Skip to content

अङ्कः ५

Tyaktvā tāṃ guruṇā mayā …

Bhasa's play of the statue.

21 versesSanskrit with transliteration

Bharata seeing his father's statue in the gallery of royal images.

त्यक्त्वा तां गुरुणा मया च रहितां रम्यामयोध्यां पुरी - । मुद्यम्यापि ममाभिषेकमखिलं मत्सन्निधावागत: । रक्षार्थं भरत: पुनर्गुणनिधिस्तत्रैव सम्प्रेषित: । कष्टं भो नृपतेर्धुरं सुमहतीमेक: समुत्कर्षति ॥ १ ॥

tyaktvā tāṃ guruṇā mayā ca rahitāṃ ramyāmayodhyāṃ purī - | mudyamyāpi mamābhiṣekamakhilaṃ matsannidhāvāgata: | rakṣārthaṃ bharata: punarguṇanidhistatraiva sampreṣita: | kaṣṭaṃ bho nṛpaterdhuraṃ sumahatīmeka: samutkarṣati || 1 ||

Report an error

(विमृश्य) ईदृशमेवैतत्। यावदिदानीमीदृशशोकविनोदनार्थमवस्थाकुटुम्बिर्नी मैथिलीं पश्यामि। तत् क्व नु खलु गता वैदेही । (परिक्रम्यावलोक्य) अये इमानि खलु प्रत्यग्राभिषिक्तानि वृश्रमूलानि अदूरगतां मैथिलीं सूचयन्ति। तथाहि, । भ्रमति सलिलं वृक्षावर्ते सफेनमवस्थितं । तृषितपतिता नैते क्लिष्टं पिबन्ति जलं ख़गा: । स्थलमभिपतन्त्याद्र्रा: कीटा बिले जलपूरिते । नववलयिनो वृक्षा मूले जलक्षयरेखया ॥ २ ॥

(vimṛśya) īdṛśamevaitat| yāvadidānīmīdṛśaśokavinodanārthamavasthākuṭumbirnī maithilīṃ paśyāmi| tat kva nu khalu gatā vaidehī | (parikramyāvalokya) aye imāni khalu pratyagrābhiṣiktāni vṛśramūlāni adūragatāṃ maithilīṃ sūcayanti| tathāhi, | bhramati salilaṃ vṛkṣāvarte saphenamavasthitaṃ | tṛṣitapatitā naite kliṣṭaṃ pibanti jalaṃ kha़gā: | sthalamabhipatantyādrrā: kīṭā bile jalapūrite | navavalayino vṛkṣā mūle jalakṣayarekhayā || 2 ||

Report an error

(विलोक्य।) अये इयं वैदेही। भो:। कष्टम् । योऽस्या: कर: श्राम्यति दर्पणेऽपि । स नैति खेदं कलशं बहन्त्या: । कष्टं वनं स्त्रीजनसौकुमार्यं । समं लताभि: कठिनीकरोति ॥ ३ ॥

(vilokya|) aye iyaṃ vaidehī| bho:| kaṣṭam | yo'syā: kara: śrāmyati darpaṇe'pi | sa naiti khedaṃ kalaśaṃ bahantyā: | kaṣṭaṃ vanaṃ strījanasaukumāryaṃ | samaṃ latābhi: kaṭhinīkaroti || 3 ||

Report an error

(उपेत्य) मैथिलि! अपि तपो वर्धते । सीता - हं अय्यउत्तो। जेदु अय्यठत्तो। (हम् आर्यपुत्र:। जयत्वार्यपुत्र:।) । राम: - मैथिलि! यदि ते नास्ति धर्मविघ्न: आस्यताम् । सीता - जं अय्यउत्तो आणवेदि। (उपविशति। (यदार्यपुत्र आज्ञापयति।) । राम: - मैथिलि! प्रतिवचनार्थिनीमिव त्वां पश्यामि। किमिदम् । सीता - सोअसुण्णाहिअअस्स विअ अय्यउत्तस्स मुहाराओ। किं एदं। (शोकशून्यहृदयस्येवार्यपुत्रस्य मुखराग: किमेतत्।) । राम: - मैथिलि! स्थाने खलु कृता चिन्ता । कृतान्तशल्याभिहते शरीरे । तथैव तावद्धृदयव्रणो मे । नानाफला: शोकशराभिघाता - । स्तत्रैव तत्रैव पुन: पतन्ति ॥ ४ ॥

