श्रोदेव्युवाच - । कीदृशों रजनीं देवीं पूजयेत् कि निवेदयेत् ? । तस्या वा कीदृशी पूजा तद्-गायत्री च कीदृशी ॥ १ ॥
środevyuvāca - | kīdṛśoṃ rajanīṃ devīṃ pūjayet ki nivedayet ? | tasyā vā kīdṛśī pūjā tad-gāyatrī ca kīdṛśī || 1 ||
पटलः ५
A patala of the Niruttara Tantra.
42 versesSanskrit with transliteration
श्रोदेव्युवाच - । कीदृशों रजनीं देवीं पूजयेत् कि निवेदयेत् ? । तस्या वा कीदृशी पूजा तद्-गायत्री च कीदृशी ॥ १ ॥
środevyuvāca - | kīdṛśoṃ rajanīṃ devīṃ pūjayet ki nivedayet ? | tasyā vā kīdṛśī pūjā tad-gāyatrī ca kīdṛśī || 1 ||
जयं वा कीदृशं देव पुरुश्चर्या च कोदृशो ? । साधना कोदृशी तस्या वद मे परमेश्वर ॥ २ ॥
jayaṃ vā kīdṛśaṃ deva puruścaryā ca kodṛśo ? | sādhanā kodṛśī tasyā vada me parameśvara || 2 ||
श्रीशिव उवाच - । निर्लोभा कामना-हीना निर्लज्जा द्वन्द्व-जिता । शिवा सत्व-गता साध्वी स्वेच्छया विपरीतगा ॥ ३ ॥
śrīśiva uvāca - | nirlobhā kāmanā-hīnā nirlajjā dvandva-jitā | śivā satva-gatā sādhvī svecchayā viparītagā || 3 ||
एवं सा रजनी देवो त्रिषु लोकेषु गोपिता । आत्मना पूजने सैव समूले कुल-वर्मना ॥ ४ ॥
evaṃ sā rajanī devo triṣu lokeṣu gopitā | ātmanā pūjane saiva samūle kula-varmanā || 4 ||
अक्ष्णोरन्तर्गतं ज्योतिर्भ्रुवोरन्तः प्रतिष्ठितम् । यतो रूपं परं ज्योतिस्तदेव कुल-मन्दिरे ॥ ५ ॥
akṣṇorantargataṃ jyotirbhruvorantaḥ pratiṣṭhitam | yato rūpaṃ paraṃ jyotistadeva kula-mandire || 5 ||
मनसा साधकं वीक्ष्य क्रीडनात् पतितामृतम् । तेनामृतेन मूलेन तर्पयेद् रजनीं स्वयं ॥ ६ ॥
manasā sādhakaṃ vīkṣya krīḍanāt patitāmṛtam | tenāmṛtena mūlena tarpayed rajanīṃ svayaṃ || 6 ||
कुल-नाथं कुलागारे नियोज्य भावयेच्छिवाम् । श्वासोच्छ्वासे च गायत्रीं त्वजपा-ब्रह्म-रूपिणीम् ॥ ७ ॥
kula-nāthaṃ kulāgāre niyojya bhāvayecchivām | śvāsocchvāse ca gāyatrīṃ tvajapā-brahma-rūpiṇīm || 7 ||
अजपा रजनी गायत्री ब्रह्म-गायत्री च योगिनाम् । अजपा रजनी गायत्री रजन्यां रजनीं जपेत् ॥ ८ ॥
ajapā rajanī gāyatrī brahma-gāyatrī ca yoginām | ajapā rajanī gāyatrī rajanyāṃ rajanīṃ japet || 8 ||
न जपेद् दिवसे विद्वान् ब्रह्म-विद्यात्मिकां परां । जपेन्नरकमाप्नोति इहैव दुःख-भाग् भवेत् ॥ ९ ॥
na japed divase vidvān brahma-vidyātmikāṃ parāṃ | japennarakamāpnoti ihaiva duḥkha-bhāg bhavet || 9 ||
कला-नाथं समानीय नियोज्य कुल-मन्दिरे । योजयित्वा जपेन्मन्त्रं कुलकेन च ताडयेत् ॥ १० ॥
