“జెచ్చెర నీవు గిష్కింధకుఁబోయి యచ్చట వాలితో నని చేయుచుండు.
“jeccera nīvu giṣkiṃdhakum̐bōyi yaccaṭa vālitō nani cēyucuṃḍu.
కిష్కింధాకాండము · వాలిసుగ్రీవుల ద్వంద్వయుద్ధము · కిష్కింధాకాండము · వాలిసుగ్రీవుల ద్వంద్వయుద్ధము
kiṣkiṃdhākāṃḍamu · vālisugrīvula dvaṃdvayuddhamu
Kishkindha Kanda, section 5: the complete selected Telugu original, with ISO 15919 transliteration.
63 passagesTelugu with transliteration
“జెచ్చెర నీవు గిష్కింధకుఁబోయి యచ్చట వాలితో నని చేయుచుండు.
“jeccera nīvu giṣkiṃdhakum̐bōyi yaccaṭa vālitō nani cēyucuṃḍu.
మవలీల నొకకోల నా వాలిఁజంపి ప్రవిమలకపిరాజ్యపదము నీ కిత్తు.
mavalīla nokakōla nā vālim̐jaṃpi pravimalakapirājyapadamu nī kittu.
వెఱవక సుగ్రీవ! వేగపొ.”మ్మనిన నఱలేనికడఁకతో నప్పు డుప్పొంగి
veṟavaka sugrīva! vēgapo.”mmanina naṟalēnikaḍam̐katō nappu ḍuppoṃgi
నలుఁడు నీలుఁడు నంజనాతనూభవుఁడు బలియుఁడు తారుండు బలసి తో నడవ
nalum̐ḍu nīlum̐ḍu naṃjanātanūbhavum̐ḍu baliyum̐ḍu tāruṃḍu balasi tō naḍava
నాజికి సన్నద్ధుఁడై బల్మి మెఱసి రాజిల్లి వెనుక రా రామలక్ష్మణులు
nājiki sannaddhum̐ḍai balmi meṟasi rājilli venuka rā rāmalakṣmaṇulu
(వచ్చి కిష్కింధ కివ్వలనున్న వనము సొచ్చి గూఢముగ నచ్చోఁదన్నుఁబనుప)
(vacci kiṣkiṃdha kivvalanunna vanamu socci gūḍhamuga naccōm̐dannum̐banupa)
వడిఁబోయి కిష్కింధవాకిట నిలిచి యడరి సుగ్రీవుఁడుదగ్రుఁడై యార్చి
vaḍim̐bōyi kiṣkiṃdhavākiṭa nilici yaḍari sugrīvum̐ḍudagrum̐ḍai yārci
తడయక తనతోడఁదగిలి పోరాడ వడి నేఁగుదెమ్మని వాలిఁబిల్చుటయుఁ
taḍayaka tanatōḍam̐dagili pōrāḍa vaḍi nēm̐gudemmani vālim̐bilcuṭayum̐
గరిబృంహితంబు లాకర్ణించి పెలుచఁ గరివైరి కోపించుకరణిఁగోపించి
garibr̥ṃhitaṃbu lākarṇiṃci pelucam̐ garivairi kōpiṃcukaraṇim̐gōpiṃci
శితికంఠచరణరాజీవాలి వాల కృతబంధరావణగ్రీవాలి యైన
śitikaṃṭhacaraṇarājīvāli vāla kr̥tabaṃdharāvaṇagrīvāli yaina
వాలి సుగ్రీవుని వడి వచ్చి తాఁక వాలిసుగ్రీవు లవక్రవిక్రములు
vāli sugrīvuni vaḍi vacci tām̐ka vālisugrīvu lavakravikramulu
సమరూప సమకోప సమజవాటోప సమసుప్రతాపులై జానుజంఘోరు
samarūpa samakōpa samajavāṭōpa samasupratāpulai jānujaṃghōru
జత్రు వక్షోనాభి జఘనదేశములు చిత్రవైఖరి నొంచి చించి చెండాడి
jatru vakṣōnābhi jaghanadēśamulu citravaikhari noṃci ciṃci ceṃḍāḍi
చెలరేఁగి పూర్వపశ్చిమసముద్రములు బలువిడిఁబోరాడు భంగిఁబోరాడ
celarēm̐gi pūrvapaścimasamudramulu baluviḍim̐bōrāḍu bhaṃgim̐bōrāḍa
నా యెడ ధృతి రాముఁడమ్ము సంధించి యేయ నుద్యోగించి యిరువురఁజూచి
