साउली सरिसीच असे । परी असे हें नेणिजे जैसें । स्त्रियेचें तैसें । लोलुप्य नाहीं ॥ ५९६ ॥
sāulī sarisīca ase | parī ase heṃ neṇije jaiseṃ | striyeceṃ taiseṃ | lolupya nāhīṃ || 596 ||
अध्याय १३
Part 3 of 4: verses 577–864 of 1,151Marathi with transliteration
साउली सरिसीच असे । परी असे हें नेणिजे जैसें । स्त्रियेचें तैसें । लोलुप्य नाहीं ॥ ५९६ ॥
sāulī sarisīca ase | parī ase heṃ neṇije jaiseṃ | striyeceṃ taiseṃ | lolupya nāhīṃ || 596 ||
आणि प्रजा जे जाली । तियें वस्ती कीर आलीं । कां गोरुवें बैसलीं । रुखातळीं ॥ ५९७ ॥
āṇi prajā je jālī | tiyeṃ vastī kīra ālīṃ | kāṃ goruveṃ baisalīṃ | rukhātal̤īṃ || 597 ||
जो संपत्तीमाजी असतां । ऐसा गमे पंडुसुता । जैसा कां वाटे जातां । साक्षी ठेविला ॥ ५९८ ॥
jo saṃpattīmājī asatāṃ | aisā game paṃḍusutā | jaisā kāṃ vāṭe jātāṃ | sākṣī ṭhevilā || 598 ||
किंबहुना पुंसा । पांजरियामाजीं जैसा । वेदाज्ञेसी तैसा । बिहूनि असे ॥ ५९९ ॥
kiṃbahunā puṃsā | pāṃjariyāmājīṃ jaisā | vedājñesī taisā | bihūni ase || 599 ||
एऱ्हवीं दारागृहपुत्रीं । नाहीं जया मैत्री । तो जाण पां धात्री । ज्ञानासि गा ॥ ६०० ॥
eṟhavīṃ dārāgṛhaputrīṃ | nāhīṃ jayā maitrī | to jāṇa pāṃ dhātrī | jñānāsi gā || 600 ||
महासिंधू जैसे । ग्रीष्मवर्षीं सरिसे । इष्टानिष्ट तैसें । जयाच्या ठायीं ॥ ६०१ ॥
mahāsiṃdhū jaise | grīṣmavarṣīṃ sarise | iṣṭāniṣṭa taiseṃ | jayācyā ṭhāyīṃ || 601 ||
कां तिन्ही काळ होतां । त्रिधा नव्हे सविता । तैसा सुखदुःखीं चित्ता । भेदु नाहीं ॥ ६०२ ॥
kāṃ tinhī kāl̤a hotāṃ | tridhā navhe savitā | taisā sukhaduḥkhīṃ cittā | bhedu nāhīṃ || 602 ||
जेथ नभाचेनि पाडें । समत्वा उणें न पडे । तेथ ज्ञान रोकडें । वोळख तूं ॥ ६०३ ॥
jetha nabhāceni pāḍeṃ | samatvā uṇeṃ na paḍe | tetha jñāna rokaḍeṃ | vol̤akha tūṃ || 603 ||
आणि मीवांचूनि कांहीं । आणिक गोमटें नाहीं । ऐसा निश्चयोचि तिहीं । जयाचा केला ॥ ६०४ ॥
āṇi mīvāṃcūni kāṃhīṃ | āṇika gomaṭeṃ nāhīṃ | aisā niścayoci tihīṃ | jayācā kelā || 604 ||
शरीर वाचा मानस । पियालीं कृतनिश्चयाचा कोश । एक मीवांचूनि वास । न पाहती आन ॥ ६०५ ॥
śarīra vācā mānasa | piyālīṃ kṛtaniścayācā kośa | eka mīvāṃcūni vāsa | na pāhatī āna || 605 ||
किंबहुना निकट निज । जयाचें जाहलें मज । तेणें आपणयां आम्हां सेज । एकी केली ॥ ६०६ ॥
kiṃbahunā nikaṭa nija | jayāceṃ jāhaleṃ maja | teṇeṃ āpaṇayāṃ āmhāṃ seja | ekī kelī || 606 ||
रिगतां वल्लभापुढें । नाहीं आंगीं जीवीं सांकडें । तिये कांतेचेनि पाडें । एकसरला जो ॥ ६०७ ॥
rigatāṃ vallabhāpuḍheṃ | nāhīṃ āṃgīṃ jīvīṃ sāṃkaḍeṃ | tiye kāṃteceni pāḍeṃ | ekasaralā jo || 607 ||
मिळोनि मिळतचि असे । समुद्रीं गंगाजळ जैसें । मी होऊनि मज तैसें । सर्वस्वें भजती ॥ ६०८ ॥
mil̤oni mil̤ataci ase | samudrīṃ gaṃgājal̤a jaiseṃ | mī hoūni maja taiseṃ | sarvasveṃ bhajatī || 608 ||
सूर्याच्या होण्यां होईजे । कां सूर्यासवेंचि जाइजे । हें विकलेपण साजे । प्रभेसि जेवीं ॥ ६०९ ॥
sūryācyā hoṇyāṃ hoīje | kāṃ sūryāsaveṃci jāije | heṃ vikalepaṇa sāje | prabhesi jevīṃ || 609 ||
पैं पाणियाचिये भूमिके । पाणी तळपे कौतुकें । ते लहरी म्हणती लौकिकें । एऱ्हवीं तें पाणी ॥ ६१० ॥
paiṃ pāṇiyāciye bhūmike | pāṇī tal̤ape kautukeṃ | te laharī mhaṇatī laukikeṃ | eṟhavīṃ teṃ pāṇī || 610 ||
जो अनन्यु यापरी । मी जाहलाहि मातें वरी । तोचि तो मूर्तधारी । ज्ञान पैं गा ॥ ६११ ॥
jo ananyu yāparī | mī jāhalāhi māteṃ varī | toci to mūrtadhārī | jñāna paiṃ gā || 611 ||
आणि तीर्थें धौतें तटें । तपोवनें चोखटें । आवडती कपाटें । वसवूं जया ॥ ६१२ ॥
āṇi tīrtheṃ dhauteṃ taṭeṃ | tapovaneṃ cokhaṭeṃ | āvaḍatī kapāṭeṃ | vasavūṃ jayā || 612 ||
शैलकक्षांचीं कुहरें । जळाशय परिसरें । अधिष्ठी जो आदरें । नगरा न ये ॥ ६१३ ॥
śailakakṣāṃcīṃ kuhareṃ | jal̤āśaya parisareṃ | adhiṣṭhī jo ādareṃ | nagarā na ye || 613 ||
बहु एकांतावरी प्रीति । जया जनपदाची खंती । जाण मनुष्याकारें मूर्ती । ज्ञानाची तो ॥ ६१४ ॥
bahu ekāṃtāvarī prīti | jayā janapadācī khaṃtī | jāṇa manuṣyākāreṃ mūrtī | jñānācī to || 614 ||
आणिकहि पुढती । चिन्हें गा सुमती । ज्ञानाचिये निरुती- । लागीं सांगों ॥ ६१५ ॥
āṇikahi puḍhatī | cinheṃ gā sumatī | jñānāciye nirutī- | lāgīṃ sāṃgoṃ || 615 ||
तरी परमात्मा ऐसें । जें एक वस्तु असे । तें जया दिसें । ज्ञानास्तव ॥ ६१६ ॥
tarī paramātmā aiseṃ | jeṃ eka vastu ase | teṃ jayā diseṃ | jñānāstava || 616 ||
तें एकवांचूनि आनें । जियें भवस्वर्गादि ज्ञानें । तें अज्ञान ऐसा मनें । निश्चयो केला ॥ ६१७ ॥
teṃ ekavāṃcūni āneṃ | jiyeṃ bhavasvargādi jñāneṃ | teṃ ajñāna aisā maneṃ | niścayo kelā || 617 ||
स्वर्गा जाणें हें सांडी । भवविषयीं कान झाडी । दे अध्यात्मज्ञानीं बुडी । सद्भावाची ॥ ६१८ ॥
svargā jāṇeṃ heṃ sāṃḍī | bhavaviṣayīṃ kāna jhāḍī | de adhyātmajñānīṃ buḍī | sadbhāvācī || 618 ||
भंगलिये वाटे । शोधूनिया अव्हांटे । निघिजे जेवीं नीटें । राजपंथें ॥ ६१९ ॥
bhaṃgaliye vāṭe | śodhūniyā avhāṃṭe | nighije jevīṃ nīṭeṃ | rājapaṃtheṃ || 619 ||
तैसें ज्ञानजातां करी । आघवेंचि एकीकडे सारी । मग मन बुद्धि मोहरी । अध्यात्मज्ञानीं ॥ ६२० ॥
taiseṃ jñānajātāṃ karī | āghaveṃci ekīkaḍe sārī | maga mana buddhi moharī | adhyātmajñānīṃ || 620 ||
म्हणे एक हेंचि आथी । येर जाणणें ते भ्रांती । ऐसी निकुरेंसी मती । मेरु होय ॥ ६२१ ॥
mhaṇe eka heṃci āthī | yera jāṇaṇeṃ te bhrāṃtī | aisī nikureṃsī matī | meru hoya || 621 ||
एवं निश्चयो जयाचा । द्वारीं आध्यात्मज्ञानाचा । ध्रुव देवो गगनींचा । तैसा राहिला ॥ ६२२ ॥
evaṃ niścayo jayācā | dvārīṃ ādhyātmajñānācā | dhruva devo gaganīṃcā | taisā rāhilā || 622 ||
तयाच्या ठायीं ज्ञान । या बोला नाहीं आन । जे ज्ञानीं बैसलें मन । तेव्हांचि तें तो मी ॥ ६२३ ॥
tayācyā ṭhāyīṃ jñāna | yā bolā nāhīṃ āna | je jñānīṃ baisaleṃ mana | tevhāṃci teṃ to mī || 623 ||
तरी बैसलेपणें जें होये । बैसतांचि बोलें न होये । तरी ज्ञाना तया आहे । सरिसा पाडु ॥ ६२४ ॥
tarī baisalepaṇeṃ jeṃ hoye | baisatāṃci boleṃ na hoye | tarī jñānā tayā āhe | sarisā pāḍu || 624 ||
आणि तत्त्वज्ञान निर्मळ । फळे जें एक फळ । तें ज्ञेयही वरी सरळ । दिठी जया ॥ ६२५ ॥
āṇi tattvajñāna nirmal̤a | phal̤e jeṃ eka phal̤a | teṃ jñeyahī varī saral̤a | diṭhī jayā || 625 ||
एऱ्हवीं बोधा आलेनि ज्ञानें । जरी ज्ञेय न दिसेचि मनें । तरी ज्ञानलाभुही न मने । जाहला सांता ॥ ६२६ ॥
eṟhavīṃ bodhā āleni jñāneṃ | jarī jñeya na diseci maneṃ | tarī jñānalābhuhī na mane | jāhalā sāṃtā || 626 ||
आंधळेनि हातीं दिवा । घेऊनि काय करावा ? । तैसा ज्ञाननिश्चयो आघवा । वायांचि जाय ॥ ६२७ ॥
āṃdhal̤eni hātīṃ divā | gheūni kāya karāvā ? | taisā jñānaniścayo āghavā | vāyāṃci jāya || 627 ||
जरि ज्ञानाचेनि प्रकाशें । परतत्त्वीं दिठी न पैसे । ते स्फूर्तीचि असे । अंध होऊनी ॥ ६२८ ॥
jari jñānāceni prakāśeṃ | paratattvīṃ diṭhī na paise | te sphūrtīci ase | aṃdha hoūnī || 628 ||
म्हणौनि ज्ञान जेतुलें दावीं । तेतुली वस्तुचि आघवी । तें देखे ऐशी व्हावी । बुद्धि चोख ॥ ६२९ ॥
mhaṇauni jñāna jetuleṃ dāvīṃ | tetulī vastuci āghavī | teṃ dekhe aiśī vhāvī | buddhi cokha || 629 ||
यालागीं ज्ञानें निर्दोखें । दाविलें ज्ञेय देखे । तैसेनि उन्मेखें । आथिला जो ॥ ६३० ॥
yālāgīṃ jñāneṃ nirdokheṃ | dāvileṃ jñeya dekhe | taiseni unmekheṃ | āthilā jo || 630 ||
