trayāṇām rājñāṃ nāmakīrtanaṃ ceti | samāmāsādīnāṃ yasmin vyavahāre yāvad upayujyate tatra tāval lekhanīyam iti tātparyārthaḥ | evaṃ pakṣalakṣaṇe sthite pakṣalakṣaṇarahitānāṃ pakṣavadavabhāsamānānāṃ pakṣābhāsatvaṃ siddham eveti yogīśvareṇa na pṛthak pakṣābhāsā uktāḥ | anyais tu vispaṣṭārtham uktāḥ | aprasiddhaṃ nirābādhaṃ nirarthaṃ niṣprayojanam | asādhyaṃ vā viruddhaṃ vā pakṣābhāsaṃ vivarjayet ||