nā yeḍa dhr̥ti rāmum̐ḍammu saṃdhiṃci yēya nudyōgiṃci yiruvuram̐jūci
వదనముల్, రదనముల్ ,వాలముల్ ,బాహు లుదరంబు, లధరంబు, లూరులు, బరులు
vadanamul, radanamul ,vālamul ,bāhu ludaraṃbu, ladharaṃbu, lūrulu, barulu
కక్షముల్, వక్షముల్, కాళ్లును, వ్రేళ్లు, వీక్షలు, శిక్షలు, వేషభాషలును,
kakṣamul, vakṣamul, kāḷlunu, vrēḷlu, vīkṣalu, śikṣalu, vēṣabhāṣalunu,
జెక్కులు, ముక్కులు, శిరము, లంసములు ప్రక్కలు, పిక్కలు, పాదయుగ్మములు,
jekkulu, mukkulu, śiramu, laṃsamulu prakkalu, pikkalu, pādayugmamulu,
కర్ణముల్, వర్ణముల్, గళము లంగములు నిర్ణయింపఁగ నొక్కనెఱియైనఁజూచి
karṇamul, varṇamul, gaḷamu laṃgamulu nirṇayiṃpam̐ga nokkaneṟiyainam̐jūci
యే తెఱంగునఁజూడ నిరువురియందు నీతఁడు సుగ్రీవుఁ, డీతఁడు వాలి,
yē teṟaṃgunam̐jūḍa niruvuriyaṃdu nītam̐ḍu sugrīvum̐, ḍītam̐ḍu vāli,
యని యేర్పఱించుట కలవి గాకున్నఁ దనలోన వెఱఁగంది దశరథాత్మజుఁడు
yani yērpaṟiṃcuṭa kalavi gākunnam̐ danalōna veṟam̐gaṃdi daśarathātmajum̐ḍu
“ఎడపక యేసిన నీ యమ్ముచేతఁ దొడిఁబడ నెవ్వఁడు ద్రుంగునో!”యనుచు
“eḍapaka yēsina nī yammucētam̐ doḍim̐baḍa nevvam̐ḍu druṃgunō!”yanucu
నమ్ము వేయకయుండె; నంత, సుగ్రీవుఁ డిమ్మెయిఁగడు డస్సి యేపెల్లఁబొలిసి
nammu vēyakayuṃḍe; naṃta, sugrīvum̐ ḍimmeyim̐gaḍu ḍassi yēpellam̐bolisi
వలఁతియై పోరాడి వాలికి నోడి బలమేది యాతని బలుముష్టిహతుల
valam̐tiyai pōrāḍi vāliki nōḍi balamēdi yātani balumuṣṭihatula
గుల్లలతిత్తియై కుట్టూర్పు లెసగఁ “జెల్లఁబో నేనేల శ్రీరాము నమ్మి
gullalatittiyai kuṭṭūrpu lesagam̐ “jellam̐bō nēnēla śrīrāmu nammi
వచ్చితిఁ? బదివేలు వచ్చెఁ; జాల్చాలు వచ్చినత్రోవఁబోవఁగవలె.”ననుచు
vaccitim̐? badivēlu vaccem̐; jālcālu vaccinatrōvam̐bōvam̐gavale.”nanucu
మెలకువ చెడితోఁక మెడమీఁద వైచి సొలసి నల్గడలఁజూచుచుఁబాఱిపోయి
melakuva ceḍitōm̐ka meḍamīm̐da vaici solasi nalgaḍalam̐jūcucum̐bāṟipōyi
తన ఋశ్యమూకంబు తడయక యెక్కి తనమది శోకించుతఱి రాముఁడరుగ
tana r̥śyamūkaṃbu taḍayaka yekki tanamadi śōkiṃcutaṟi rāmum̐ḍaruga
నలఘువిక్రమధాముఁడగు రాముతోడఁ దలవాంచికొని యర్కతనయుఁడిట్లనియె:
nalaghuvikramadhāmum̐ḍagu rāmutōḍam̐ dalavāṃcikoni yarkatanayum̐ḍiṭlaniye:
“వసుధేశ! నిను నమ్మి వాలితోఁదొడరి యసమానబలరూఢి నడరి పోరాడ
“vasudhēśa! ninu nammi vālitōm̐doḍari yasamānabalarūḍhi naḍari pōrāḍa
నన్నుపేక్షించితి; ననుఁగావవైతి; మిన్నకచూచితి; మేకొనవైతి.
nannupēkṣiṃciti; nanum̐gāvavaiti; minnakacūciti; mēkonavaiti.