जेवढी ज्ञानाची वृद्धी । तेवढीच जयाची बुद्धी । तो ज्ञान हे शब्दीं । करणें न लगे ॥ ६३१ ॥
jevaḍhī jñānācī vṛddhī | tevaḍhīca jayācī buddhī | to jñāna he śabdīṃ | karaṇeṃ na lage || 631 ||
पैं ज्ञानाचिये प्रभेसवें । जयाची मती ज्ञेयीं पावे । तो हातधरणिया शिवे । परतत्त्वातें ॥ ६३२ ॥
paiṃ jñānāciye prabhesaveṃ | jayācī matī jñeyīṃ pāve | to hātadharaṇiyā śive | paratattvāteṃ || 632 ||
तोचि ज्ञान हें बोलतां । विस्मो कवण पंडुसुता ? । काय सवितयातें सविता । म्हणावें असें ? ॥ ६३३ ॥
toci jñāna heṃ bolatāṃ | vismo kavaṇa paṃḍusutā ? | kāya savitayāteṃ savitā | mhaṇāveṃ aseṃ ? || 633 ||
तंव श्रोतें म्हणती असो । न सांगें तयाचा अतिसो । ग्रंथोक्ती तेथ आडसो । घालितोसी कां ? ॥ ६३४ ॥
taṃva śroteṃ mhaṇatī aso | na sāṃgeṃ tayācā atiso | graṃthoktī tetha āḍaso | ghālitosī kāṃ ? || 634 ||
तुझा हाचि आम्हां थोरु । वक्तृत्वाचा पाहुणेरु । जे ज्ञानविषो फारु । निरोपिला ॥ ६३५ ॥
tujhā hāci āmhāṃ thoru | vaktṛtvācā pāhuṇeru | je jñānaviṣo phāru | niropilā || 635 ||
रसु होआवा अतिमात्रु । हा घेतासि कविमंत्रु । तरी अवंतूनि शत्रु । करितोसि कां गा ? ॥ ६३६ ॥
rasu hoāvā atimātru | hā ghetāsi kavimaṃtru | tarī avaṃtūni śatru | karitosi kāṃ gā ? || 636 ||
ठायीं बैसतिये वेळे । जे रससोय घेऊनि पळे । तियेचा येरु वोडव मिळे । कोणा अर्था ? ॥ ६३७ ॥
ṭhāyīṃ baisatiye vel̤e | je rasasoya gheūni pal̤e | tiyecā yeru voḍava mil̤e | koṇā arthā ? || 637 ||
आघवाचि विषयीं भादी । परी सांजवणीं टेंकों नेदी । ते खुरतोडी नुसधी । पोषी कवण ? ॥ ६३८ ॥
āghavāci viṣayīṃ bhādī | parī sāṃjavaṇīṃ ṭeṃkoṃ nedī | te khuratoḍī nusadhī | poṣī kavaṇa ? || 638 ||
तैसी ज्ञानीं मती न फांके । येर जल्पती नेणों केतुकें । परि तें असो निकें । केलें तुवां ॥ ६३९ ॥
taisī jñānīṃ matī na phāṃke | yera jalpatī neṇoṃ ketukeṃ | pari teṃ aso nikeṃ | keleṃ tuvāṃ || 639 ||
जया ज्ञानलेशोद्देशें । कीजती योगादि सायासें । तें धणीचें आथी तुझिया ऐसें । निरूपण ॥ ६४० ॥
jayā jñānaleśoddeśeṃ | kījatī yogādi sāyāseṃ | teṃ dhaṇīceṃ āthī tujhiyā aiseṃ | nirūpaṇa || 640 ||
अमृताची सातवांकुडी । लागो कां अनुघडी । सुखाच्या दिवसकोडी । गणिजतु कां ॥ ६४१ ॥
amṛtācī sātavāṃkuḍī | lāgo kāṃ anughaḍī | sukhācyā divasakoḍī | gaṇijatu kāṃ || 641 ||
पूर्णचंद्रेंसीं राती । युग एक असोनि पहाती । तरी काय पाहात आहाती । चकोर ते ? ॥ ६४२ ॥
pūrṇacaṃdreṃsīṃ rātī | yuga eka asoni pahātī | tarī kāya pāhāta āhātī | cakora te ? || 642 ||
तैसें ज्ञानाचें बोलणें । आणि येणें रसाळपणें । आतां पुरे कोण म्हणे ? । आकर्णितां ॥ ६४३ ॥
taiseṃ jñānāceṃ bolaṇeṃ | āṇi yeṇeṃ rasāl̤apaṇeṃ | ātāṃ pure koṇa mhaṇe ? | ākarṇitāṃ || 643 ||
आणि सभाग्यु पाहुणा ये । सुभगाचि वाढती होये । तैं सरों नेणें रससोये । ऐसें आथी ॥ ६४४ ॥
āṇi sabhāgyu pāhuṇā ye | subhagāci vāḍhatī hoye | taiṃ saroṃ neṇeṃ rasasoye | aiseṃ āthī || 644 ||
तैसा जाहला प्रसंगु । जे ज्ञानीं आम्हांसि लागु । आणि तुजही अनुरागु । आथि तेथ ॥ ६४५ ॥
taisā jāhalā prasaṃgu | je jñānīṃ āmhāṃsi lāgu | āṇi tujahī anurāgu | āthi tetha || 645 ||
म्हणौनि यया वाखाणा- । पासीं से आली चौगुणा । ना म्हणों नयेसि देखणा ? । होसी ज्ञानी ॥ ६४६ ॥
mhaṇauni yayā vākhāṇā- | pāsīṃ se ālī cauguṇā | nā mhaṇoṃ nayesi dekhaṇā ? | hosī jñānī || 646 ||
तरी आतां ययावरी । प्रज्ञेच्या माजघरीं । पदें साच करीं । निरूपणीं ॥ ६४७ ॥
tarī ātāṃ yayāvarī | prajñecyā mājagharīṃ | padeṃ sāca karīṃ | nirūpaṇīṃ || 647 ||
या संतवाक्यासरिसें । म्हणितलें निवृत्तिदासें । माझेंही जी ऐसें । मनोगत ॥ ६४८ ॥
yā saṃtavākyāsariseṃ | mhaṇitaleṃ nivṛttidāseṃ | mājheṃhī jī aiseṃ | manogata || 648 ||
यावरी आतां तुम्हीं । आज्ञापिला स्वामी । तरी वायां वागू मी । वाढों नेदी ॥ ६४९ ॥
yāvarī ātāṃ tumhīṃ | ājñāpilā svāmī | tarī vāyāṃ vāgū mī | vāḍhoṃ nedī || 649 ||
एवं इयें अवधारा । ज्ञानलक्षणें अठरा । श्रीकृष्णें धनुर्धरा । निरूपिली ॥ ६५० ॥
evaṃ iyeṃ avadhārā | jñānalakṣaṇeṃ aṭharā | śrīkṛṣṇeṃ dhanurdharā | nirūpilī || 650 ||
मग म्हणें या नांवें । ज्ञान एथ जाणावें । हे स्वमत आणि आघवें । ज्ञानियेही म्हणती ॥ ६५१ ॥
maga mhaṇeṃ yā nāṃveṃ | jñāna etha jāṇāveṃ | he svamata āṇi āghaveṃ | jñāniyehī mhaṇatī || 651 ||
करतळावरी वाटोळा । डोलतु देखिजे आंवळा । तैसें ज्ञान आम्हीं डोळां । दाविलें तुज ॥ ६५२ ॥
karatal̤āvarī vāṭol̤ā | ḍolatu dekhije āṃval̤ā | taiseṃ jñāna āmhīṃ ḍol̤āṃ | dāvileṃ tuja || 652 ||
आतां धनंजया महामती । अज्ञान ऐसी वदंती । तेंही सांगों व्यक्ती । लक्षणेंसीं ॥ ६५३ ॥
ātāṃ dhanaṃjayā mahāmatī | ajñāna aisī vadaṃtī | teṃhī sāṃgoṃ vyaktī | lakṣaṇeṃsīṃ || 653 ||
एऱ्हवीं ज्ञान फुडें जालिया । अज्ञान जाणवे धनंजया । जें ज्ञान नव्हे तें अपैसया । अज्ञानचि ॥ ६५४ ॥
eṟhavīṃ jñāna phuḍeṃ jāliyā | ajñāna jāṇave dhanaṃjayā | jeṃ jñāna navhe teṃ apaisayā | ajñānaci || 654 ||
पाहें पां दिवसु आघवा सरे । मग रात्रीची वारी उरे । वांचूनि कांहीं तिसरें । नाहीं जेवीं ॥ ६५५ ॥
pāheṃ pāṃ divasu āghavā sare | maga rātrīcī vārī ure | vāṃcūni kāṃhīṃ tisareṃ | nāhīṃ jevīṃ || 655 ||
तैसें ज्ञान जेथ नाहीं । तेंचि अज्ञान पाहीं । तरी सांगों कांहीं कांहीं । चिन्हें तियें ॥ ६५६ ॥
taiseṃ jñāna jetha nāhīṃ | teṃci ajñāna pāhīṃ | tarī sāṃgoṃ kāṃhīṃ kāṃhīṃ | cinheṃ tiyeṃ || 656 ||
तरी संभावने जिये । जो मानाची वाट पाहे । सत्कारें होये । तोषु जया ॥ ६५७ ॥
tarī saṃbhāvane jiye | jo mānācī vāṭa pāhe | satkāreṃ hoye | toṣu jayā || 657 ||
गर्वें पर्वताचीं शिखरें । तैसा महत्त्वावरूनि नुतरे । तयाचिया ठायीं पुरे । अज्ञान आहे ॥ ६५८ ॥
garveṃ parvatācīṃ śikhareṃ | taisā mahattvāvarūni nutare | tayāciyā ṭhāyīṃ pure | ajñāna āhe || 658 ||
आणि स्वधर्माची मांगळी । बांधे वाचेच्या पिंपळीं । उभिला जैसा देउळीं । जाणोनि कुंचा ॥ ६५९ ॥
āṇi svadharmācī māṃgal̤ī | bāṃdhe vācecyā piṃpal̤īṃ | ubhilā jaisā deul̤īṃ | jāṇoni kuṃcā || 659 ||
घाली विद्येचा पसारा । सूये सुकृताचा डांगोरा । करी तेतुलें मोहरा । स्फीतीचिया ॥ ६६० ॥
ghālī vidyecā pasārā | sūye sukṛtācā ḍāṃgorā | karī tetuleṃ moharā | sphītīciyā || 660 ||
आंग वरिवरी चर्ची । जनातें अभ्यर्चितां वंची । तो जाण पां अज्ञानाची । खाणी एथ ॥ ६६१ ॥
āṃga varivarī carcī | janāteṃ abhyarcitāṃ vaṃcī | to jāṇa pāṃ ajñānācī | khāṇī etha || 661 ||
आणि वन्ही वनीं विचरे । तेथ जळती जैसीं जंगमें स्थावरें । तैसें जयाचेनि आचारें । जगा दुःख ॥ ६६२ ॥
āṇi vanhī vanīṃ vicare | tetha jal̤atī jaisīṃ jaṃgameṃ sthāvareṃ | taiseṃ jayāceni ācāreṃ | jagā duḥkha || 662 ||
कौतुकें जें जें जल्पे । तें साबळाहूनि तीख रुपे । विषाहूनि संकल्पें । मारकु जो ॥ ६६३ ॥
kautukeṃ jeṃ jeṃ jalpe | teṃ sābal̤āhūni tīkha rupe | viṣāhūni saṃkalpeṃ | māraku jo || 663 ||
तयातें बहु अज्ञान । तोचि अज्ञानाचें निधान । हिंसेसि आयतन । जयाचें जिणें ॥ ६६४ ॥
tayāteṃ bahu ajñāna | toci ajñānāceṃ nidhāna | hiṃsesi āyatana | jayāceṃ jiṇeṃ || 664 ||
आणि फुंकें भाता फुगे । रेचिलिया सवेंचि उफगे । तैसा संयोगवियोगें । चढे वोहटे ॥ ६६५ ॥
āṇi phuṃkeṃ bhātā phuge | reciliyā saveṃci uphage | taisā saṃyogaviyogeṃ | caḍhe vohaṭe || 665 ||
पडली वारयाचिया वळसा । धुळी चढे आकाशा । हरिखा वळघे तैसा । स्तुतीवेळे ॥ ६६६ ॥