(upetya) maithili! api tapo vardhate | sītā - haṃ ayyautto| jedu ayyaṭhatto| (ham āryaputra:| jayatvāryaputra:|) | rāma: - maithili! yadi te nāsti dharmavighna: āsyatām | sītā - jaṃ ayyautto āṇavedi| (upaviśati| (yadāryaputra ājñāpayati|) | rāma: - maithili! prativacanārthinīmiva tvāṃ paśyāmi| kimidam | sītā - soasuṇṇāhiaassa via ayyauttassa muhārāo| kiṃ edaṃ| (śokaśūnyahṛdayasyevāryaputrasya mukharāga: kimetat|) | rāma: - maithili! sthāne khalu kṛtā cintā | kṛtāntaśalyābhihate śarīre | tathaiva tāvaddhṛdayavraṇo me | nānāphalā: śokaśarābhighātā - | statraiva tatraiva puna: patanti || 4 ||

Report an error

सीता - अय्यउत्तस्स को विअ सन्दावो। (आर्यपुत्रस्य क इव सन्ताप:।) । राम: - श्वस्तत्रभवतस्तातस्यानुसंवत्सरश्राद्धविदिघ:। कल्पविशेषेण निवपनक्रियामिच्छन्ति पितर:। तत् कथं निर्वर्तयिष्यामीत्येतच्चिन्त्यते। अथवा । गच्छन्ति तुÏष्ट खलु येन केन । त एव जानन्ति हि तां दशां मे । इच्छामि पूजां च तथापि कर्तुं । तातस्य रामस्य च सानुरूपाम् ॥ ५ ॥

sītā - ayyauttassa ko via sandāvo| (āryaputrasya ka iva santāpa:|) | rāma: - śvastatrabhavatastātasyānusaṃvatsaraśrāddhavidigha:| kalpaviśeṣeṇa nivapanakriyāmicchanti pitara:| tat kathaṃ nirvartayiṣyāmītyetaccintyate| athavā | gacchanti tuÏṣṭa khalu yena kena | ta eva jānanti hi tāṃ daśāṃ me | icchāmi pūjāṃ ca tathāpi kartuṃ | tātasya rāmasya ca sānurūpām || 5 ||

Report an error

राम:- मैथिलि! । फलानि दृष्द्वा दर्भेषु स्वहस्तरचितानि न: । स्मारितो वनवासं च तातस्तत्रापि रोदिति ॥ ६ ॥

rāma:- maithili! | phalāni dṛṣdvā darbheṣu svahastaracitāni na: | smārito vanavāsaṃ ca tātastatrāpi roditi || 6 ||

Report an error

(तत: प्रविशति परिव्राजकवेषो रावण:) । रावण: - एष भो:! । नियतमनियतात्मा रूपमेतद् गृहीत्वा । खरवधकृतवैरं राघवं वञ्चयित्वा । स्वरपदपरिहीणां हव्यधारामिवाहं । जनकनृपसुतां तां हर्तुकाम: प्रयामि ॥ ७ ॥

(tata: praviśati parivrājakaveṣo rāvaṇa:) | rāvaṇa: - eṣa bho:! | niyatamaniyatātmā rūpametad gṛhītvā | kharavadhakṛtavairaṃ rāghavaṃ vañcayitvā | svarapadaparihīṇāṃ havyadhārāmivāhaṃ | janakanṛpasutāṃ tāṃ hartukāma: prayāmi || 7 ||