జగతిపై సూర్యవంశంబునఁబుట్టి తగునయ్య! యిట్టియధర్మంబు సేయ?
jagatipai sūryavaṃśaṃbunam̐buṭṭi tagunayya! yiṭṭiyadharmaṃbu sēya?
దేవ! నీసత్యంబు తేజంబు నమ్మి యే వాలిఁదొడరితి; నింతియె కాని
dēva! nīsatyaṃbu tējaṃbu nammi yē vālim̐doḍariti; niṃtiye kāni
యతఁడేడ? నేనేడ? యాహవంబేడ? బ్రతికివచ్చుట యేడ? భావించి చూడ
yatam̐ḍēḍa? nēnēḍa? yāhavaṃbēḍa? bratikivaccuṭa yēḍa? bhāviṃci cūḍa
నేమిభాగ్యముననో యెప్పటియట్ల రామ! యీ పర్వతాగ్రము చేరఁగలిగెఁ!
nēmibhāgyamunanō yeppaṭiyaṭla rāma! yī parvatāgramu cēram̐galigem̐!
బగతునిచే భంగపాటు, నీ రీతి నగుఁబాటు, నొదవె నిన్ నమ్మినకతన.
bagatunicē bhaṃgapāṭu, nī rīti nagum̐bāṭu, nodave nin namminakatana.
దగవును గృపయును ధైర్యంబు శక్తి మిగుల నీ యెడఁజూచి మెచ్చి నమ్మితిని
dagavunu gr̥payunu dhairyaṃbu śakti migula nī yeḍam̐jūci mecci nammitini
అనవుడు:“సుగ్రీవ! యాత్మలో నింత యనుమానపడ నేల? యకట! నావలనఁ
anavuḍu:“sugrīva! yātmalō niṃta yanumānapaḍa nēla? yakaṭa! nāvalanam̐
దప్పులేశము లేదు; దాయకు నిన్ను నొప్పగింతునె? విను, మొకమాట దెలియ:
dappulēśamu lēdu; dāyaku ninnu noppagiṃtune? vinu, mokamāṭa deliya:
విశ్వమోహనరూపవిఖ్యాతులైన యశ్వినీతనయులయట్ల యేపట్ల
viśvamōhanarūpavikhyātulaina yaśvinītanayulayaṭla yēpaṭla
వరరూప రేఖలు వాలికి నీకు బెరసి సమంబైన భేదింపరాక
vararūpa rēkhalu vāliki nīku berasi samaṃbaina bhēdiṃparāka
యే నేయ వెఱచితి; నిది యమోఘంబు గాన నీ విది కీడుగాఁజూడవలదు.
yē nēya veṟaciti; nidi yamōghaṃbu gāna nī vidi kīḍugām̐jūḍavaladu.
కరమొప్పనింక నీ గజపుష్పమాల ధరియించి పోయి యుద్ధము సేయుచుండు.
karamoppaniṃka nī gajapuṣpamāla dhariyiṃci pōyi yuddhamu sēyucuṃḍu.
బెదరకు వాలిఁజంపెద; నిశ్చయింపు; కదలుము కిష్కింధకడకు నీవనుచు
bedaraku vālim̐jaṃpeda; niścayiṃpu; kadalumu kiṣkiṃdhakaḍaku nīvanucu
గాదిలితమ్ముచే గజపుష్పమాల యాదటఁదెప్పించి యతనికంఠమునఁ
gādilitammucē gajapuṣpamāla yādaṭam̐deppiṃci yatanikaṃṭhamunam̐
జొక్కంబుగాఁ జేర్ప సుగ్రీవుఁడొప్పెఁ జుక్కలు పెనఁగొన్న శుభ్రాంశుఁడనగ
jokkaṃbugām̐ jērpa sugrīvum̐ḍoppem̐ jukkalu penam̐gonna śubhrāṃśum̐ḍanaga
సరిబలాకలతోడి సంధ్యాభ్ర మనఁగ శరదంబుదముతోడి స్వర్ణాద్రి యనఁగ.
saribalākalatōḍi saṃdhyābhra manam̐ga śaradaṃbudamutōḍi svarṇādri yanam̐ga.