paḍalī vārayāciyā val̤asā | dhul̤ī caḍhe ākāśā | harikhā val̤aghe taisā | stutīvel̤e || 666 ||
निंदा मोटकी आइके । आणि कपाळ धरूनि ठाके । थेंबें विरे वारोनि शोखे । चिखलु जैसा ॥ ६६७ ॥
niṃdā moṭakī āike | āṇi kapāl̤a dharūni ṭhāke | theṃbeṃ vire vāroni śokhe | cikhalu jaisā || 667 ||
तैसा मानापमानीं होये । जो कोण्हीचि उर्मी न साहे । तयाच्या ठायीं आहे । अज्ञान पुरें ॥ ६६८ ॥
taisā mānāpamānīṃ hoye | jo koṇhīci urmī na sāhe | tayācyā ṭhāyīṃ āhe | ajñāna pureṃ || 668 ||
आणि जयाचिया मनीं गांठी । वरिवरी मोकळी वाचा दिठी । आंगें मिळे जीवें पाठीं । भलतया दे ॥ ६६९ ॥
āṇi jayāciyā manīṃ gāṃṭhī | varivarī mokal̤ī vācā diṭhī | āṃgeṃ mil̤e jīveṃ pāṭhīṃ | bhalatayā de || 669 ||
व्याधाचे चारा घालणें । तैसें प्रांजळ जोगावणें । चांगाचीं अंतःकरणें । विरु करी ॥ ६७० ॥
vyādhāce cārā ghālaṇeṃ | taiseṃ prāṃjal̤a jogāvaṇeṃ | cāṃgācīṃ aṃtaḥkaraṇeṃ | viru karī || 670 ||
गार शेवाळें गुंडाळली । कां निंबोळी जैसी पिकली । तैसी जयाची भली । बाह्य क्रिया ॥ ६७१ ॥
gāra śevāl̤eṃ guṃḍāl̤alī | kāṃ niṃbol̤ī jaisī pikalī | taisī jayācī bhalī | bāhya kriyā || 671 ||
अज्ञान तयाचिया ठायीं । ठेविलें असे पाहीं । याबोला आन नाहीं । सत्य मानीं ॥ ६७२ ॥
ajñāna tayāciyā ṭhāyīṃ | ṭhevileṃ ase pāhīṃ | yābolā āna nāhīṃ | satya mānīṃ || 672 ||
आणि गुरुकुळीं लाजे । जो गुरुभक्ती उभजे । विद्या घेऊनि माजे । गुरूसींचि जो ॥ ६७३ ॥
āṇi gurukul̤īṃ lāje | jo gurubhaktī ubhaje | vidyā gheūni māje | gurūsīṃci jo || 673 ||
तयाचें नाम घेणें । तें वाचे शूद्रान्न होणें । परी घडलें लक्षणें । बोलतां इयें ॥ ६७४ ॥
tayāceṃ nāma gheṇeṃ | teṃ vāce śūdrānna hoṇeṃ | parī ghaḍaleṃ lakṣaṇeṃ | bolatāṃ iyeṃ || 674 ||
आता गुरुभक्तांचें नांव घेवों । तेणें वाचेसि प्रायश्चित देवों । गुरुसेवका नांव पावों । सूर्यु जैसा ॥ ६७५ ॥
ātā gurubhaktāṃceṃ nāṃva ghevoṃ | teṇeṃ vācesi prāyaścita devoṃ | gurusevakā nāṃva pāvoṃ | sūryu jaisā || 675 ||
येतुलेनि पांगु पापाचा । निस्तरेल हे वाचा । जो गुरुतल्पगाचा । नामीं आला ॥ ६७६ ॥
yetuleni pāṃgu pāpācā | nistarela he vācā | jo gurutalpagācā | nāmīṃ ālā || 676 ||
हा ठायवरी । तया नामाचें भय हरी । मग म्हणे अवधारीं । आणिकें चिन्हें ॥ ६७७ ॥
hā ṭhāyavarī | tayā nāmāceṃ bhaya harī | maga mhaṇe avadhārīṃ | āṇikeṃ cinheṃ || 677 ||
तरि आंगें कर्में ढिला । जो मनें विकल्पें भरला । अडवींचा अवगळला । कुहा जैसा ॥ ६७८ ॥
tari āṃgeṃ karmeṃ ḍhilā | jo maneṃ vikalpeṃ bharalā | aḍavīṃcā avagal̤alā | kuhā jaisā || 678 ||
तया तोंडीं कांटिवडे । आंतु नुसधीं हाडें । अशुचि तेणें पाडें । सबाह्य जो ॥ ६७९ ॥
tayā toṃḍīṃ kāṃṭivaḍe | āṃtu nusadhīṃ hāḍeṃ | aśuci teṇeṃ pāḍeṃ | sabāhya jo || 679 ||
जैसें पोटालागीं सुणें । उघडें झांकलें न म्हणे । तैसें आपलें परावें नेणे । द्रव्यालागीं ॥ ६८० ॥
jaiseṃ poṭālāgīṃ suṇeṃ | ughaḍeṃ jhāṃkaleṃ na mhaṇe | taiseṃ āpaleṃ parāveṃ neṇe | dravyālāgīṃ || 680 ||
इया ग्रामसिंहाचिया ठायीं । जैसा मिळणी ठावो अठावो नाहीं । तैसा स्त्रीविषयीं कांहीं । विचारीना ॥ ६८१ ॥
iyā grāmasiṃhāciyā ṭhāyīṃ | jaisā mil̤aṇī ṭhāvo aṭhāvo nāhīṃ | taisā strīviṣayīṃ kāṃhīṃ | vicārīnā || 681 ||
कर्माचा वेळु चुके । कां नित्य नैमित्तिक ठाके । तें जया न दुखे । जीवामाजीं ॥ ६८२ ॥
karmācā vel̤u cuke | kāṃ nitya naimittika ṭhāke | teṃ jayā na dukhe | jīvāmājīṃ || 682 ||
पापी जो निसुगु । पुण्याविषयीं अतिनिलागु । जयाचिया मनीं वेगु । विकल्पाचा ॥ ६८३ ॥
pāpī jo nisugu | puṇyāviṣayīṃ atinilāgu | jayāciyā manīṃ vegu | vikalpācā || 683 ||
तो जाण निखिळा । अज्ञानाचा पुतळा । जो बांधोनि असे डोळां । वित्ताशेतें ॥ ६८४ ॥
to jāṇa nikhil̤ā | ajñānācā putal̤ā | jo bāṃdhoni ase ḍol̤āṃ | vittāśeteṃ || 684 ||
आणि स्वार्थें अळुमाळें । जो धैर्यापासोनि चळे । जैसें तृणबीज ढळे । मुंगियेचेनी ॥ ६८५ ॥
āṇi svārtheṃ al̤umāl̤eṃ | jo dhairyāpāsoni cal̤e | jaiseṃ tṛṇabīja ḍhal̤e | muṃgiyecenī || 685 ||
पावो सूदलिया सवें । जैसें थिल्लर कालवे । तैसा भयाचेनि नांवें । गजबजे जो ॥ ६८६ ॥
pāvo sūdaliyā saveṃ | jaiseṃ thillara kālave | taisā bhayāceni nāṃveṃ | gajabaje jo || 686 ||
मनोरथांचिया धारसा । वाहणें जयाचिया मानसा । पूरीं पडिला जैसा । दुधिया पाहीं ॥ ६८७ ॥
manorathāṃciyā dhārasā | vāhaṇeṃ jayāciyā mānasā | pūrīṃ paḍilā jaisā | dudhiyā pāhīṃ || 687 ||
वायूचेनि सावायें । धू दिगंतरा जाये । दुःखवार्ता होये । तसें जया ॥ ६८८ ॥
vāyūceni sāvāyeṃ | dhū digaṃtarā jāye | duḥkhavārtā hoye | taseṃ jayā || 688 ||
वाउधणाचिया परी । जो आश्रो कहींचि न धरी । क्षेत्रीं तीर्थीं पुरीं । थारों नेणे ॥ ६८९ ॥
vāudhaṇāciyā parī | jo āśro kahīṃci na dharī | kṣetrīṃ tīrthīṃ purīṃ | thāroṃ neṇe || 689 ||
कां मातलिया सरडा । पुढती बुडुख पुढती शेंडा । हिंडणवारा कोरडा । तैसा जया ॥ ६९० ॥
kāṃ mātaliyā saraḍā | puḍhatī buḍukha puḍhatī śeṃḍā | hiṃḍaṇavārā koraḍā | taisā jayā || 690 ||
जैसा रोविल्याविणें । रांजणु थारों नेणे । तैसा पडे तैं राहणें । एऱ्हवीं हिंडे ॥ ६९१ ॥
jaisā rovilyāviṇeṃ | rāṃjaṇu thāroṃ neṇe | taisā paḍe taiṃ rāhaṇeṃ | eṟhavīṃ hiṃḍe || 691 ||
तयाच्या ठायीं उदंड । अज्ञान असे वितंड । जो चांचल्यें भावंड । मर्कटाचें ॥ ६९२ ॥
tayācyā ṭhāyīṃ udaṃḍa | ajñāna ase vitaṃḍa | jo cāṃcalyeṃ bhāvaṃḍa | markaṭāceṃ || 692 ||
आणि पैं गा धनुर्धरा । जयाचिया अंतरा । नाहीं वोढावारा । संयमाचा ॥ ६९३ ॥
āṇi paiṃ gā dhanurdharā | jayāciyā aṃtarā | nāhīṃ voḍhāvārā | saṃyamācā || 693 ||
लेंडिये आला लोंढा । न मनी वाळुवेचा वरवंडा । तैसा निषेधाचिया तोंडा । बिहेना जो ॥ ६९४ ॥
leṃḍiye ālā loṃḍhā | na manī vāl̤uvecā varavaṃḍā | taisā niṣedhāciyā toṃḍā | bihenā jo || 694 ||
व्रतातें आड मोडी । स्वधर्मु पायें वोलांडी । नियमाची आस तोडी । जयाची क्रिया ॥ ६९५ ॥
vratāteṃ āḍa moḍī | svadharmu pāyeṃ volāṃḍī | niyamācī āsa toḍī | jayācī kriyā || 695 ||
नाहीं पापाचा कंटाळा । नेणें पुण्याचा जिव्हाळा । लाजेचा पेंडवळा । खाणोनि घाली ॥ ६९६ ॥
nāhīṃ pāpācā kaṃṭāl̤ā | neṇeṃ puṇyācā jivhāl̤ā | lājecā peṃḍaval̤ā | khāṇoni ghālī || 696 ||
कुळेंसीं जो पाठमोरा । वेदाज्ञेसीं दुऱ्हा । कृत्याकृत्यव्यापारा । निवाडु नेणे ॥ ६९७ ॥
kul̤eṃsīṃ jo pāṭhamorā | vedājñesīṃ duṟhā | kṛtyākṛtyavyāpārā | nivāḍu neṇe || 697 ||
वसू जैसा मोकाटु । वारा जैसा अफाटु । फुटला जैसा पाटु । निर्जनीं ॥ ६९८ ॥
vasū jaisā mokāṭu | vārā jaisā aphāṭu | phuṭalā jaisā pāṭu | nirjanīṃ || 698 ||
आंधळें हातिरूं मातलें । कां डोंगरीं जैसें पेटलें । तैसें विषयीं सुटलें । चित्त जयाचें ॥ ६९९ ॥
āṃdhal̤eṃ hātirūṃ mātaleṃ | kāṃ ḍoṃgarīṃ jaiseṃ peṭaleṃ | taiseṃ viṣayīṃ suṭaleṃ | citta jayāceṃ || 699 ||
पैं उबधडां काय न पडे । मोकाटु कोणां नातुडे । ग्रामद्वारींचे आडें । नोलांडी कोण ॥ ७०० ॥
paiṃ ubadhaḍāṃ kāya na paḍe | mokāṭu koṇāṃ nātuḍe | grāmadvārīṃce āḍeṃ | nolāṃḍī koṇa || 700 ||
जैसें सत्रीं अन्न जालें । कीं सामान्या बीक आलें । वाणसियेचें उभलें । कोण न रिगे ? ॥ ७०१ ॥
jaiseṃ satrīṃ anna jāleṃ | kīṃ sāmānyā bīka āleṃ | vāṇasiyeceṃ ubhaleṃ | koṇa na rige ? || 701 ||
तैसें जयाचें अंतःकरण । तयाच्या ठायीं संपूर्ण । अज्ञानाची जाण । ऋद्धि आहे ॥ ७०२ ॥
taiseṃ jayāceṃ aṃtaḥkaraṇa | tayācyā ṭhāyīṃ saṃpūrṇa | ajñānācī jāṇa | ṛddhi āhe || 702 ||