Report an error

(परिक्रम्यादो विलोक्य) इदं रामस्याश्रमपदद्वारम् ।। (यावदवतरामि।) । (अवतरति।) यावदहमप्यतिथिसमुदाचारमनुष्ठास्यामि । अहमतिथि: । कोऽत्रभो: । राम: - (श्रुत्वा।) स्वागतमतिथये ! । रावण: - साधु विशेषितं खलु रूपं स्वरेण । राम: - (विलोक्य।) अये भगवान्। भगवन्! अभिवादये । रावण: - स्वस्ति । राम: - भगवन्! एतदासनमास्यताम् । रावण: - (आत्मगतम्।) कथमाज्ञप्त इवास्म्यनेन। (प्रकाशम्) बाढम्। (उपविशति।) । राम: - मैथिलि! पाघ्यमानय भगवते । सीता - जं अय्यउत्तो आणवेदि। (निष्क्रम्य प्रविश्य।) इमा आवो। (यदार्यपुत्र आज्ञापयति। इमा आप:।) । राम: - शुश्रूषय भगवन्तम् । सीता - जं अय्यउत्तो आणवेदि। (यदायऱ्पुत्र आज्ञापयति।) । रावण: - (मायाप्रकाशनपर्याकुलो भूत्वा) भवतु, भवतु, । इयमेका पृथिव्यां हि मानुषीणामरुन्धती । यस्या भर्तेति नारीभि: सत्कृत: कथ्यते भवान् ॥ ८ ॥

(parikramyādo vilokya) idaṃ rāmasyāśramapadadvāram || (yāvadavatarāmi|) | (avatarati|) yāvadahamapyatithisamudācāramanuṣṭhāsyāmi | ahamatithi: | ko'trabho: | rāma: - (śrutvā|) svāgatamatithaye ! | rāvaṇa: - sādhu viśeṣitaṃ khalu rūpaṃ svareṇa | rāma: - (vilokya|) aye bhagavān| bhagavan! abhivādaye | rāvaṇa: - svasti | rāma: - bhagavan! etadāsanamāsyatām | rāvaṇa: - (ātmagatam|) kathamājñapta ivāsmyanena| (prakāśam) bāḍham| (upaviśati|) | rāma: - maithili! pāghyamānaya bhagavate | sītā - jaṃ ayyautto āṇavedi| (niṣkramya praviśya|) imā āvo| (yadāryaputra ājñāpayati| imā āpa:|) | rāma: - śuśrūṣaya bhagavantam | sītā - jaṃ ayyautto āṇavedi| (yadāyaṟputra ājñāpayati|) | rāvaṇa: - (māyāprakāśanaparyākulo bhūtvā) bhavatu, bhavatu, | iyamekā pṛthivyāṃ hi mānuṣīṇāmarundhatī | yasyā bharteti nārībhi: satkṛta: kathyate bhavān || 8 ||

Report an error

राम: - तेन हि आनय, अहमेव शुश्रूषयिष्ये । रावण: - अयि छायां परिहृत्य शरीरं न लङ्घयामि। वाचानुवृत्ति: खल्वतिथिसत्कार:। पूजितोऽस्मि। आस्याताम् । राम: - बाढम्। (उपविशति।) । रावण: - (आत्मगतम्।) यावदहमपि ब्राह्मणसमुदाचारमनुष्ठास्यामि। (प्रकाशम्) भो:! काश्यपगोत्रोऽस्मि। साङ्गोपाङ्गं वेदमधीये, मानवीयं धर्मशास्त्रं, । माहेश्वरं योगशास्त्रं, बार्हस्पत्यमर्थशास्त्रं, मेधातिथेन्र्यायशास्त्रं, प्रचेतसं श्राद्धकल्पं च । राम: - कथं कथं श्राद्धकल्पमिति । रावण: - सर्वा: श्रुतीरतिक्रम्य श्राद्धकल्पे स्पृहा दर्शिता। किमेतत् । राम: - भगवन्! भ्रष्टायां पितृमत्तायामागम इदनीमेष: । रावण: - अलं परिहृत्य। पृच्छतु भवान् । राम: - भगवन्! निवपनक्रियाकाले केन पितृंस्तर्पयामि । रावण: - सर्वं श्रद्धया दत्तं श्राद्धम् । राम: - भगवन्! अनादरत: परित्यक्तं भवति। विशेषार्थं पृच्छामि । रावण: - श्रूयताम्। विरूढेषु दर्भा:, ओषधीषु तिला:, कलायं शाकेषु, मत्स्येषु महाशफर:, पक्षिषु वाध्र्राणस:, पशुषु गौ: खङ्गो वा, इत्येते मानुषाणां । विहिता: । राम: - भगवन् ! वाशब्देनावगतमन्यदप्यस्तीति । रावण: - अस्ति प्रभावसम्पाद्यम् । राम: - भगवन्! एष एव मे निश्चय: । उभयस्यास्ति सान्निध्यं यद्येतत् साधयिष्यति । धनुर्वा तपसि श्रान्ते श्रान्तेधनुषि वा तप: ॥ ९ ॥