నంతఁగాకుత్స్థుండు ననుజుండుఁదాను సంతసంబున యుద్ధసన్నద్ధులగుచు
naṃtam̐gākutsthuṃḍu nanujuṃḍum̐dānu saṃtasaṃbuna yuddhasannaddhulagucu
నలనీల తారాంజనాతనూభవులు గెలఁకులఁగొల్వ సుగ్రీవుఁదోడ్కొనుచు
nalanīla tārāṃjanātanūbhavulu gelam̐kulam̐golva sugrīvum̐dōḍkonucu
నదులు పూఁబొదలు పున్నాగనారంగ కదళికాసహకార కాంతారములును
nadulu pūm̐bodalu punnāganāraṃga kadaḷikāsahakāra kāṃtāramulunu
భాసురకైరవ పద్మ కహ్లార వాసితబహుసరోవర విశేషములుఁ
bhāsurakairava padma kahlāra vāsitabahusarōvara viśēṣamulum̐
గాసర కేసరికరివరాహములు నాసక్తిఁగనుఁగొంచు నటపోయిపోయి
gāsara kēsarikarivarāhamulu nāsaktim̐ganum̐goṃcu naṭapōyipōyi
దీప్తవైశ్వానర తేజులై యొప్పు సప్తజనాహ్వయసంయమీశ్వరుల
dīptavaiśvānara tējulai yoppu saptajanāhvayasaṃyamīśvarula
యాశ్రమంబీక్షించి యామహత్త్వంబు సుశ్రావ్యముగ వించు సుగ్రీవుచేత
yāśramaṃbīkṣiṃci yāmahattvaṃbu suśrāvyamuga viṃcu sugrīvucēta
బలశాలియగు వాలి పాలింప సిరుల విలసిల్లు కిష్కింధ వీక్షించి విభుఁడు:
balaśāliyagu vāli pāliṃpa sirula vilasillu kiṣkiṃdha vīkṣiṃci vibhum̐ḍu:
“తొల్లిటిచందాన దుర మొనరింప బల్లిదుండగువాలిఁబరిమార్తు.”ననుచుఁ
“tolliṭicaṃdāna dura monariṃpa balliduṃḍaguvālim̐barimārtu.”nanucum̐
గృతమతి నంత సుగ్రీవు మన్నించి యతనిఁ “బొ”మ్మని పంచి యా సమీపమున
gr̥tamati naṃta sugrīvu manniṃci yatanim̐ “bo”mmani paṃci yā samīpamuna
ననుజుఁడు సౌమిత్రి యట చేరియుండ మనుజేశుఁడొక మ్రానిమాటున నుండె.
nanujum̐ḍu saumitri yaṭa cēriyuṃḍa manujēśum̐ḍoka mrānimāṭuna nuṃḍe.
నహిమాంశునందనుండంతఁగిష్కింధ గుహలెల్ల భేదిల్ల ఘోషించి యార్చి
nahimāṃśunaṃdanuṃḍaṃtam̐giṣkiṃdha guhalella bhēdilla ghōṣiṃci yārci
తనతోడ యుద్ధంబు దగఁజేయ నింద్ర తనయుఁబిల్చుటయు నెంతయు బిట్టు గినిసి:
tanatōḍa yuddhaṃbu dagam̐jēya niṃdra tanayum̐bilcuṭayu neṃtayu biṭṭu ginisi:
“మానక వీఁడొక్కమగవాఁడువోలెఁ బూనినభుజశక్తిఁబొంగుచున్నాఁడు.
“mānaka vīm̐ḍokkamagavām̐ḍuvōlem̐ būninabhujaśaktim̐boṃgucunnām̐ḍu.
వీని సైరించుట వెరవుగా; దింక వీనిఁజంపెద.” నంచు వెస నిశ్చయించి
vīni sairiṃcuṭa veravugā; diṃka vīnim̐jaṃpeda.” naṃcu vesa niścayiṃci
యతి సత్త్వభుజశాలియగు వాలి వెడలఁ బతిఁజూచి వెస నడ్డపడి తార వలికె:
yati sattvabhujaśāliyagu vāli veḍalam̐ batim̐jūci vesa naḍḍapaḍi tāra valike:
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).