Skip to content

Nyayamrita 2.3.36

एतेन- उपाधिभेदभिन्नार्थो येनैकः प्रतिपाद्यते। तदपि स्यादखण्डार्थं महत् खं कुम्भखं यथा।। इति कल्पतरूक्तम्, सत्यज्ञानादिगीरेतत् संसर्गव्यतिरेकिणि। अर्थे प्रमाणं मानत्वान्नयनादिप्रमाणवत्।। इति चित्सुखोक्तं चानुमानं निरस्तम्, अप्रसिद्धविशेषणत्वादिदोषजातात्। एकत्वप्रतिपादकत्वरूपस्याद्यहेतोः सखण्डार्थत्वेनैव व्याप्ततया विरुद्धत्वाच्च, आकाशेंऽशः स्वाभाविक इति वक्ष्यमाणत्वेन साधनवैकल्याच्च। घटाकाशो महाकाश इत्यत्रापि आकाशस्वरूपमात्रबोधने भेदभ्रमनिरासायोगेनाधिकस्य बोध्यत्वेन साध्यवैकल्याच्च। द्वितीय हेतौ संसर्गादन्यस्मिन् संसर्गिण्यपि प्रामाण्यस्य मन्मतेऽपि सत्त्वेन सिद्धसाधनाच्च। श्लोकस्य अग्निहोत्रादिगीरिति सत्यज्ञानादिगीरेतत्पदार्थव्यतिरेकिणीत्यपि पठितुं शक्यत्वेनाभाससाम्याच्च। तस्माद्वेदान्ताः सगुणब्रह्मपरा इति ब्रह्मानन्तगुणमिति। तत्त्वमस्यादिवाक्यस्याखण्डार्थत्वानुमानभङ्गः।। 3 ।।

etena- upādhibhedabhinnārtho yenaikaḥ pratipādyate| tadapi syādakhaṇḍārthaṃ mahat khaṃ kumbhakhaṃ yathā|| iti kalpatarūktam, satyajñānādigīretat saṃsargavyatirekiṇi| arthe pramāṇaṃ mānatvānnayanādipramāṇavat|| iti citsukhoktaṃ cānumānaṃ nirastam, aprasiddhaviśeṣaṇatvādidoṣajātāt| ekatvapratipādakatvarūpasyādyahetoḥ sakhaṇḍārthatvenaiva vyāptatayā viruddhatvācca, ākāśeṃ'śaḥ svābhāvika iti vakṣyamāṇatvena sādhanavaikalyācca| ghaṭākāśo mahākāśa ityatrāpi ākāśasvarūpamātrabodhane bhedabhramanirāsāyogenādhikasya bodhyatvena sādhyavaikalyācca| dvitīya hetau saṃsargādanyasmin saṃsargiṇyapi prāmāṇyasya manmate'pi sattvena siddhasādhanācca| ślokasya agnihotrādigīriti satyajñānādigīretatpadārthavyatirekiṇītyapi paṭhituṃ śakyatvenābhāsasāmyācca| tasmādvedāntāḥ saguṇabrahmaparā iti brahmānantaguṇamiti| tattvamasyādivākyasyākhaṇḍārthatvānumānabhaṅgaḥ|| 3 ||

Report an error