Skip to content

Rajamartanda 4.20

एकसमये चोभयानवधारणम् ॥ २० ॥ अर्थस्य संवित्तिरिदंतया व्यवहारयोग्यतापादनमयमर्थः सुखहेतुर्दुःखहेतुर्वेति। बुद्धेश्च संविदहमित्येवमाकारेण सुखदुःखरूपतया व्यवहारक्षमतापादनम्। एवं विधं च व्यापारद्वयमर्थप्रत्यक्षताकाले न युगपत्कर्तुं शक्यं विरोधात् न हि विरुद्धयोर्व्यापारयोर्युगपत्संभवोऽस्ति। अतः एकस्मिन्काल उभयस्य स्वरूपस्यार्थस्य चावधारयितुमशक्यत्वान्न चित्तं स्वप्रकाशमित्युक्तं भवति। किं चैवंविधव्यापारद्वयनिष्पाद्यस्य फलद्वयस्यासंवेदनाद्बहिर्मुखतयैवार्थनिष्ठत्वेन चित्तस्य संवेदनार्थनिष्ठमेव फलं न स्वनिष्ठमित्यर्थः। ननु मा भूद्बुद्धेः स्वयं ग्रहणं बुद्ध्यन्तरेण भविष्यतीत्याशङ्क्याऽऽह – ॥ २० ॥

ekasamaye cobhayānavadhāraṇam || 20 || arthasya saṃvittiridaṃtayā vyavahārayogyatāpādanamayamarthaḥ sukhaheturduḥkhaheturveti| buddheśca saṃvidahamityevamākāreṇa sukhaduḥkharūpatayā vyavahārakṣamatāpādanam| evaṃ vidhaṃ ca vyāpāradvayamarthapratyakṣatākāle na yugapatkartuṃ śakyaṃ virodhāt na hi viruddhayorvyāpārayoryugapatsaṃbhavo'sti| ataḥ ekasminkāla ubhayasya svarūpasyārthasya cāvadhārayitumaśakyatvānna cittaṃ svaprakāśamityuktaṃ bhavati| kiṃ caivaṃvidhavyāpāradvayaniṣpādyasya phaladvayasyāsaṃvedanādbahirmukhatayaivārthaniṣṭhatvena cittasya saṃvedanārthaniṣṭhameva phalaṃ na svaniṣṭhamityarthaḥ| nanu mā bhūdbuddheḥ svayaṃ grahaṇaṃ buddhyantareṇa bhaviṣyatītyāśaṅkyā''ha – || 20 ||

Report an error