आणि विषयांची गोडी । जो जीतु मेला न संडी । स्वर्गींही खावया जोडी । येथूनिची ॥ ७०३ ॥
āṇi viṣayāṃcī goḍī | jo jītu melā na saṃḍī | svargīṃhī khāvayā joḍī | yethūnicī || 703 ||
जो अखंड भोगा जचे । जया व्यसन काम्यक्रियेचें । मुख देखोनि विरक्ताचें । सचैल करी ॥ ७०४ ॥
jo akhaṃḍa bhogā jace | jayā vyasana kāmyakriyeceṃ | mukha dekhoni viraktāceṃ | sacaila karī || 704 ||
विषो शिणोनि जाये । परि न शिणे सावधु नोहे । कुहीला हातीं खाये । कोढी जैसा ॥ ७०५ ॥
viṣo śiṇoni jāye | pari na śiṇe sāvadhu nohe | kuhīlā hātīṃ khāye | koḍhī jaisā || 705 ||
खरी टेंकों नेदी उडे । लातौनि फोडी नाकाडें । तऱ्ही जेवीं न काढे । माघौता खरु ॥ ७०६ ॥
kharī ṭeṃkoṃ nedī uḍe | lātauni phoḍī nākāḍeṃ | taṟhī jevīṃ na kāḍhe | māghautā kharu || 706 ||
तैसा जो विषयांलागीं । उडी घाली जळतिये आगीं । व्यसनाची आंगीं । लेणीं मिरवी ॥ ७०७ ॥
taisā jo viṣayāṃlāgīṃ | uḍī ghālī jal̤atiye āgīṃ | vyasanācī āṃgīṃ | leṇīṃ miravī || 707 ||
फुटोनि पडे तंव । मृग वाढवी हांव । परी न म्हणे ते माव । रोहिणीची ॥ ७०८ ॥
phuṭoni paḍe taṃva | mṛga vāḍhavī hāṃva | parī na mhaṇe te māva | rohiṇīcī || 708 ||
तैसा जन्मोनि मृत्यूवरी । विषयीं त्रासितां बहुतीं परीं । तऱ्ही त्रासु नेघे धरी । अधिक प्रेम ॥ ७०९ ॥
taisā janmoni mṛtyūvarī | viṣayīṃ trāsitāṃ bahutīṃ parīṃ | taṟhī trāsu neghe dharī | adhika prema || 709 ||
पहिलिये बाळदशे । आई बा हेंचि पिसें । तें सरे मग स्त्रीमांसें । भुलोनि ठाके ॥ ७१० ॥
pahiliye bāl̤adaśe | āī bā heṃci piseṃ | teṃ sare maga strīmāṃseṃ | bhuloni ṭhāke || 710 ||
मग स्त्री भोगितां थावों । वृद्धाप्य लागे येवों । तेव्हां तोचि प्रेमभावो । बाळकांसि आणी ॥ ७११ ॥
maga strī bhogitāṃ thāvoṃ | vṛddhāpya lāge yevoṃ | tevhāṃ toci premabhāvo | bāl̤akāṃsi āṇī || 711 ||
आंधळें व्यालें जैसें । तैसा बाळें परिवसे । परि जीवें मरे तों न त्रासे । विषयांसि जो ॥ ७१२ ॥
āṃdhal̤eṃ vyāleṃ jaiseṃ | taisā bāl̤eṃ parivase | pari jīveṃ mare toṃ na trāse | viṣayāṃsi jo || 712 ||
जाण तयाच्या ठायीं । अज्ञानासि पारु नाहीं । आतां आणीक कांहीं । चिन्हें सांगों ॥ ७१३ ॥
jāṇa tayācyā ṭhāyīṃ | ajñānāsi pāru nāhīṃ | ātāṃ āṇīka kāṃhīṃ | cinheṃ sāṃgoṃ || 713 ||
तरि देह हाचि आत्मा । ऐसेया जो मनोधर्मा । वळघोनियां कर्मा । आरंभु करी ॥ ७१४ ॥
tari deha hāci ātmā | aiseyā jo manodharmā | val̤aghoniyāṃ karmā | āraṃbhu karī || 714 ||
आणि उणें कां पुरें । जें जें कांहीं आचरे । तयाचेनि आविष्करें । कुंथों लागे ॥ ७१५ ॥
āṇi uṇeṃ kāṃ pureṃ | jeṃ jeṃ kāṃhīṃ ācare | tayāceni āviṣkareṃ | kuṃthoṃ lāge || 715 ||
डोईये ठेविलेनि भोजें । देवलविसें जेवीं फुंजे । तैसा विद्यावयसा माजे । उताणा चाले ॥ ७१६ ॥
ḍoīye ṭhevileni bhojeṃ | devalaviseṃ jevīṃ phuṃje | taisā vidyāvayasā māje | utāṇā cāle || 716 ||
म्हणे मीचि एकु आथी । माझ्यांचि घरीं संपत्ती । माझी आचरती रीती । कोणा आहे ॥ ७१७ ॥
mhaṇe mīci eku āthī | mājhyāṃci gharīṃ saṃpattī | mājhī ācaratī rītī | koṇā āhe || 717 ||
नाहीं माझेनि पाडें वाडु । मी सर्वज्ञ एकचि रूढु । ऐसा गर्वतुष्टीगंडु । घेऊनि ठाके ॥ ७१८ ॥
nāhīṃ mājheni pāḍeṃ vāḍu | mī sarvajña ekaci rūḍhu | aisā garvatuṣṭīgaṃḍu | gheūni ṭhāke || 718 ||
व्याधि लागलिया माणुसा । नयेचि भोग दाऊं जैसा । निकें न साहे जो तैसा । पुढिलांचें ॥ ७१९ ॥
vyādhi lāgaliyā māṇusā | nayeci bhoga dāūṃ jaisā | nikeṃ na sāhe jo taisā | puḍhilāṃceṃ || 719 ||
पैं गुण तेतुला खाय । स्नेह कीं जाळितु जाय । जेथ ठेविजे तेथ होय । मसी{ऐ}सें ॥ ७२० ॥
paiṃ guṇa tetulā khāya | sneha kīṃ jāl̤itu jāya | jetha ṭhevije tetha hoya | masī{ai}seṃ || 720 ||
जीवनें शिंपिला तिडपिडी । विजिला प्राण सांडीं । लागला तरी काडी । उरों नेदी ॥ ७२१ ॥
jīvaneṃ śiṃpilā tiḍapiḍī | vijilā prāṇa sāṃḍīṃ | lāgalā tarī kāḍī | uroṃ nedī || 721 ||
आळुमाळ प्रकाशु करी । तेतुलेनीच उबारा धरी । तैसिया दीपाचि परी । सुविद्यु जो ॥ ७२२ ॥
āl̤umāl̤a prakāśu karī | tetulenīca ubārā dharī | taisiyā dīpāci parī | suvidyu jo || 722 ||
औषधाचेनि नांवें अमृतें । जैसा नवज्वरु आंबुथे । कां विषचि होऊनि परतें । सर्पा दूध ॥ ७२३ ॥
auṣadhāceni nāṃveṃ amṛteṃ | jaisā navajvaru āṃbuthe | kāṃ viṣaci hoūni parateṃ | sarpā dūdha || 723 ||
तैसा सद्गुणीं मत्सरु । व्युत्पत्ती अहंकारु । तपोज्ञानें अपारु । ताठा चढे ॥ ७२४ ॥
taisā sadguṇīṃ matsaru | vyutpattī ahaṃkāru | tapojñāneṃ apāru | tāṭhā caḍhe || 724 ||
अंत्यु राणिवे बैसविला । आरें धारणु गिळिला । तैसा गर्वें फुगला । देखसी जो ॥ ७२५ ॥
aṃtyu rāṇive baisavilā | āreṃ dhāraṇu gil̤ilā | taisā garveṃ phugalā | dekhasī jo || 725 ||
जो लाटणें ऐसा न लवे । पाथरु तेवीं न द्रवे । गुणियासि नागवे । फोडसें जैसें ॥ ७२६ ॥
jo lāṭaṇeṃ aisā na lave | pātharu tevīṃ na drave | guṇiyāsi nāgave | phoḍaseṃ jaiseṃ || 726 ||
किंबहुना तयापाशी । अज्ञान आहे वाढीसीं । हें निकरें गा तुजसीं । बोलत असों ॥ ७२७ ॥
kiṃbahunā tayāpāśī | ajñāna āhe vāḍhīsīṃ | heṃ nikareṃ gā tujasīṃ | bolata asoṃ || 727 ||
आणीकही धनंजया । जो गृहदेह सामग्रिया । न देखे कालचेया । जन्मातें गा ॥ ७२८ ॥
āṇīkahī dhanaṃjayā | jo gṛhadeha sāmagriyā | na dekhe kālaceyā | janmāteṃ gā || 728 ||
कृतघ्ना उपकारु केला । कां चोरा व्यवहारु दिधला । निसुगु स्तविला । विसरे जैसा ॥ ७२९ ॥
kṛtaghnā upakāru kelā | kāṃ corā vyavahāru didhalā | nisugu stavilā | visare jaisā || 729 ||
वोढाळितां लाविलें । तें तैसेंच कान पूंस वोलें । कीं पुढती वोढाळुं आलें । सुणें जैसें ॥ ७३० ॥
voḍhāl̤itāṃ lāvileṃ | teṃ taiseṃca kāna pūṃsa voleṃ | kīṃ puḍhatī voḍhāl̤uṃ āleṃ | suṇeṃ jaiseṃ || 730 ||
बेडूक सापाचिया तोंडीं । जातसे सबुडबुडीं । तो मक्षिकांचिया कोडीं । स्मरेना कांहीं ? ॥ ७३१ ॥
beḍūka sāpāciyā toṃḍīṃ | jātase sabuḍabuḍīṃ | to makṣikāṃciyā koḍīṃ | smarenā kāṃhīṃ ? || 731 ||
तैसीं नवही द्वारें स्रवती । आंगीं देहाची लुती जिती । जेणें जाली तें चित्तीं । सलेना जया ॥ ७३२ ॥
taisīṃ navahī dvāreṃ sravatī | āṃgīṃ dehācī lutī jitī | jeṇeṃ jālī teṃ cittīṃ | salenā jayā || 732 ||
मातेच्या उदरकुहरीं । पचूनि विष्ठेच्या दाथरीं । जठरीं नवमासवरी । उकडला जो ॥ ७३३ ॥
mātecyā udarakuharīṃ | pacūni viṣṭhecyā dātharīṃ | jaṭharīṃ navamāsavarī | ukaḍalā jo || 733 ||
तें गर्भींची जे व्यथा । कां जें जालें उपजतां । तें कांहींचि सर्वथा । नाठवी जो ॥ ७३४ ॥
teṃ garbhīṃcī je vyathā | kāṃ jeṃ jāleṃ upajatāṃ | teṃ kāṃhīṃci sarvathā | nāṭhavī jo || 734 ||
मलमूत्रपंकीं । जे लोळतें बाळ अंकीं । तें देखोनि जो न थुंकीं । त्रासु नेघे ॥ ७३५ ॥
malamūtrapaṃkīṃ | je lol̤ateṃ bāl̤a aṃkīṃ | teṃ dekhoni jo na thuṃkīṃ | trāsu neghe || 735 ||
कालचि ना जन्म गेलें । पाहेचि पुढती आलें । ऐसें हें कांहीं वाटलें । नाहीं जया ॥ ७३६ ॥
kālaci nā janma geleṃ | pāheci puḍhatī āleṃ | aiseṃ heṃ kāṃhīṃ vāṭaleṃ | nāhīṃ jayā || 736 ||
आणि पैं तयाची परी । जीविताची फरारी । देखोनि जो न करी । मृत्युचिंता ॥ ७३७ ॥
āṇi paiṃ tayācī parī | jīvitācī pharārī | dekhoni jo na karī | mṛtyuciṃtā || 737 ||
जिणेयाचेनि विश्वासें । मृत्यु एक एथ असे । हें जयाचेनि मानसें । मानिजेना ॥ ७३८ ॥
jiṇeyāceni viśvāseṃ | mṛtyu eka etha ase | heṃ jayāceni mānaseṃ | mānijenā || 738 ||