rāma: - tena hi ānaya, ahameva śuśrūṣayiṣye | rāvaṇa: - ayi chāyāṃ parihṛtya śarīraṃ na laṅghayāmi| vācānuvṛtti: khalvatithisatkāra:| pūjito'smi| āsyātām | rāma: - bāḍham| (upaviśati|) | rāvaṇa: - (ātmagatam|) yāvadahamapi brāhmaṇasamudācāramanuṣṭhāsyāmi| (prakāśam) bho:! kāśyapagotro'smi| sāṅgopāṅgaṃ vedamadhīye, mānavīyaṃ dharmaśāstraṃ, | māheśvaraṃ yogaśāstraṃ, bārhaspatyamarthaśāstraṃ, medhātithenryāyaśāstraṃ, pracetasaṃ śrāddhakalpaṃ ca | rāma: - kathaṃ kathaṃ śrāddhakalpamiti | rāvaṇa: - sarvā: śrutīratikramya śrāddhakalpe spṛhā darśitā| kimetat | rāma: - bhagavan! bhraṣṭāyāṃ pitṛmattāyāmāgama idanīmeṣa: | rāvaṇa: - alaṃ parihṛtya| pṛcchatu bhavān | rāma: - bhagavan! nivapanakriyākāle kena pitṛṃstarpayāmi | rāvaṇa: - sarvaṃ śraddhayā dattaṃ śrāddham | rāma: - bhagavan! anādarata: parityaktaṃ bhavati| viśeṣārthaṃ pṛcchāmi | rāvaṇa: - śrūyatām| virūḍheṣu darbhā:, oṣadhīṣu tilā:, kalāyaṃ śākeṣu, matsyeṣu mahāśaphara:, pakṣiṣu vādhrrāṇasa:, paśuṣu gau: khaṅgo vā, ityete mānuṣāṇāṃ | vihitā: | rāma: - bhagavan ! vāśabdenāvagatamanyadapyastīti | rāvaṇa: - asti prabhāvasampādyam | rāma: - bhagavan! eṣa eva me niścaya: | ubhayasyāsti sānnidhyaṃ yadyetat sādhayiṣyati | dhanurvā tapasi śrānte śrāntedhanuṣi vā tapa: || 9 ||

Report an error

रावण: - सन्ति। हिमवति प्रतिवसन्ति । राम: - हिमतीति। ततस्तत: । रावण: - हिमवत: सप्तमे शृङ्गे प्रत्यक्षस्थाणुशिर:पतितगङ्गाम्बुपायिनो वैदूर्यश्यामपृष्ठा: पवनसमजवा: काञ्चनपाश्र्वा नाम मृगा:, । यैर्वैखानसवालखिल्यनैमिशीयादयो महर्षयश्चिन्तितमात्रोपस्थितविपन्नै: श्राद्धान्यभिवर्धयन्ति । तैस्तर्पिता: सुतफलं पितरो लभन्ते । हित्वा जरां खमुपयान्ति हि दीप्यमाना: । तुल्यं सुरै: समुपयान्ति विमानवास- । मावर्तिभिश्च विषयैर्न बलाद्घ्रियन्ते ॥ १० ॥

