Skip to content

Rajamartanda 4.10

तासामनादित्वं चाऽऽशिषो नित्यत्वात् ॥ १० ॥ तासां वासनानामनादित्वं न विद्यत आदिर्यस्य तस्य भावस्तत्त्वं तासा मादिर्नास्तीत्यर्थः। कुत इत्यत आह आशिषो नित्यत्वात्। येयमाशीर्महामोहरूपा सदैव सुखसाधनानि मे भूयासुर्मा कदाचन तैर्मे वियोगो भूदिति यः संकल्पविशेषो वासनानां कारणं तस्य नित्यत्वादनादित्वादित्यर्थः। एतदुक्तं भवति कारणस्य संनिहितत्वादनुभवसंस्कारादीनां कार्याणां प्रवृत्तिः केन वार्यते अनुभवसंस्काराद्यनुविद्धं संकोचविकाशधर्मि चित्तं तत्तदभिव्यञ्जकविपाकलाभात्तत्तत्फलरूपतया परिणमत इत्यर्थः। तासामानन्त्याद्धानं कथं संभवतीत्याशङ्क्य हानोपायमाह – ॥ १० ॥

tāsāmanāditvaṃ cā''śiṣo nityatvāt || 10 || tāsāṃ vāsanānāmanāditvaṃ na vidyata ādiryasya tasya bhāvastattvaṃ tāsā mādirnāstītyarthaḥ| kuta ityata āha āśiṣo nityatvāt| yeyamāśīrmahāmoharūpā sadaiva sukhasādhanāni me bhūyāsurmā kadācana tairme viyogo bhūditi yaḥ saṃkalpaviśeṣo vāsanānāṃ kāraṇaṃ tasya nityatvādanāditvādityarthaḥ| etaduktaṃ bhavati kāraṇasya saṃnihitatvādanubhavasaṃskārādīnāṃ kāryāṇāṃ pravṛttiḥ kena vāryate anubhavasaṃskārādyanuviddhaṃ saṃkocavikāśadharmi cittaṃ tattadabhivyañjakavipākalābhāttattatphalarūpatayā pariṇamata ityarthaḥ| tāsāmānantyāddhānaṃ kathaṃ saṃbhavatītyāśaṅkya hānopāyamāha – || 10 ||

Report an error