kalā-nāthaṃ samānīya niyojya kula-mandire | yojayitvā japenmantraṃ kulakena ca tāḍayet || 10 ||
विंशत्या महती पूजा शतेन शतधा भवेत् । रजन्याः कथिता पूजा ध्यानं च तत्त्व-चिन्तनम् ॥ ११ ॥
viṃśatyā mahatī pūjā śatena śatadhā bhavet | rajanyāḥ kathitā pūjā dhyānaṃ ca tattva-cintanam || 11 ||
सङ्केतज्ञः कला-नाथं साधयेदेकचेतसा । रजनी-मूल-योगेन निर्वाण-पदवीं व्रजेत् ॥ १२ ॥
saṅketajñaḥ kalā-nāthaṃ sādhayedekacetasā | rajanī-mūla-yogena nirvāṇa-padavīṃ vrajet || 12 ||
शठं च चुल्लुकं धूर्तं सङ्केत-हीन-दाम्भिकम् । सन्त्यज्य साधयेद् विद्यां महा-मोक्ष-प्रदायिनीम् ॥ १३ ॥
śaṭhaṃ ca cullukaṃ dhūrtaṃ saṅketa-hīna-dāmbhikam | santyajya sādhayed vidyāṃ mahā-mokṣa-pradāyinīm || 13 ||
धनाद्वा कामतो वापि लोभाद्वा निज-मन्दिरम् । कारयेद् यदि सा पूजा रौरवं नरकं व्रजेत् ॥ १४ ॥
dhanādvā kāmato vāpi lobhādvā nija-mandiram | kārayed yadi sā pūjā rauravaṃ narakaṃ vrajet || 14 ||
सङ्केतज्ञं दृढं ज्ञात्वा साधनं शिव-साधनं । अन्यथा दुःखमाप्नोति स याति नरकं ध्रुवम् ॥ १५ ॥
saṅketajñaṃ dṛḍhaṃ jñātvā sādhanaṃ śiva-sādhanaṃ | anyathā duḥkhamāpnoti sa yāti narakaṃ dhruvam || 15 ||
प्रकृत्यथ व्रजेद्वापि ज्ञात्वा यच्च प्रपूजयेत् । सोऽपि निर्वाणतां प्राप्य पुनरावृत्य भूतले ॥ १६ ॥
prakṛtyatha vrajedvāpi jñātvā yacca prapūjayet | so'pi nirvāṇatāṃ prāpya punarāvṛtya bhūtale || 16 ||
अभेद-प्रकृतिं ज्ञात्वा जप-होमादिकं चरेत् । सर्व-देव-स्वरूपं च सर्व-मन्त्र-स्वरूपिणी ॥ १७ ॥
abheda-prakṛtiṃ jñātvā japa-homādikaṃ caret | sarva-deva-svarūpaṃ ca sarva-mantra-svarūpiṇī || 17 ||
प्रकृतिस्तत्वमास्थाय कैवल्यं याति निश्चितम् । प्रकृतेस्तत्वविद् देवि ! न स योनौ प्रजायते ॥ १८ ॥
prakṛtistatvamāsthāya kaivalyaṃ yāti niścitam | prakṛtestatvavid devi ! na sa yonau prajāyate || 18 ||
अशोधितमनाचर्य स्त्रीषु मध्येषु सुव्रते । स्वीकारे सिद्धि-हानिः स्याद् रौरवं नरकं व्रजेत् । क्षुधार्तश्च तृषार्तश्च कालिकां नैव पूजयेत् । पूजयेद् यदि देवेशि ! कुद्धा भवति कालिका ॥ १९ ॥
aśodhitamanācarya strīṣu madhyeṣu suvrate | svīkāre siddhi-hāniḥ syād rauravaṃ narakaṃ vrajet | kṣudhārtaśca tṛṣārtaśca kālikāṃ naiva pūjayet | pūjayed yadi deveśi ! kuddhā bhavati kālikā || 19 ||
साधके क्षोभमापन्ने देवी-क्षोभः प्रजायते । तस्माद् भुक्त्वा च पीत्वा च पूजयेत् कालिकां शुभाम् ॥ २० ॥