rāvaṇa: - santi| himavati prativasanti | rāma: - himatīti| tatastata: | rāvaṇa: - himavata: saptame śṛṅge pratyakṣasthāṇuśira:patitagaṅgāmbupāyino vaidūryaśyāmapṛṣṭhā: pavanasamajavā: kāñcanapāśrvā nāma mṛgā:, | yairvaikhānasavālakhilyanaimiśīyādayo maharṣayaścintitamātropasthitavipannai: śrāddhānyabhivardhayanti | taistarpitā: sutaphalaṃ pitaro labhante | hitvā jarāṃ khamupayānti hi dīpyamānā: | tulyaṃ surai: samupayānti vimānavāsa- | māvartibhiśca viṣayairna balādghriyante || 10 ||

Report an error

राम: - मैथिलि! । आपृच्छ पुत्रकृतकान् हरिणान् द्रुमांश्च । विन्ध्यं वनं तव सखीर्दयिता लताश्च । वत्स्यामि तेषु हिमवद्गिरिकाननेषु । दीप्तैरिवौषाधिवनैरुपरञ्जितेषु ॥ ११ ॥

rāma: - maithili! | āpṛccha putrakṛtakān hariṇān drumāṃśca | vindhyaṃ vanaṃ tava sakhīrdayitā latāśca | vatsyāmi teṣu himavadgirikānaneṣu | dīptairivauṣādhivanairuparañjiteṣu || 11 ||

Report an error

सीता - जं अय्यउत्तो आणवेदि । (यदार्यपुत्र आज्ञापयति।) । रावण: - कौसल्यामात: ! अलमतिमनोरथेन । न ते मानुषैर्दृश्यन्ते । राम: - भगवन् ! किं हिमवति प्रतिवसन्ति । रावण: - अथ किम् । राम: - तेन हि पश्यतु भवान् । सौवर्णान् वा मृगांस्तान् मे हिमवान् दर्शयिष्यति । भिन्नो मद्बाणवेगेन क्रौञ्चत्वं वा गमिष्यति ॥ १२ ॥

sītā - jaṃ ayyautto āṇavedi | (yadāryaputra ājñāpayati|) | rāvaṇa: - kausalyāmāta: ! alamatimanorathena | na te mānuṣairdṛśyante | rāma: - bhagavan ! kiṃ himavati prativasanti | rāvaṇa: - atha kim | rāma: - tena hi paśyatu bhavān | sauvarṇān vā mṛgāṃstān me himavān darśayiṣyati | bhinno madbāṇavegena krauñcatvaṃ vā gamiṣyati || 12 ||

Report an error

रावण: - (स्वागतम्।) अहो असह्य: खल्वस्यावलेप: । राम: - (दिशो विलोक्य।) अये विद्युत्सम्पात इव दृश्यते । रावण: - (प्रकाशम्।) कौसल्यामात:। इहस्थमेव भवन्तं पूजयति हिमवान्। एष काञ्चनपाश्र्व: । राम: - भगवतो वृद्धिरेषा । सीता - दिट्ठिआ अय्यउत्तो वड्ढइ । (दिष्ट्वात्र्यार्यपुत्रो वर्धते।) । राम: - न न, । तातस्यैतानि भाग्यानि यदि स्वयमिहागत: । अर्हत्येष हि पूजायां लक्ष्मणं ब्रूहि मैथिलि ॥ १३ ॥

rāvaṇa: - (svāgatam|) aho asahya: khalvasyāvalepa: | rāma: - (diśo vilokya|) aye vidyutsampāta iva dṛśyate | rāvaṇa: - (prakāśam|) kausalyāmāta:| ihasthameva bhavantaṃ pūjayati himavān| eṣa kāñcanapāśrva: | rāma: - bhagavato vṛddhireṣā | sītā - diṭṭhiā ayyautto vaḍḍhai | (diṣṭvātryāryaputro vardhate|) | rāma: - na na, | tātasyaitāni bhāgyāni yadi svayamihāgata: | arhatyeṣa hi pūjāyāṃ lakṣmaṇaṃ brūhi maithili || 13 ||

