Skip to content

Mitakshara 2.606

इति नारदवचनाच् च । उच्यते । यदार्थी प्रतिज्ञातार्थस्यान्तरात्मसाक्षित्वेनानाविष्कृतदोषाणाम् अपि साक्षिणां वचनम् अर्थविसंवादित्वेनाप्रमाणं मन्यमानः साक्षिष्व् अपि दोषं कल्पयति तदा प्रमाणान्तरान्वेषणं केन वार्यते । उक्तं च – "यस्य च दुष्टं करणं यन् न च मिथ्येति प्रत्ययः स एवासमीचीनः" इति । यथा चक्षुरादिकरणदोषानध्यवसाये ऽप्य् अर्थविसंवादात् तज्जनितस्य ज्ञानस्याप्रामाण्येन करणदोषकल्पना तथेहापि, साक्षिपरीक्षातिरेकेण वाक्यपरीक्षोपदेशाच् च : साक्षिभिर् भाषितं वाक्यं सह सभ्यैः परीक्षयेत् । इति । कात्यायानेनाप्य् उक्तं: यदा शुद्धा क्रिया न्यायात् तदा तद्वाक्यशोधनम् । शुद्धाच् च वाक्याद्यः शुद्धः स शुद्धो ऽर्थे इति स्थितिः ॥

iti nāradavacanāc ca | ucyate | yadārthī pratijñātārthasyāntarātmasākṣitvenānāviṣkṛtadoṣāṇām api sākṣiṇāṃ vacanam arthavisaṃvāditvenāpramāṇaṃ manyamānaḥ sākṣiṣv api doṣaṃ kalpayati tadā pramāṇāntarānveṣaṇaṃ kena vāryate | uktaṃ ca – "yasya ca duṣṭaṃ karaṇaṃ yan na ca mithyeti pratyayaḥ sa evāsamīcīnaḥ" iti | yathā cakṣurādikaraṇadoṣānadhyavasāye 'py arthavisaṃvādāt tajjanitasya jñānasyāprāmāṇyena karaṇadoṣakalpanā tathehāpi, sākṣiparīkṣātirekeṇa vākyaparīkṣopadeśāc ca : sākṣibhir bhāṣitaṃ vākyaṃ saha sabhyaiḥ parīkṣayet | iti | kātyāyānenāpy uktaṃ: yadā śuddhā kriyā nyāyāt tadā tadvākyaśodhanam | śuddhāc ca vākyādyaḥ śuddhaḥ sa śuddho 'rthe iti sthitiḥ ||

Report an error