अथवा न शक्यं मनो जेतुम्। चिन्तयिष्याम्येनाम्। अहो सर्वेषां स्त्रीगुणानामेकत्र समवायः। (चिन्ताभिभूत उपविशति) ।
(ततः प्रविशति धात्री नलिनिका च।) ।
धात्री - (सवितर्कम्) अहो सङ्कडदा कय्यस्स। जइ एवं करीअदि, राअउळं दूसितं होइ। जदि ण करीअदि, अवस्सं सा विवज्जइ। मए ।
अणेएहि उवाएहि विआरिदं च। मम वि सा, अज्ज वि प्रच्छादेदि। अहन किं ताए पच्छादिदं। सा तदप्पहुदि सुमणावण्णअं णेच्छदि, ।
आहारं णाभिळसदि, ण रमदि गोट्ठीजणेण, दिग्घं णिस्ससदि, असम्बद्धं कहेदि, कहिदं ण जाणादि, गूढं हसदि, विवित्ते रोदिदि, ।
रोअं अवदिसदि, तणुआ होदि, पण्डुभावं गच्छदि। एकं पि तहिं अच्छरिअं। एवं विधेहि अवत्थाविसेसेहि अत्तणो ळज्जाए भएण ।
कुळमाणेण बाळभावेण अ एकस्सा वि किञ्चिण मन्तदि। (अहो सङ्कटता कार्यस्य। यद्येवं क्रियते, राजकुलं दूषितं भवति ।
यदि न क्रियतेऽवश्यं सा विपद्यते। मयानेकैरुपायैर्विचारितं च। ममापि साद्यापि प्रच्छादयति। अथवा किं तया प्रच्छादितम्। सा ।
तदा प्रभृति सुमनोवर्णकं नेच्छति, आहारं नाभिलषति, न रमते गोष्ठीजनेन, दीर्घं निःश्वसिति, असम्बद्धं कथयति, कथितं न ।
जानाति, गूढं हसति, विविक्ते रोदिति, रोगमपदिशति, तन्वी भवति, पाण्डुभावं गच्छति। एकमपि तत्राश्चर्यम्। एवंविधैरवस्थाविशेषैरात्मनो ।
लज्जया भयेन कुलमानेन बालभावेन च एकस्या अपि किञ्चिन्न मन्त्रयते।) ।
नलिनिकाः - किस्स ण मन्तेदि। मम सव्वं कहेदि। (कस्मान्न मन्त्रयते। मम सर्वं कथयति।) ।
धात्री - हळा! जाणामि दे अभिप्पाअं, अवत्थं जाणिअ सव्वाहा इमं एदेण जोजेहि त्ति। (हळा! जानामि तेऽभिप्रायम्, अवस्थां ज्ञात्वा ।
सर्वथेमामेतेन योजयेति।) ।
नलिनिका - किंणुखु ईदिसो तादिसेहि गुणविसेसेहि अकुळीणो भवे (किन्नु खल्वीदृशस्तादृशैर्गुणविशेषैरकुलीनो भवेत्।) ।
धात्री - तहिं च सन्देहो। सुदं च मए भट्ठिणीए समीवे अमच्चेहि किळ भणिदं - ण सो तादिसो दुक्खुळजो त्ति। अत्ताणं केण वि कारणेण ।
पच्छादेदि त्ति। (तत्र च सन्देहः। श्रुतं च मया भट्टिन्याः समीपेऽमात्यैः किल भणित - न स तादृशः दुष्कुलज इति। आत्मानं13 ।
केनापि कारणेन प्रच्छादयतीति।) ।
नलिनिका - कोणुखु भवे। (को नु खलु भवेत्।) ।
धात्री - जदि सो सन्देहो णत्थि, को अण्णो अदिरित्तगुणो जामादुओ भवे। (यदि स सन्देहो नास्ति, कोऽन्योऽतिरिक्तगुणो जामाता भवेत्) ।
(नेपथ्ये) ।
यदि च विभवरूपज्ञानसत्त्वादयः स्यु- ।
र्न तु कुलविकलानां वर्तते वृत्तशुद्धिः ।
ध्रुवमिह कुलमस्य श्रोष्यसि प्राप्तकाले ।
त्यज कुलगतशङ्कां साध्यतां स्वन्तमेतत् ॥ ५ ॥
athavā na śakyaṃ mano jetum| cintayiṣyāmyenām| aho sarveṣāṃ strīguṇānāmekatra samavāyaḥ| (cintābhibhūta upaviśati) |
