Skip to content

Nyayamrita 2.3.33

न च भावांशभेदाभावमात्रेणाखण्डार्थत्वमित्यानन्दबोधोक्तं युक्तम्, स्वोचितसंसर्गान्यसंसर्गाबोधकत्वस्य सर्वत्र सत्त्वात्। उपलक्षणेनाभेदेनोपलक्ष्यस्य देवदत्तस्य प्रागेव निश्चितत्वेन तस्योपलक्षणत्वायोगाच्च। देवदत्ते देवदत्ताभेदस्य प्रत्यक्षसिद्धत्वाच्च। तस्मादभेदो न सिद्ध इति चेत्, तस्मादिति कोऽर्थः ? किं तत्ताविशिष्टादिति ? किं वा तत्तोपलक्षितादिति ? यद्वा तच्छब्देन विवक्षितात्स्वरूपमात्रादिति ? नाद्यद्वितीयौ, सखण्डार्थत्वापातात्। उक्तरीत्योलक्ष्याकाराभावेनोपलक्षणत्वायोगाच्च। न तृतीयः, दत्तोत्तरत्वात्। एवं च- प्रत्यक्षत्वाद्देवदत्तस्वरूपं नैव बोध्यते। सोऽयमित्यादिवाक्येन किं त्वैक्यदिविशेषितम्।। अपि च सोऽयमिति प्रत्यक्षप्रत्यभिज्ञा तावन्नाखण्डार्थविषया, तत्र शब्दवृत्तेर्लक्षणाया अयोगात्। तत्तेदन्तादेरभेदस्य च प्रकारस्योल्लेखानुभवाच्च। तदनुल्लेखे प्रत्यभिज्ञया अभिज्ञातो विशेषो न स्यात्। तथा च शाब्दप्रत्यभिज्ञापि तथा। स्वप्रत्यभिज्ञावगतस्यैव परं प्रति बोधनात्, तस्मात् दुष्परिहरं साध्यवैकल्यम्। किं च तत्त्वमसीत्यस्याभेदविशिष्टे तदुपलक्षिते वा तात्पर्यं चेदुक्तरीत्या अभेदरूपसंसर्गबोधनेन सखण्डार्थत्वम्। किं च चिन्मात्रस्य चिन्मात्रेणाभेदबोधने इष्टापत्तिरप्रसक्तनिषेधश्च। तत्पदादिवाच्यसार्वज्ञाद्युपलक्षिताभेदबोधनेतु सखण्डार्थत्वम्। सार्वज्ञ्यादेः प्रकारत्वेनानुप्रवेशात्। चैतन्यमात्रपरत्वं चेत्, तस्य स्वप्रकाशस्य नित्य सिद्धतयोपदेशवैयर्थ्यम्। वाक्यात्प्राक् चैतन्याज्ञाने उक्तरीत्या तत्र बुभुत्सा च न स्यात्, तस्या धर्मिज्ञानसाध्यत्वात्।

na ca bhāvāṃśabhedābhāvamātreṇākhaṇḍārthatvamityānandabodhoktaṃ yuktam, svocitasaṃsargānyasaṃsargābodhakatvasya sarvatra sattvāt| upalakṣaṇenābhedenopalakṣyasya devadattasya prāgeva niścitatvena tasyopalakṣaṇatvāyogācca| devadatte devadattābhedasya pratyakṣasiddhatvācca| tasmādabhedo na siddha iti cet, tasmāditi ko'rthaḥ ? kiṃ tattāviśiṣṭāditi ? kiṃ vā tattopalakṣitāditi ? yadvā tacchabdena vivakṣitātsvarūpamātrāditi ? nādyadvitīyau, sakhaṇḍārthatvāpātāt| uktarītyolakṣyākārābhāvenopalakṣaṇatvāyogācca| na tṛtīyaḥ, dattottaratvāt| evaṃ ca- pratyakṣatvāddevadattasvarūpaṃ naiva bodhyate| so'yamityādivākyena kiṃ tvaikyadiviśeṣitam|| api ca so'yamiti pratyakṣapratyabhijñā tāvannākhaṇḍārthaviṣayā, tatra śabdavṛtterlakṣaṇāyā ayogāt| tattedantāderabhedasya ca prakārasyollekhānubhavācca| tadanullekhe pratyabhijñayā abhijñāto viśeṣo na syāt| tathā ca śābdapratyabhijñāpi tathā| svapratyabhijñāvagatasyaiva paraṃ prati bodhanāt, tasmāt duṣpariharaṃ sādhyavaikalyam| kiṃ ca tattvamasītyasyābhedaviśiṣṭe tadupalakṣite vā tātparyaṃ ceduktarītyā abhedarūpasaṃsargabodhanena sakhaṇḍārthatvam| kiṃ ca cinmātrasya cinmātreṇābhedabodhane iṣṭāpattiraprasaktaniṣedhaśca| tatpadādivācyasārvajñādyupalakṣitābhedabodhanetu sakhaṇḍārthatvam| sārvajñyādeḥ prakāratvenānupraveśāt| caitanyamātraparatvaṃ cet, tasya svaprakāśasya nitya siddhatayopadeśavaiyarthyam| vākyātprāk caitanyājñāne uktarītyā tatra bubhutsā ca na syāt, tasyā dharmijñānasādhyatvāt|

Report an error