sādhake kṣobhamāpanne devī-kṣobhaḥ prajāyate | tasmād bhuktvā ca pītvā ca pūjayet kālikāṃ śubhām || 20 ||
विना पीत्वा सुरां भुक्त्वा मत्स्य-मांसं रजस्वलां । यो जपेद् दक्षिणां कालीं तस्य दुःखं पदे पदे ॥ २१ ॥
vinā pītvā surāṃ bhuktvā matsya-māṃsaṃ rajasvalāṃ | yo japed dakṣiṇāṃ kālīṃ tasya duḥkhaṃ pade pade || 21 ||
दिव्य-भावं वीर-भावं विना कालीं प्रपूजयेत् । पूजने नरकं याति तस्य दुःखं पदे पदे ॥ २२ ॥
divya-bhāvaṃ vīra-bhāvaṃ vinā kālīṃ prapūjayet | pūjane narakaṃ yāti tasya duḥkhaṃ pade pade || 22 ||
लतासवं विना देवि ! कलौ कालीं न पूजयेत् । पशु-भावाश्रितो देवि ! यदि कालीं प्रपूजयेत् ॥ २३ ॥
latāsavaṃ vinā devi ! kalau kālīṃ na pūjayet | paśu-bhāvāśrito devi ! yadi kālīṃ prapūjayet || 23 ||
रौरवं नरकं याति यावदाहुत-सम्प्लवम् ॥ २४ ॥
rauravaṃ narakaṃ yāti yāvadāhuta-samplavam || 24 ||
लता-दर्शन-मात्रेण कालिका-दर्शनं भवेत् ॥ २५ ॥
latā-darśana-mātreṇa kālikā-darśanaṃ bhavet || 25 ||
दृष्ट्वा च सुन्दरीं शक्तिं कालीं तत्रैव चिन्तयेत् । शून्यागारे श्मशाने वा प्रान्तरे निर्जने वने ॥ २६ ॥
dṛṣṭvā ca sundarīṃ śaktiṃ kālīṃ tatraiva cintayet | śūnyāgāre śmaśāne vā prāntare nirjane vane || 26 ||
नदी-तीरे पर्वते वा शक्तिं तत्र प्रपूजयेत् । एकाकी पूजयेच्छक्तिं निःशङ्को भयवर्जितः ॥ २७ ॥
nadī-tīre parvate vā śaktiṃ tatra prapūjayet | ekākī pūjayecchaktiṃ niḥśaṅko bhayavarjitaḥ || 27 ||
गुरुं विना न सङ्गी स्यात् सङ्गी स्यान्नरकं व्रजेत् । सङ्गाच्च धन-हानिः स्यात् सर्वं सङ्गाद् विनश्यति ॥ २८ ॥
guruṃ vinā na saṅgī syāt saṅgī syānnarakaṃ vrajet | saṅgācca dhana-hāniḥ syāt sarvaṃ saṅgād vinaśyati || 28 ||
मातङ्गीं च तथा धूम्नां वगलां भुवनेश्वरीम् । राज-राजेश्वरीं बालां त्वरितां महिष-मर्दिनीम् ॥ २९ ॥
mātaṅgīṃ ca tathā dhūmnāṃ vagalāṃ bhuvaneśvarīm | rāja-rājeśvarīṃ bālāṃ tvaritāṃ mahiṣa-mardinīm || 29 ||
कलावेताश्चासवैश्च पूज्याश्च दक्षिणां विना । ब्राह्मणो वीर-भावेन सुरां पीत्वा जपन्मनुम् ॥ ३० ॥
kalāvetāścāsavaiśca pūjyāśca dakṣiṇāṃ vinā | brāhmaṇo vīra-bhāvena surāṃ pītvā japanmanum || 30 ||
सुराभावे च गो-क्षीरं द्विजो दद्यात् युगे युगे । द्रव्याभावे चानुकल्पैः पूजयेत् पर-देवतां ॥ ३१ ॥
surābhāve ca go-kṣīraṃ dvijo dadyāt yuge yuge | dravyābhāve cānukalpaiḥ pūjayet para-devatāṃ || 31 ||
एकादश्यां व्यतीपाते कर्म-लोपनं न कारयेत् । न कृते च गुरोरर्चां क्रमात् कोऽपि प्रलीयते ॥ ३२ ॥