Report an error

सीता - अय्यउत्त! णं तित्थअसादो उवावत्तमाणं कुळवदिं पच्चुग्गच्छेहित्ति सन्दिट्ठो सोमित्ती । (आर्यपुत्र! ननु तीर्थयात्रात उपावर्तमानं कुलपतिं । प्रत्यद्गच्छेति सन्दिष्ट: सौमित्रि:।) । राम: - तेन हि अहमेव यास्यामि । सीता - अय्यउत्त! अहं किं करिस्सं । (आर्यपुत्र! अहं किं करिष्यामि।) । राम: - शुश्रूषयस्व भगवन्तम् । सीता - जं अय्यउत्तो आणवेदि । (यदार्यपुत्र आज्ञापयति।) । (निष्क्रान्तो राम:) । रावण: - अये, अययध्र्यमादायोपसर्पति राघव:। एष इदानीं पूजामनवेक्ष्य धावन्तं मृगं दृष्ट्वा धनुरारोपयति राघव: । अहो बलमहो वीर्यमहो सत्त्वमहो जव: । राम इत्यक्षरैरल्पै: स्थाने व्याप्तमिदं जगत् ॥ १४ ॥

sītā - ayyautta! ṇaṃ titthaasādo uvāvattamāṇaṃ kul̤avadiṃ paccuggacchehitti sandiṭṭho somittī | (āryaputra! nanu tīrthayātrāta upāvartamānaṃ kulapatiṃ | pratyadgaccheti sandiṣṭa: saumitri:|) | rāma: - tena hi ahameva yāsyāmi | sītā - ayyautta! ahaṃ kiṃ karissaṃ | (āryaputra! ahaṃ kiṃ kariṣyāmi|) | rāma: - śuśrūṣayasva bhagavantam | sītā - jaṃ ayyautto āṇavedi | (yadāryaputra ājñāpayati|) | (niṣkrānto rāma:) | rāvaṇa: - aye, ayayadhryamādāyopasarpati rāghava:| eṣa idānīṃ pūjāmanavekṣya dhāvantaṃ mṛgaṃ dṛṣṭvā dhanurāropayati rāghava: | aho balamaho vīryamaho sattvamaho java: | rāma ityakṣarairalpai: sthāne vyāptamidaṃ jagat || 14 ||

Report an error

एष मृग:। एकप्लुतातिक्रान्तशरविषयो वनगहनं प्रविष्ट: । सीता - (आत्मगतम्।) अय्यउत्तविरहिदाए भअं मे एत्थ उप्पज्जइ । (आर्यपुत्रविरहिताया भयं मेऽत्रोत्पद्यते।) । रावण: - (आत्मगतम्।) । माययापहते ..... । सीता - जाव उडजं पविसामि। (गन्तुमीहते) (यावदुटजं प्रविशामि।) । रावण: - (स्वरूपं गृहीत्वा।) सीते! तिष्ठ तिष्ठ । सीता - (सभयम्।) हं को दाणि अअं। (हं क इदानीमयम्।) । रावण: - किं न जानीषे । युद्धे येन सुरा: सदानवगणा: शक्रादयो निर्जिता । दृष्ट्वा शूर्पणखाविरूपकरणं श्रुत्वा हतौ भ्रातरौ । दर्पाद् दुर्मतिमप्रमेयबलिनं रामं विलोभ्य च्छलै: । स त्वां हर्तुमना विशालनयने! प्राप्तोऽस्म्यहं रावण: ॥ १५–१६ ॥