अल्पोदकींचा मासा । हें नाटे ऐसिया आशा । न वचेचि कां जैसा । अगाध डोहां ॥ ७३९ ॥
alpodakīṃcā māsā | heṃ nāṭe aisiyā āśā | na vaceci kāṃ jaisā | agādha ḍohāṃ || 739 ||
कां गोरीचिया भुली । मृग व्याधा दृष्टी न घाली । गळु न पाहतां गिळिली । उंडी मीनें ॥ ७४० ॥
kāṃ gorīciyā bhulī | mṛga vyādhā dṛṣṭī na ghālī | gal̤u na pāhatāṃ gil̤ilī | uṃḍī mīneṃ || 740 ||
दीपाचिया झगमगा । जाळील हें पतंगा । नेणवेचि पैं गा । जयापरी ॥ ७४१ ॥
dīpāciyā jhagamagā | jāl̤īla heṃ pataṃgā | neṇaveci paiṃ gā | jayāparī || 741 ||
गव्हारु निद्रासुखें । घर जळत असे तें न देखे । नेणतां जेंवी विखें । रांधिलें अन्न ॥ ७४२ ॥
gavhāru nidrāsukheṃ | ghara jal̤ata ase teṃ na dekhe | neṇatāṃ jeṃvī vikheṃ | rāṃdhileṃ anna || 742 ||
तैसा जीविताचेनि मिषें । हा मृत्युचि आला असे । हें नेणेचि राजसें । सुखें जो गा ॥ ७४३ ॥
taisā jīvitāceni miṣeṃ | hā mṛtyuci ālā ase | heṃ neṇeci rājaseṃ | sukheṃ jo gā || 743 ||
शरीरींचीं वाढी । अहोरात्रांची जोडी । विषयसुखप्रौढी । साचचि मानी ॥ ७४४ ॥
śarīrīṃcīṃ vāḍhī | ahorātrāṃcī joḍī | viṣayasukhaprauḍhī | sācaci mānī || 744 ||
परी बापुडा ऐसें नेणे । जें वेश्येचें सर्वस्व देणें । तेंचि तें नागवणें । रूप एथ ॥ ७४५ ॥
parī bāpuḍā aiseṃ neṇe | jeṃ veśyeceṃ sarvasva deṇeṃ | teṃci teṃ nāgavaṇeṃ | rūpa etha || 745 ||
संवचोराचें साजणें । तेंचि तें प्राण घेणें । लेपा स्नपन करणें । तोचि नाशु ॥ ७४६ ॥
saṃvacorāceṃ sājaṇeṃ | teṃci teṃ prāṇa gheṇeṃ | lepā snapana karaṇeṃ | toci nāśu || 746 ||
पांडुरोगें आंग सुटलें । तें तयाचि नांवे खुंटलें । तैसें नेणें भुललें । आहारनिद्रा ॥ ७४७ ॥
pāṃḍurogeṃ āṃga suṭaleṃ | teṃ tayāci nāṃve khuṃṭaleṃ | taiseṃ neṇeṃ bhulaleṃ | āhāranidrā || 747 ||
सन्मुख शूला । धांवतया पायें चपळा । प्रतिपदीं ये जवळा । मृत्यु जेवीं ॥ ७४८ ॥
sanmukha śūlā | dhāṃvatayā pāyeṃ capal̤ā | pratipadīṃ ye javal̤ā | mṛtyu jevīṃ || 748 ||
तेवीं देहा जंव जंव वाढु । जंव जंव दिवसांचा पवाडु । जंव जंव सुरवाडु । भोगांचा या ॥ ७४९ ॥
tevīṃ dehā jaṃva jaṃva vāḍhu | jaṃva jaṃva divasāṃcā pavāḍu | jaṃva jaṃva suravāḍu | bhogāṃcā yā || 749 ||
तंव तंव अधिकाधिकें । मरण आयुष्यातें जिंके । मीठ जेवीं उदकें । घांसिजत असे ॥ ७५० ॥
taṃva taṃva adhikādhikeṃ | maraṇa āyuṣyāteṃ jiṃke | mīṭha jevīṃ udakeṃ | ghāṃsijata ase || 750 ||
तैसें जीवित्व जाये । तयास्तव काळु पाहे । हें हातोहातींचें नव्हे । ठाउकें जया ॥ ७५१ ॥
taiseṃ jīvitva jāye | tayāstava kāl̤u pāhe | heṃ hātohātīṃceṃ navhe | ṭhāukeṃ jayā || 751 ||
किंबहुना पांडवा । हा आंगींचा मृत्यु नीच नवा । न देखे जो मावा। विषयांचिया ॥ ७५२ ॥
kiṃbahunā pāṃḍavā | hā āṃgīṃcā mṛtyu nīca navā | na dekhe jo māvā| viṣayāṃciyā || 752 ||
तो अज्ञानदेशींचा रावो । या बोला महाबाहो । न पडे गा ठावो । आणिकांचा ॥ ७५३ ॥
to ajñānadeśīṃcā rāvo | yā bolā mahābāho | na paḍe gā ṭhāvo | āṇikāṃcā || 753 ||
पैं जीविताचेनि तोखें । जैसा कां मृत्यु न देखे । तैसाचि तारुण्ये पोखें । जरा न गणी ॥ ७५४ ॥
paiṃ jīvitāceni tokheṃ | jaisā kāṃ mṛtyu na dekhe | taisāci tāruṇye pokheṃ | jarā na gaṇī || 754 ||
कडाडीं लोटला गाडा । कां शिखरौनि सुटला धोंडा । तैसा न देखे जो पुढां । वार्धक्य आहे ॥ ७५५ ॥
kaḍāḍīṃ loṭalā gāḍā | kāṃ śikharauni suṭalā dhoṃḍā | taisā na dekhe jo puḍhāṃ | vārdhakya āhe || 755 ||
कां आडवोहळा पाणी आलें । कां जैसे म्हैसयाचें झुंज मातलें । तैसें तारुण्याचे चढलें । भुररें जया ॥ ७५६ ॥
kāṃ āḍavohal̤ā pāṇī āleṃ | kāṃ jaise mhaisayāceṃ jhuṃja mātaleṃ | taiseṃ tāruṇyāce caḍhaleṃ | bhurareṃ jayā || 756 ||
पुष्टि लागे विघरों । कांति पाहे निसरों । मस्तक आदरीं शिरों- । भागीं कंप ॥ ७५७ ॥
puṣṭi lāge vigharoṃ | kāṃti pāhe nisaroṃ | mastaka ādarīṃ śiroṃ- | bhāgīṃ kaṃpa || 757 ||
दाढी साउळ धरी । मान हालौनि वारी । तरी जो करी । मायेचा पैसु ॥ ७५८ ॥
dāḍhī sāul̤a dharī | māna hālauni vārī | tarī jo karī | māyecā paisu || 758 ||
पुढील उरीं आदळे । तंव न देखे जेवीं आंधळें । कां डोळ्यावरलें निगळे । आळशी तोषें ॥ ७५९ ॥
puḍhīla urīṃ ādal̤e | taṃva na dekhe jevīṃ āṃdhal̤eṃ | kāṃ ḍol̤yāvaraleṃ nigal̤e | āl̤aśī toṣeṃ || 759 ||
तैसें तारुण्य आजिचें । भोगितां वृद्धाप्य पाहेचें । न देखे तोचि साचें । अज्ञानु गा ॥ ७६० ॥
taiseṃ tāruṇya ājiceṃ | bhogitāṃ vṛddhāpya pāheceṃ | na dekhe toci sāceṃ | ajñānu gā || 760 ||
देखे अक्षमें कुब्जें । कीं विटावूं लागे फुंजें । परी न म्हणे पाहे माझें । ऐसेंचि भवे ॥ ७६१ ॥
dekhe akṣameṃ kubjeṃ | kīṃ viṭāvūṃ lāge phuṃjeṃ | parī na mhaṇe pāhe mājheṃ | aiseṃci bhave || 761 ||
आणि आंगीं वृद्धाप्यतेची । संज्ञा ये मरणाची । परी जया तारुण्याची । भुली न फिटे ॥ ७६२ ॥
āṇi āṃgīṃ vṛddhāpyatecī | saṃjñā ye maraṇācī | parī jayā tāruṇyācī | bhulī na phiṭe || 762 ||
तो अज्ञानाचें घर । हें साचचि घे उत्तर । तेवींचि परियेसीं थोर । चिन्हें आणिक ॥ ७६३ ॥
to ajñānāceṃ ghara | heṃ sācaci ghe uttara | tevīṃci pariyesīṃ thora | cinheṃ āṇika || 763 ||
तरि वाघाचिये अडवे । एक वेळ आला चरोनि दैवें । तेणें विश्वासें पुढती धांवे । वसू जैसा ॥ ७६४ ॥
tari vāghāciye aḍave | eka vel̤a ālā caroni daiveṃ | teṇeṃ viśvāseṃ puḍhatī dhāṃve | vasū jaisā || 764 ||
कां सर्पघराआंतु । अवचटें ठेवा आणिला स्वस्थु । येतुलियासाठीं निश्चितु । नास्तिकु होय ॥ ७६५ ॥
kāṃ sarpagharāāṃtu | avacaṭeṃ ṭhevā āṇilā svasthu | yetuliyāsāṭhīṃ niścitu | nāstiku hoya || 765 ||
तैसेनि अवचटें हें । एकदोनी वेळां लाहे । एथ रोग एक आहे । हें मानीना जो ॥ ७६६ ॥
taiseni avacaṭeṃ heṃ | ekadonī vel̤āṃ lāhe | etha roga eka āhe | heṃ mānīnā jo || 766 ||
वैरिया नीद आली । आतां द्वंद्वें माझीं सरलीं । हें मानी तो सपिली । मुकला जेवीं ॥ ७६७ ॥
vairiyā nīda ālī | ātāṃ dvaṃdveṃ mājhīṃ saralīṃ | heṃ mānī to sapilī | mukalā jevīṃ || 767 ||
तैसी आहारनिद्रेची उजरी । रोग निवांतु जोंवरी । तंव जो न करी । व्याधी चिंता ॥ ७६८ ॥
taisī āhāranidrecī ujarī | roga nivāṃtu joṃvarī | taṃva jo na karī | vyādhī ciṃtā || 768 ||
आणि स्त्रीपुत्रादिमेळें । संपत्ति जंव जंव फळे । तेणें रजें डोळे । जाती जयाचे ॥ ७६९ ॥
āṇi strīputrādimel̤eṃ | saṃpatti jaṃva jaṃva phal̤e | teṇeṃ rajeṃ ḍol̤e | jātī jayāce || 769 ||
सवेंचि वियोगु पडैल । विळौनी विपत्ति येईल । हें दुःख पुढील । देखेना जो ॥ ७७० ॥
saveṃci viyogu paḍaila | vil̤aunī vipatti yeīla | heṃ duḥkha puḍhīla | dekhenā jo || 770 ||
तो अज्ञान गा पांडवा । आणि तोही तोचि जाणावा । जो इंद्रियें अव्हासवा । चारी एथ ॥ ७७१ ॥
to ajñāna gā pāṃḍavā | āṇi tohī toci jāṇāvā | jo iṃdriyeṃ avhāsavā | cārī etha || 771 ||
वयसेचेनि उवायें । संपत्तीचेनि सावायें । सेव्यासेव्य जाये । सरकटितु ॥ ७७२ ॥
vayaseceni uvāyeṃ | saṃpattīceni sāvāyeṃ | sevyāsevya jāye | sarakaṭitu || 772 ||
न करावें तें करी । असंभाव्य मनीं धरी । चिंतू नये तें विचारी । जयाची मती ॥ ७७३ ॥
na karāveṃ teṃ karī | asaṃbhāvya manīṃ dharī | ciṃtū naye teṃ vicārī | jayācī matī || 773 ||
रिघे जेथ न रिघावें । मागे जें न घ्यावें । स्पर्शे जेथ न लागावें । आंग मन ॥ ७७४ ॥
righe jetha na righāveṃ | māge jeṃ na ghyāveṃ | sparśe jetha na lāgāveṃ | āṃga mana || 774 ||
न जावें तेथ जाये । न पाहावें तें जो पाहे । न खावें तें खाये । तेवींचि तोषे ॥ ७७५ ॥