(tataḥ praviśati dhātrī nalinikā ca|) |
dhātrī - (savitarkam) aho saṅkaḍadā kayyassa| jai evaṃ karīadi, rāaul̤aṃ dūsitaṃ hoi| jadi ṇa karīadi, avassaṃ sā vivajjai| mae |
aṇeehi uvāehi viāridaṃ ca| mama vi sā, ajja vi pracchādedi| ahana kiṃ tāe pacchādidaṃ| sā tadappahudi sumaṇāvaṇṇaaṃ ṇecchadi, |
āhāraṃ ṇābhil̤asadi, ṇa ramadi goṭṭhījaṇeṇa, digghaṃ ṇissasadi, asambaddhaṃ kahedi, kahidaṃ ṇa jāṇādi, gūḍhaṃ hasadi, vivitte rodidi, |
roaṃ avadisadi, taṇuā hodi, paṇḍubhāvaṃ gacchadi| ekaṃ pi tahiṃ acchariaṃ| evaṃ vidhehi avatthāvisesehi attaṇo l̤ajjāe bhaeṇa |
kul̤amāṇeṇa bāl̤abhāveṇa a ekassā vi kiñciṇa mantadi| (aho saṅkaṭatā kāryasya| yadyevaṃ kriyate, rājakulaṃ dūṣitaṃ bhavati |
yadi na kriyate'vaśyaṃ sā vipadyate| mayānekairupāyairvicāritaṃ ca| mamāpi sādyāpi pracchādayati| athavā kiṃ tayā pracchāditam| sā |
tadā prabhṛti sumanovarṇakaṃ necchati, āhāraṃ nābhilaṣati, na ramate goṣṭhījanena, dīrghaṃ niḥśvasiti, asambaddhaṃ kathayati, kathitaṃ na |
jānāti, gūḍhaṃ hasati, vivikte roditi, rogamapadiśati, tanvī bhavati, pāṇḍubhāvaṃ gacchati| ekamapi tatrāścaryam| evaṃvidhairavasthāviśeṣairātmano |
lajjayā bhayena kulamānena bālabhāvena ca ekasyā api kiñcinna mantrayate|) |
nalinikāḥ - kissa ṇa mantedi| mama savvaṃ kahedi| (kasmānna mantrayate| mama sarvaṃ kathayati|) |
dhātrī - hal̤ā! jāṇāmi de abhippāaṃ, avatthaṃ jāṇia savvāhā imaṃ edeṇa jojehi tti| (hal̤ā! jānāmi te'bhiprāyam, avasthāṃ jñātvā |
sarvathemāmetena yojayeti|) |
nalinikā - kiṃṇukhu īdiso tādisehi guṇavisesehi akul̤īṇo bhave (kinnu khalvīdṛśastādṛśairguṇaviśeṣairakulīno bhavet|) |
dhātrī - tahiṃ ca sandeho| sudaṃ ca mae bhaṭṭhiṇīe samīve amaccehi kil̤a bhaṇidaṃ - ṇa so tādiso dukkhul̤ajo tti| attāṇaṃ keṇa vi kāraṇeṇa |
pacchādedi tti| (tatra ca sandehaḥ| śrutaṃ ca mayā bhaṭṭinyāḥ samīpe'mātyaiḥ kila bhaṇita - na sa tādṛśaḥ duṣkulaja iti| ātmānaṃ13 |
kenāpi kāraṇena pracchādayatīti|) |
nalinikā - koṇukhu bhave| (ko nu khalu bhavet|) |
dhātrī - jadi so sandeho ṇatthi, ko aṇṇo adirittaguṇo jāmāduo bhave| (yadi sa sandeho nāsti, ko'nyo'tiriktaguṇo jāmātā bhavet) |
(nepathye) |
yadi ca vibhavarūpajñānasattvādayaḥ syu- |
rna tu kulavikalānāṃ vartate vṛttaśuddhiḥ |
dhruvamiha kulamasya śroṣyasi prāptakāle |
tyaja kulagataśaṅkāṃ sādhyatāṃ svantametat || 5 ||