eṣa mṛga:| ekaplutātikrāntaśaraviṣayo vanagahanaṃ praviṣṭa: | sītā - (ātmagatam|) ayyauttavirahidāe bhaaṃ me ettha uppajjai | (āryaputravirahitāyā bhayaṃ me'trotpadyate|) | rāvaṇa: - (ātmagatam|) | māyayāpahate ..... | sītā - jāva uḍajaṃ pavisāmi| (gantumīhate) (yāvaduṭajaṃ praviśāmi|) | rāvaṇa: - (svarūpaṃ gṛhītvā|) sīte! tiṣṭha tiṣṭha | sītā - (sabhayam|) haṃ ko dāṇi aaṃ| (haṃ ka idānīmayam|) | rāvaṇa: - kiṃ na jānīṣe | yuddhe yena surā: sadānavagaṇā: śakrādayo nirjitā | dṛṣṭvā śūrpaṇakhāvirūpakaraṇaṃ śrutvā hatau bhrātarau | darpād durmatimaprameyabalinaṃ rāmaṃ vilobhya cchalai: | sa tvāṃ hartumanā viśālanayane! prāpto'smyahaṃ rāvaṇa: || 15–16 ||

Report an error

सीता - हं ळावणो णाम। (प्रतिष्ठते।) (हं रावणो नाम।) । रावण: - आ: रावणस्य चक्षुर्विषयमागता क्व यास्यसि । सीता - अय्यउत्त! परित्ताआहि परित्ताआहि। सोमित्ती! परित्ताआहि परित्ताआहि मं। (आर्यपुत्र! परित्रायस्व परित्रायस्व। सौमित्रे! परित्रायस्व । परित्रायस्व माम्।) । रावण: - सीते! श्रूयतां मत्पराक्रम: । भग्न: शक्र: कम्पितो वित्तनाथ: । कृष्ट: सोमो मर्दित: सूर्यपुत्र: । धिग् भो: स्वर्गं भीतदेवैर्निविष्टं । धन्या भूमिर्वर्तते यत्र सीता ॥ १७ ॥

sītā - haṃ l̤āvaṇo ṇāma| (pratiṣṭhate|) (haṃ rāvaṇo nāma|) | rāvaṇa: - ā: rāvaṇasya cakṣurviṣayamāgatā kva yāsyasi | sītā - ayyautta! parittāāhi parittāāhi| somittī! parittāāhi parittāāhi maṃ| (āryaputra! paritrāyasva paritrāyasva| saumitre! paritrāyasva | paritrāyasva mām|) | rāvaṇa: - sīte! śrūyatāṃ matparākrama: | bhagna: śakra: kampito vittanātha: | kṛṣṭa: somo mardita: sūryaputra: | dhig bho: svargaṃ bhītadevairniviṣṭaṃ | dhanyā bhūmirvartate yatra sītā || 17 ||

Report an error

सीता - अय्यउत्त! परित्ताआहि परिआहि। सोमित्ती! परित्ताआहि परित्ताआहि मं। (आर्यपुत्र! परित्रास्व परित्रायस्व। सौमित्रे! परित्रायस्व परित्रायस्व । माम्।) । रावण: - रामं वा शरणमुपेहि लक्ष्मणं वा । स्वर्गस्थं दशरथमेव वा नरेन्द्रम् । किं वा स्यात् कुपुरुषसंश्रितैर्वचोभि- । र्न व्याघ्रं मृगशिशव: प्रधर्षयन्ति ॥ १८ ॥

sītā - ayyautta! parittāāhi pariāhi| somittī! parittāāhi parittāāhi maṃ| (āryaputra! paritrāsva paritrāyasva| saumitre! paritrāyasva paritrāyasva | mām|) | rāvaṇa: - rāmaṃ vā śaraṇamupehi lakṣmaṇaṃ vā | svargasthaṃ daśarathameva vā narendram | kiṃ vā syāt kupuruṣasaṃśritairvacobhi- | rna vyāghraṃ mṛgaśiśava: pradharṣayanti || 18 ||