na jāveṃ tetha jāye | na pāhāveṃ teṃ jo pāhe | na khāveṃ teṃ khāye | tevīṃci toṣe || 775 ||
न धरावा तो संगु । न लागावें तेथ लागु । नाचरावा तो मार्गु । आचरे जो ॥ ७७६ ॥
na dharāvā to saṃgu | na lāgāveṃ tetha lāgu | nācarāvā to mārgu | ācare jo || 776 ||
नायकावें तें आइके । न बोलावें तें बके । परी दोष होतील हें न देखे । प्रवर्ततां ॥ ७७७ ॥
nāyakāveṃ teṃ āike | na bolāveṃ teṃ bake | parī doṣa hotīla heṃ na dekhe | pravartatāṃ || 777 ||
आंगा मनासि रुचावें । येतुलेनि कृत्याकृत्य नाठवें । जो करणेयाचेनि नांवें । भलतेंचि करी ॥ ७७८ ॥
āṃgā manāsi rucāveṃ | yetuleni kṛtyākṛtya nāṭhaveṃ | jo karaṇeyāceni nāṃveṃ | bhalateṃci karī || 778 ||
परि पाप मज होईल । कां नरकयातना येईल । हें कांहींचि पुढील । देखेना जो ॥ ७७९ ॥
pari pāpa maja hoīla | kāṃ narakayātanā yeīla | heṃ kāṃhīṃci puḍhīla | dekhenā jo || 779 ||
तयाचेनि आंगलगें । अज्ञान जगीं दाटुगें । जें सज्ञानाही संगें । झोंबों सके ॥ ७८० ॥
tayāceni āṃgalageṃ | ajñāna jagīṃ dāṭugeṃ | jeṃ sajñānāhī saṃgeṃ | jhoṃboṃ sake || 780 ||
परी असो हें आइक । अज्ञान चिन्हें आणिक । जेणें तुज सम्यक् । जाणवे तें ॥ ७८१ ॥
parī aso heṃ āika | ajñāna cinheṃ āṇika | jeṇeṃ tuja samyak | jāṇave teṃ || 781 ||
तरी जयाची प्रीति पुरी । गुंतली देखसी घरीं । नवगंधकेसरीं । भ्रमरी जैशी ॥ ७८२ ॥
tarī jayācī prīti purī | guṃtalī dekhasī gharīṃ | navagaṃdhakesarīṃ | bhramarī jaiśī || 782 ||
साकरेचिया राशी । बैसली नुठे माशी । तैसेनि स्त्रीचित्त आवेशीं । जयाचें मन ॥ ७८३ ॥
sākareciyā rāśī | baisalī nuṭhe māśī | taiseni strīcitta āveśīṃ | jayāceṃ mana || 783 ||
ठेला बेडूक कुंडीं । मशक गुंतला शेंबुडीं । जैसा ढोरु सबुडबुडीं । रुतला पंकीं ॥ ७८४ ॥
ṭhelā beḍūka kuṃḍīṃ | maśaka guṃtalā śeṃbuḍīṃ | jaisā ḍhoru sabuḍabuḍīṃ | rutalā paṃkīṃ || 784 ||
तैसें घरींहूनि निघणें । नाहीं जीवें मनें प्राणें । जया साप होऊनि असणें । भाटीं तियें ॥ ७८५ ॥
taiseṃ gharīṃhūni nighaṇeṃ | nāhīṃ jīveṃ maneṃ prāṇeṃ | jayā sāpa hoūni asaṇeṃ | bhāṭīṃ tiyeṃ || 785 ||
प्रियोत्तमाचिया कंठीं । प्रमदा घे आटी । तैशी जीवेंसी कोंपटी । धरूनि ठाके ॥ ७८६ ॥
priyottamāciyā kaṃṭhīṃ | pramadā ghe āṭī | taiśī jīveṃsī koṃpaṭī | dharūni ṭhāke || 786 ||
मधुरसोद्देशें । मधुकर जचे जैसें । गृहसंगोपन तैसें । करी जो गा ॥ ७८७ ॥
madhurasoddeśeṃ | madhukara jace jaiseṃ | gṛhasaṃgopana taiseṃ | karī jo gā || 787 ||
म्हातारपणीं जालें । मा आणिक एक विपाईलें । तयाचें कां जेतुलें । मातापितरां ॥ ७८८ ॥
mhātārapaṇīṃ jāleṃ | mā āṇika eka vipāīleṃ | tayāceṃ kāṃ jetuleṃ | mātāpitarāṃ || 788 ||
तेतुलेनि पाडें पार्था । घरीं जया प्रेम आस्था । आणि स्त्रीवांचूनि सर्वथा । जाणेना जो ॥ ७८९ ॥
tetuleni pāḍeṃ pārthā | gharīṃ jayā prema āsthā | āṇi strīvāṃcūni sarvathā | jāṇenā jo || 789 ||
तैसा स्त्रीदेहीं जो जीवें । पडोनिया सर्वभावें । कोण मी काय करावें । कांहीं नेणे ॥ ७९० ॥
taisā strīdehīṃ jo jīveṃ | paḍoniyā sarvabhāveṃ | koṇa mī kāya karāveṃ | kāṃhīṃ neṇe || 790 ||
महापुरुषाचें चित्त । जालिया वस्तुगत । ठाके व्यवहारजात । जयापरी ॥ ७९१ ॥
mahāpuruṣāceṃ citta | jāliyā vastugata | ṭhāke vyavahārajāta | jayāparī || 791 ||
हानि लाज न देखे । परापवादु नाइके । जयाचीं इंद्रियें एकमुखें । स्त्रिया केलीं ॥ ७९२ ॥
hāni lāja na dekhe | parāpavādu nāike | jayācīṃ iṃdriyeṃ ekamukheṃ | striyā kelīṃ || 792 ||
चित्त आराधी स्त्रीयेचें । आणि तियेचेनि छंदें नाचे । माकड गारुडियाचें । जैसें होय ॥ ७९३ ॥
citta ārādhī strīyeceṃ | āṇi tiyeceni chaṃdeṃ nāce | mākaḍa gāruḍiyāceṃ | jaiseṃ hoya || 793 ||
आपणपेंही शिणवी । इष्टमित्र दुखवी । मग कवडाचि वाढवी । लोभी जैसा ॥ ७९४ ॥
āpaṇapeṃhī śiṇavī | iṣṭamitra dukhavī | maga kavaḍāci vāḍhavī | lobhī jaisā || 794 ||
तैसा दानपुण्यें खांची । गोत्रकुटुंबा वंची । परी गारी भरी स्त्रियेची । उणी हों नेदी ॥ ७९५ ॥
taisā dānapuṇyeṃ khāṃcī | gotrakuṭuṃbā vaṃcī | parī gārī bharī striyecī | uṇī hoṃ nedī || 795 ||
पूजिती दैवतें जोगावी । गुरूतें बोलें झकवी । मायबापां दावी । निदारपण ॥ ७९६ ॥
pūjitī daivateṃ jogāvī | gurūteṃ boleṃ jhakavī | māyabāpāṃ dāvī | nidārapaṇa || 796 ||
स्त्रियेच्या तरी विखीं । भोगुसंपत्ती अनेकीं । आणी वस्तु निकी । जे जे देखे ॥ ७९७ ॥
striyecyā tarī vikhīṃ | bhogusaṃpattī anekīṃ | āṇī vastu nikī | je je dekhe || 797 ||
प्रेमाथिलेनि भक्तें । जैसेनि भजिजे कुळदैवतें । तैसा एकाग्रचित्तें । स्त्री जो उपासी ॥ ७९८ ॥
premāthileni bhakteṃ | jaiseni bhajije kul̤adaivateṃ | taisā ekāgracitteṃ | strī jo upāsī || 798 ||
साच आणि चोख । तें स्त्रियेसीचि अशेख । येरांविषयीं जोगावणूक । तेही नाहीं ॥ ७९९ ॥
sāca āṇi cokha | teṃ striyesīci aśekha | yerāṃviṣayīṃ jogāvaṇūka | tehī nāhīṃ || 799 ||
इयेतें हन कोणी देखैल । इयेसी वेखासें जाईल । तरी युगचि बुडैल । ऐसें जया ॥ ८०० ॥
iyeteṃ hana koṇī dekhaila | iyesī vekhāseṃ jāīla | tarī yugaci buḍaila | aiseṃ jayā || 800 ||
नायट्यांभेण । न मोडिजे नागांची आण । तैसी पाळी उणखुण । स्त्रीयेची जो ॥ ८०१ ॥
nāyaṭyāṃbheṇa | na moḍije nāgāṃcī āṇa | taisī pāl̤ī uṇakhuṇa | strīyecī jo || 801 ||
किंबहुना धनंजया । स्त्रीचि सर्वस्व जया । आणि तियेचिया जालिया- । लागीं प्रेम ॥ ८०२ ॥
kiṃbahunā dhanaṃjayā | strīci sarvasva jayā | āṇi tiyeciyā jāliyā- | lāgīṃ prema || 802 ||
आणिकही जें समस्त । तियेचें संपत्तिजात । तें जीवाहूनि आप्त । मानी जो कां ॥ ८०३ ॥
āṇikahī jeṃ samasta | tiyeceṃ saṃpattijāta | teṃ jīvāhūni āpta | mānī jo kāṃ || 803 ||
तो अज्ञानासी मूळ । अज्ञाना त्याचेनि बळ । हें असो केवळ । तेंचि रूप ॥ ८०४ ॥
to ajñānāsī mūl̤a | ajñānā tyāceni bal̤a | heṃ aso keval̤a | teṃci rūpa || 804 ||
आणि मातलिया सागरीं । मोकललिया तरी । लाटांच्या येरझारीं । आंदोळे जेवीं ॥ ८०५ ॥
āṇi mātaliyā sāgarīṃ | mokalaliyā tarī | lāṭāṃcyā yerajhārīṃ | āṃdol̤e jevīṃ || 805 ||
तेवीं प्रिय वस्तु पावे । आणि सुखें जो उंचावे । तैसाचि अप्रियासवें । तळवटु घे ॥ ८०६ ॥
tevīṃ priya vastu pāve | āṇi sukheṃ jo uṃcāve | taisāci apriyāsaveṃ | tal̤avaṭu ghe || 806 ||
ऐसेनि जयाचे चित्तीं । वैषम्यसाम्याची वोखती । वाहे तो महामती । अज्ञान गा ॥ ८०७ ॥
aiseni jayāce cittīṃ | vaiṣamyasāmyācī vokhatī | vāhe to mahāmatī | ajñāna gā || 807 ||
आणि माझ्या ठायीं भक्ती । फळालागीं जया आर्ती । धनोद्देशें विरक्ती । नटणें जेवीं ॥ ८०८ ॥
āṇi mājhyā ṭhāyīṃ bhaktī | phal̤ālāgīṃ jayā ārtī | dhanoddeśeṃ viraktī | naṭaṇeṃ jevīṃ || 808 ||
नातरी कांताच्या मानसी । रिगोनि स्वैरिणी जैसी । राहाटे जारेंसीं । जावयालागीं ॥ ८०९ ॥
nātarī kāṃtācyā mānasī | rigoni svairiṇī jaisī | rāhāṭe jāreṃsīṃ | jāvayālāgīṃ || 809 ||
तैसा मातें किरीटी । भजती गा पाउटी । करूनि जो दिठी । विषो सूये ॥ ८१० ॥
taisā māteṃ kirīṭī | bhajatī gā pāuṭī | karūni jo diṭhī | viṣo sūye || 810 ||
आणि भजिन्नलियासवें । तो विषो जरी न पावे । तरी सांडी म्हणे आघवें । टवाळ हें ॥ ८११ ॥
āṇi bhajinnaliyāsaveṃ | to viṣo jarī na pāve | tarī sāṃḍī mhaṇe āghaveṃ | ṭavāl̤a heṃ || 811 ||
कुणबट कुळवाडी । तैसा आन आन देव मांडी । आदिलाची परवडी । करी तया ॥ ८१२ ॥
kuṇabaṭa kul̤avāḍī | taisā āna āna deva māṃḍī | ādilācī paravaḍī | karī tayā || 812 ||
