Skip to content

Nyayamrita 1.1.15.67

किं च कालादिपरिच्छिन्नत्वं न तावदेककालादिमात्रे सत्त्वम्। रूप्यादौ ममासिद्धेः। तेन त्रैकालिकनिषेधसाधने विरोधाञ्च। नापि तथा धीमात्रम्। मात्रशब्देनैककालादिमात्रे सत्त्वरूपार्थाभावोक्तौ भ्रमोक्तौ च प्रप़ञ्चे ममासिद्धेः। प्रमाभ्रमसाधारणधीत्वसामान्योक्तावात्मन्यपि तादृशभ्रमसम्भवेन व्यभिचारात्। व्यावहारिकप्रमोक्तौ रूप्यादावभावात्। नापि कालान्तरादावसत्त्वम्। तेन स्वकालादावप्यसत्त्वसाधने प्रमाणविरोधस्याविशिष्टतया स्वकालादौ सत्त्वेन कालान्तरादौ सत्त्वसाधनापातात्। रूपान्तरेणासतो ब्रह्मणः स्वरूपेणाप्यसत्त्वापाताञ्च। रूप्यादेर्वि यदादेश्च स्वकालेऽप्यसद्विलक्षणस्वरूपाभावापाताञ्च। एतेन यत्सत्, तत् सदा सर्वत्र सदेव। न हि रूपं कदाचित् कुत्रचिद् गन्धो भवति। तथा च यत्कदाचित्कुत्र चिदसत्तत्सदासर्वत्रासदेवेति वाचस्पतीयं शून्यवाद्युक्तयुक्त्युद्गिरणं निरस्तम्। ननु देशपरिच्छिन्नत्वं सर्वमूर्तासंयोगित्वं वा, परममहत्परिमाणानधिकरणत्वं वा, महत्त्वानधिकरणपरिमाणाधिकरणत्वं वेति चेन्न। आद्ययोरसङ्गे निर्गुणे च ब्रह्मण्यपि भावाद्, अन्त्यस्य गुणादावप्यभावात्। कालपरिच्छिन्नत्वमन्योन्याभावादौ प्रतिवाद्यसिद्धं च। न तृतीयः। तद्धि भिन्नत्वम्। तस्य च तात्त्विकस्य प्रपञ्चेऽप्यभावात्। आत्मन्यप्यनृतव्यावृत्तिस्तात्त्विकीति वक्ष्यमाणत्वाञ्च। कल्पितस्य त्वात्मन्यपि भावाद्। धर्मिसमसत्त्वस्य रूप्येऽपि ममाभावाद्, भिन्नत्वमात्रस्य चाध्यस्ताद्भेदेन सत्त्वेऽप्युपपत्तेः, सत्याद्भेदस्य चासिद्धेः।

kiṃ ca kālādiparicchinnatvaṃ na tāvadekakālādimātre sattvam| rūpyādau mamāsiddheḥ| tena traikālikaniṣedhasādhane virodhāñca| nāpi tathā dhīmātram| mātraśabdenaikakālādimātre sattvarūpārthābhāvoktau bhramoktau ca prapa़ñce mamāsiddheḥ| pramābhramasādhāraṇadhītvasāmānyoktāvātmanyapi tādṛśabhramasambhavena vyabhicārāt| vyāvahārikapramoktau rūpyādāvabhāvāt| nāpi kālāntarādāvasattvam| tena svakālādāvapyasattvasādhane pramāṇavirodhasyāviśiṣṭatayā svakālādau sattvena kālāntarādau sattvasādhanāpātāt| rūpāntareṇāsato brahmaṇaḥ svarūpeṇāpyasattvāpātāñca| rūpyādervi yadādeśca svakāle'pyasadvilakṣaṇasvarūpābhāvāpātāñca| etena yatsat, tat sadā sarvatra sadeva| na hi rūpaṃ kadācit kutracid gandho bhavati| tathā ca yatkadācitkutra cidasattatsadāsarvatrāsadeveti vācaspatīyaṃ śūnyavādyuktayuktyudgiraṇaṃ nirastam| nanu deśaparicchinnatvaṃ sarvamūrtāsaṃyogitvaṃ vā, paramamahatparimāṇānadhikaraṇatvaṃ vā, mahattvānadhikaraṇaparimāṇādhikaraṇatvaṃ veti cenna| ādyayorasaṅge nirguṇe ca brahmaṇyapi bhāvād, antyasya guṇādāvapyabhāvāt| kālaparicchinnatvamanyonyābhāvādau prativādyasiddhaṃ ca| na tṛtīyaḥ| taddhi bhinnatvam| tasya ca tāttvikasya prapañce'pyabhāvāt| ātmanyapyanṛtavyāvṛttistāttvikīti vakṣyamāṇatvāñca| kalpitasya tvātmanyapi bhāvād| dharmisamasattvasya rūpye'pi mamābhāvād, bhinnatvamātrasya cādhyastādbhedena sattve'pyupapatteḥ, satyādbhedasya cāsiddheḥ|

Report an error