Report an error

सीता - अय्यउत्त! परित्तआहि परित्ताआहि। सोमित्ती! परित्ताआहि परिआहि मं । (आर्यपुत्र! परित्रायस्व परित्रायस्व। सौमित्रे! परित्रायस्व माम्।) । रावण:- विलपसि किमिदं विशालनेत्रे । विगणयमां च यथा तवार्यपुत्रम् । विपुलबलयुतो ममैष योद्धुं । ससुरगणोऽप्यसमर्थ एव राम: ॥ १९ ॥

sītā - ayyautta! parittaāhi parittāāhi| somittī! parittāāhi pariāhi maṃ | (āryaputra! paritrāyasva paritrāyasva| saumitre! paritrāyasva mām|) | rāvaṇa:- vilapasi kimidaṃ viśālanetre | vigaṇayamāṃ ca yathā tavāryaputram | vipulabalayuto mamaiṣa yoddhuṃ | sasuragaṇo'pyasamartha eva rāma: || 19 ||

Report an error

सीता - (सरोषं) सत्तो सि। (शप्तोऽसि।) । रावण: - हहह! अहो पतिब्रतायास्तेज: । योऽहमुत्पतितो वेगान्न दग्ध: सूर्यरश्मिभि: । अस्या: परिमितैर्दग्ध: शप्तोऽसीत्येभिरक्षरै: ॥ २० ॥

sītā - (saroṣaṃ) satto si| (śapto'si|) | rāvaṇa: - hahaha! aho patibratāyāsteja: | yo'hamutpatito vegānna dagdha: sūryaraśmibhi: | asyā: parimitairdagdha: śapto'sītyebhirakṣarai: || 20 ||

Report an error

सीता - अय्यउत्त ! परित्ताआहि परित्ताआहि । (आर्यपुत्र! परित्रायस्व परित्रायस्व।) । रावण: - (सीतां गृहीत्वा।) भो भो जनस्थानवासिनस्तपस्विन:! श्रृण्वन्तु श्रृण्वन्तु भवन्त: । बलादेष दशग्रीव: सीतामादाय गच्छति । क्षात्रधर्मे यदि स्निग्ध: कुर्याद् राम: पराक्रमम् ॥ २१ ॥

sītā - ayyautta ! parittāāhi parittāāhi | (āryaputra! paritrāyasva paritrāyasva|) | rāvaṇa: - (sītāṃ gṛhītvā|) bho bho janasthānavāsinastapasvina:! śrṛṇvantu śrṛṇvantu bhavanta: | balādeṣa daśagrīva: sītāmādāya gacchati | kṣātradharme yadi snigdha: kuryād rāma: parākramam || 21 ||

Report an error

सीता - अय्यउत्त! परित्ताआहि परित्ताआहि। (आर्यपुत्र! परित्रायस्व परित्रायस्व।) । रावण: - (परिक्रमन् विलोक्य।) अये स्वपक्षपवनोत्क्षेपक्षुभितवनषण्डश्चण्डचञ्चुरभिधावत्येष जटायु। आ: तिष्ठेदानीम् । मद्भुजाकृष्टनिÏस्त्रशकृत्तपक्षक्षतच्युतै: । रुधिरेराद्र्रगात्रं त्वां नयामि यमसादनम् ॥ २२ ॥

sītā - ayyautta! parittāāhi parittāāhi| (āryaputra! paritrāyasva paritrāyasva|) | rāvaṇa: - (parikraman vilokya|) aye svapakṣapavanotkṣepakṣubhitavanaṣaṇḍaścaṇḍacañcurabhidhāvatyeṣa jaṭāyu| ā: tiṣṭhedānīm | madbhujākṛṣṭaniÏstraśakṛttapakṣakṣatacyutai: | rudhirerādrragātraṃ tvāṃ nayāmi yamasādanam || 22 ||

Report an error

Illustration: Verse & Place (Project-owned).