तया गुरुमार्गा टेंकें । जयाचा सुगरवा देखे । तरी तयाचा मंत्र शिके । येरु नेघे ॥ ८१३ ॥
tayā gurumārgā ṭeṃkeṃ | jayācā sugaravā dekhe | tarī tayācā maṃtra śike | yeru neghe || 813 ||
प्राणिजातेंसीं निष्ठुरु । स्थावरीं बहु भरु । तेवींचि नाहीं एकसरु । निर्वाहो जया ॥ ८१४ ॥
prāṇijāteṃsīṃ niṣṭhuru | sthāvarīṃ bahu bharu | tevīṃci nāhīṃ ekasaru | nirvāho jayā || 814 ||
माझी मूर्ति निफजवी । ते घराचे कोनीं बैसवी । आपण देवो देवी । यात्रे जाय ॥ ८१५ ॥
mājhī mūrti niphajavī | te gharāce konīṃ baisavī | āpaṇa devo devī | yātre jāya || 815 ||
नित्य आराधन माझें । काजीं कुळदैवता भजे । पर्वविशेषें कीजे । पूजा आना ॥ ८१६ ॥
nitya ārādhana mājheṃ | kājīṃ kul̤adaivatā bhaje | parvaviśeṣeṃ kīje | pūjā ānā || 816 ||
माझें अधिष्ठान घरीं । आणि वोवसे आनाचे करी । पितृकार्यावसरीं । पितरांचा होय ॥ ८१७ ॥
mājheṃ adhiṣṭhāna gharīṃ | āṇi vovase ānāce karī | pitṛkāryāvasarīṃ | pitarāṃcā hoya || 817 ||
एकादशीच्या दिवशीं । जेतुला पाडु आम्हांसी । तेतुलाचि नागांसी । पंचमीच्या दिवशीं ॥ ८१८ ॥
ekādaśīcyā divaśīṃ | jetulā pāḍu āmhāṃsī | tetulāci nāgāṃsī | paṃcamīcyā divaśīṃ || 818 ||
चौथ मोटकी पाहे । आणि गणेशाचाचि होये । चावदसी म्हणे माये । तुझाचि वो दुर्गे ॥ ८१९ ॥
cautha moṭakī pāhe | āṇi gaṇeśācāci hoye | cāvadasī mhaṇe māye | tujhāci vo durge || 819 ||
नित्य नैमित्तिकें कर्में सांडी । मग बैसे नवचंडी । आदित्यवारीं वाढी । बहिरवां पात्रीं ॥ ८२० ॥
nitya naimittikeṃ karmeṃ sāṃḍī | maga baise navacaṃḍī | ādityavārīṃ vāḍhī | bahiravāṃ pātrīṃ || 820 ||
पाठीं सोमवार पावे । आणि बेलेंसी लिंगा धांवे । ऐसा एकलाचि आघवे । जोगावी जो ॥ ८२१ ॥
pāṭhīṃ somavāra pāve | āṇi beleṃsī liṃgā dhāṃve | aisā ekalāci āghave | jogāvī jo || 821 ||
ऐसा अखंड भजन करी । उगा नोहे क्षणभरी । अवघेन गांवद्वारीं । अहेव जैसी ॥ ८२२ ॥
aisā akhaṃḍa bhajana karī | ugā nohe kṣaṇabharī | avaghena gāṃvadvārīṃ | aheva jaisī || 822 ||
ऐसेनि जो भक्तु । देखसी सैरा धांवतु । जाण अज्ञानाचा मूर्तु । अवतार तो ॥ ८२३ ॥
aiseni jo bhaktu | dekhasī sairā dhāṃvatu | jāṇa ajñānācā mūrtu | avatāra to || 823 ||
आणि एकांतें चोखटें । तपोवनें तीर्थे तटें । देखोनि जो गा विटे । तोहि तोचि ॥ ८२४ ॥
āṇi ekāṃteṃ cokhaṭeṃ | tapovaneṃ tīrthe taṭeṃ | dekhoni jo gā viṭe | tohi toci || 824 ||
जया जनपदीं सुख । गजबजेचें कवतिक । वानूं आवडे लौकिक । तोहि तोची ॥ ८२५ ॥
jayā janapadīṃ sukha | gajabajeceṃ kavatika | vānūṃ āvaḍe laukika | tohi tocī || 825 ||
आणि आत्मा गोचरु होये । ऐसी जे विद्या आहे । ते आइकोनि डौर वाहे । विद्वांसु जो ॥ ८२६ ॥
āṇi ātmā gocaru hoye | aisī je vidyā āhe | te āikoni ḍaura vāhe | vidvāṃsu jo || 826 ||
उपनिषदांकडे न वचे । योगशास्त्र न रुचे । अध्यात्मज्ञानीं जयाचें । मनचि नाहीं ॥ ८२७ ॥
upaniṣadāṃkaḍe na vace | yogaśāstra na ruce | adhyātmajñānīṃ jayāceṃ | manaci nāhīṃ || 827 ||
आत्मचर्चा एकी आथी । ऐसिये बुद्धीची भिंती । पाडूनि जयाची मती । वोढाळ जाहली ॥ ८२८ ॥
ātmacarcā ekī āthī | aisiye buddhīcī bhiṃtī | pāḍūni jayācī matī | voḍhāl̤a jāhalī || 828 ||
कर्मकांड तरी जाणे । मुखोद्गत पुराणें । ज्योतिषीं तो म्हणे । तैसेंचि होय ॥ ८२९ ॥
karmakāṃḍa tarī jāṇe | mukhodgata purāṇeṃ | jyotiṣīṃ to mhaṇe | taiseṃci hoya || 829 ||
शिल्पीं अति निपुण । सूपकर्मींही प्रवीण । विधि आथर्वण । हातीं आथी ॥ ८३० ॥
śilpīṃ ati nipuṇa | sūpakarmīṃhī pravīṇa | vidhi ātharvaṇa | hātīṃ āthī || 830 ||
कोकीं नाहीं ठेलें । भारत करी म्हणितलें । आगम आफाविले । मूर्त होतीं ॥ ८३१ ॥
kokīṃ nāhīṃ ṭheleṃ | bhārata karī mhaṇitaleṃ | āgama āphāvile | mūrta hotīṃ || 831 ||
नीतिजात सुझे । वैद्यकही बुझे । काव्यनाटकीं दुजें । चतुर नाहीं ॥ ८३२ ॥
nītijāta sujhe | vaidyakahī bujhe | kāvyanāṭakīṃ dujeṃ | catura nāhīṃ || 832 ||
स्मृतींची चर्चा । दंशु जाणे गारुडियाचा । निघंटु प्रज्ञेचा । पाइकी करी ॥ ८३३ ॥
smṛtīṃcī carcā | daṃśu jāṇe gāruḍiyācā | nighaṃṭu prajñecā | pāikī karī || 833 ||
पैं व्याकरणीं चोखडा । तर्कीं अतिगाढा । परी एक आत्मज्ञानीं फुडा । जात्यंधु जो ॥ ८३४ ॥
paiṃ vyākaraṇīṃ cokhaḍā | tarkīṃ atigāḍhā | parī eka ātmajñānīṃ phuḍā | jātyaṃdhu jo || 834 ||
तें एकवांचूनि आघवां शास्त्रीं । सिद्धांत निर्माणधात्री । परी जळों तें मूळनक्षत्रीं । न पाहें गा ॥ ८३५ ॥
teṃ ekavāṃcūni āghavāṃ śāstrīṃ | siddhāṃta nirmāṇadhātrī | parī jal̤oṃ teṃ mūl̤anakṣatrīṃ | na pāheṃ gā || 835 ||
मोराआंगीं अशेषें । पिसें असतीं डोळसें । परी एकली दृष्टि नसे । तैसें तें गा ॥ ८३६ ॥
morāāṃgīṃ aśeṣeṃ | piseṃ asatīṃ ḍol̤aseṃ | parī ekalī dṛṣṭi nase | taiseṃ teṃ gā || 836 ||
जरी परमाणू{ए}वढें । संजीवनीमूळ जोडे । तरी बहु काय गाडे । भरणें येरें ? ॥ ८३७ ॥
jarī paramāṇū{e}vaḍheṃ | saṃjīvanīmūl̤a joḍe | tarī bahu kāya gāḍe | bharaṇeṃ yereṃ ? || 837 ||
आयुष्येंवीण लक्षणें । सिसेंवीण अळंकरणें । वोहरेंवीण वाधावणें । तो विटंबु गा ॥ ८३८ ॥
āyuṣyeṃvīṇa lakṣaṇeṃ | siseṃvīṇa al̤aṃkaraṇeṃ | vohareṃvīṇa vādhāvaṇeṃ | to viṭaṃbu gā || 838 ||
तैसें शास्त्रजात जाण । आघवेंचि अप्रमाण । अध्यात्मज्ञानेंविण । एकलेनी ॥ ८३९ ॥
taiseṃ śāstrajāta jāṇa | āghaveṃci apramāṇa | adhyātmajñāneṃviṇa | ekalenī || 839 ||
यालागीं अर्जुना पाहीं । अध्यात्मज्ञानाच्या ठायीं । जया नित्यबोधु नाहीं । शास्त्रमूढा ॥ ८४० ॥
yālāgīṃ arjunā pāhīṃ | adhyātmajñānācyā ṭhāyīṃ | jayā nityabodhu nāhīṃ | śāstramūḍhā || 840 ||
तया शरीर जें जालें । तें अज्ञानाचें बीं विरुढलें । तयाचें व्युत्पन्नत्व गेलें । अज्ञानवेलीं ॥ ८४१ ॥
tayā śarīra jeṃ jāleṃ | teṃ ajñānāceṃ bīṃ viruḍhaleṃ | tayāceṃ vyutpannatva geleṃ | ajñānavelīṃ || 841 ||
तो जें जें बोले । तें अज्ञानचि फुललें । तयाचें पुण्य जें फळलें । तें अज्ञान गा ॥ ८४२ ॥
to jeṃ jeṃ bole | teṃ ajñānaci phulaleṃ | tayāceṃ puṇya jeṃ phal̤aleṃ | teṃ ajñāna gā || 842 ||
आणि अध्यात्मज्ञान कांहीं । जेणें मानिलेंचि नाहीं । तो ज्ञानार्थु न देखे काई । हें बोलावें असें ? ॥ ८४३ ॥
āṇi adhyātmajñāna kāṃhīṃ | jeṇeṃ mānileṃci nāhīṃ | to jñānārthu na dekhe kāī | heṃ bolāveṃ aseṃ ? || 843 ||
ऐलीचि थडी न पवतां । पळे जो माघौता । तया पैलद्वीपींची वार्ता । काय होय ? ॥ ८४४ ॥
ailīci thaḍī na pavatāṃ | pal̤e jo māghautā | tayā pailadvīpīṃcī vārtā | kāya hoya ? || 844 ||
कां दारवंठाचि जयाचें । शीर रोंविलें खांचे । तो केवीं परिवरींचें । ठेविलें देखे ? ॥ ८४५ ॥
kāṃ dāravaṃṭhāci jayāceṃ | śīra roṃvileṃ khāṃce | to kevīṃ parivarīṃceṃ | ṭhevileṃ dekhe ? || 845 ||
तेवीं अध्यात्मज्ञानीं जया । अनोळख धनंजया । तया ज्ञानार्थु देखावया । विषो काई ? ॥ ८४६ ॥
tevīṃ adhyātmajñānīṃ jayā | anol̤akha dhanaṃjayā | tayā jñānārthu dekhāvayā | viṣo kāī ? || 846 ||
म्हणौनि आतां विशेषें । तो ज्ञानाचें तत्त्व न देखे । हें सांगावें आंखेंलेखें । न लगे तुज ॥ ८४७ ॥
mhaṇauni ātāṃ viśeṣeṃ | to jñānāceṃ tattva na dekhe | heṃ sāṃgāveṃ āṃkheṃlekheṃ | na lage tuja || 847 ||
जेव्हां सगर्भे वाढिलें । तेव्हांचि पोटींचें धालें । तैसें मागिलें पदें बोलिलें । तेंचि होय ॥ ८४८ ॥
jevhāṃ sagarbhe vāḍhileṃ | tevhāṃci poṭīṃceṃ dhāleṃ | taiseṃ māgileṃ padeṃ bolileṃ | teṃci hoya || 848 ||
वांचूनियां वेगळें । रूप करणें हें न मिळे । जेवीं अवंतिलें आंधळें । तें दुजेनसीं ये ॥ ८४९ ॥