ekādaśyāṃ vyatīpāte karma-lopanaṃ na kārayet | na kṛte ca gurorarcāṃ kramāt ko'pi pralīyate || 32 ||
केवलं विषयासक्तः पतत्येव न संशयः । अग्र-चक्रं वीर-भावं तत् कार्यं गुरु-सन्निधौ ॥ ३३ ॥
kevalaṃ viṣayāsaktaḥ patatyeva na saṃśayaḥ | agra-cakraṃ vīra-bhāvaṃ tat kāryaṃ guru-sannidhau || 33 ||
तदभावे भ्रातृभिः सार्द्धं कार्यं चैव विधानतः । पृथक् पात्रे पिबेद् द्रव्यं पृथक् पात्रे च भोजनम् ॥ ३४ ॥
tadabhāve bhrātṛbhiḥ sārddhaṃ kāryaṃ caiva vidhānataḥ | pṛthak pātre pibed dravyaṃ pṛthak pātre ca bhojanam || 34 ||
शक्ति-युक्तं वसेद् वापि युग्मं युग्म-विधानतः । शक्त्युच्छिष्टं पिबेन्मद्यं वीरोच्छिष्टं च चर्वणम् ॥ ३५ ॥
śakti-yuktaṃ vased vāpi yugmaṃ yugma-vidhānataḥ | śaktyucchiṣṭaṃ pibenmadyaṃ vīrocchiṣṭaṃ ca carvaṇam || 35 ||
स्व-ज्येष्ठस्य च भोक्तव्यं कनिष्ठस्य न भोजयेत् । निज-शक्तिं विना देवि ! शक्त्युच्छिष्टं पिबेद् यदि ॥ ३६ ॥
sva-jyeṣṭhasya ca bhoktavyaṃ kaniṣṭhasya na bhojayet | nija-śaktiṃ vinā devi ! śaktyucchiṣṭaṃ pibed yadi || 36 ||
रौरवे नरके घोरे यावदिन्द्राश्चतुर्दश । एकासने वसेद् यस्तु भुञ्जीत चैक-भाजने ॥ ३७ ॥
raurave narake ghore yāvadindrāścaturdaśa | ekāsane vased yastu bhuñjīta caika-bhājane || 37 ||
परस्परमुप-स्पर्शेत् स याति नरकं ध्रुवम् । एकासनस्थो यो वोरो दिव्यो वा कुल-सुन्दरि ॥ ३८ ॥
parasparamupa-sparśet sa yāti narakaṃ dhruvam | ekāsanastho yo voro divyo vā kula-sundari || 38 ||
सुधां पीत्वा वीर-चक्रे रौरवं नरकं व्रजेत् । महा-सिद्धीश्वरो वापि भुङ्क्ते पीत्वा परस्परम् ॥ ३९ ॥
sudhāṃ pītvā vīra-cakre rauravaṃ narakaṃ vrajet | mahā-siddhīśvaro vāpi bhuṅkte pītvā parasparam || 39 ||
सिद्धि-हानिः पुरस्कृत्य स याति नरकं ध्रुवम् । विना शक्तिं पिबेद् द्रव्यं वीरो गुरु-परायणः । तथापि नरके घोरे पतत्येव न संशयः । शक्त्यभावे कुलेशानि ! तद्द्रव्यं जलतः क्षिपेत् ॥ ४० ॥
siddhi-hāniḥ puraskṛtya sa yāti narakaṃ dhruvam | vinā śaktiṃ pibed dravyaṃ vīro guru-parāyaṇaḥ | tathāpi narake ghore patatyeva na saṃśayaḥ | śaktyabhāve kuleśāni ! taddravyaṃ jalataḥ kṣipet || 40 ||
गुरु-भावे तद्-भागं च जलतो विनिवेदयेत् ॥ ४१ ॥
guru-bhāve tad-bhāgaṃ ca jalato vinivedayet || 41 ||
। इति श्रीनिरुत्तर-तन्त्रे शिव-पार्वती-सम्वादे पञ्चमः पटलः ॥ ४२ ॥
| iti śrīniruttara-tantre śiva-pārvatī-samvāde pañcamaḥ paṭalaḥ || 42 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).