vāṃcūniyāṃ vegal̤eṃ | rūpa karaṇeṃ heṃ na mil̤e | jevīṃ avaṃtileṃ āṃdhal̤eṃ | teṃ dujenasīṃ ye || 849 ||
एवं इये उपरतीं । अज्ञानचिन्हें मागुतीं । अमानित्वादि प्रभृती । वाखाणिलीं ॥ ८५० ॥
evaṃ iye uparatīṃ | ajñānacinheṃ māgutīṃ | amānitvādi prabhṛtī | vākhāṇilīṃ || 850 ||
जे ज्ञानपदें अठरा । केलियां येरी मोहरां । अज्ञान या आकारा । सहजें येती ॥ ८५१ ॥
je jñānapadeṃ aṭharā | keliyāṃ yerī moharāṃ | ajñāna yā ākārā | sahajeṃ yetī || 851 ||
मागां श्लोकाचेनि अर्धार्धें । ऐसें सांगितलें श्रीमुकुंदें । ना उफराटीं इयें ज्ञानपदें । तेंचि अज्ञान ॥ ८५२ ॥
māgāṃ ślokāceni ardhārdheṃ | aiseṃ sāṃgitaleṃ śrīmukuṃdeṃ | nā upharāṭīṃ iyeṃ jñānapadeṃ | teṃci ajñāna || 852 ||
म्हणौनि इया वाहणीं । केली म्यां उपलवणी । वांचूनि दुधा मेळऊनि पाणी । फार कीजे ? ॥ ८५३ ॥
mhaṇauni iyā vāhaṇīṃ | kelī myāṃ upalavaṇī | vāṃcūni dudhā mel̤aūni pāṇī | phāra kīje ? || 853 ||
तैसें जी न बडबडीं । पदाची कोर न सांडी । परी मूळध्वनींचिये वाढी । निमित्त जाहलों ॥ ८५४ ॥
taiseṃ jī na baḍabaḍīṃ | padācī kora na sāṃḍī | parī mūl̤adhvanīṃciye vāḍhī | nimitta jāhaloṃ || 854 ||
तंव श्रोते म्हणती राहें । कें परिहारा ठावो आहे ? । बिहिसी कां वायें । कविपोषका ? ॥ ८५५ ॥
taṃva śrote mhaṇatī rāheṃ | keṃ parihārā ṭhāvo āhe ? | bihisī kāṃ vāyeṃ | kavipoṣakā ? || 855 ||
तूतें श्रीमुरारी । म्हणितलें आम्ही प्रकट करीं । जें अभिप्राय गव्हरीं । झांकिले आम्हीं ॥ ८५६ ॥
tūteṃ śrīmurārī | mhaṇitaleṃ āmhī prakaṭa karīṃ | jeṃ abhiprāya gavharīṃ | jhāṃkile āmhīṃ || 856 ||
तें देवाचें मनोगत । दावित आहासी तूं मूर्त । हेंही म्हणतां चित्त । दाटैल तुझें ॥ ८५७ ॥
teṃ devāceṃ manogata | dāvita āhāsī tūṃ mūrta | heṃhī mhaṇatāṃ citta | dāṭaila tujheṃ || 857 ||
म्हणौनि असो हें न बोलों । परि साविया गा तोषलों । जे ज्ञानतरिये मेळविलों । श्रवण सुखाचिये ॥ ८५८ ॥
mhaṇauni aso heṃ na boloṃ | pari sāviyā gā toṣaloṃ | je jñānatariye mel̤aviloṃ | śravaṇa sukhāciye || 858 ||
आतां इयावरी । जे तो श्रीहरी । बोलिला तें करीं । कथन वेगां ॥ ८५९ ॥
ātāṃ iyāvarī | je to śrīharī | bolilā teṃ karīṃ | kathana vegāṃ || 859 ||
इया संतवाक्यासरिसें । म्हणितलें निवृत्तिदासें । जी अवधारा तरी ऐसें । बोलिलें देवें ॥ ८६० ॥
iyā saṃtavākyāsariseṃ | mhaṇitaleṃ nivṛttidāseṃ | jī avadhārā tarī aiseṃ | bolileṃ deveṃ || 860 ||
म्हणती तुवां पांडवा । हा चिन्हसमुच्चयो आघवा । आयकिला तो जाणावा । अज्ञानभागु ॥ ८६१ ॥
mhaṇatī tuvāṃ pāṃḍavā | hā cinhasamuccayo āghavā | āyakilā to jāṇāvā | ajñānabhāgu || 861 ||
इया अज्ञानविभागा । पाठी देऊनि पैं गा । ज्ञानविखीं चांगा । दृढा होईजे ॥ ८६२ ॥
iyā ajñānavibhāgā | pāṭhī deūni paiṃ gā | jñānavikhīṃ cāṃgā | dṛḍhā hoīje || 862 ||
मग निर्वाळिलेनि ज्ञानें । ज्ञेय भेटेल मनें । तें जाणावया अर्जुनें । आस केली ॥ ८६३ ॥
maga nirvāl̤ileni jñāneṃ | jñeya bheṭela maneṃ | teṃ jāṇāvayā arjuneṃ | āsa kelī || 863 ||
तंव सर्वज्ञांचा रावो । म्हणे जाणौनि तयाचा भावो । परिसें ज्ञेयाचा अभिप्रावो । सांगों आतां ॥ ८६४ ॥
taṃva sarvajñāṃcā rāvo | mhaṇe jāṇauni tayācā bhāvo | pariseṃ jñeyācā abhiprāvo | sāṃgoṃ ātāṃ || 864 ||
तरि ज्ञेय ऐसें म्हणणें । वस्तूतें येणेंचि कारणें । जें ज्ञानेंवांचूनि कवणें । उपायें नये ॥ ८६५ ॥
tari jñeya aiseṃ mhaṇaṇeṃ | vastūteṃ yeṇeṃci kāraṇeṃ | jeṃ jñāneṃvāṃcūni kavaṇeṃ | upāyeṃ naye || 865 ||
आणि जाणितलेयावरौतें । कांहींच करणें नाहीं जेथें । जाणणेंचि तन्मयातें । आणी जयाचें ॥ ८६६ ॥
āṇi jāṇitaleyāvarauteṃ | kāṃhīṃca karaṇeṃ nāhīṃ jetheṃ | jāṇaṇeṃci tanmayāteṃ | āṇī jayāceṃ || 866 ||
जें जाणितलेयासाठीं । संसार काढूनियां कांठीं । जिरोनि जाइजे पोटीं । नित्यानंदाच्या ॥ ८६७ ॥
jeṃ jāṇitaleyāsāṭhīṃ | saṃsāra kāḍhūniyāṃ kāṃṭhīṃ | jironi jāije poṭīṃ | nityānaṃdācyā || 867 ||
तें ज्ञेय गा ऐसें । आदि जया नसे । परब्रह्म आपैसें । नाम जया ॥ ८६८ ॥
teṃ jñeya gā aiseṃ | ādi jayā nase | parabrahma āpaiseṃ | nāma jayā || 868 ||
जें नाहीं म्हणों जाइजे । तंव विश्वाकारें देखिजे । आणि विश्वचि ऐसें म्हणिजे । तरि हे माया ॥ ८६९ ॥
jeṃ nāhīṃ mhaṇoṃ jāije | taṃva viśvākāreṃ dekhije | āṇi viśvaci aiseṃ mhaṇije | tari he māyā || 869 ||
रूप वर्ण व्यक्ती । नाहीं दृश्य दृष्टा स्थिती । तरी कोणें कैसें आथी । म्हणावें पां ॥ ८७० ॥
rūpa varṇa vyaktī | nāhīṃ dṛśya dṛṣṭā sthitī | tarī koṇeṃ kaiseṃ āthī | mhaṇāveṃ pāṃ || 870 ||
आणि साचचि जरी नाहीं । तरी महदादि कोणें ठाईं । स्फुरत कैचें काई । तेणेंवीण असे ? ॥ ८७१ ॥
āṇi sācaci jarī nāhīṃ | tarī mahadādi koṇeṃ ṭhāīṃ | sphurata kaiceṃ kāī | teṇeṃvīṇa ase ? || 871 ||
म्हणौनि आथी नाथी हे बोली । जें देखोनि मुकी जाहली । विचारेंसीं मोडली । वाट जेथें ॥ ८७२ ॥
mhaṇauni āthī nāthī he bolī | jeṃ dekhoni mukī jāhalī | vicāreṃsīṃ moḍalī | vāṭa jetheṃ || 872 ||
जैसी भांडघटशरावीं । तदाकारें असे पृथ्वी । तैसें सर्व होऊनियां सर्वीं । असे जे वस्तु ॥ ८७३ ॥
jaisī bhāṃḍaghaṭaśarāvīṃ | tadākāreṃ ase pṛthvī | taiseṃ sarva hoūniyāṃ sarvīṃ | ase je vastu || 873 ||
आघवांचि देशीं काळीं । नव्हतां देशकाळांवेगळी । जे क्रिया स्थूळास्थूळीं । तेचि हात जयाचे ॥ ८७४ ॥
āghavāṃci deśīṃ kāl̤īṃ | navhatāṃ deśakāl̤āṃvegal̤ī | je kriyā sthūl̤āsthūl̤īṃ | teci hāta jayāce || 874 ||
तयातें याकारणें । विश्वबाहू ऐसें म्हणणें । जें सर्वचि सर्वपणें । सर्वदा करी ॥ ८७५ ॥
tayāteṃ yākāraṇeṃ | viśvabāhū aiseṃ mhaṇaṇeṃ | jeṃ sarvaci sarvapaṇeṃ | sarvadā karī || 875 ||
आणि समस्तांही ठाया । एके काळीं धनंजया । आलें असे म्हणौनि जया । विश्वांघ्रीनाम ॥ ८७६ ॥
āṇi samastāṃhī ṭhāyā | eke kāl̤īṃ dhanaṃjayā | āleṃ ase mhaṇauni jayā | viśvāṃghrīnāma || 876 ||
पैं सवितया आंग डोळे । नाहींत वेगळे वेगळे । तैसें सर्वद्रष्टे सकळें । स्वरूपें जें ॥ ८७७ ॥
paiṃ savitayā āṃga ḍol̤e | nāhīṃta vegal̤e vegal̤e | taiseṃ sarvadraṣṭe sakal̤eṃ | svarūpeṃ jeṃ || 877 ||
म्हणौनि विश्वतश्चक्षु । हा अचक्षूच्या ठायीं पक्षु । बोलावया दक्षु । जाहला वेदु ॥ ८७८ ॥
mhaṇauni viśvataścakṣu | hā acakṣūcyā ṭhāyīṃ pakṣu | bolāvayā dakṣu | jāhalā vedu || 878 ||
जें सर्वांचे शिरावरी । नित्य नांदे सर्वांपरी । ऐसिये स्थितीवरी । विश्वमूर्धा म्हणिपे ॥ ८७९ ॥
jeṃ sarvāṃce śirāvarī | nitya nāṃde sarvāṃparī | aisiye sthitīvarī | viśvamūrdhā mhaṇipe || 879 ||
पैं गा मूर्ति तेंचि मुख । हुताशना जैसें देख । तैसें सर्वपणें अशेख । भोक्ते जे ॥ ८८० ॥
paiṃ gā mūrti teṃci mukha | hutāśanā jaiseṃ dekha | taiseṃ sarvapaṇeṃ aśekha | bhokte je || 880 ||
यालागीं तया पार्था । विश्वतोमुख हे व्यवस्था । आली वाक्पथा । श्रुतीचिया ॥ ८८१ ॥
yālāgīṃ tayā pārthā | viśvatomukha he vyavasthā | ālī vākpathā | śrutīciyā || 881 ||
आणि वस्तुमात्रीं गगन । जैसें असे संलग्न । तैसें शब्दजातीं कान । सर्वत्र जया ॥ ८८२ ॥
āṇi vastumātrīṃ gagana | jaiseṃ ase saṃlagna | taiseṃ śabdajātīṃ kāna | sarvatra jayā || 882 ||
म्हणौनि आम्हीं तयातें । म्हणों सर्वत्र आइकतें । एवं जें सर्वांतें । आवरूनि असे ॥ ८८३ ॥
mhaṇauni āmhīṃ tayāteṃ | mhaṇoṃ sarvatra āikateṃ | evaṃ jeṃ sarvāṃteṃ | āvarūni ase || 883 ||
Keys: ← → turn the page, J K step through the verses.
Illustration: Verse & Place (Project-owned).